Skip to main content

Full text of "De praestigiis daemonum, et incantationibus ac ueneficijs : libri V."

See other formats


• , . 

.If*'! >-V ' 4 









i ? ' 4. 

fiiii u' a 


4 r 

if**, *i X m , 

.? r .«=■* w 


JJTi 

^>. A f I 


■‘t/ 

IX 


^ , X” ^ 




t 


r* 




f 


*r\ 4/ 4 ' ^ cO' 

D E ux. ' 


t*i- 


r* 




PRAESTIGIIS 

7 4* y X - 

D AE M O N V M; ET IN/' , T 7 ^ 
cantatiombuSj ac uene^ ^ ^ 
fkrjs, Libri v. W. > ‘ 

Authore ioanne vvie- 
ro Medico. 

' 

Totius Operis Argumentum in Prae- 
fatione comperies. 





r^TPtn . - 

J £{np% h 

r: . 


Nolite uos confortes effe dcemoniorunti 
i. C orinth. i o. 

Refiftite diabolo fugiet A nobis, 
lacobi 4. 


Cum Caefarese Maieft. gratia 
&priuilegio. 


‘BASI LEAE, PER IO AN- 
nem O^onmrn, 1563 . 



' c , ) 

- •*/•>€ 

v Kfcr ,-H< 

77 ~ Ui Zn L fl-t* 1 ? ?9 >U vm-^Y 

t ’ ^ iy ' c 4 • 'lf 

-p xi ^ ^/ r c 

.sy*- /* 7 ! 


• 7 ,r 

u c - ^ ^ 

O ' ,> ^ 


77 c 




jy=> 7 

,3 7 -/ 'f° <t >. '•" A t'^H- "j^ nr t 




-—5 >* 


JA 


^c x v ?jf{ - 

ft. iy-uc ^.yv 

Y^Y w 

g 5 *^* i u -f> 

£}i£^y «Jf Auiirp ^ 


IL IV STILI S SIsO/0 

t T Hjr E EXCELLENTIS - 

fimo ‘Principi ac domino, D. fuilielmo, 
Cltuue, Julia & Jdfont. 'Duci \ Comiti 
CdParchu ac ‘Rauesburgi, 'Domino in 
Rauefiein , &c.fuo Domino Clemen - 
tifiimo perpetuam in Chrt - 
fio i e sr felici- 


tatem . 


N tam permdofa uari^ 
tate fanaticarum di pefti» 
lentium opinionum,qui> 
bus aeuo hodierno mife^ 
re orbem concutit ChrP 
ftianuni fatan, non minimum pondus 
eam habere bentio, Princeps illuftriisi- 
me, quam ideille uelut perdmfsimum 
feminarium, metibus hominum infe- 
uitincantamentorum nomine. Etfie> 
nim multifariam in religionis nofee 
cotrouerfijs,uel ob ceremoniarum ri> 
tus,uelnon aeque intellecta Scripturae 
loca, animi diiirahantur , fententiaecp 

a i uarient. 




Cati 

'hzij, 

t * 




AKi 




> 


4 EPISTOLA 

uarient, faces fubdete antiquo ferpen- 
teaion tam e perinde deploranda hmc 
flibfequitur calamitas, quam ex femel 
imbibita, ipfius inftinctu, perfuafione 
de eo mali genere, quod hominibus 
&befttjs citraueneniuel propinatio- 
nem uel applicatione, inferre credun- 
turqnaeda dementatae anus, quas La- 
mias uel fagas nuncupant. Vt enim ex 
prioribus quideni difeeptationes hinc 
inde oriuntur diuerfe pro hominum 
uel affedhi, uel prout quilibet infuo 
abundare fenfu uidetur, aut pro talen- 
ti a Deo donati pondere & qualitate; 
tamen momenti tatum eae faepius non 
habebut,ut uel animae falutem aliquo 
attingant modo , uel etiam amicitias 
omnino turbent aut dirimant. Quam 
uero execrabile a Deo alienationem, 
coniundfrfsimamcp cum daemone ne- 
cefsitudinem, quanta inter proximos 
odia, quam rixofas uiciniarum fadlio- 
nes, quasrufticorum fimultates, quae 
urbium difsidia, quam frequentes in- 
fontiumcaedes, parente tragoedo dia- 
bolo, gignat foecundifsima illa calamis 

tatum 


l 


N VN CVPATORIA» <- f # 
tatum mater, opinio nimirum conce* 
pta de Lamiarumaleficq|non inquam I f /f 
uenedcrj) prodigiofa poteflate, quo^ ■ L 
tidiana docet experientia. Et quum 
pauci fint morbi, quoru caufas ad La* 
miarum opus non referat, peruerf^ in 
religione Chriftiana inflitututtulgus: 
trixalrj comperiuntur, quibus unijrer* 

Tum hoc impietatis negociu penitius 
innotuit,&fuftior de hoc acfione inftf- 
tuendi occafio incumbat, quam medi-' 
ci, quorum ab eo incredulitatis gene* 
re ita turbantur animi &£ aures radun- 
tur, ut nihil in qs £que concrepet apud 
aegrotos, quam mordax illa falfacR in - 
nocentium mulierculam ob indicium 
eiufcemodi malum crirninatio.Quam 
Camarinam aliquandiu non tamttiru* 
lentum expirante foetorem, cum pau- 
latim fana ex Dei uerb6 inftitutione 
prorfum interitura fpes edet, eam de* 
nuo gratiiter motam, ut contagionis 
toirus longe latecp cum piurimora per* 
nicie, procellarum fpiritu horribiliter 
afflante, exhalet, indies magis acma* 
gis experior» Tantauigilantia quam* 

<= 33 cunqs 

1 

S 

4 


/ 


} 


y+c 

Jlltne 

4fu 




€ EPISTOLA 

cunqj obferuatoccafionem ueteratotf 
ili e, fomnolenter illius artes permittent 
tibus ijs, quoru intererat die noducp 
dodtring Euangelicae machinis, ipfius 
propugnacula concutere, funditusep 
eiiertere. Proptereaopera^preciu fa- 
cere uiTus fum , dum ad grauem hanc 
impietatem filentio conniuent Theo- 
logi pleri qj omnestopinionum falfita- 
tem in morborum caufis, eorum^ irri^ 
pfjs curationibus tolerant Medici: fen£ 
tentiasqj ex perfuafione,longa anno- 
rum feri e &praefcriptione non ita di- 
fcufia , quam uelut praeiudicio citra c 5 * 
traditione cofirmata, hicpronunciat 
lurifconfultimec ullum hominem exi- 
tiali medendo uulneri, aut Labyrinthi 
huius explicationi manum admoliri, 

\ ad multorum interitu,audiatur : fi ego 
9 1 di -f ueluf ho?\.oio$ 94? tcus ^{arexig , garritu (al- 
tem alijsueternu excudero: arduam 
hanc rem, qua nGftrae religioni Chri- 
ftianae fumma fit cotumelia,altius per- 
fer utan di, d i fcu tiendiqj q tiaiem cuncp 
anfam fufiori ded udiione 5C qualicun- 
gue demonilratione fubminiftrauero* 

r- 




r 


NVN CVPATORIA. J 
Quanquam non ignorem, prauae opi- 
nionis fineratione pertinaciam, inex^ 
9 « piabilem effe tin(ftura., 6 d quae eluirie- 
queat, fcite a Galeno noftro ceferihis 
uerbis; Ji i^yuict, £ cttyn <£J\jots7tvi<}$_ ov* 

fTcog , w? ccv<{b Asyio-ptz i rf&g tvc itoyQngcc 

Jby/xxrx 7rvcQoQ"x yctf> <tei ^<c7«7reicrou asv ctu* 

wte yvTfcccpyvTtxs. bicenim educatos, ad 
refipifcentiam aut ueritatis fruge non 
polle reduci arbitratur. Tam non faci- 
le elTe,nouam rem ad communem ho^ 
minum mente 5C affenfum accommo- 
dare, haud inficior. 

Nec tamen hoc meum inftitutum 
quifquam calihnniabitur, quafi nimis 
jy Su ffenu s, minuscp tenuitatis meae con : 
^ fcius,quicquapne alijs intelligere aut 
*. poffe,mihi temere praefumam. Quam 
fit mihi curta fupeilex, probe noui, &C 
me certius nemo: atqj hoc fcio, quod 
nefcio.Nemini hic prgiudicatur. Acce 
dunt quotidian^ medicationes, 5C pro 
fetffiones afsiduae,qug certe ferias eiuf 
modi lucubrationibus fedulo donan- 
das praecidunttut hoc nomine fuperio 
ribus uenationibus Hambachi inftitu 

a 4 tis. 


Praua opi* 
nio,incxpt4s- 
hlis tinHn* 


?y 


ra. 


$ EPISTOLA 

tis, dum tuae Celfiatqj eiufdem illuflri 
gcnerofecp foboli ex officio inferuire, 
huic potiisimum ffiudio uacauerim. 

Innumeros itacp alios infinitis parti 
bus longe meam hanc infantiam exu- 
perare potuiffe ueritatis inquifmone 
penitiori, oratione lucidiore docfikv 
recp , dC demonftratione euidentiorc, 
magisq5nemofa,ob ingenrj acume,do 
tff rinae excellentiam, & oct) accefsio^ 
nem,libeterfateor: atieiimo meofcrb 
p to foelicia illa ingeniaprouo catum iri 
fperare uolo,ut dicedo, merecffius eru 
diant,quieiufinodi collationum folet 
efie fruchis:uel,ut tacedo,mea hec fen 
tetia ab inolita religiofo filo feculo opi 
nione oVis<fiKTffcc.<rw\j difsiliens,copro- 
bariuideatur. Hac ratione reportafie 
ex laboribus ufuram fatis uberem con 
fidammecmepraeffitaepcenitebit ope 
rse, ilfanioredocfinna in ueritatis co^ 
gnitionereuocor, uel inrarapauciscp 
audita opinione confirmor. 

Verit u - in Naturam in profundo ueritate pe^ 
profunda ffiffis abffirufifle, recffifsime docuit De 
alftrufa, mocritijs : hanc uigilantius inquirere, 

imieffi^ 




NVNCVPATORU, 9 
inueftigare & rimari decet. Id fiquid e 
cum maiori aequitate comundhim efi:, 
quam fententiam , quam temere quis 
amplexus fit , pertinaciter defendere. / 

Argumentum efi partirn Theologi ArgKWf«f* 
cum,quo diaboli dC ftudia, facrarum li ?e ° 

terarum teftimonqs produtur : d£ quo 
ljs modo tutifsime obuiarh iri pofisir, 
docetur. Partirn etia Philofophicum, P hilofophi 
dum naturalibus conuincuntur ratio - cum. 
nibus fetante ludibriorum uanitas, dC 
fagarum corrupta imaginatio. Partirn Medicum. 
item Medicum,ubi fecundum nature 
legem, morbos, eorum caufas &iynv 
ptomata Lamijs perperam imputata, 
oriri demonftratur.Partirn id etiam Iu turidiem. 
rifprudentiae placita fpecfiat, quum de 
magorum infamium , lamiarum &C ue* 
neficorum punitione, pro delicfii qua^ 
litate magnitudine, alio quam ha.* 
effenus ufurpatum efi: modo, agatur. 

Ne autem hic mei ingemj metas SC 
profdsionislimites temere prefraefia^ 
que opinione,nimis propriofifus cere 
bro, tranfilijffe cenferer, hatemea % m* 
gx</lo$ct plerifque dodlifsimis, etiam ex 

a 5 tue 



!© EPISTOLA 

tuae Celf familia uiris, Theologis, Ieg« 
peritis, & collegis excellenrifsimis, eo 
animo legenda excutiendacp propo» 
fui, ut horu cenfurafilla uel caftigaren» 
tur,mutarentur,ftarent : uel caderent, 
repulfamcp paterentur. 

Si Maleficarum malleum hocabfbls: 
uifle pefum quis obijdat, is amabo il» 
lius libri congeftas a Theologis Hen» 
rico Infhtoris &Iacobo Spregerine» 
ptias abfurdas,faepe etia impias,legat: 
& cum hoc noftro fcripto,affecffu om' 
ni (eiuncfio, conferat, iudicetcjp: & fen» 
tentiam omnino aliam, imo contra» 
riam me fuftinere ac defendere intelli» 
gct. Penelopes enim telam retexere, 
acflucp agere, profedlo lubet minime. 
Pauca quidem in hanc rem dixit Viri» 
cus Molitor, Sigifmundi Bohemiaere 
gis confiliarius,in Dialogis deLamtjs 
& Pythonicismonihil quo® de Strigi» 
bus fcrip fit Io annes Franciicus Picus, 
abbas ite Spanheimenfis loanes Trite 
mius qugftiones quinq? Maximiliano 
Cacfari propofuit: quo autem iudicip, 
operis aoftri collatione innotefeet. 

Ceterum 


NVNGVP ATORIA, II 
Ceterum praeter multiplicem ratio ?. 
liem, quae ut taeCelf hanc meam qua- 
lem cuc£ fetura confecrarem, me im- 
pulit, haec quoqj iuuit potifsimuiquod 
quum iam decimutertium annum tute 
Celf a medianis fim,ac uaria faep enu- 
mero in tuae Celfaula audierim de La- 
miarum iam denuo in amplifsimis di- 
tionibus tuis renatam, potentia 8£ in- 
cantaro entis feritentiam: uixanemine 
tamen certiorem, meae confonam dt e 
iteritatis fontibus erutam penitius, 
unquam hic cognofcere licuit : quam 
aliquoties a tuae Celfore his me haufif 
fe auribus, uelim nolim fateri cogor: 
nimirumLarnias nemini ulla uolunta-/ 
te maligna, quacunqj dira imprecatio- 1 
ne, aut intuitu malitiofo nocere poffe» 
at uitiata daemonis conatu occulto \ 
phantafia, eas tanquam melancholia \ 
agitatas, in mente fibi inducere, quae- 
cunqj mala ab ipfo fatana illata, uel na- 1 
turali occafione ex abftrufo Dei conCi 1 
lio prognata, abs fe perpetrari. Vbi e- 
nim adHonum modus ad trutinam uo 
£atyr,& earum organa indagine circu- 

ipe&io- 


\l EPISTOLA 

fpedfiore obferuatur,luce danas mox 
omnium oculis patet rei «(/Iui/xtIu dC 
falfitas. Veneficium foliimodo a ^«g- 
tKXJtJbTgtcu.s uel ueneficis , ueneno uel 
propinato uel illito , noxie fieri in ho- 
minum SC animatium internecionem, 
dodfe, prudenter & pie conccdittua 
Celfi Hinc fit, quod n5multorumore, 
poenam ddufis aniculis ftatim feuere 
infligi iubeas: fed matura deliberatio- 
ne prius de uenenationeexacfie inqui 
^ ri. ( ac fi de ea indubitanter conftet,legu 
Rowdj. praefcripto fatfsfieri,a Deo ad hoc con 
ftituta tuaCelfuelit.Hoc profefto ac- 
-r—^^^i-0 'S» ^ cedit merito ad reliquas praeclarifsi- 
. mas &innumeras animi ingeni)q?do- 
w tes, quibus mire quam nadlus es bpar- 


fi 'A. 


n- 


f 


■> tam adornas, illuftrascp.Nihil hic prae- 
ter inftitutum dica de non uulgari tuae 
pietatis ftudio:cuius plunma,& quide 
memorabilia, ac imitatione dignifsi- 
ma pofiem adducere exemplarni hinc 
potius inclementiam expecfiandam, 
quam fauorcm,uererer. Sit autem hoc 
unum, quod fole exoriente nunquam 
uideas 3 necueiperi telecfio componas, 

quin 


NVN CVPATORIA» 1$ 
quin ardenter prius fufis ad Deu prp ct 
bus,a facra lectione te totu,tueoj CelC 
comminam Sparta, ipfius patrocinio 

fideliter corniferis. Nihil adda de tem^ 

perantia in potu, quo unico nomine 
no modo tuis iubditis omnibus nurac ' r "~ 
rofifsimis exeplar exiftis admirabile: 
fed &tui ordinis illuftrifsimis,eifdeq5 
potentifsimis heroibus optimo prselu 
ces iuretut ebria tua Ceif uidifTe nemi- 
nem, non minima laus fit: imo rata eile 
uelis AiTueri regis legem, qua nequis Ej ! heru 
poculorum certamen urgeat, feuere ca 
uetur. Longum ite ellet rccenfere, tue 
CelC omnes efieexofos, qui afsiduis 
fuis deieratiomb.tremendu Deinome 
prophanarenon erubefcunt: quablaf* 
phemia omnes propemodum horribi 
literconcrepare aulas, eL quod Chri- r , 
ftianse religionis homines merito do- 7 c ’ a 
leant,lugeantcp, plagas hinc enatas pa / 

lam confpicientes. Taceo continuos 
in quorum cuncplibelloru fupplicum. 

St aliorum fcriptoru quotidie affluen* 
tium led:ione,maturaq3 refpofionela^ 
b ores: quo uel unico incoparabiii exe> 


S hi nlslr 

O 

{ 


17 

11 



14 EPISTOLA 4 

plo,trei:e paternu affedhim erga comS 
mifftrm tuse tutelae lubditoru gregem, 
quis no demircturc 7 quibus ut nec con 
temptum hic Cariora nomen in alioru 
ore innatans aisidue,unqua a tua Cel£ 
u.dirpatum fui fle, quis audiuiqua faepe 
numero eos blandifsimo filiorum no» 
mine dignaris: nec qmcquam ufquea» 
deb tu^ Celfftudio curetj efle norunt 
omnes, quam tua rempubl. in fumma 
tranquillitate perpetuo conferuare: id 
quod cum rara, imo diuma prudentia 
proximis aliquot annis turbulerttifsi» 
mis,undequacp bellico ftrepitu circii 
maximas tua: Celf ditiones faeuiente, 
nec eas concutiente,teilatus es* * Nec 
poifremam meretur laudem, qumirno 
apud omnem pofleritatem propagati 
dam,qu6duelutumcus docftoram uf» 
rora Mecoenas, Ongulare facias inge» 
nioru ddedluinrjs, quos ad exteras re* 
giones Saprae claras in quacuqj facultas 
te Academias tue Celfimpefis ablega < 
rgalfftudionrmq; curriculum feliciter 
perficere, ut tute Celf & reip. decori 
ufuicg die quandoqj queant, prouide 

admo- 


* 


NVN CVFATORI 


A» 




Admodum uolueris: ut eaVatione infi> 
gnibus doctrina, prudentia, exiftima- f\^ v 
tione,&rerum cognitione ufaqjuiris, ^ 

illuftrcm illam tuae Celf familiam eflfe J 
ornatam, ad reliqua celeberrima tuse (&? 
aulae ornamenta,non immerito referri { 

debeat. Nec id tamen miru cft, quum 
ipfe docflus, eruditos femper eo profe* 
quutus fis ftiidio, ut quibufcucp hono^ 
rarijs & ftipedrjs honefhs eos intuam 
ampltfsimam pellicere accirecp farnis 
liam,a regni primordrjs non intermife 
ris. Sicprouidentia non uulgari facflu 
eft,qi7.od hicinuenerado ordinis Sena 
torrj cofeiTu, primo fit dignata loco tua 
Celf uiru dodbrina multquga, nec uuU 
gari prudetia,rcrucp uariaru ufu &C exi> 
mijs animi corporisqj dotib. clarifsi^ 
mum , D.HENRICVM B AR2 IVM, D. KmricSS 
Olisle geru nuncupatu, Ll. dodlore & Bar ^ lus c * 
Cancellariu Cliuenfem uigilatifsimu, ce ^ mC ^ t 
patriaeq* amatilsimuuitis certe '&o7&Gy 
owTccjios cc?&ooy. At prorfus calamo hic 
imperaffe pratftat,quam leuiter oratio 
ne ieiuna uere heroicas tute CeiCuirtu- . 
EeSjOmnem omnium laudem poli fere 

linquen- 


J 


y> 



71 


ht< 


c- 


16 EPISTOL/. 

linquentes attigifTerquas non aliorrim 
relatu cognoui,fedhifce oculis in tua 
Celf uelut inlucidifsimo fpeculo quo 
tidie contueor. Tali itaque ac tanto 
Principe patrocinium no denegante, 
mordaces Vitilitigatorum infolefeen' >, 
tium detes haud difficulter uidiurum 
me confido: praefertim cum a meis par 
tibus in procinctu flare inffi effam uerri 
tatem non dubitem. Precor Deurri 
opt.max. patrem Domini noftri i E- 
sv CHRis T i, ut quod pro ilia boni- 
tate immenfa in tua Celf feliciter coz* 
pit,tnaiore fui Spiritus accefsione ube 
rius augeat, ad nominis fui gloriam, 
Celftuajfalutem, & florentifsimarum 
ditionum tuarum fcelicitatem. 


Tuse Celfitudinis 

obfequentifsimus, 

Ioan.Vuierus 

Medicus." 





<7 

AVTHOR AD 
Ledorem. 

Omnigenas uafi propono d£monis artes. 


Quid potis cft,cr qu£ iure negata fient. 

Quid magus infamis monftratur,fagaq; mente 
Turbata , bincmmtb qu£cfc uenefcaerit. 

Ordin efucceduutuarijs cruciatibus adi 
A fu deemonij , nec renuente Deo: 

Hi quibus auxiiijs licites fanarier artis 
R ite queant jine ui carminis Jnde uides. 
Vofl,qu£ poena Magis flatuenda eft,qu£ Lamijsue, 
Quceue uencficijs,ultima clafiis habet. 

IOANNES EVVICH 
Do dor Medicinas. 

D canonis exortum, fudiim,uiresq; dolosq- , 

Qui uelut in media luce uidere cupis: 

Qui qu£ carminibus ft uis.ej quanta nocendi. 

Si defnt facris philtra parata modis : 

Qui mifere uarijs homines cruciatibus ados 
N ojje cupis, quaq- hos arte leuare queas: 
Tandem qu<£ perna infanda legittima fed£, 
lnfonti ut p arcas, co nftiiuenda fet: 
i-lunc lege quem lanus Vueierus condidit arte, 
ludicio er magna fedulitatefibrum. 

Viue opus eximium, meritumq- attolle tropb<cunt a 
Vida eft Circe £ turba prophana fchoU: 
fyiue etiam £temos, author, fceliciter annos, 

Non erit imenii hama feotdta tui. 




1 0 ANNE S BRACHELIVS Lt* / 




Licentiatus 3 ad Leftorem. / 
Cum Teus immenft fraciofauolumina coeli 
Conderet,crmedio fu frenderet cethere terras, 
Qrnarctq- polum Jkllis,atq; athera nimbis: 
lUe fibi pariter famulos, diurna creduit 
Corpord , qui tenues jbrent fud iuffa per auras, 
Quiq; procul curis dgerent terrejiribus ceuum. 
Horum de numero genitor iujUftmus m u/m, ' 

Sic meritum,Stygias codo detrujit dd undas: 
lUic cr mdnicis cr dure, compede u in dius, 
Adfcelertm panos fedet,ceternumq ■ fedebit , 

T riflid commiffse perfoluens cumina culpa. 

Quas tamen interea ftaudes,quascp, improbus artes 
N ode dieq • jlrudt miferis, qua retid tenddt : 

Quidue potis.fi forte tibi cognofcere cura eft. 

Hoc lege, Ledlor, Opusfiodh monumentd Yuieri: 
Hinc optdtd fer es, hinc te tud uotd docebis, 
lnfuper cr mdgicis qua jit jiducid rebus 
Attribuenda, modo crudelia phdrmacd defint : 

Q uaue ueneficijs prefjo medicaberis arte. 

Quamde fatis dignam pendet fub indice poenam 
Sagarum furiale genus, miro ordine narrat. 

Sed tibi cur tantos memorande Vuiere labores 
Sumpferisfiaud equide fat adhuc difeernere poffum. 
Publica me, dicis, mouerunt commoda. Sed quis j 
Publica nunc airat,praclaraq ; pedi ora tiulgo 
Sufricit,cr meritos rebus perfoluit honores f 
Tu tamen hoc fiffam nimium folabere mentem. 
Quod tua non uUo moritura eft tempore fima* 


PRAEFATIO AD LE^ 

florem , de totius Operti 
argumento. 


Em profe&b arduam, & lon 
ge tenuitatis meae uiresexu U C ' h 
peratem aggrefliim me efle 
fateor, qui cum fraudblen- 
tis fpiritibus,l^r{us & mun-j* 



/° 


S aAh 

di dominis in theatrum prodire, lu&ariqj 
audeam: quum tot illi habeantmodosfal ^ nt 
lendi incoprehenfibiles, Sc cuniculos, oc- 
cultosq; elabedi receffus, quibus ob eflen- 
tiae fubtilitatem, motus celeritatem, uitae 
longifsimae ufum,&: peruerfitatem uolun 
tatis, longe lateq^crafsitiem noftram ter- 
ream eludant , ut quibufcuque eos adoria 
ris rationibus, defraudatum te efle palant 
uideas. Quanquam uera haec efle non in- 
ficiar: in alia tame enutritus fchola, atque 
ab alijs inftitutus praeceptoribus, quam 
Plato ethnicus apud fuperftitiolos fuos 
Aegyptios & uates Memphiticos,uei Pro 
cius apud tuum Marcu, daemonum clien- - — 

tem,ex D. Pauli, uafis ele&ionis & pugilis 
aduerfus fpirituales aftutias in eeeieftibus 1 

inui&iconfilio, manibus indubitatae fidei 
Brmifsimis arripui do&rinam Conditoris 

b,. a . cceli 


Go. PRAE! A TT © 

fhilip.7. coeli & terrae, omniumq,- quae in eis fiunt, 
& uerbu Chrifti (in cuius nomine horum 
E phef.6. Ipirituum genua fleftunturjipfiq^difto ci- 
tius fugmcur) g!a diti quippe fpintus anci 
pitem,tentaturus quid cum diuini lumi- 
nis radio & rationu machinis, in luce currt 
re&oribus tenebrarum feculi huius pote- 
ro, in eo potifsimum fraudiu genere,quo 
illi ha&enustam demas hominum oculis 
offuderunt nebulas : ut quo feconuertere 
fecure debuerint, tanquam in ipfa caligine 
palpitantes, ignorarint quamplurinn. Id 
autem exiftic ille incantamentorum laby- 
rinthus : ex quo ut, uelut inuento quali-, 
cunque filo, fe explicadi commonlfrarem 
uiam multo aliam, quam ha&enus obfer- 
Occafioope uatam uiderelicuit, hoc inftitui Opus. Ne 
rk» uerb obfcuritatem gigneret orationis per 
petuitas, in quinque illud diftribui libros, 
ut eius ordo tamen, quafi redte inftituta re 
rum oeconomia, fuis conuenienter cohae- 
reret partibus. 

AttG v m Cseterum quu uniuerfumid negocium 
librtprimi. fit daemonum praeftigijs aedoio implica- 
tum, ut ad eorum quae in reliquis dicetur 
libris incelligetiam fternarur uia:in Primo 
libro , diabolus quid fir, quae eius origo, 
qui prunidoloii eius conatus, perniciofiq; 

progrefi» 


AD LECTOREM. it 

progreffus ab Eua in reru primordijsmfqi 
in haec tempora: quae item ipfius potetia, 
quid etiam prorfus non poteft,& quod li- 
mites ilii a Deo praefigatur, ultra quos fer- 
ri nequir,defcribitur.Hinc,quid per fuam 
clientelam operetur, oftelurus: ad magos 
infames, daemonum opera quafcunque 
praeftigias oculis noftris deftinato ftudio 
multifariam obijcientes, diuinationumqj 
uarijs laruis deludentes alios, & medicin^ 
facra fuis impofturis fatanicis fcede cofpus 
cantes, progredior:quos etiam aLamijs fe 
grego,ut quae fexu incorttlaces.fide/q*, lu- 
bricae, 8c aetate non fatis metis compotes, 
diaboli ludibriis magis fintobnoxiae, qui 
jn illarum uim imaginatiuam fiue uigilan 
tibus fiue dormientibus f«infinuas,quaf- 
cunque formas ipfis inducit:ea dexterita- 
te concitacis in hunc dolum humoribus 
& fpiri tibus, ut ni ni! aliud illas fcia nt , aut 
fateri cogancur,quam rerum a d^mone ex 
Dei abftrula uoluntaie uel confenlu pera-» 
£larum,auc plagatu hominibus beftijsue 
inue&arum,Gue defignatoru flagiciorum, 
auc malorum pronatorum naturae duftu, 
ic cffedlrices elTerquemadmodum metem 
quoque laedi, multi farijsd; imbui imagini 
busdaepe in ijs, quorum cerebrum atra bi= 
b 3 lis uel 


Secundi, 


) 








■Mt 


'M 


V 

c — 


‘tjLTyCt 


^4-f 






%l PRAEIATIO 
lis ueleius uapor uitiarit,fpe&amus.Nul* 
los quoquelibros eae habet, nullos exor- 
cifmos,chara&eres,aur fimilia monftra,ue 
lut magi infames:nullos etiam praecepto- 
res alios, praeter laefam a daemone metem, 
aut corruptam imaginationem. Hinc a Ma 
gis illis infamibus no parum eas differre, 
omnibus erit perfpicuum .Illi namque ui- 
ri funtfaepe do&i & cordati, fed curiofi, 
longius etiam peregrinant<*s,ut artem im- 
bibant daemoniaca, quafaltem praeftigias 
&reru ludibria praeter naturalem morem 
oflentantrhae ueroufplurimum fceminae, 
eaedeq; uetulf,& mete titubantes, domiq; 
latentesiin quarum,uti organorum con- 
uenientium,phantafiam prope torpidam; 
uelut iedem fuis ftudijs accommodatam, 
in melancholiae morbo, moerore, uel excre 
ma defperatione, ut fpititus eft, illabitur, 
necitapraeftigijs deludes.quam quaecun- 
que hominum infortunia, calamitates & 
interitus tanta uehementia imprimens, ut 
qualia quantaq^ eafint, fe perpetraffe, ut 
dixi, arbitrentur: a quibus tamen hae tam 
fuere alienae, infontesque, quam quiuis 
alius. H3S itidem a ueneficis,quos <p<x%v.x~ 
Hdias Graeci dicut,feparo : qui ueneno uel 
propinato uel illito, uel eo loco ubi habi- 
tu feriat^ 


iv-k. 


r- 


TSRTIJ, 


A D LECTOREM» 2^ 

£u feriat, collocatio,homines uel beftias 
dunc.Sic plurimum interelTeinter propha 
nos magos, Lamias & ueneficoa intellige- 
tur:de quibus tamen, uelut ijfdem, hacte- 
nus confufeaftum efl,difputatum,& pro- 
nunciata fententia. Vcautem haec inno- 
tefcercntelarius, Tertio libro eos qui La- 
miarum maleficio affici putantur, propo- 
no^emonftras eos omnes a daemonibus 
exerceri, uel obfetros ede, ex occulta Dei 
p3rmifsioiie,citra ullam ullius Lamiae auc 
hominis alterius cooperationem. Hinc Q.vart 5 , 
i-ufto ordine, libro Quarto, ad eorum qui 
eiulmodi malejicio collifi creduntur, cura,, 
tionem , infinitis partibus alia quam huc- 
ufque obferuacum fit, me confero: ubi, 
quaecunque curationes illicitae a daemo- 
niis in fui regni confirmationem effictae, 
per uetitas coniurationes , charaCteres, li- 
garuras, periapta uel appcnfa, annulos, fi- 
gilla, imagines, & fimiles umbraru furias, 
facrofandtae Scripturae authoritate & ratio 
num pondere conuincuntur, explodun- 
turque: utabijs faecibus, uelut expurgato 
Augi^ flabulo, liberatae metes, in quacun- 
que afflictione ad ordinata a Deo media 

f ioflhac confugiant, puris manibus in cce- 
um lublads , ac medici nae fiacra in hoc ne 
b 4 , 


(rL, r ' 

y-r, 









SVINT I. 


24 PRAEFATIO 

gocio incorruptius confcientia fyncerio- 
re tra&entur. Qui praecipuus fuit huiu$ 
inftituti mei laboris fcopus. 

In hac tamen graui meditatione aliqua- 
diu lupra quam dici poteft occupatus,do- 
loribusq,’immefis excruciatus ( nouit ille 
que nihil latet) quod uetulas illas demen- 
tatas, a dsmone illufas, Lamias uulgo di- 
ftas, quae nihil flagiti) lingularis commi- 
fiflent(non autem loquor de uenefieis) 
tam atrociter, fine ullacomiferationemul 
tisin locis incaliginofos fqualidosquecar 
ceres, horrida umbrarum hofpitia & dae- 
moniorum domicilia incofideratius prae- 
cipitari, inde in carnificinam truculentius 
rapi, ac demum flammis deuorandas reme 
reobijci uiderem:propriaeque amentium 
anicularum confefsioni flari, necfati9 in- 
ter Lamias & ueneficas difcerni: & Ma- 
gos facrilegos,in legeueteri muidatosgra 
uiter, iam impunitius, imo eu laudeapud 
plerolque uerfari: non potui non inquam 
argumenti ratione, confcientiae impulfu 
a£tus,meam haede refententiam qualem 
cunque, quatuor ijs libris adiugere: Quin 
toque libro uelutappedice declarare, quid 
& quibus rationibus nixus , fentia ds pu' 
nitione Magorum infamium, a c h r i s t i 

ueritate 


AD LECTOREM» 2f 
Veritate rem publica cum Simone & Eli- 
ma auercentium,eamque fedatam turban- 
tium: quid i re de modo puniendi Lamias 
a diabolo fedin3:as,uelut melancholia agi- 
tatas, uix autem haereticas: (etenim men- 
te illaefa/ed praefratta conftant)poftremo 
etiam, quid de ueneficorum fupplicio fta- 
tuam,l'ubiunxi:ubi locum habetpromul/ 
gatumex Dei uoluntate Molis ediftum, Conl> " a ue * 
Graece a Septuaginta fenioribus redditu, ™fi CM ei j. 1 ' 


& uelut explicatum in uaria illa Hebrai 
carum uocum lignificatione, <pxf^n^s is 
Veneficos ( uel, ut Hebraei ha- 
bent, ueneficas) non linetis fuperuiuere. 

Nec libi hic leges a me arrogatius prae- 
feribi crimineqtur magiftratus,aut legum 
periti: hoc enim meum fuiffe inftitutum 
minime,teftorDeum: fedex commifera- 
tione meditationem meam folummodo' 
ali)s cordatioribus & pijs,ueritatis inqui- 
renda potius, quam opinionis inconfide- 
ratius multis feculis imbibitae, affettu de- 
fendendae Itudiofis excutiendam fereno 
mentis oculo, fummifse offero. Qui ope- 
raeprecium me praeftitiffe agnofeent, in- 
genuam hanc libertate bene interpreten- 
tur: qui fecus cenfebunt, ignofeant bene 
Volenti. Interim mea qualiacunque argu- 
b ,, 5 . ment^» 


clu Nlofis. 


: 

7 




* 


r 



si PRAEFATIO' 
menta, quibus toto hoc Opere nitor, eon^ 
ferri pofico affe&u cupio, du in confilium 
uocantur Speculator Sc Iohan. And. titulo 
de Sortilegiis: aur Summiftae, Hoftienf. 
Gotfridus Reinerius in Summ. de forti- 
legijs, Canon in c.t & a. ubi Alb. poft Ioh, 
And. de fortil. in antiquis, Alb. conf 55. t. 
uolunn.incip.Cafus talis perQlbrad.con- 
iilio illo ato.incip. Regularis: uel etiam 
recenciores poft gl in c.accufatus.$ de hae- 
retic.initijs, ASber.de Rofatis in Di&iona- 
rio fuper uerbo SortilegiumifiueBonif.de 
Vitalin.in tit de fortilegiis,in traftatu cri- 
minalium, aut Matth.de AFfli&.in confti- 
tutiorc. Neapolit.de malis & noxijs medi- 
camentis parte tertia: ite auditoreius Gril 
landus, aut etiam 2.1i'o. Sylueftri Prieratis 
de Strigomagis : (eu Bonauent. fuper 5. 
Sent. Quibus autem firmamentis fuafcri- 
pta munierit quilibetauthor , horum li- 
brorum collatione manifeftius incelliges 
sequus Lettor. 

Porro de re ipfa & materia quoniam ad 
iteritatis do&rinam,& Ecclefiae christi 
quietem, ac proximi utilitate fpeftat, non 
eft quod multis agam: quum ea fit huiuf- 
modijUtquantfdibet inelegantem fic for- 
fita artificem, fatis umen ipfa per fe, om- 
nium 


AD LECTOREM. t? 
pium oculi» fefe queat & debeat comraen 
dare: praefertim ob res no paucas in lucem 
magis erutas, qu^ ha&enus uel ut incogni 
tae,uel ut obfcur^ latuere. Solitum uero ef- 
feapud Graecos olim prouerbijloco, hp' 
minibus parum fcite in re praeclara uerfan 
ribus obijci. Proba quidem materia, fi prq- 
bum na&a fueritartificem,nonignoro:at TTtT y>x 
cuilibet iiberum permitto de artificis ope 
reitatuere, quod illi libitum erit. Quod L 

enim ad me attinet, ut nullius uel nafuti 
Momiautperfpicacis Ariftarchi reprehen,, 
fionem,fine feuerj Catonis cenfuram de- 
precor,li merear:ita nec auram popularem 
aliamuelaudem magnopere uenor, bona 
fretus confcietia, qua hanc aggrellus fum 
telam.Dies erit, quando unicuique a Do- 
mino laus fuaaccedet: dumodoiiliusac*» 
crefcat gloria, & fatanae tyrannis im- 
minuatur, abunde fatis erit fa- 
&ummeisuods. 



io- 


/<• -JU. 

'ff - <$. M.% 


Non effe d.t- 
m&nes, puta- 
Kit ,^/Irisio- 
tela. 

J)e Jt&mom- 

hm finxerant 

multa Plato - 
mei. 


GeneCt. 
Hebr i. 
^y€n?eh qua 




28 

DE DIABOLO, 

E I V S ORIGINE, 

STVDIO ET PO/ 

tentia, Liber i. 

hemonum pr#ftigias er incantx- 
nenta explicatur ut, a primario eo- 
rum authore diabolo, huius artibus , 
\jbudijs cr potcfbte exordiar : ut eo 
^ - cognito, iUiutty duthoritate dcexijti 
tnationeperfreda, euidentius de omni ipfius opere 
cenfedtur: atq- eundas eius ad io nes unufquifq- dilu- 
cido mentis oculo introfpicere,crpojlhdc minus im- 
pedite penitiusfi peruidere quedt. 

Religionis dutem Cbrifiian# facram amplexus do 
drinamfideiq- indubitat# confifiionem, quemadmo 
dum Arifco telis Peripateticorumq-,no efje demones 
m rerum natura contendentium, placita prorfus reij- 
cioific cr Platonis commenticiam difiindionm omni 
no approbare,aut etiam Porphyrij, PfeUi,Vrocli,Plo 
tmi,iamblichi, copio fc quidem de d#monibus, uerunt 
multa qu # nonuidere, tanquamrei nate hijkriam 
confcribcntum,opimonibus fubfcribere nequeo. 

Omnipotentem itaq ; uniuerji architedum Deum, 
ante afiedabilis huius mudi opificium, 'incorporeum 
illum admirandis fiirituum ordinibus in mtnifkrium 
pulchre ornatum condidijje , ex Mofis, diu in# M aie- 

fiatis legati. 


Liber primus. 2* 

fktis tegatfatq; fi delifiimifcrib£(cim quo fide ad fi ExotJl " 
ciem qtidfi cum amico loquutu cfje Deum, perbibet 
fxcr arum liter arum uentas) hifioria fanda, firmiter 
credo. Boni uero bijfiritus erat omnes, quemadmo - 
dum omnia 'a fummo bono aratamatura; nimirum 2**^ 
mtelligentes,abfq ; corponbusieffentia diuince natu- 
rae quadantenus conformi, fed finita: a quibus agno* 
fceretur er coleretur Deus eo: quo ipfe ueUet er pr<e 
[criberet, modo : quibus er fiam uicifihn bonitatem 
in omni aeternitate communicaret . quare illis excel- 
lentem inteUigentiam, eximiam pnjbicaciarn, notio- 
'nes fi aeterna er immota inficio: fune illujhres,tanquA 
radios de ceterna fapiaitiie fua luce accenfo, indidit. 

Sed ubiquidd,ob dotes quibus condecorati erant, 
prcejhntifiimas, proprio efferrentur arbitrio, er m- 
folefcerent,fefi Deo afiimilarent,non feruantes fuam n.™.., t(nt 
originan,rclmquentes fiurn domicilium, acpcccan- origo, 
tesibos honoribus nudatos, miaiflrorum fuorum nu - J - P , etri * 

. r. . „ /. ' . . Iud.e-pift 

mero excluju iratus Deus,repulit ac precipitcs egit, 101.4. 
maculis fi perpetuis fub caligine ad magni illius dia - T « .10. 
iudiciim feruauit. Huc Efaie prophetiam dcBaby- 
Ionis regis (quem Luciferum uates nuncupat)fifiu er Efai* %j. 
altifiimo lap fu contorquent quamplurimi. Hic dra- 
co iUe magnus,m terram proiedus cum fuis angelis * 
ferpens antiquus , quiuocatur Diabolus er Satanas^ 
ut loannes ait,tortuofus ferpens Efuie. Hunc cafum, 
nonfolumnoflri er Hebraeorum Theologi docent 
uermetim AfiyrfiArabeSt Aegypti,-] er Gracifuis 

dogmati* 


Hebr.i. 

Pfal.toj.& 

104. 


Fphefi.6. 

1 Corinth.z, 
Zahcar.13. 
Ivlatth. 8-iz. 
Marc.i. 3.5. 
lu«r, 8.9.11. 
Ad.19. 
ludie. 9. 


30 De prarftigtjs daemonum 

dogmatibus confirmant. Pherecydes daemonum W 
pfum defcribit: cr Ophin, hoc ejiferpentem damo- 
macum,rebeUantis, er a diurne mentis placito defi- 
cientis exercitus caput er antefignanum fuijfe tra- 
dit. Eandem ruina crTrifmegiftusinPmandro de- 
pingit ;er uetujhfiimu Empedoclem,damones cv?x- 
r<>7ir£T«f, calo ruentes uo cantem , eorum cafum no- 
ui(fe,fignijicat Plutarchus in fermonedeEcenore. 

Hi ergo fr iri tus antea diumi,coelefles,puri,lucidi? 
nullius malicice confcij , Deifolius nutum ob fer nates, 
mmmifleriumemittedi propter eos qui haredes fu- 
turi effent [alutis, angelicam effentiam non omnino 
perdideruntfed perditifiime,lum'me grati a priuati? 
uitiaruntydenigraruntcp , ut iam aerei, mundani, ob- 
fcuri,tenebricofi,cr ( uno uerbo)mmundi malifr di- 
cantur crfint: ac licet lumen mteUcftus naturalis 
etiamnum obtineant, lapfus tamen pccnam infinitis 
partibus duriorem , obfcurata offufcat tq. • diuinte fa- 
pientia luce fujlinet, & gr amorem expediant, qudnt 
ex tranfgrefiione gemis humanum. Quaquam fi hoc 
quod; fuprema prudentia radios, quos in primorum 
parentum animis de fuo aterno lumine Deus incen- 
derat,retinuiffet, plurima acumine mentis perfrica- 
cif.mo 'intueretur clarius, penitius intcUigeret, cer- 
tius'^ dijudicaret: quanunchebetato mentis oculo? 
ceu ]olisfddem,per dcnfas nubes aut atras’ in aere ne- 
bulas confriat. 

Porro ex hac fui exclufwne ? repulfa,ac ignomi- 

piofaex 


Liber prunus. „ §* 

tdofa expatrijsfedibus deturbatione, tam Ingens er «2® 
immedicabile erga Deum odium conceperunt hiffi- 
ritus,ut que eum offendere , wr/ eius gloriam labefa - bile. 

{lar e, aut quod admiranda prouidentia fabricatus 
fuerat mundi opificium, defbrmare,uitiare er cor- 
rumpere pofje uiderentur,acerrma indagt/ne inuejU 
gare,et ffudio 'mdefeffo conari coeperint. Ac primimi 
nobilifimam inter creaturas, clari fi/m o fapientice cce 
lefUs lumine iUujlratam, abfq- labe Deo foedere con- 
fociatam,pr'mam parentem noflram E uam aderiutt 
tur: quam a Dro alienare , fuiq • cxitij faciam reddere 
fatagunt,deluduntcp aftu quam blandi fimo, ubinul- 
his uidebatur fubefje fucus ,fuhnota mortis minam 
opinione his quippe uerbis,Nequaquam moriemini. Gcne£j, 
Deinde fraudulenter elufis er abicdiis praeceptioni- 
bus dDeo impofitis, Euam erigunt fklfis pollicitatio 
nibus in ffem longe maiorum ornamentorum,excel- 
lentionscp potent ne, hocmodo fcilicet : Deusnouit , 
quod ipfo die quando comederitis ex ipfa arbore , 
aperientur oculi ueflri, eritisq- ficutdij, [cientes bo - 
num er malu. Sic perfecerunt tandcm,ut heee a man- 
dato defcifceret,fequereturq; ccnfilia in ipfuis inter - Eu* trait/i ' ' 
necionem contraDeum inftituta atq. ; ordinata. N am £ rf fio. 
fatan iam malus, malumq- tranfgrepione e do dius, z? 
caufcefui lapfus probe confcius, quod nimirum pre- 
fcriptas fui mtnifhrij metas ffffu tranfilire cogitaffet „ 
in idem fhi dium E uam pertrahere cenatus ejt grate 
pcrfuajicms illecebris ,quod ab e fu uetito oculis E tue 

Cr A d& 


fjojili dei fit 
flui homo ex 
inobedientia. 


£)iabohtf 


\i DepradfHgtjsdemorium 

er Ad<e refcratis,dijs adaquarentur, [cientes bonum 
antea [dummodo cognitum, er malum nondum no- 
tum. Nec iUi,fubfequutur<e ex inobedientia calamita- 
tis pr^fcio, labor fuit inanisdicet iUa fc k [crpentefd- 
fam,fcrb agno f :eret:confi tereturq- . uio lata jlquidetrt 
obedientiafaftus ejlbojhs Dei homo, in poenas illa- 
pf.ts tranfgrefiioni diuinitus conflitutas, condemna- 
tionem nempe , er diaboli tyrannidem, ac mortem, 
aternam: atq; exutushonoribus,dignitate er domi- 
natu, quibus maxima cum authoritate ipfumoma- 
ratDeus. Scite admodum hinc Augufiinus fcnbit 
ad lulianum Comitc.Diabolus eft angelus per fuper- 
biam fep aratus 'a Deo , quiinueritate non fktit: er 
do dor mendacij,quiaabipfo primum inucntumeji 
mendacium. I pfe ejl aduerfarius effeftus generis no- 
jlnjnuentor mortts,fuperbice injiitutor, radix mali- 
cice,fcelerum caput,pnnceps omnium uitiorum,per- 
fuafor turpium uoluptatum. Hinc ergo, cum illuni 
primum hominem a Deo fattum, Adam patrem om - 
mumnojlrum intueretur , uideretq- hominem ex li- 
mo terra; ad imaginem Deifaftum, pudicitia orna- 
tum, temperantia compofitum , charitate circunda- 
tumjmmortalitate uejUtum: nemulus atq; inuidus tati 
tambeatitudinemhomive accepiffe,quam ipfedunt 
angelus effet, per fuperbiam agnofeitur amijijje, in- 
uidit jhtm infatiabihs homicida , primum cp paren- 
tem noftrum tantis er talibus bonis expoliauit, er 
rns interemit. 


Liber primus. 

Hoc au ficato primi conatus fucceffu effrenatius 
infolefeentes hi maligni firitus, potifiimum recepto 
a Deo rurfus ingratiam hom'me,mulda impofita : ac 
prornijiione foda de CHRISTO, mulieris femine 
caput ferpentis cotrituro, \vrpwcy mediatore apud 
D cum , pro genere humano aduerfus eoru uiolctiam : 
deinceps porro furere,uarijscp, modis ferocius injidia, 
ri occipiunt , er machinari omni arte doloq- ea quae 
ad proraifionis huius deprauationem aboliaononq- 
in Dei contumeliam, cr hominu perniciem Jacerent. 

Sic Camum, tertium hominem , inuidiae facibus mox Cam 
inflammant m Abdis iujti ■ numero quarti, crudelem l f™Jf atrem 
aedem, homicida: ab initio: jit. deinde uniuerfum gc- c-enef.4. 
neris humahi figmentum paulalim ea malicice exupe i°*un.8. 
rantia er enormitate deprauarunt, ut Deum fvaffe 
hominem pocnitucrit cumq- prorfus , exceptis odo 
in arca conj 'eruatis, aquarum inundatione ab for p fe- 
rit. Hic deleto propemodum homine ob proferas Diltmo mit- 
horum fir ituum machinationes, triumphum fe adu 
ros ipfi fberabant. Quapropter ficcata aquarum di- 
luuie,fhtim in alterius huius mundi renafeentis quafi 
infantia, in N ohe patris inebriati inifionem, ueren - 
dis eius denudatis, Chamum filium minorem, ut inde 
patris cxccrationcm audierit, extimulat: cuius filium c-lneff. 
Mifraim,ab his ffiritibvA hauddubie infiitutum, ma- Magia, infa- 
gi£ infumis blafhemam impietatem primum cornpe mis q ua »do 
njfc,atq- hinc Acgyptiorum,Babyloniorum er Ver- ^”jib 4; 
fanim duci originem, pofka intelligetur. Ad Kohe Recog. 

c item 


Titiis T-Jamo 
fi'A 0'iaculii a 
Chamo dedu 
£htm. 
X>odonx.um 
d Dodamm 
JSfohe nepo- 
te. 

JEpirutprius 
nocata Do- 
dona. 


Sodofria: & 
Gomorrs 
exitium. 
Genef.ip. 
Efaiae ij. 
2. Petr. 2. 


Loth ebrij 
inceftus cu 
filiabus. 
Gener.17. 
Genef.37. 
Gcnef.35. 
2. Regu 24. 
i.Parahp.21. 


$4 Deprajftigtjsdasmonum 
item fobole,louis Hammonis oraculu,tanqua k Cha- 
mo(quodnomen Hebrtei afpfratione paulo duriore 
pronunciant)rcfertur alicubi:queadmodu Dodoneti 
dd Dodan'm,Nohe nepote, qui Epirum, Dodonam 
prius uocdtu,occupduit,excoluit,fuoq • mfgniuitnd 
mtneiut fandas pdtrum Ecclejiee fedes in pro fibula 
ddemonu,mpedio fagitiofa,degeneraffeft uerijimi 
le.Horredas uero idololatrias cofefm k diluuio. No 
ba adhuc fuperfitefmdefejfo deemonufudio mEc- 
clejtd Dei irrupiffe, quas 'mfudpofter itate non fine 
ingenti animi dolore jniferu fenem cotueri er tolera 
re oportuit, cum prohibere no poffet, tejldtur [aera 
Hifcoria.lnde ta inauditis turpiftmx libidinis furijs, 
populof fimos Sodomoru et Gomorra duitates exa 
gitat iUe fpirituu catus, ut ne dece quide in tanto nu- 
mero inuenti fmt iujtiiet mifis k Domino de codis fui 
phure er igne,fubuerfe. .jint duitates iUte,& in cine- 
reredad£,cu tota iUa planicie, omnibus quoq- habi- 
tatoribus iUaru urbiu, fmulq- gemine terrae. Hinc 
euefigio Loth egreffum,ebrietate er incefiu cu filia 
bus nefario grauiter uulncrat. Nonne er E fau de in- 
nocetis fratris lacobi nece 'mfereda,jirenue follicitdt i 
P bft et in iufiu lofephu aemulatione fratres excitauit, 
propemoau fratricidas fadostiUu etiam,obieda adul 
teri 'j occafione captio fa,tadc perdere uoluit. Nonne 
quo 1 frude numeraret,Dauidem excitauit fatanasiut 
pe f dentia mde ceciderint uiroru feptuaginta miUia . 

Eiufnodi demo felicibus aufpicijs audacioresred 

diti dee- 


Libet* primus. ?f 

diti dccmonesjn huius mundi principatu exules pro- 
teram grafiati funtycultmcp fimul multifarios er o- 
racula inde diuerfd diurnis contraria effinxerunt , ac 
ad ea 'muitarunt pellexerutq • animas uaciUatesfta ut 
uniucrfum prope orbe pedetentim quafi obfidione 
quadi fubiugarintyobflrepuerintq . ; diurna legi , cotu 
mactm, idololatriam er conteptus eoru quibus mo- 
re gerere dtcuit, ac cuiufcunq . ; uiciofitatis plenti redi 
derint. Eo demu audacia er petulantis faflus excre- 
uit horu infolentia et ars, ut pro dijs haberi apud pe- 
ritos imperitoseu uoluerint,et pra fidere regionibus > 
populis,infulis./udtebm,loci/s,urhibus,uicis,familijs, 
'tanqud dij proprif tutelares crpdtrij: quoru nomen 
elaturas partem Pii foria facra,partim Origenes,Ter 
iuUian us,A p uleius, D io dor us, partem alij recefent hi 
fioriographiet feriptores eximij.Eoru ucrd noininu 
explicatione, ut plurimu fiudia daemonii prodi obfer 
uamus. SicBefuetuftum,mhil confufum fonans,Ba- 
byloniorumhabcbatur deus : Yfiain ^.C.Damcl.i^.. 
' Hcclzebub, dominus mufcaiqta omnibus retia ten 
denspnufca faltcmjd ef infirmum capit Spurci finiti 
Accaronitaru idolu,qui funt quidc in regioneludcca ?, 
fed impij:^..Reg.i.Ab hoc,principe dannonioruBeel 
zebub nucuparut Hebrcsi : Matth.iz.Luc.ii.Plutone 
Grra JlcufA.ovxfiiHy dixerunt: a gentibus Priapus 
appellabatur. Serapin er Proferpinam malignorum 
deemonum primarios uocat Porphyrius . . 

B aal, idolum aut dominas uel fubijciens, aut pcf- 
c % fidens. 


TertulL in 
t_yfpolog. ad 
uerfus gentes 
ca. 25. 

De dijs gen- 
tium ingens 
opus extat 
Lilij Greg. 
Gyraldi: ite 
tres libri de 
Cognomini i 
bm deorum ; 
Iuiiani 
relij Leff. 
D.tmoes pro 
dijshabiti,et 
eorum nomi- 
na. 

Beelzjbnb. 

Laftant.li.i. 

cap. 15 . de 

orig.crr. 

Trifmegj. 

ftus. 


3* De praefHgijs daemonum 

fidens,nomen idoli a Sidonijs ad ludios profici i, Sa- 
maria: cr Moabitanm nummis : Martem Graeci pu- 
tant Num.22.Rcm.11. id Gedeon dejlruxit , I udic.6. 

Beelpbegor, dominus hians , aperiens, nudus, 
aut dommus hiatus fiue nuditatis,Moabitarum deus: 
O [eae y.zz.Numns.Deuter^. Sic&Vhegor:Num. 
25.De u^s. 4.1 ofue 22. 

Adramelech,paUiim regis, fine magnitudo uelpo 
tentia regis uel cofilij, idolu Sepharuaim: 4.Rcg. 17. 

A namelech,afflidio fiue rejfionfio regis, deus Se- 
p haruaim. Succot Benoth, tabernacula filiarum, 
B abyloniorwm numen. 

Nergal, explorans, aut lucerna tumuli, idolum 
Cutbceorum. 

Afima,deli(iurn,idolum uirorim E math. 

N ibbas,prophctans,aut potius loquens uifionem, 
aut fr udius uifionis,deus Ueueorum. 

Tbartac,cocatenatus,Ueueorunmte:4. Reg. 17. 
Nifroch,tentatio delicata, idolirn adoratum a Sen- 
nacheribt^.Reg.ic). 

Chamos,quafi palpans,aut quafi rcccdens,ucl au- 
ferens, Moabitanm mmeiuNum.ziy.Rcg.u. 4. 
Reg. 23.1 erem. 48. 

M elchom,rex uel cofiliator eorum, idolum quod 
colebant filij Ammom^.Reg.zs. uParal.20.Ier.49. 

Dagon , frimentwm,aut dolor, uel denique pifcis 
eorim,PhiliJHnorumidolum:ludic.i6.i.Machab.io. 
Ajhrte,quod a caula fine grege dici uidetur , no- 
men dea 


Liber primus. 37 

mcn dece Sidoniorum, 'a Salomone euUcc:;.Reg. u. 


4. R eg. 23. 

^ Sumpfiffe praeterea quandoque nomina hos jfiri 
tus a pcfimis homitubus,aut pcfmonm hominum 
habitationibus , in literis Sacris compcrimus: ficut 
Ajhroth,Valceftinorumfuitdeus,\ofepho tejk: quem 
fufhderunt ludcei Solomonis iujfu,i.Reg.y.ltcm detis 
a Solomone adoratus,4..Reg.23.Et quanquam jigni - 
ficet greges,aut etiam diuitm, jaciens explorationem 
flue tineam legis: jiat tamen olim nomen duitatis Og 
regis Bafanjm qua habitarunt Gigantes: item urbis 
Amorrhceorum. 

Leguntur er aliae in Biblijs,horum numinum no- 
menclaturae. utBaalim, plurali numero: i.Reg. 7. 2. 
Earal.28. 1 erem. 2. 

Baalbcrith,dom'musfoederis:Iud.c).Repha:Ad.j. 

Remmon,id ejl altitudo-.^.reg.s. 

Adonis jm Hebraeo Thamuz , hoc ejl confumptus, 
feu incendium , Syrum ejhEzech. 8. 

Narrat Philo, fuijfe Amorraeis feptc jhnulachra 
aurea, quas uocabdt nymphas fandas, quae 'muocatae 
ojknderut Amorrhaeisper Jingulas horas opera eo- 
rum,®* nomina eorum: nomina mulierum, qu£ fue- 
runt uxores feptem uirorum peccatorum,qui eas co- 
fecraucrunt pojl diluuium , uidclicet Chanaaii, P hut, 
Sdath y Nembroth,Abirion,Elath,Dcfuat. 

Adorabantur er uituli aurei : 3. R eg. 12. Militia 
coeli: ^.Reg, 17. Regina codi: Hier em. 4.4.. 

c 3 Coluc- 


t_/fJ}arotb. 
Li. 6 .ca. 14. 

anU<jJuda>. 




Promncia - 
rum dtj. 



Gr acorum 
idololatria. 


U - 

38 De prajftfgtjs daemonum 

Coluerunt er reliqua prouinciae fuos deos: Aegy- 
pti], ofirm er \fidem: Aethiopes, NJeroen incolet es, 
louem er Bacchum: Arabes,cum Bdccho Venerem, 
er D wp jran:B oeo ti Amphiaraum, Ap h ri Mopf m,- 
Scyth.e Minerud, N aucratitee Serapim, Syri Afhr- 
ten, Norici Tibitcenum, Mauri Jubam, Macedones 
Gabinam, P oeni Vranum , Samos Junonem , Vaphos 
V ener em,Lemnos Vulcanum, N axos Liberum. Jn 
Diomedia infula,Diomedem:in cuius templo, mirabi , 
li obfequio aues aquam roflri/s adferunt, aduenas ex- 
teros infefle perfequuntur er peUunt:Gr aecos homi- 
nes non foliim admittunt, fedip fis etiam adulantur, 
idcp daemonum inflinduiquorum inter efl per fuafiffe 
deum fidum e fje Diomede. Sic Delphi colunt Apol- 
linem: <V' quemadmodum canit Ouidius m Yaftis, 

P aUada Cecropide, Minoia Creta Dianam, 

Vulcanum tellus Hyfipylcea colit: 

Junonem Spartae,Pelopeiades<p Mycenae: 

Pinnigerum Fauni M analis ora caput 

Graeci adh<ec,quortm pofi Aegyptios uanitas 
praecipua er fuperjUtio celebratur, coelo Jouc, mari 
Neptunujntimis terrae cauernis crrecefitbus Fluto 
nem praefecerat ac horti finguUs alios infinito mime 
ro adjunxerunt. Saturnum er Cybele I ouijtem Mer 
curium,ApoUine,Martem,Junone a Mineruam,Vene 
ran,Dianam Ephefioru dea. Ad. 19. Neptuno Ne - 
reu,quem Vxu.uxvcc er nominarunt, Latini 
Portumnwm,et cohortes Nympharu. Imo pngulis m 

natura 


Liberpnmus* 3$ 

natura corporibus adeffe peculiare nume,ut credere 
tur,perfuafit diabolusieamcj; opinione, numtnu illo- 
rum fefe jfiecie 0 Jient ans , auxit c r confmnauit 

Nec ferepauciores deos Romani habueriit, inter ^ ■ ■ 
quos numerantur ab antiquorib. pro euocadis fuhni statores . 
mbus, Statores, Tonantes, Yeretrij, "^upiterEliciuside, Tonantes, 
inde dij maior u genitu , luno , Vefta Troianoru dea,' 
qua profugus Aeneas in Italia tranjlulit : item Miner gentium, 
ua, Ceres, Diana, Venus, lupiter, Mars, Mercurius, Vefta. 


Penates. 


Neptunus,Vulcanus,Apollo:Peiutes,luno er Miner, 
ua:dij comunes, Mars Latio uenerddus erat,quiaprce 
fidet amis : ite Bellona Viftoriaidij geniales, Terra, Dij geniales. 


aqua, aer, ignis, fol opluna,quibus natali die quifq ; fa 
erum faciebat, quod reru gignendam er produceda 
rimuim obtinere exiftimarentur. Geni j duo, Lar es, Genij. 
quos priuatam reru, triuiaru utar uniet; et urbiscurd Lares, 
agere opinio erat.Vnde er appellabantur inferiores 
ac minor ugctiu dij,&' Vrteftites Ouidio s.Yajl.dicli, Prxfhtes. j! 

Quod prcejknt oculis omnia tutafuis : 
id eft, quod res omnes conferueni cr tueatur in sedi- 
bus: pacato enim er quieto numine domum po fide- 
re putabantur. 

Affinxerant cr deos indigeter.qui ex hominib.ob indigetes, 
eximias belli er pacis artes ct bene merita, inter deos 
erat relati. His accedebat dij patrij er tutelares, et re Dy patri & 
liqua familia Baunoru,Syluanoru,Satyroru , Lemu- oaus^Ma» 
rum.Potetfimufuu numeThor appellarut Gothi, ii.j.cap.j.hl- 
alteru Odhenftertiu F rigga. Varro, qui Ethnica nu - ftor * Se P tet * 

c 4 mina 


i Commenticio 
yum deorum 
numerus. 
Samfiaorti 
numerus a- 
pud., Aegy- 
ptios. 


J?ij v entium 
daemonia. *_ 
Pfal.jj. 


(?f '"i 


idololatria 
tn pop. Vei. 

Genef.jT. 

Geacf.jj. 


40 De praeftigrjs daemonum 

mina fingulari coquijtuit diligctia,fupra triginta mil 
lix comenticiorum deoru rcpcrijfe fe , literxrum mo- 
numentis tradidit. Hinc etiam rituu er facrif ciorum 
exercuit numerus, quorum fexcentxfcxxgintxfcx gc 
neraAcgyptijsin ufufherunt : Graecis cr Romanis 
non multo pauciora, er quanqua bi xb illis deorum 
numero cr facrificijs olim fuperati putantur, fattam 
tamen temporis fuccejju multa uicifitudinem,Roma 
nosq- fuper/litiois uidoria potitos effe, doles ucreor. 

Vroiixior uero in recitando getiliciorum deorum 
catalogo fui, ut 'm fuis exorcifrnis cr preculis fub bar 
hierarum cr ignotam uocu pallio fepe daemonia tegi 
meminerint , qui illas ufurpant liberius. Deos gen- 
tium daemonia effe, affirmat regius ille uates Dauid : 
quee dicuntur etiam in Sacris literis dij gctium,terra- 
rum,o{dij populorum terrae: z. Varal. 32. dij popu- 
lorum,i.Varal.i6.Dijterrae,\ud.-}. idola nationum , 
Sapientis, dij mo tm m, 3 . Reg. 10. dij filiorum Scir,z. 
Varal.Z). dijDamafci, z. Varal.z8. Dij autem alieni 
fi-equenter nuncup antur, quales ex aede Domini ab- 
fhlit Manaffes,z.Varal. 33. itanlofias,4..Reg.z3. 

Necfolion abominanda haec idololatriae portenta 
inualuerunt,peruagataq;funt omnes gentes : uerion 
etiam in populum Dei, molimine diaboli peruaferut, 
uirusq • feminarium jfarferunt.Nam deos Laban pa- 
tris fui, cr focerilacohi, furabatur Rachel fugiens. 
At lacobus tandem domui fuae cr omnibus qui fecum 
erant, praecepit inquiens: Ah ij cite deos alienos qui 

funt 


Liber primus. 41 

funt inter uos, mundamini , er immutate uefiimenta 
ucfira.ltacp eos illi, cum inauribus qu.e in diorum au- 
ribus erant,dederut lacobo: quos fub ter quercu,qii£ ■ ± 4 L. 

eratiuxta Sichem, ille defodit. Vituli item [mula- Evo j u 

chrum adorat, eiq; facnficat populus praei in defer - ^ ^ 

to,dicens:\fii funt dij tui b \fracl,qui fecerunt te afcai 
der e de terra Aegypti. Ac tria millia uircrum e po- 
pulo ob hanc impietatem interficiatur a Leuitis,uno 
die. Et ludie, to.filij lfraelrurfus fecerunt medum in 
oculis Domini, colueruntq; Baalim cr Ajhxroth, er 



deos Aram er Syri£,deos Zidon, w deos Moabita - 
rum, er deos filiorum Amnion, deos dema ; Vdlcfii- 
norumideferueruntq . ; Dominum, er non feruierunt 
ei. Item, particeps idolorum Effiram , Ofe£ 4. er 
Ezech. 3. 18. er multis alijs locis. Imo fubhocfi-audn 
lento blaff herniam , facrificiorum er uaticin iorum 
•v pro- tcxtu( quod magis deplorandum) teterrimafia - 
gitia er horribiles caedes fabricatus e fi milleartifix 
iUe,in ccctu lfraelis fando: ut is ahicdis contumacifii 
me legibus codefiibus er oraculis, fanguinc humano Humani fan 
litaucntfiliosq- & filias per ignem duxerit, in gra- Z !!lms m ^i- 
tiam er cultum Moloch idoli Ammonitarumfin ual - 2 . pi ra j. 35< , 
le Gehcnnon, crudelitate plus quam ferina. Hierem.32. 

Quum etiam Gr£cis er Romanis, in nejknda ac Plal1015 - 
multiplici idololatria , multa fint communia, crut 
alia plura, ita quoque ritus certorum facrorum Ro- 
maniaGr£cisfimt mutuati: eo demum infaniz er in Sapient.i 4 . 
humanitatis utrofq ; redegit diabolus, ut adfua ip fius 

c S wffa 


- r ^~ 

4 


42 De praeitigfjs daemonum 
iuffahumano quo a- facrificaret fanguine.Hoc enim 
authore, uaticinia T irefice er Cedebatis mbebdt ma- 
dare humanas uittmas: fanciebantq j praefente dJlu 
ho^ce/ix^dtq; prodigiofam ilia de plurum deorum 
numero opinionem. Tirefias pollicetur Thebdnis ui- 
clorixmfi id ed lege , ut Creo ntis filius madatus fitui - 
Cima pro patria. Calchas uatiematur de Troice exci- 
dio, er fucceffus ffiodetiat fmud Agamenoms filiam 
Iphigeniam immolari iubet. Ionibus remedium deji- 
der antibus db oraculo D elphico,aduerfus fieuifima 
luem in tota uicinia horribiliter graffantem: recon- 
det Delphicum numcn,non remittendam pcfkm, ni- 
fi offeratur Diance Triclarue Menalippus cum Co- 
methode, quam in Diance templo ipfefhiprauerat: 
er niji annuatim eodem tempore pro Menalippa 
elegantifiimus iuuenis, pro Cometbone puella uenu - 
fUfiima ad Dianae aram madetur. Idem in Meffenijs, 
in longo illo er diuturno bello quod cum Lacedemo, 
nijs gefferunt,confulentikus de exitu,prcedicit uido- 
riamtuerum ea conditione, fi uirginem incorruptam 
de Aepy Udarum fi.milid Deo facrificarent. ibi cum 
An fio demus, unus ex praecipuis fimilue Aepytida- 
rum, gratificaturus patri ce, filiam quam habebat uni 
eam, dejUnajfet immolationi: alius quiffriam amore 
pueU.e ada(lus, quo miferam feruaret,ex fegraui- 
dam e ffe,<*r idcirco Deo litari no poffe, fingit. Quo 
audito, pater effreni exardefeens iracundia,euefiigio 
interemptam filiam diffecat : paulo poft nodu fecun- 
dum quie- 


Liber primus. 

• dum quietem foeda fpecie fauciat<£ CT conci fe filia d 
fathana reprafcntdtd,grauiter animo deieftus, dd tu 
mulum eius femetipfim iuguldt. 

Nationem efje omnium Gallorum admodum, dedi Li. 6. de (>eL 
tam religionibus, fcribit Cafar. atq;ob edmcaufam lo Ga.il. 
quifunt afivfti grauionbus morbis, quia; in praltis 
periculisq ; uer fantur, aut prouiftimis homines ira - 
molant , autfe immolaturos uouent, adminifirisq . ; ad 
e a facrificid Druidibus utuntur: quod pro uitd homi 
nis nifi uitd hominis reddatur, non pojje deorum im- 
mortaliu numen placari arbitratur, publicaq; ciufde 
generis habent infUtuta facrificid. Ali j immani magni 
tudine fimulachra habent, quoru contexta uiminibus 
mebra uiuis hominibus coplent quibus fuccenfis,cir - 
ementi fima exanimantur komines.Supplicia eoru 
qui in furto aut latrocinio, aut aliqua noxia finteo - 
prehenfi,gratiora dijs immortalibus efje arbitratur. 

Sed cum eius generis copia deficit,etiam ad innocen- 
tium fupplicia defcendunt.Gothi quoq ; fuu maiorem AUg. 

deum Odbenjd ejt fortior em, armis pr ce fidente, fem jf dffdu* 
per crudelifiimo placauere cultu,morte fcilicet capti 3 . 4 . * 

uorum:arbitrati, bellorum prafidem conuenientius 
humano conciliari cruorefa quo omnem belligeran- 
di induftriam tam abfolute didiciffent, ut deuiilis 
Europa cr A fi a potentifiimis imperijsfiummumfr 
titudinis nomen reportarint. ItemFroe,Vpfalenfis 
deorum fatrapa, deus [anguinis pofka habitus , hu- 
manorum corporum hofnas maftau.it . 

Talia 


JJiuinalia 
ex mfcertlms 

mafcaiuTum 

hannnum. 


Eitthtifiajhe. 


Pythia t<a 
t;s. 


44 Dc pi-ceftigijs daemonum 

Talia certe non db illd aterna mente, iufih, cafib, 
mifericorde,rermi tum conferudtrice quam conditri 
ce:fcd proculdubio ab authoribus deemonibus orie- 
bantur, qui ucri Dei odio , inde ufique 'a rerum pri- 
mordiis m confidentias er corpora hominum qtiauis 
occdfione immani fime feni erunt , er multiplici eo - 
Yumctfdc plurimum delectati funt. H incphilofophi 
tradunt,dainoncs nidoribus facrijiciorum affici: in- 
cantationibus item, qu£ pier unq- [anguine fufio, fu f- 
fhmigationibus adhibitis celebrabantur , prajiiiffe. 
At o mifercc deceptionis errorem, tale numen colere , 
quod hominum morte placatur: ut Cafiiodorus in 
E pift.ait. 

Atqui uy d poms fiavT eteifd efl diuinatione ex ma- 
datorum hominum uifcer ibus, primum folumcj; dia- 
boli infdgatione uf im Heliogabalum Imperatorem, 
turpifimum er fiagitiojifiimum monftrum, accepi- 
mus: qui paulo pcft huius immanitatis plufqua belui 
na poenas dedit, quando crudeliter interfiemus, er' in 
latrinam abiedus, inter excrementa computruit. 

Vt uero Empufie tragoedia idoneis dein cohoncfk 
tur organis , & fuis undiqudq; communita membris 
conjkt,cntbujidjhs er uatidicos miniftros quoq- [m- 
xit dxmonucmuLitione ueriDei, qui per prophetas 
fandos cii patribus loquutus eft: ne cedere D eo uide 
rctur ficilicet, er ingrauiorem hominum ruinam. 

Adhibuit infiuper eiufidem artis [caninas, uates Py- 
thias, quas pene apud fingulas fuere gentes: atq. ; adeo 

Deipo • 


Liber primus. 47 

Dei populum etiam confpurcarut. , utMofes legela - La1it.15.10. 
taftriftifiimc canent, ne confulerentur, easq; lapidi- 
bus obrui iufferit. Eiufmodi confutationis diras luit i.Reg.iS. 
pofmw Saul rex. Huc pertinent pleraq; famofie Si - 
byUuefa dtemone uclut coduftec, ad ipjius regni quod SibylU. 
in genere humano infhurarat, conferuationm er 
connrmationcmiex quarum libris ad nanas infatuas 
compellebantur Romani, ut apud alios plcrofque 
tum apud Zozimum uidere eflfa quo multa citantur 
carmina Gentilium fuperftiticne plena: licet SibyUce 
uclErythrea uel Cumana opus heroico fcriptu car- 
mine, CHRISTI p necor, ia declaravit. Ex prophe 
tuitu enim naticinijs , poti fimum E fatue er Dauidis, 
non obfcure ea colligere potuit diabolus. Manfit 
tamen eiufmodi uaturn praecipua authoritas c rob- 
ferudtia ufq; ad C H R I S T V M, asterni Dei filium: clmTto nat» 
quo nato, prodeuntcfi, ut legationis fua mir.ifkrio, 
ex patris ccdeflis uoluntate perfungeretur,cej]arunt rm ’ t d&mo- 
pafiim in orbe terraru oracula, er queccunq. ; impia - nes. 
rum diuinationum genera: teftibus Augujtino, Eufe- 
bio,Ldttantio,Elutarcho,Elinio: conticucruntq- de- Eu j- e i_ i ( ‘ 7 \ 
mones ubiq uET t an quam rana Seriphia obmutue- ca. 6 .&li. f . 
runt: ac defertis quibufcunq enormis fu a nequitiae j ^ 
latebrbs,ceffcrunt,non quidem ultro, uerinn compul - a i 0 forac. 
fi, partim quidem horrendo metu omnipotenti <e u\n pim. hb. ?o. 
dicis CHRISTI, partim uero condemnationis fui, ca l Kl - 
quam pr<e foribus iamejfe cernebant. Quandoqui- 
dem eo CHRISTVM mijfum probe norant,ut 


Zachar.ij. 


In CtHllfcuq; 
materia uel 
nommti ido- 
la colitur diti 
boLuf. 


Sapiet. 14.15. 


Depi - 2cfi:i'gijsdsem6nmii 

fatanee opera pefjundaret, danoliretwrq-, er genus 
humanum in integrum rejUtutum utndicaret aduer- 
fus diaboli technas,rabiemq;, ex his Zachari & uatici 
ni-js diurna uoce longe antea traditis : Eritfy die illo, 
dicit Dominus exercituum, excmdam nomina idolo- 
rum e terra, ne ultra eorum fiat mentio: er pfeudo - 
prophetam er immundum fi in tu de terra aufiram . 
Si pojka tume adhuc fuijje audita refbonfi quis obij- 
ciat,ea certe tam fuerunt rara,hefa,manca,c 7 omni- 
no inutilia,ut nullo haberi loco debeant 

Tandem euhoe non fine fingulari fiudio er ratio 
ne machinatus cfl diabolus ( quanquam peculiares 
quafdam ceremonias coluifTe plero fq; non diffitear) 
ut nonfolim in longifiime difiitis totius orbis parti- 
bus, uti olitn apud Gallorum Druidas, er remotifii- 
mos Indorum Gymnofophijhs, unus idemq • eius cui 
tus obferuaretur : fed er ( quod multo magis miran- 
dum,uel potius dolendu) in Chriftiana noflra Euro- 
pa apud diuer fi fimos regiones, in cmufcunq- mate - 
r ice uel nominis idolis , non difiimili ritu honor fibi 
haberetur.Uanc cescitatem apud commoda fuis prae - 
fiigijs organa auxit, uoce,cantu,cdpitis nutu,auerfio 
ne,inflexione ad latera, manuum geniculationibus , 
autalijs motibus: eoq- modo indicia propities uela- 
uerfantis atq . ; abhorrentis uolutatis edidit ex (btuis : 
prophanauitq • loca,qu<e certe erant domicilia er fe- 
des dottrune ccdeftis, fa ndiifii m £ fcholce patrum er 
yecct xyici , hcu lutTmiutTijQix TtidiS, in quceuelut 

conuerfa 


Liber prirrms. 47 

xcnttcrfx fine impietatis er fuperflitionis latibula , 
fuasbUjphemias in Deum co ntu m elwfis, crho mi- 
num generi exitiales erudarc atq- euomere conatus 
eft. imo in hac mundi feneda nutantibus technis illis 
mamfifUsfie in nero Dei templo collocat , er homi- 
num mentibus dominatur, in lucis angelum transfor- 
matus . Hac ratione,fe grauiori diutius maiefhtis con 
temptu,atq- hominum exitio magis ulcifcitur.lta ho- 
minum credulitatem ( ait [cite admodum Laftantius) 
mentita diuinitate deludunt daemones : quod illis ue- 
rum aperire non expedit.Hi funt,qui imagines er Ji- 
mulachra fingere docueruntqui ut er hominu men- 
tes 'a cultu ueri D ei auerterent, cr fidos mortuorum 
regum uultus er ornatus, exquifita pulchritudine 
fhtui confecraricp fecerunt, er illorum fibi nomina 
quafi perfonas aliquas induerunt . Sed eos magi,cr ij 
quos uere maleficos uulgus appellat, cum artes fuas 
txeerahiles exercent, ueris fuis nominibus cient, iUis 
coelefiibus quae in [acris literis kguntur.Hi porro in - 
cefiiac uagifpiritus,ut turbent omnict,Cr errores hu> 
manis pedoribus infindant , ferunt ac mifcent filfit 
cum ueris. Ipfi enim coelefks multos finxerunt effe, 
fed ueritatem mentitis nominibus inuolutam ex ocu- 
lis ab finierunt. Et paulo pdjhllli autem qui defeiue - 
runt aDeiminifkrio , quia funt ueritatis inimici cr 
proeuaricatores , Dei nomen fibi cr cultum deorum 
uendicare conantur : no quod ullum defiderent (quis 
enim honor perditis efii)ncc ut Deo noceant,cui no- 
ceri non 


In uero Det 
templo fe col- 
locat diabo- 
lus. 

1. Cor.j.tf. 

2. Cor.n. 
Llb.i. ca.i-j. 
de orig. en. 


Magi. 

Malefici. 






T 


yr & 
itlL 


( 


48 Depraeftigrjs daemonum 

ceri nonpotefi: fed uthominibus,quos nituntur d cui 
tu er noticid uerx makjhtis auertere,ne immortali - 
tdtcm adipifci pofiint, quum ipji fua iiequitia perdi - 
derunt. offundunt itacp tenebras , er ueritatem cali- 
gine obductione Dominum,ne Vatrcm fuum norint. 
er ut iUiciant facile, in templis fe occulunt ,or facrifi- 
cijs omnibus proflo adfunt. Edunt fi fepe prodigia , 
quibus objhipcjdfti homines, fidem commodent fimu 
lacbris diuimtatis,ac numims.Et pojhltaq- fibi apud 
homines qui eos nefeiunt, diithontatern ac timorem 
pariunt. Huc uerfutia, orbis artibus, noticiamucri 
er JingularisDei apud omnes gentes imeierauerut 
Suis enim uitijs perditi fieuiut, orgraffimiur ut per- 
dant. idcirco etiambumanas hofnas excogitauerunt , 
ipfi bofivs humani generis, ut quam multas deuora - 
ohfcccnli dii rent animas. Plura ibidem. Nec mirum, ait Saxo 
UUfodibriu. Grammaticus de Rugiards,fi iUorum numinum, po - 
VdniA. re ^' Antiam formidabant, d quibus flupra fua fiepenume 
ro punita meminerat.Siquidem mares in ea urbe Kd- 
rentini,cumf Geminis in concubitum accitis , canum 
exemplo coh arere folebant: nec ab ipfis morando di 
uclh poterant. Interdum utriq; porticis ediuerfd ap- 
penfi, inufitato nexu ridiculum populo jfeclaculum 
praebuere. Ea miraculi foeditate folennis ignobilibus 
fatuis cultus accefiiticreditumfi efl , earum uiribus 
efjvttum, quod deemonum erat precftigijs adumbra - 
tumiqui fatuis demolitis , Rugianorum templa er 
urbes dejhtuerunt. 


Sic d<e- 


r 


Liber primus. 49 

Sic damonem,eiusq; jhidia depingit Tertullianus: 

Agno farnus unde talia fuggerantur, quis totum hoc 
agite f. er quomodo nunc aftutia fuadendi, nunc du- 
ritia [euieiidi , ad conjhntiam nojbahi deijcienddm 
operetur.lUe fcilicet jfiritus damoniaca er angelica 
par dtura, qui nofkrob diuortiu cernulus, crob Dei 
gratia muidus,de mentibus uejbris aduerfus nos pra- 
liatur, occulta mjfirdtione modulatis er fubornatis 
ad omnem, quam in primordio exorfi fumus, er iu - u /. _ 

dicandi peruerjitatem, pr fauiedi iniquitatem. Nam u 

licet fnbietta Jit nobis tota uis damonu.m,& eiufmo - # Tl u /^ 

di jf)iritus:ui nequa tamen [erui,metui nonnunquam 
contumaciam mifcent, er ladere gejUunt, quos dlias 
ucrentur, odium enim etid timor fbirat : praterquam 
er dejferata conditio eorum ex pradamnatione,fo - 
latiwm reputat Jruinda inierim malignitatis de poe- 
na moratcr tamen apprehenfi [abiguntur, & condi 
tioni [ua [uccidut : er quos de longinquo oppugnat, 
de proximo obfecrdnt. Hos Augujhnus defcribit jfi- 
ntus ejje nocendi cupidifiimos,a iufticia penitus alie - 
hos,[uperbia t umidos, inui dentici UuidosfoUacia cal- 
lidos : qui in hoc quidem acre habitent, quia de coeli 
fuperions [ubhmitatc deiccli , merito irregrcfiibiUs 
iranfgrefiionis in hoc jibi cogruo uelut carcere pra- , ^ 

damnati funt. Proinde eoS potifiimum infejbnt,qui- Adorari 

busbeatitud'mem,quani ipji amiferunt, promiffam diabolo*, 
eognofcunt. Item in Sermonibus communibus : Serm.ai 
Quid pranius, quid malignius, quidite aduerfario no 

d jbro ne - 


Simile <m'td- 
da apua Gre 
gonum legi- 
tur lib. 19. 
Moralium, 
fuper illud 
lob: Dtuidi- 
tur ajlm fu- 
per terram, 
ite apud Leo 
ne Pont. fer. 
S.Natiuitat. 


Matth.4. 

Marc.r. 

L11C.4. 


Daniel^f. 

loinn.ij. 


De pracftigtjs daemonum 

ftro nequiusiqui pofuit iit coelo beUum , in paradifo 
fraudem,odium inter primos fratres, er m omni no - 
ftro opere zizdnia fcminaui t.Nam m come slionepo 
fuit gu lam. m generatione luxuria, frn exercitatione 

hnauiam.m conuerfatione inuidia , in zul 


auariciamdm corregione iramdn pre fuktiLfme do- 
minatione fuperbid.lnjcorde pofuit cogitationes ma 
lasjn ore pofuit locutiones 0 fas, in membris opera- 

tiones in iquM > m uigilldama uet ad p rana opera, in 
domiendo_ad fbmniaiurpia. Lcetos mo net ad diff o- 
lutio ne. trifks auteaddef f eratione. Sed .ut breu ius 16 
quar^nMamudimalafmitipfM&prmitatecomiffa. 

Ne quid uero incredibili dtemonk audacia: er /a- 
ftui incoparabili decederet,atq- utadoratione,pecu- 
liari dei prjerogatiua honoraretur,uel CHRISTVM 
certius cognofceretjpfim etid D ei filiu m folitudine 
tetat: ilhq- in prcealtu monte addutto, omnia mudi re 
gna,ac eoru gloria ojlcfam,fc daturu, fi fe projlratus 
adorauerit,aufuplufqudm facrilego pollicetur: quii 
diuina maiefbtc m hominu regnis atq j imperijs , fo- 
la dominarfeacfcui libet tradere coJkt.Vorro CHRI 
STVM iam certo cognitu,perditum etid uoluit.qua - 
re utTuproderetfm cor ludie Simonis lfcanote im - 
tnifitim quem, poft offulam a CHRISTO porre- 
ftam,ingrcffm eft. T antu enim huius folertifimi ar- 
tificis contra D eum er genas humanucfl odium, ut 
quicquid machmtur,fit in D ei conteptu , er homi- 
nu detrimentum pcrnicicmqs,frdude ej extremo do- • 
lo caute tcftum. Quum, 


Liber primus. 


5 * 


<| Quum aute hi fp iri tus aere a aut qualifcunq-, al- t f m *& 

terius tenuis jht fubjhntia,fua tenuitate, fubtilitate, 
celeritate incredibili, fcnfuum acrimonia , er lumine 
natur £ lucidiore, quibus omnibus terrenoru corpo- 
rum inbabilitatem er finfuu tarditatem longe latcq- 
praceUunt,eosmultaE>eipermiffu,partm ueri,par 
t'm prajhgiofe 'mtelligere er poffeffitendu eft. Quii 
bm accefiit , tejk Augujhno , diuturnioris tempori $ De fpiritu ^ 
beneficio, quo eorum uitaa primo £uo protenditur} ani. a.i8i 
comparata infignis rerum longe maiorum experien, 
tia,qudm hominibus ob breuitatem uit£ momenta- 
neam pote fi euenire. idcirco quadam admiranda fa- 
ciunt : er quadam, potifiimim ob Scriptura fanda 
er uaticiniorii cognitione,pradicunt, uel etia proba 
bili coniedura cofequuntur: nonunquam etiam qua 
ipfi jacturi funt,pranunciant , quibus homines alli- 
ciunt, inef eant, [educunt er defraudant: quo nomi- 
ne illis mirabilem prudentiam, acutum ingenium er 
tenacem memoriam tribuit Viato in Epmomide. 

Quapropter tradit Clemens , ijhs,cum fintdamo- 
niacijfiritus, er multo citius [cire aliqua, er mul- 
to perfidius : non enim tarditate corporis degra- 
uantur . Et ideo qua medici longo tempore er la- 
bore plurimo affiquuntur ,hac iUi,tanquam ffiri- 
tus , abfque mora ulla, Cffine difficultate cogno- 
fcunt . Non ergo mirum eft , fi plus etiam aliquid 
quam homines, fciunt: fedhoc metuendum eft, quod 
ea qua fciunt, non ad falutem,uerum ad deceptionem 

d i pro fi* 


Lib. 4 i r6* 
cogn. 


In apologet, 
sduerfus ge 
tes ca.at. 
JDiuinatio - 
v es dtemonZ 
unde. 


Danicl.8. 


ji Depraeftigrjsdajmonum 

proferunt animarum, ut per b<ec eas cultum felfe re** 
ligionis edoceant. Hic Tertullianus fic differit:Om- 
nis ffiritus aleseft, hoc angeli er drinones, igitur 
momento ubiq; funt. Totus orbis iUis locus unus efl: 
quid ubiq; geratur, tam facile fciunt, quam enuciant . 
uelocitas diuinitas creditur , quia fubjhntia ignora- 
tur. Sic er authores interdum uideriuolunt eorum 
quce annuntiat, z? funt plane maloru nonnunquam, 
bonorum tamen nunquam. Difeo fit tones etiam Dei 
er nunc prophetis condonantibus excerpunt , er 
nunc leftiombus rcfonantibus carpunt. Ita & hinc 
fumetes quafdam temporii fortes,diuinitdtem cernu- 
lantur, dum ferantur diuinationem. I n oraculis au- 
tem quo ingenio ambiguitates temperent in euentus , 
fciunt Croefi, fciunt Pyrrhi. Sic prcefeiuit diabolus 
ex Efaice er D anielis oraculis ( quorum uterq; ado- 
lefcentem Alexddrum expref e delineat) eum ipfum 
Alexandnm,feperato Dario, potiturum A fia uni > 
uerfa, er translaturum imperium aBabylonijs ad 
Grcecos.Propterea Delphicam uatem confelenti, er 
ab muita refponfum extorquenti,tandcm ipfa in haec 
uerba prorumpens rcfpondit: 1 raudus eris Alexan- 
der. Poflea ad Perfis exercitum traducenti, prodigia 
offudit multa.ln aditu Aficcfimulachrum Orphei fu- 
dore maduit. Hinc Alexandro ad extremum cu Da- 
rio confligente, aquila e fublinu fepra cius uerticem 
fefc librare, er inaduerfoshofks traijcere uifaefl. 
Ludibria haud dubie damonij heee erat, adornata ad 

prodigio - 


Liber primus. u 

prodigiorum cr auguriorum, quibus tucfdebatur , 
obferuationes confirmanda. Durium ediuerfo,an- 
cipitibus fomnijs infelfam uittoria ffem erexit.Pra- 
nouit cx Efaia prophetijs,fere ut Tyrus defbruatur i, 
Macedonibus. Itu enim ille ait : vlulate naues maris, 
quiauajhta efe domus, unde uenire confueuerant. De 
terra Cetbim reuelatum efe eis. Terram uero Cethim 
Macedoniam cfjeafjerutpleriq;, crab Homero ««- 
Teius Macedones uocatos. Quida tamenper terram 
Cethim,Cyprios inteUigut.lndcquum,fufo fugato q; 
Dano, copias ad Tyrum admouiffet A lexdder, pra- 
monuit quendam,qui ciuibus pr an undaret , Apolli- 
nem duitatem de fer turum ejje: ut quumeuentusre- 
ffonderetjdoloru exiflimationc fhbiliret. Ex ijfdent 
E faia cr Danielis uaticinijs prafeiuit , fere ut Afey- 
riorurn monarchia pejjum iret, cr in potefktem re- 
digeretur Medorum ac P er f arum : cr quidem a Cy- 
ro, cuius nommatim Efaias meminit. Vnde conieftd- 
tus ejl,Croefum etid de regno Lydia periclitaturum 
effe -Quare cr aliqudto ante to/j uwrfaf/ X7coyovoi> 
Gygis,quod m Cyri tempora incidere eum projpicic 
bat,amijfurum regnum Lydia pradixit , co fultus ex 
oraculi Delphici fcde-.crpoftvacu regnum adeptus 
effet Crcefus,ut opum fuarirn fiducia infolefeentem , 
f iperbientem cr regnum Per fecum ajfedantem euer 
teret, Kl i Mfav, uidoriam in foedem ipfi 

annuente,ad bellum Cyro inferendum per duxi t:quo 
modo uidus, captus cr regtw exutus, uitam in Perfea 

d 3 finiuit. 


Efaia: ij. 


VidelofepTi 
lib. i. antiq 
Iud.ca.6. 


Efaia: 44. 


Chrijhim,& 
ad quid mtf- 
fui effet-.fr m 
norunt d*mp 
ne i, quam 
e^AfoTlolt. 


Ware.t. 
tuc. 4 . 


Wattli.tf?. 
Mare. 5. 
Luc. 9 . 
lotaa.6. 


f4 Depr<effr'gr)s daemonum 

finiuit. Infinita eiufemodi in hijkrijs obferuantu f 
exempla: fcd ad pojkriora.nec obfcura,couertamur. 

' Vcrbibet facr £ Scriptura authoritas,diabolu prius 
C H R I S T V M penitius nouiffe,quam ipfi quibus - 
cum ille loqueretur er familiariter degeret, Apojkli: 
ut etiam ante CHRISTI morte refurrettionmq; 
jauerit , tefhtusq; fuerit inuitus , ad quid ueniffet 
C H R I S T V S: nimiru , quo cognitu faceret [at ana 
eius q; fraudes: illius aftiones demoliretur, atq- regnu 
euerteret Quapropter metu iudicij diuini aeterna- 
rumq ; poenarim contremifcens,®’ pene deficiens, tn 
obfejjb ante CHRISTVM procidente, magna 
exclamauit uoce:Ah,quid rei nobis tecurn efllESV 
N azareneluenifb ad perdendwm nos.Noui te qui jis „ 
nempe fandius iUe Dei. Et increpauit illum I E S V S, 
dicens: Obmutefce,cr exi ab hominc.cr cum proie- 
ciffet illum d&non in medium, exijt ab illo, nibilcq? 
iUi nocuit. Et pojl : Exibant er dtemonia a multis, 
clamantia er dicentia: Tues CHRISTVS ille fi- 
lius Dei. Et increpans non finebat ea loqui, quod fcie 
bant ip fum effe CHRISTVM. Hic Anajhfius: 
Daemonis, inquit, fermonem compefcebat CHRI- 
STVS,nc fimul cum ueritate etiam fuam iniquita- 
tem promulgct:ut nos etiam affuefiiciat , ne talia cu- 
remus, etiamfi uera loqui uideantur. illud alias etiam, 
pios pojka latui ffe , Sacrarum liter arum tejHmonio 
docetur.ut alij eum Heliam,alij loannem baptifhm, 
abj Hieremiaiifalij unum de prophetarum numero 


Liber primas. 5f 

efje dicerent. Petro ante pronuticianti,Tu es CHRI 
STVS iUe filius Dei uiuentis: rej[ondit CHRI- 
S T V S, Beatus es SmonbarIona,quia caro e r [an- 
guis non reuelauit tibi, fed pater meus qui in coelis 
ejl. I d quod Petro a patre codefii hic reuelatim affe - 
rit CHRI STVS, hoc ipfum er fatan nouit , er 
palam tefhtus ejl, non rogatus. Hinc ipfius inge - 
nij acumen liquet, cuius ope res etiam abftrufifii- 
tnas, nofirisque [enfibus apprime alienas, no uiffe 
potefi. 

Hucfkcit illud puettee Pythice,de Paulostr Barna- ^ lSa 
ba clamitantis teflimoniu: IjU homines [erui. D ei ex - 
celfifiimi funt, qui annunciant uobis uiam [alutis. 

A tq; id genus teflimonia ab Ajhroth er Berith ido- 
lis,cr a deemonio obfefiis ,deBartholom£o apofb - 
lo,Thoma,zralijs data legimus. Veritatem uero hic 
confitentur,nonut populum ad audiendam ample - 
tlenddmque eorum dodrinam permouerent: er ex- 
horrefccntes er reformidantes minijkrij Euange- 
lici uirtutem, zrfui condemnationem ac expulfio - 
nem ex obfefiis: qu£ hofpitia fi obtimijjem, futim 
Apofhlorum minifkria [editione potui ffent contur- 
bare, aut inchoata pofi opprimere, nouis rumori 
bus diffemmatis per Pythiam uate,obfeffios er idola 
qu£ apud fiultu, uulgus magno habebantur loco. Ad- 
datur er iUud mali ffiiritus ref[ofim:lefum noui, er ^ 
Paulu fcio, uos aute qui eftisilteiQuid rei nobis tecu 
eftlESV, fili Dei altifimii Venifii huc ad crucian- M»rc. * . 

d 4 dum, 


Lue. S. 
Gencfj. 

Micheasy. 

Matth.i.t. 

Luc.i.2. 

Efaiary. 


56 De praeft/gtjs daemonum 

dum nos (tute tempus. Obfecro ne me torqueas. 

Etumuero femen mulieris contriturum caput fep 
p entis, prophetarum de CHRISTO nafcitupq 
etiam inBetblehem \ud££ uaticma, praefinitu huic 
tempus, I E S V M in Diu£ utrgmis utero, fuperue- 
nicnte Spiritu fantto,zruirtutealtifiimi obumbrati 
te conceptum ex angeli Gabrielis annunciatione, ad- 
mirandam eius natiuitatem, longinquum magorum 
ex Oriente iter, ut eum ador arent, fciuerat dcemon . 
quapropter inter ffan er metum, Herodis animum 
diris contra I E S V M infaammauit facibus, ut inter 
infantium B ethleemiticorum bimulorum £tateq- iu - 
niorum deplorandam cladem, I E S V S famul inter- 
necione dbfumeretur: atqui falutifaro magis De/ con 
falio fuos collabefcere conatus, mjringic p, reipfa ex- 
peritur diabolus. 

f Cateru ut inflituti mei ratio certius citiusq- in- 
notefcat, paucis,ueluti fafciculo uno,qu£dam ex dae- 
monis ditionibus er potentia colligam. Quum ange 
lica eius effaentia non interierit,fed male proprie uo - 
luntdtis affattu degener ar it, accreueritfa tam diuti- 
T) i ab oli ftu,. no tempore eximia reru obferuatio er ufus infagnis , 
dia, &poten mci g n£ iUum e ffa e confht uirtutis,caUiditatis incredi- 
bilis , fapientk plus quam human£ , perjficacitatis 
acutifaim£,uigilanti£ fumm£,artificij technas faruen 
di pernicio fi famas fuco fpeciofaftmo 'mcomparabi - 
lis,maliti£ 'mfanit£ , odij erga genus humanu oianov- 
hea ctvHne?» : dtq; hoc nomine cum fepenumero 

(permit- 


tia. 


Liber primus, 57 

( permittente ,uel [altem conniuente Deo ) admiran- 
das facere rcs,cr fe m beftias,jbtuas,jfecus, latebras, 
cauernas ingerere, in quercus D odone Molofridis 
in E piro, unde Dodonaeum oraculum frequentatum jl, 

cj},injinuarc:apud Aegyptum ex Herculc,Apoiline, -Wy t 
Minerua, Diana, Marte, louc,Api boue,Latonain 
urbeButi, furio fis facerdotibus Apollinis inColo- 
phone,Tbebis in Bceotia,cr in Lcebadia ex T ropho 
nio,ex uacca Memphi , exboue M neo Heliopoli, ex 
crocodilis in Arfinoe, ex Amphiarao uatein Attica, 
refponft dareihumanauoce, nutu, diouegefru, affi- 
dis fubinde gcfnbus furentium, nomunquam ebrio - 
rum,alias trementium , aut ridicule gejliculantium: 
quandoq. • fomnijs,amphiboUjs interdum, plerunque 
er cenigmatibusiquia ignorat diabolus quo ufq • to- 
leraturus fit Deus,autpcrmiffurus, qu£ intendit er 
ftruit. Votuit er ad louis Hammonis oraculum in- 
quirendum in extimo frnu Libyae, apud Garamantes 
ultra Cyrenen in [olitudimbus uajUs, torridis ac ficci 
tate [erilibus, Cambyfen Cyri er Alexandrum in fu- 
gare: item Vythium Delphis prae ceteris, cultu, reli- 
gione, frma, opibus er donarijs celebratius reddere. 

Iconietturis. 


SfTu, 

r- 


cogitatus er fcnfa peruidiffe quandoque credatun 

quanquam inierim frllat er fallatur, tenebras ojpm- 

ddtMcritatem caligine obfcureLatq ) etiam metiatur. 

Ham rogatus (hemo, Porphyrio tejte, etiam quae non 

d 5 nouit 


Diitboltu 
-quomodo ud- 
muine tur. 


Cfem.lib.4. 

P-ecog. 


JMich. Pfd- 
ius. 


Virg. 4. 
Georg. 


f 8 De prasftigrjs daemonum 

nouit, confhnter affirmat : er qu£ nouit, fi femelue- 
re,decies illa falfo refert. P otefl quoq; plerifque locis 
m fimulachris fui exercere ludibrii , ut ei ueneren- 
tur 'mcauti,adorent , eorum opem implorent in re- 
rum anguflijs, 'm uiletudine iduer fi, er quacunque 
affliftione: quo i ueri Dei cultu & inuocitione id 
fuas impofbras in interitum eos iuocet. N eciUidifo 
ffacilesfL,.animarum-a:orpom mole exutimmfigu 
nmmen tiri^nrcAmom menti u erfiri , in coemite - 
.fljs obernre , foeftris perterrefacere hcer edes a ut 
Aios, ut id illicitos cultus, uetitim religionis ergo 
peregrinationem,iuflorum er pirentilium pr£f cri- 
pta forma perfolutionem damno fam , imperitos mu- 
nusq; D eo fidentes cogit. Conatur itidem imbecil- 
les fide praecipites agere , fortes uero diuerfis modis 
femper impugnare , fi quar itione eos agere tranf- 
uerfos poffet: item de foer antes, credulos, maleq. ■ fa- 
nos pollicitationibus er gloria ditare, in foem feli- 
cium fuccejfuum iUeftos perimere, aut trijiium euen 
tuum metu iniefto cruciare . Nouit adheeeuarias ode 
tare formas, inania idola arte mira conformare, uifus 
organu turbare . oculos perllringere.falfi pro ueris 


uere funt, ut non appareant, udare: er qu<e reuers 
nonexifhint,ut effe appareat exhiberc.fe in mille foe 
cies transformare,Proteuq- agere: er' ut canit Poeta* 
Tum uarice illudunt foedes atq; ora forarim: 

Fiet enim fubito fus homdm 3 atraqdygris, 

squammof 


Liber primus. 52 

gquammofusq; draco, crfidua ceruice lenend , 

Aut acrem flammis fonihm dabit: 

Omnia transformans fefe in miracula rerum, 

Jgnem,horribilemq; jvram,fluuiumq- liquentem. 

Confue uit gy hominum me ntes multiforus phan- ~ 
taf matum ludibrijs uitiare.uigiLxtcs perturbare, dor 
mi entesmfomnijs terrere, peregrinantes arefi o iti- 
nere fcducere.errantes atq • etid alios q uandoq^ide- . 

retalias terrore concutere,mul t a labyrin this opinio^ 
m inex tricabil ibus implica re er inneilere, tetriora 
mala pleruq. * boni ffecie ferere,zr ueritatis cofrfio- 
ne in fua illicere naffam/graumq-fkUere, Solet quoq ; , t u 
lac uaccanm cohibere, er ne in butyrum coalefcat /, /jj /j . 

impedireiuimm aliunde adferre, clauftra refer are: u Sivx, 


precterea ocyfiimc res uarias,uelut pani lacinias, of- 
fa,fbramenta,dauos,acus,aciculas,fUa,eorumq ; glo << 
tylos,intortum capiUitum,ligna,idq- genus porten- u 
ta in uiuorum extremas fauces, nec penitius, quo ore v 
reijciantur, ingerereun mortuorum uentriculum er// 
partes alias praJUgijs aptas, er pofl mortem [edas, i, 
ligna , cultros ,er quacunque uis alia, fallaciter arte 1, 
dolofa inter fecandim inferere: exparte pofbica im^j, 
plicatos crines, areme copiam, crjimilia prcejbgijs 1, 
mouere, offufeata interim oculorum acie:infefta au-'< 
nbusfp.rtiue immittere, qii£ pofka uel prodeant, uel „ 
euolent. H<ec ame uifafunt alata , ex auribus cuiuf- 
dam puella: miferc a d.tmonio exagitat£ defum - 
pta. Prodiue iUi quoque efl, ulc e re corpus defoeda 


T> a ^ 


6 0 De praeftigtjs dsmonum 
re. pudenda meliccride uel ulcere faniofo in ficere., 
euirationis perfuafion em fdfo inducere ,corpora to- 
te ob fidere. ea fi furfum ac deorfum dill ra herc, quan 

predidac uiolentam fubktionan in arce Cddenbro - 
ce apud Geldros,Deo iuuante , alias intrepide relu - 
fundo impedire ualui: k morfus Umcn interim in - 
fiidu,quo manus meas mire impetebat, inhorribili 
illa fibuedione,anxie canendum erat. Cur enim non 
tam meos promo uere conatus in iuuando,qukm de- 
rnoni permittere fua {ludia in Udendo, potuit D cusi 
Affheuit praterea uarie corpora transferre , eoriifi 
humores commonere, originem ner uarum in rrre- 

bro turbare, quo atrocifiimis rarifiimisfi conuulfio 
m (jpeciebus,iadu tradufi incredibili, er quafi cre- 
pitantibus fonitu horrifico iundurarum compagi- 
bus, inadmirationem,dijfidentiam,finifiram dealijs 
opinionem,ad mendacia,uetita auxilia er ccedes,ho- 
mines compellat. Ad hunc modum neruos er mufeu- 
los praeter uoluntatem inordinate crudeliter fi con- 
u ueilere potcjhplerunq; Thoivofj ciere, ut ceruixunk 
• < cum corpore immobilis maneat,cr in neutram infle- 
ti datur partem,fed iuxtk in utramq; partem intenda- 
tur: fubinde s^^c^roTovotJ uel tenfionem ad anterio 
ra excitare ualet, ut caput, ceruix, reliquum fi cor- 
pus,, iugular ibus uenis mirum in modum circum col- 
lum difivntis,contrahatur: quandoque otu&otovoii 
udtenfioncm ad po finior a citare t#m uehementem 


Liber primus. 61 

folet,ut caput in aorfum e r fcapuUs grduiter conucl 
latur,cruribus interim contradis: itan diucrfas bor - 
ribilium conuulfionum facies, multifaria c r inaequa- 
liter in membris produccremonnuUis totum corpus, 
ceu articulis tormento luxatis diuulfasa j eneruare , 
aut palpitantium, trepidantinmiie mufculorum ffe- 
ciem infarrr.quibufdam os cr oculos truculenter in- 
torquere,feptum tranfuerfum in homine ita conflrin 
gere ut ffiratio uix difficulter duci queat,arterijs in- 
terim pulfantibus leuiculum infarens impedimetum , 
fcd uentriculum fangultibus frequentibus ccnucUens : 
quas omnes cr id genus plures crudelium conuulfio- , 
num ffecies, nuper in nobilium uirginu occlufo cor- 
nobio C elorpio, iuxta Hammonem urbemjn tnbus torjno 
cr decem uirginibus daemoniacis cbferuarunt uiri jionesgrants. 
doftifiimi,zr artis medicceufu dexterrimi, D. RE- Sa - 

_ „ , . lenanderme- 

NERVS Solenander, coucgd coniunctifmus,0' j ICUf . 
Id.THEOD ORVS Bircmannus. qui etiam hoc Theodorus' 
addiderunt, eas foedifaimum ore halitum ffirajje in Birmummu 
ipfo,cr paulo pojlipfum paroxyfmum: qui alus fe- MC >c 
melinterdiu, aliquando fapius inuadeb at, aliquoties 
in horas aliquot multas protrahebatur. In acceffionc 
mali conuulfe intelligentes er ant, audiebant, a flantes 
etiam interno fcere fe plerceq ; pofaea affirmabat: nant 
in accefaione, propter fjnntalmn partium cr linguae 
conuulfaones , loqui minus poterant. ifaae non aeque 
ferociter torquebantur, ne cp uno modo,fed aliae alijs 
mitius. Sed hoc comune prope omnibus erat , ut cum 

exijs 


Idfeph, 

•ntiq. ludai. 
ca.2. 


gi Depraeftigtjs daemonum 

ex ijs una agitaretur , exter £ quoq- in feiunttis etiatii 
cubiculis correpte folii tumultuantis Jirepitu audieit 
tes,fimili mifierrmo modo uexarentur. Nec ita pri- 
dem difiimiles conuulfiones B uficiducis,in collegio 
iuxta xdeD.loanni Bdptiftx dicata, in uirgine uejbt 
li uidv.cuius et fauces ne cibu admitterent, coprimere 
fatanam, er lingua inhibere quando q-, ne proloqui 
pofifet,uocesfi etiam excitare er ridiculas er horren 
das anmaduerti. I nterm hic prxfhntifiimos fepe 
medicos ludificat, qui eiufcemodi morborum dira 
co tuiti fiymp tornata, imo laruas, ad naturales ea refie 
rentes caufas,frufira curatione medicamentis tetani. 

At aquam etiam conjurationibus facratam fe for- 
midare impenfe.geftibus rr uoce in corporibus qux 
obfidionecocrcetre^itfi^fimuktj^uejnadmodum 
fe naribus extrahi,uirtute radicis inclufie annulo ex 
Solomonis dottrina, naribus admoto. Deinde multa 
obferuare afifolet,artificiofeq • mitari,feuuere [eu fui 
fo:plurima eorum qux afta aut prodita fiunt, incredi 
b ili fiolertia ratiocinari er colligere: uaria ex notis 
naturalibus argutifiime elicere,penitifiimeq . • eruere: 
diuerfia in imperiorum er hominu. priuatorum nego 
cijs molirutiira afiu tia contexere telam lo ngam.-ua ± 
nam,nobisfi inextricabilem , qua inopinato injfiera - 
tofi implicantur er irretiutur certe plurimiitand em 
homines,beffias,aeirm conturbare, prodigia meteo- 
ris fiimilia inccelo effingere , figuras configentium 
exercituum exprimere 3 clangores tuburu, armorum 

ftrepitus , 


Liber primtTS, 6$ 

fer epitus, ferientium fe mutuo er ex ittibus cotlaben * 
tmm fonitus:uoces ejulantium aut exultantium imitet t , 
ri, [celerate abuti natura rerum ad generis humani 
perniciem , callide exitio fas prafligias phy fecis effetti 
bus conformare ,er multa in ordine caufarum fuo te* 
noreprogreffuq- agentium confundere, mala quan* 

'tapoteft calliditate attrahere er urgere , in ceruices 
noflras cogere cr contorquere, bona abigere atque 
excludere,imb coelum terree mifcere cr inuoluere. . 

Vroinde in Apologetico fcite tefhtu reliquit Ter - Aduerfns ge 
tuUianus,inquicns : D <emonwm operatio efl hominis te< C1 ' zz * 
euerfeo. Sic fpiritalis malitia a primordio aufficata 
efl inhorninis exitium. I tacp corporibus quidem er 
ualetudines infligunt , er aliquos cafus acerbos, ani * 
m£ uero repentinos er extraordinarios per uim ex - 
ceffus.Suppetit illis ad utramq$ fubfhntiam hominis 
hededam fubtilitas er tenuitas fua multum fpintuali- 
bus uiribus,licet er inuifebiles er infenfebiles in effe* 

(lu potius quam in attu appareant. Si poma,fefi-uges 
nefeio quod aur£ latens uitium in flore prcecipitat,in 
germine exanimat, in pubertate conuulnerat: fe caca 
ratione tetatus aer,pefliletes hauflus fuos effunditiea 
dem igitur obfcuritate contagionis , afpiratio d<cmo . 
num er angelorum mentis quoq • corruptelas agit fu 
roribus er ametijs,foedis ac f£uis libidinibus, cu erro 
ribus uarifsiquoru ifk potifeimus, quod eos ipfos ca * 
i ptis er circufcriptis hominumetib. comedat, ut etfebi 
pabula propria nidoris et fanguinis procuret, femuU 

ebrii 


pfcilus dc d.t 
trionibus. 


<4 De prajft/gtjs daemonum 

ebrii imaginibus oblata , er qu£ iUi accuratior pd' 
fena eft,qua homine e cogitatu uer<e diuinitatis aucr' 
tdtjiljb pr£jiigijs,quas er ipfa quomodo operetur, 
expediam. Omnis ffiritus ales eji.ReliquaTertullia - 
ni uerbdfupra recitantur. 

Atfufiorem,eaqu£ diximus, aliaq; fimilia agen- 
di modum er rationem, Michaeli vfello explicauit 
quidam Marcus,dccmonij cultor eximius, in Cherfo- 
nefo Grecci£ contermina uitam folitariam degens . 
D £moncs ( ait ) licet fexuer propria lingua caredt: 
‘ corpus tamen iUud aereum Jibi conceffuM, pro arbi- 
trio uelut nubes uento flante, in uarias formas mu- 
tant, contrahuntepatq; extendunt, quemadmodum 
lumbrici# uidetur accidere ob fubjhntiam meliorem, 
[duducp fxcilimam : neque fotum magnitudine diuer- 
l/itas in cis accidit, uerum etiam figuras colores q; 
uariat multi formes. Corpus enim deemonis ad utruq ; 
/ efi natura paratum, qua enim ratione eft natura faci- 
le cedens, fi c in uarias figurarum (pectes transforma-' 
tur.qua uerb aereum e fi, diuer fos aeris infUr colores 
f 'abit. Sed aer quidem extrinfecus coloratur , corpus 
ucro d£monis iuxta animi fui afjvttus fpecies colo- 
ni mutat, uelut er h omnis :fed longe melius, ut quod 
anim.e Jit obedientius. Omnia tamen celeriter dita- 
buntur, ob corporis mobilitatem, tenuitatemq;. Sic 
tanquamuir apparet, er mox occurrit utfoemma: 
leonis more fremit,faltat ut pardalis, latrat ut canis, 
atq- ad utris uajisq-fbrmam fe aliquando transfert. 

Labet 


Liber primus. 

L ubet non inelegantem hoc loco hiflmam apte 
interponere. Refert Uelinandus monachus, fe audi- Lii>ro cfiro 
uiffeab Ebaudo patruo fuo.qtu d cubiculis eratJ ien nicorumi i- 
rico Remcnfa archiepifcopo , Ludouici Gallorum re 
gis fratri: quod Henrico archiepifcopo <efhte qua - M . 
dam in itinere fomnum meridianum capiente , miles [„ tfejhoia ui 
quida inter cateros aperto cr hiante ore pofapran- detur ex nuit 
dium donmretj cuius ore uifa cft abaUjs uigilanti- t>! domnen- 
bus quadam alba befacla mufkU famdis exijffe,atq^ 
aduicinum ibiriuuhmprocurriffe. Ctimq- furfum gredt. 
deorfim in ripa riuuli anxia cucurriffet, nec trdfeun ^ 
di uiam inueniret,quidd ex afhntibus accedens , eua - 
ginatum gladium riuulo angufw ueluti pontem fa- 
ciens imponit. B efiiold ilico riuulum fuper gladium 
tranfgirdiens, longius procurrit , cr fefe [ub duxit . 

Paulo pdfl redire uifa,cum iterum notu pontem qu£ 
r er et, at q; eo iam fublato dif currens tranfarc non ua- 
hretjdem ille qui antea,rurfum riuuli ripas mpo fa- 
to gladid coniungit,atq; abfcedit.Tum tranfatbefaio - 
la,cr ad dormientis adhuc patulum os rediens, uiden <- 
tibus omnibus ingreditur.ac ilico qui dormierat ex- 
peYgifcitur.rogatush- num quid in ferano paffus ef- 
feti reffondit, [e ftjjum effe, cr fatigatum, tanquam 
ex difficili cr longo itinere , in quo bis fuper pontem 
ferreum flumen tranfauiffet. Vnde foci] collegerunt^ 
eum ( qua ipfa uiderant ) uere fommaffe. Mihi uero 
diaboli ludibrium effe indetur , qui ut uigilantes fo- 
twsfaUeret, aut animam hominis corpoream effe, 

e ideof; 


<£<5 De praeftigtjs dataiofiuiril 

ideoq; interitur am cim corpore ipfis oflederet per 
fuaderetq ; , idolu/m hoc , exiens dormientis corpus , 
cr ingrediens,oculis obiecit. 

Simile quiddamdeGuntia.no rege legitur, neque 
idminmejhnamut idem Marcus loco paulo ante 
citato demde refert, fpiritui qui iiobis ineft, phan - 
ta ftico propinquant dtf wme untpote qui er ip fi fp i- 
ritus fi nf.uerba p erturb atiomma^-uoluptaimn no - 
TnsinfimanLnon emittentes quidem unrem 1 pulfs- 
tione quadam rr fon itu , frdfrmourj juos abfque 

fpondet V fellas ) fine uoce fermones nobis ingerere 
poffunti Quid mirum ( ait Marcus ) fi modo iUud 
animaduertas , quemadmodum uidelicet qui loqui - 
tur,fr procul loquatur , uehementiore clamore eget: 
fottus uero propinquior ,'m audientis aurem fu fur - 
rando fubloquitur: qui fi pojfet cum ipfo animae 
fpiritu copulari, nullo fono prorfus egeret: fed fer- 
ino eius uoluntate conceptus , nullo penitus fono 
audienti iUaberetur. Et paulo pojl : Sicut aer prae- 
fente lumine colores er formas accipiens , traducit in 
illa , quae naturaliter accipere poffunt , ficut appa- 
ret 'm fpeculis, rebus q- quafi fpecularibus: fic er dae- 
moniaca corpora, fufcipientiaab ea quae intus ejl 
effentia phantaflica, figuras atque colores, er quaf- 
cunqueipfi noluerunt formas, in ipfum animalem 
noflrumq- /piri tu tranfmittunt, multa nobis negocia 
proebeni^uoluntates er conjilia [aggerentes, formas 

fubmdh / 


Liber primas. 67 

fubindican tes,fufcitantes memorias uoluptatu,femu - 
lachrapafeiotiu frequenter concitdntes uigildntibm 
dtq- dormientibusmonnunqua uero femina nobis cr %. 
inguina titillatibus incitdtes,infanos er iniquos amo \ 
resfubijciut er fubacuut : praecipue aute,fe humores L 
cdlidos himidosq. ■ ad id coducentes nattifuerint.Sed l 
hi Plutonis galeam fubmducetes , perturbant animas 
arte quadam er fophifUcafraude.Uatlenus Marcus. L;bi epi(b 
Memorabilia uarice ferm<e laruarum er atiio- ad Suram. 
num deemoniacarmi exempla defcnbit C.P Unius iu - 
nior in hac uerba, primum de Curtio Rufe : Tenuis 
adhuc er obfcurus obtinenti Africam comes hteferat. 

Inclinato die j pariabatur in porticum: offertur ei mu Damon mu- 
lieris figura, humana grandior, pulchriora^: porter- ^0 
rito, Afeicam fe futurorum pranuncia dixit iturum apparet. J 
enim Romam, honorescp gefeurim,atque etiam cum 
fumnio imperio in eandem proumciam reucrfunm , 
ibicp moraturum. Fatta funt omnia. Vraterea acce- 
denti Carthaginem , egredicntique nauem , eadem 
figura in littore occurrifje narratur Jpfe certe impli- 
citus morbo, futura pr.eteritis,aduerfa fecundis augti 
ratus, fpem f alutis, nullo fuonm defferdte, proiecit 

iamiUud non' ne er magis terribile, er no minus Sibciiic.Ht». 
mirum efe,quod exponam ut accepit Erat Athenis *o. Exempi. 
feaciofa er capax domus, fed infernis crpefelens: 
per felentium notiis fenus ferri, er fe attenderes lo infami f da 
acrius, jlrepitus uinculorum longius primo , dein- mm ^be- 
de proxime reddebatur, mox apparebat fencx >ns ’ 

e z idolon^ 


tyfthenedo - 
n phUofophi 
obfirmatttt 
contra, darno 
nif terricula- 
menta ani - 
miti. 


6 g De prxfifgtjs daemonum 

idolon,macie er fqualore confrdus, promi ffa barba, 
horrenti capiUoxruribus compedes , manibus cate* 
nas gerebat, quatiebat fr. inde inhabitantibus trijks 
diroq- noftes per metum uigHdbdntur:uigiliam mor 
bus, er crcfcente formidine mors fequebatur. N<tw 
mterdiu quoq-,qu.dnquam abfcefferat imago, memo 
rid imaginis oculis mh<erebdt,longiomq ; caufa timd 
ris timor erat. Defertdinde er damnata folitudtne 
domus, totaq '• illi monftro relidatprafcribebatur ta- 
men feu quis emere, feu quis conducere ignarus tanti 
maliuetlet. Venit Athenas philosophus Athenodo- 
rus, legit titulum. auditoq- precio, quia fuffeda uili- 
tas,percunttdtus,omnid docetur.dc nihilominus, imo 
tanto magis,conducit.Vbi coepit ddueff er afeere^ iu- 
bet fremi fibi m prima domus parte : pofeit pugilla- 
res,frylvm, limen, fuos omnes m 'interiora dimittit: 
ipfedd fer ibendtm, animum, oculos, manum inten- 
dit,ne uacuamens audita fhnulachra er 'manes fifo 
metus fingeret. Iratio, quale ubiq-. flentium nodis: 
deinde concuti frrnm,uincula moueri.iUe non totte- 
reoculos, non remittere ftyltmtfed ob firmare ani- 
tnum,auribusq; protendere. tum crebre fcere fragor, 
aduentare etiam, ac iam ut in limine, iam ut intra li- 
men audiri, r efficit, uidet, agnofcitq- narratam frbi 
effrgiem.fhbat,i/iimebatcj ; digito, frmilts uocanti.hic 
contra, utpaululuexpedaret, manu fignificat, rur - 
fusq i ceris er ftylo incimbit.iUa feribentis capiti ca- 
tenis mfonab at, r efficit rurfrn idem quod prius in- 
nuentem: 


Liber primus. 69 

puetemmec moratu* ,tollit hmen,cr fequitur.ibat il- 
la lento gradu, quafi grauis uinculis-.poftquam defle 
xit in aream domiti, repente dilapfa deferit comitem : 
de fcrtus,berbas cr filia concerpta flgnum loco po - > 
nit. P ofkro die adit magiflratus, monet ut illim lo-f 
cum effodi iubeant.lnueniuntur offa inferta catenis 7 
CT implicita, qux corpus <etio terraq; putrefadum J 
nuda cr exefa reliquerat urnulis: colle da publice f :! 
peliuntur, domus poftea reconditis manibus caruit 
ltem,apud Aditrn M.Antonij fradis copijs , Caf- 


T\oW 


Valer. May. 


c a.M- 


flus Parmenfis, qui partes eius fecutus fuerat, Athe- hxhoJIou- 
nas confugit, vbi concubia node cum foUicitudini- ^ d pp^ 
bus cr curis mente fopita, in ledulo iaceret,exiflima ret 
uit ad fe uenire hominem ingentis magnitudinis, colo tomo - 
ris nigri,fquaUidim barba,cr capitio demiffo : inter 
rogatumq- quifnam effet,reffondiffe,hxKoJlcd(m/x. 
perterritus deinde tam tetro uifu , cr nomine hor- 
rendo, feruos inclamauitfcifcitdtusq; efl,fi quem ta- 
lis habitus aut intrantem cubiculum aut exeuntem ui 
diffinti quibus affirmantibus, neminem illuc acceflif- 
fe: iterum quieti 0* fomno fe dedit: at q- eadem ani- 
mo eiusobuerfataefifflccies.ltaqifiigato fomno, lu- 
men intro fini iuflit, puerosq- d fe difcedere uetuit. 

Inter hanc nodem cr fupplicium capitis, quo eu G e- 
far afficit, paruulum admodum tempus acceflit. fa- 
cile huius mortempoterat diabolus pranouiffc, ex 
C<efaris in hanc rem apparatu cr uerbis. De feri- 
bit quoque idem Valerius, lulijfimulachrum,quo 

e 3 pojl 


Dionyftii Sy 
rdcufanti ex- 
termitjpe- 
flmm. 


Plutarch. in 
uita CsTaris 
paulo aliter. 


Contra, dia- 
bohi magna- 
nimitas M. 
Bruti, 


tib. 4. HiiTr. 


70 De praeftigtjs daemonum 

poft mortem C. Cafio fuo 'mterfeftori apparuerit 

Dionyfins Syracufanus breui antea quam interi - 
meretur,confedit infua domo, cogitationibus mole - 
jlis granatus: tumiUi apparuit imago illa deformis, 
habitus fatanici, [copis domim uerrens er expur- 
gans. unde ille ufqueadeo extimuit, ut no diu fo lus in 
cedibus manere noluerit: fedquofdam amicos roga- 
rit , qui cum ipfo pernottarent. 

M.B rutus,quu ex A fia contra Oftauianu er An- 
tonium aliquid graue moliretur , cotigit ut in fuo cu 
biculo apud lime confideret, ardua meditatus er ani 
mo uolutdsiinterim animaduertit aliquc adfe in cubi 
culu, ingredi.Apertis oculis circufficiebat,nu aliquis 
ex familia uel miniflris aliquid ueUetinopmato uidet 
imagine formidabile er admiranda , corporis tyrdni 
ci er agrcftis.Hic Brutus multo animo fior liberior $ 
Diony/io , fcifcitabatur, N u jfiritus ejfet,uel aliquis 
deoru,cr quid uelietiCu occulto murmure reffcdet 
ff>iritus:Diabolus fum,et fp intus malus: in Philippis, 
denuo me uidebis. Inquit Brutus ingenue, ut uir Ro- 
manus, magnanimus : Imo fine metu te iteru uideb 0. 
Q urnn aute ex famulis fhidiofi 'inquireret, nu ingre- 
di aut egredi alique obferuaffenttreffodebant, Non* 
Hinc perterritus Brutus , mfoelicem injUtuti fuipr<e - 
lij f uccefjtm nerebatur: quemadmodum euenit. 

Saxoncs armatos, tradit Saxo,d Sclauis horren- 
da forma, tanquambono er optato omine, fuperne 
m uertice montis ui[o dcemone,fuifJe 'mtereptosiquia 

eomon- 


Liber primus. 7* 

go mojlro ueluti diuinitus dati ducis aduetu firmati, 
fwmptis uidorice aufficijs,ex improuifo Saxones eof 
dem prorfus occiderut. Quum bellu inter fe R oma 
ni AlbXniq; gereret, zr utraq- in procmdu] ia fhrct 
acies, extitit repete quida mofirofa /fecie,peUe umi- 
dus furud,uociftras:lubcre Dite patre,deamq; P ro- 
ferpina,fieri facru fibi,priufquam comitteretur pr& 
Uu.Quo perterrefadi uifo R omani,protinus ara fub 
terra tedificarut:gr jhtim facrificio fkdo,pedu uigin 
ti aggere contexerunt,ut ea ab omnibus praeterquam 
Romanis ignoraretur. A lexdder ab Alexadro feri 
lit, quenda fuu familiare . nAambigU£ fidei homine, 
amici fimus curaffr.et cu inde Roma reuerteretur,no 
de adueniete in hoffiiiu uite proximu diuertiffe, er 
ibi fe animo er corpore fatigatu quieti aediffe. Cuq; 
folus degeret adhuc uigilaret,fvrt repete amici nu> 
per defundi imagine fummo pallore er macie, ac eo 
Jtrme habitu oris, quali illu cu cegrotaret dirniferat , 
ad fe accefiffeiquc quu fuiffet intuitus, et prae timere 
nec animo nec mete fatis cofhret, quifna effet, inter- 
rogauit.lUe aute cu nihil r e ffodiffet, exutis ut uideba 
tur uejlibus,in eode cui ipfe incubcbdt ledulo fe coUo 
cauit,ac prope accefit quafi eu amplexurus. Alt er ue 
ro cufzre id metu exanimis uideretur, ad lectuli fpo- 
da fecefiit,iUumq ; propius accedente abegit.quife re 
pulfampatiuidens,alterutoruo er minus familiari 
uultu affedat.refumptisq moxueftib.e ledulo fune 
pt, et ancius calceatus^ inde abies, mquapofkaap- 

e 4 paruit 


A ng. Pol. j'u 

MiT.ca.^8. 
Moflrofa Jft* 
cie apparet 
diabolus. 


Li.J.Genial. 
dieru cap.ji. 


Spedrttm mi 
rum. 


Tres ttifi de- 
manes. 


GeniaT.dier. 
li.q.ca 19. 


jz De praeffrgtfs daemonum 

paruit. Quo timore familiari* iUe perculfus , graui 
corripitur r,iorbo,utpropemodum interierit. Adde - 
bat bis, dum in leflulo cum illo Inflaretur, fe nudum 
illius pedem ufq- adeo gelidum contreflaffe , ut nulla 
glacies huic frigori potuerit comparari. Adhar,Gor 
dianus amicus me us lpeflat£ fidei homo mihi retulit , 
quum Aretium cum familiari fuo proficifceretur,^ 
ah itinere, ut fit,loge aberrajjent per difficilia er de- 
uia loca,ubi nihil uiderent culti, fed falte nemora, [al- 
tus niuei er inaccefii obijcerentur o culis, cr ipfa ter- 
reret [olitudoiuergcnteq- ad occafum fole,labore faf- 
fi confedi. i fent: tandem hominis uocem procul audiri 
uifum ejl,quam fequutijn proximo fafiigio trium ho 
minum conffiiciunt imagines immanes cr fbrmidabi 
les ultra humanum modum,nigris er demifiis tuni- 
cis, in uefie lugubri funejhq; , barba capiUoq- fum- 
rniffo, horribili facie.qui quit uoccgefiuq- ad fe ipfos 
aduocarent,ac iam prope illexiffent,ingente interim 
corporis mole, longe humana maiores apparuerunt: 
atq !• alius [pe ae non abfimili nudus , mirificos edidit 
[altus geftusfi indecoros.Qup jfeflaculo confirmati 
fugam hi c£p crauiamq- ardua er preeeipitem emen- 
[i, uix rufiici demum uile kojfitium, ubi diuerte - 
rent, inuenere. 

idem Alexander eiufdem argumenti bifiorias de- 
fer ibit lib. 4. in haec uerba:Nuper amicus meus fum- 
mus, ingenio er fide fingulari , rem di flu admirabi- 
lem fibi euenifje narrauit, eius ueritatem multorum 

compro - 


Liber primus. 7? 

pomprobans tejhmonio : fe uidelicet,cum Apud fibi fi 
miliarem cr coniudifiimum Neapoli diuerteret, er 
node intempefh hominis in uia clamantis , opemq- 
implorantis uocem audiffet , accenfo lumine accur - T)s iutiene 
rijje,quid rei efjet inquifitum.ibiq; damonan er di - parentibus 
rum quoddam numen tetrao horripili jhecie con- > mm ^ero , 
ffexiffe,quod iuucncm uociferantem er reludantem cr a, 0 ‘ t “p*' t 
in uia infejlis manibus inuader e nitebatur. Ad hunc exemplum, 
prope accedente mifer ille <accurrit,uefkm'q; er ma- 
num quam potuit tenacifiime apprehendit : multita; 
er diufrujira reludatm,inuocato numinis diuiniau 
xiho,uix tandem a daemone fe uindicat, Quum uero 
iuuenem animo turbatum in domum recepi ffct, ut ab 
ipfo dimitteretur, aut pailiu relinqueretur, unquam 
potuit effici: tantus enim illum inuaferat horror, ut 
mente euida fui non effet compos, quum iUi perpe- 
tuo ob oculos uerfari uideretur iUa ff>ecies. vbi tan- 
dem adfe redijffet, rem omnem quo pado habuerat , 
expofuit. Fuerat autem f celerata: uit£ , contemptor 
Dei,cr parentibus mmorigerus: quos tunc obiur - 
garat,contumeliasq ; er intoleranda probra in eos 
congefferat, ut ab iUis confecratus diris execrationi- 
bus abierit. At ne cui h<ec uanafidaq , ; appareant, 

Thomas monachus, homo minime malus , cuius fi- 
dem probitatemq . ; in rebus nonpaucis expertus fum, 
ferio mihi retulit, quum in monafkrio er ftcris cedi- 
bus,fitis in Lucanis montibus, cum pluribus alterca- 
tus fuiffet,^rpojl multa conuicia rixasq ; animo per- 

e 5 turbato 


74 Depraeftigrjsdsemofium 

turbato folus fecefiffet per nemora, , f ? /pedent ho- 
Monacho da minii uultu tetrQ , ajpectu deformi feuoq;, nigra bar 
mo apparet, b^promifis tunicis, obuiambabuiffe. qui rogatus, 
quid folus per deuia oberraret iocaf rejpondit, fe 
equum , quo uehifolet, amififfe , er /Ia opinione in 
proximos excurriffe campos: cumq • per finus inuios 
equum una quaefitum pergerent, ad riuulum in cu- 
ius alueo gurgites latebant formidabiles , deuene - 
runt. Quare monachim calceos exuentem in faci- 
liorem tranfitu/m , magnopere urgebat alter , ut in 
ipfius confcenderet humeros, transferendus ab eo 
qui maior erat corpore, ille acquiefcens, collumq ; 
amplexus alterius uada inquirentis, pedes ipfius non 
humana , fed tetra er deformi fpecie contuetur . 
Qua re animaduerfa, terrore peyculfus , diuinam 
implorat opem : atque euefUgio daemonem er fi- 
mulachrum illud dirum, audita inuocatione diuina, 
murmure querulo er turbine ufqueadeo ualido 
profugiffe affeuerat , ut imminentem quercum in- 
genti coUiferit impetu, er injraftis ramis radici- 
tus euerterit : fe autem confkrnatum , er uelut e- 
xanimem diu iacuiffe: er nifi preuidiffct , diabo- 
lum inuerticeszruoraginesfiuuioli praealtos prae- 
cipitaturum fuijfe , atque interempturum , perfua - 
fum habet. Sed prae omnibus quae audiuerim 
dut uiderim , res ejl admiratione digna, quam re- 
centi memoria eucmffe Romce comperimus. Quum 
Gabios quidam injim [ortis ero 


bfcunstia- 


apud 


> 


if 


Liber primus. yq 

talibus ddolefcens, furio fus, corruptorum morum 
cr fi.cmorofe uit£ , parentem obiurgafjet , con - 
uicijscp profcidiffret , ijs agitatus furijs daemonem 
inuocat, cui fe deuouerat , Romam que meditatur , 
ut grauius aliquod fiagitium in patrem moliretur. 

\n itinere d&monem fide hominis truculenta, for - 
dida barba e r capillo , uejkcp obfoleta cr fquali- 
da obuiam habuit: qui comitatus, trifkci£ ear an- 
xietatis caufam exiuuene percundatur. H ic,fibi 
quid altercationis fuiffe cum patre , cr fcelus ali- 
quod iam animo' conjtituiffe reffondit. Cui dre- 
uton, frbi eandem obueniffre fortem ait , pergen - 
dumque ut fuas fimul ulcifcantur ifiiurias . Cum- 
que node appetente ad urbem perueniffent , in 
proximo diuerterunt hoffitio , undque incubue- 
runt. luuenis uero fomno opprefi tugulo manus 
inijcitpejlilens iUe comes: quod iam infregijjet ,ni- 
Ji alter experge fidus , Deo fupplicafjet, Vnde fu- 
riam illam teterrimam tanta ftndula vi er impe- 
tu cubiculum dicitur exeundo colli fiffc , ut tigna 
Cr tedum diruerit , tegulafque penitus perfrege- 
rit. Hoc ffredaculo perterritum , erfrere mortuum 
adolefcentem , uitiofitatis er anteadee uitds pcc- 
nituit : qui alio afflatus ffnritu , perofrus fcelera, 
boni exempli uitam procul a populari tumultu, 
egit 

Sunt item qui refrrunt,epifcopum quendd die in fo Platina. de 
litudine uidifje Benedidum odauum pontificem 151, mtti Pont f. 

pojlmor- 


,_A'J.£monio 
exagitatas 
iuuenis pa-(e- 
tib. immori - 
genti, reji- 
pifcit. 


Machinatio 
nttm diaboli 
/»»• 


Lil).J ca. i?, 
de orig. err. 


7<S De praefHgrjs daemonum 
pofhnortem equo nigro infide ntnn: eumcp interro- 
gaffe,quid cdufie effct,cur mortuus equo nigro uehe- 
retur i tum Benedictum homine rogaffe, ut pecunias 
qutf Qccultducrdt (locum indicat) pauperibus fuo 
nomine crogaret:qu£ antea datae fuerant eleemofy- 
narum nomine, nihil ei profui[fie,<quia ex rapinis par 
tas confhbat. Facit madata epifcopus, crjhtim epi- 
fcopatu fe abdicat , monaflicam amplexus uitam. id 
genus fimilia er alia tum uetera tum recentia terricu 
lamentorUm l^idibriorumq- diabolicorum tejlmonia 
pofjemrecenferemultd-.dtquumea infinita multifit - 
riaq • fint,zr cuiuis obuia,cognitacp,ijs logiori enar- 
ratione immoranfiuperuacaneum exifiimo : potifii - 
mum,quoniam multiplicem eius argumeti bijhriam, 
commodiori occafionefiequentes fuppeditabut libri. 
Invitis patrum quoq-,ut E>. Mar tini, Antonij, Euio- 
gij,atq- aliorum,exempla extant non pauca. 

Atqui miraculorum, machinationum, er appari- 
tionum diaboli quis finis unquam, et uclut ex profif- 
fb alius, quam erroris jurorisue manifijle impij,blaf- 
phemi, er in Deum contumeliofi: aut [ceteris alicu- 
ius confirmatio , praeceptio 'ue, aut approbatio uel 
porreftio i Hinc eleganter Eattantius fcribit: Hi spi- 
ritus ( inquiens ) contaminati ac perditi, per omnem 
terram ungantur , cr [olatium perditionis fuce per- 
dendis hominibus operantur. itaque omnia infidijs , 
fraudibus, erroribus complent. Adh cerent enim fin- 
gulis hominibus, cr omnes ofiiatim domos occupat , 


Liber primus, 77 

ite jibi Geniorum nomen afiumunt : fac enim latino 
fermone diemonas interpretantur. H osinfuis pene' 
tralibusconfecrant, hos cfuafa terrcjlres deos uenc - 
rantur,<zr quafi depulfores malorum , quae ipji far- 
ciunt er irrogant. Qui quoniam jfiiritus funt tenues 
er incomprehensibiles, infimant fe corporibus ho- 
minum, er occulte in uifcer ibus operti ualetudinem 
uitiant,morbos citant, fomnijs animos terrent , men- 
tes furoribus quatiunt ,uthomineshis malis cogant 
ad eorum auxilia decurrere. 

Vt porro latius eorum innotefcantfhadia, ci- 
tiusq-faniam,paucM obiter huc jfi e flantes, nec ad no 
I braminftitutioneminidoneasPatrum fententias an- 
nectere placuit. Amare, docet D. Clemens, immun- 
dos ffiiritus inhaerere corporibus hominum , ut ip fo- 
rum minijkrio cupiditates fuos explcdtier ad ea qua 
ipfa defaderant,indindntes animae motus, fatis eos pa- 
nre libidinibus cogant, ut effician tur ex integro ua - 
fa deemonu. Et lib.4.. daemones habere defaderium 
immergendi fe corporibus hominum, bcec caufa efl. 
Spiritus funt,habentcs propofatu conuerfum ad ma- 
liciamiper cibos ergo er potus immoderatos ac libi- 
dinem, perurgent homines ad peccatum, cos tamen 
qui peccandi propofitum gerunt: quidum uidentur 
natur<e neceffariduelle complere, non tenentes mo- 
dum per luxum, ingrediendi in fanetipfo daemoni- 
bus faciunt locum, donec aute naturas menfura [erua- 
tur,?? modus legitimus cuJkditur,Dci clementia in- 
grediendi 


Gentj. 

Dtmona. 


Lib.s.recog. 
Cur homini* 
corpuribua fe 
immergere 
cupiant da* 
mones. 


Qitomode in 
corpora in- 
grediendi io - 
cua datur d x 
mombu*. 
Auguft.fu- 
per homil.f. 


7 % Deprasftigijs daemonum 
grediendi in homines non eis tribuit facultatem. Vbi 
ttero aut mens ad impietatem declinauerit Jaut cor- 
pus immoderatis cibis er potibus adimplebitur ,tan- 
quam uoluntate er propojito eorum qui fe ita negli 
gunt imitati , quaji aduerfum eos qui a Deo po fatam 
legem fo luerint, accip lun tpo tejhtem. Et p6fl :D£- 
mones quantum ui derint fidem in homin e crefcere x 
tantum ah eo refugiunt. Si tamen in aliqua infideli - 
tatis parte re fiderint , cum tempus inuenient , cogi - 
tationes fubijciunt cordibus hominum : er lUi nefiicn 
tes unde haec ueniant,fuggefiionibus dtemonum,qua - 
fi aninite fiiae finfabus credunt. Suggerunt ergo alijs ; 
occafaone corporeae necefaitatis deliciasjequi; aliom 
iracundia excufimt per abundantia faUis,alioru infa - 
niam nigri filiis uehemetia colorat , fid er fiulticiam 
quorudJ ob phlegmatis multitudine extenuat.Quod 
etfi ita effiet, tamen hac fangula molefh effae corpori 
non poj]ent,nifi ex ciborum potuum fi redundantia t 
qui cum iufao amplius fumuntur , abundantia eorum 
quam decoquere naturalis non fuffacit calor, crude-- 
fcit in uenenum quoddam, idq-inuificribus uenisfa 
omnibus fintince in modum redundans, motus corpo 
ns infanos reddit, er turpes. Docet Auguftinus, il- 
los fi ir itus qui decipere uolunt,talia procurare cuicfc 
qualibus irretitum eum per fufiiciones er confinfao 
nes eius uideant. Rede it a fi, Lattantius: illicita , 
inquit, defaderia immittit dnemon,ut aliena contami- 
nent, quibus habere propria fine delitto licet.Obijat 

quippe 


Liber primus. 75> 

quippe oculis irritabiies fornus, fuggeritcp fomenta, 
er uitijs pabulum fubminiflrat: tum intimi s uifceri - 
hus fhmulos omnes conturbat ac commonet , er na- 
turdlem illum incitdt atq; infldmmdt ardor em, donec 
irretitum hominem implicatumcp decipiat. Eadem 
fenfit er prodidit Athenagoras philo fophus Chriflia 
nus: 'tTctfj i? Jic6.ij.mtJ ctyJlpt wf ooouvh n<xHx-,To/J v£/j 

jA\ac4ewpu>Ti)v: si quando daemon cuipia coparet 
mala,mente labefattat prius. Tdtidnus feriptum reli- 
quit dd Gentes in Apologetico: Jiouyovis ds ■wetxinj 
Hxuiay i^itieiXccvfes, ixi ytyvnysvuy 'zcay’ vy, iy 
Jlux oiyvoiwy ItoU ipctyrxcriiay s^jiTtxTijHXffr. 

Damones , aitjn multu fceius prolapji,animas apud 
nos initiatorum per in fati as er apparentias d coepe- 
runt.Vroinde uoluitDeus (duthore Ldftantio ) qtii 
homines ddhdnc militiam genuit , expeditos in acie 
fbre, er intentis acriter animis , ad inuifibilis hoftis 
tflfidias ucl apertos impetus uigilare : qui nos, ficut 
periti er exercitati duces folet.uarijs captat artibus , 
pro cuiuf £ natura er moribus feuiens. Alijs enim 
cupiditate infatiabile immittit, ut opibus fuis tanqua 
copedibus iUigatos, a uia ueritatis excutiat. Alios in- 
flammat irae jhmulis,utad nocendum potius intetos X 
T>ei coteplatione detorqueat. Alios immoderatis libi 
dimbus immergit, ut uoluptati er corpori f ruietes , 
ad uirtute r efficere no pofiint. Alijs uero injfirat in - 
uidia,ut fuis ipfi tomentis occupati, nihil aliud cogi 
tent,mfi eorum quos oderint felicitate. Alios mflam 

matam- 


Lib.tf. <5eu*. 
ro cultu^ 
«P-4*i 


Jjpncfhxfi 


/O . 


^ th /jh A 


In cpift. id 
Damafum. 
Cibat dia- 
boli. 

Lib.de opif. 
dei ca.19.ao. 
Quare danto 
nembomini- 
bttt aduerfa- 
rtum conjh- 
tuent Dem. 


So Depraeftigijs daemonum 
mdtdmbitionibus.il funt, qui dd gerendos mugiftrd - 
tus omnem uita fu e operum curumq • conuertunt, ut 
fkjhs fignent,<zrdnnis nomen imponunt. Quorun - 
dum cupiditus tendit ditius ,non ut prouincm tempo 
Ydliglddio regdntjcd ut infinitd cr perpetuu pote - 
fktte dominos fi e dici uelint uniuerfi generis bumuni. 
Quos uutem pios uidetfinunibus implicui religioni- 
bus, ut impios jiciut.lis uero qui fiupientium qucerut , 
P hilofopbidm in oculos impingit, ut fpecie lucis ex- 
C(Ccet,ne quis comprehendut uut teneut acritatem. 
Sic hominibus objlruxit uditus omnes, cr obfepfit 
omnes uius publicis lutus erroribus: quos ut dificute- 
re pojJcmus,ipfumq ; duthorem mulorum twicere,il - 
luminuuit nosDeus,cr urmuuitucru ccelefiiq ; uirtu- 
te. Et in prooemio de Opificio Dei: ille coUudutor 
cr dduerfiurius nofixr, ficis quhn fit ufiutus , cr idem 
fiepe uiolctus.Is haec omniu qu£ illicere pofifiunt, pro 
luqueishubet : cr quidem tum fiubtilibus , ut oculo, 
mentis effugiunt , ncpofiint hominis prouifione ui- 
turi. Eius cibus efl ebrietusjnquit Hieronymus, luxu 
rid,fbrnicdtio,cr uniuerfiu uitiu.Hcec blundu fiunt, cr 
luficiud,cr fienfius Uoluptute demulcetiftutirnq ) utup- 
puruerit,udufiumfiuiprouocunt. 

Hunc dute,Lu(iuntio tejk,con(iituithcminiDeus 
uduerfiurium,nequifiimum cr fitUucifiimu jfnntum, 
cum quo inhdcterrefiriuitu fine ulld fiecuritutis re- 
quie dimicurc t.Numut uiftoriu confbre fine ccy tu - 
mine nonpotefi: ficnec uirtus quidem ipfiu fineho - 

Js^td» ' 


Liber primus. U 

Pe . ii<t,quomam uirtute dedit homini, fb.tuit ii econ - 
trano mimicum , ne uirtus torpens naturam fuam 
perderet. Noluit enm Heus hommem admmorta - 
lemiUambeatitudinem delicato itinere peruenire. f n 

Sua uero nomina,apte ipfius ftudium er fabri- 
cam pro dentia, for titur diabolus tim alibi, tum ma- 3 /° ■ 

xitrte in facro f ancla Scriptura: qua: hic recenfere lu - l 

bet, ut prceter nomenclaturas fupra recitatas copio- 
fius, quibus Heum mentiebatur fatan, eiusq . ; fibi ho- 
norem affimebat,denommationibus nunc his qualis 
efl afjvftu er opere cognofcatur plenius, ipfajiqui- ~ 

dem nominum diuerfitas,diuerfa illius uitia commort 
ftrdtme quis praeter ordinem , nouum hic dcemonid- 
corum nominant catalogum contexi arbitretur. 

Elephas ubi tn lobo defcribttur,Behemoth uoca- j ob 4 

tuf,id ejl bruta, ut Grcecis frequenter 4«g*. Et qui- Dxmonm 
dem plurali numero, dcfignatureius uajhtas. Sub al- mminajbjoi 
tfgdria uero eleph antis, fatarue potentia docetur. Be 
hemoth ( reffondens Dominus e turbine, ipfi lobo BebemotU: 
inquit ) f oenum comedat ritu bouis: hoc efl, paleas 
igne comburendas. Ecce uirtus eius exiftit m lumbis 
eius,?? robur illius in umbilico uentris fui illecebris 
tnim uencrcje uoluptatis, qu.e circa lumbos er umbi 
licum preeeipue fentitur, frequenter impugnat. O ffa 
eius Uelut fafaulae cgris,cr cartilago eius quafi lamina: 
ferri. Ad duritiem diaboli ifh referuntur: quoniam 4 
malicia , quam femel amplexus efl,nequit dimouerij 
<gre&jmoobduutior,X3jiem arb.ufh tegat umbrat 

f ft*S 


U De daemonum 

ftta.Hoc illud eft quod in? fal.legitur: Sedet m mft - 
s in occultis, ut 'mterfeiat paupere, dii attrahit eu. 
De Leuiatkan idem fere ahjs uerbis pr<edicatur 9 
quod deBcbemoth:cr uis natur£ daemoniacts expri 
r mitur,fupra modum poter 5 atq-, uerfuta: qu£ utique 

eunda huradn a pibuerteret,niji diuini arbitrij habe - 
nis coerceretur.Vnde integru lobi caput 40. cr 4 u 
Sonat autem Leuiathan, fil i traditu s, uel appoftio: 
quiuerbo Dei er rebus quibufeunque addit. E fai<c 
iy.lob.3. 1 

^ffmocUu*. Apnod£Us,fpir;tus uel deus excitatis, deflruttor, 

difiipator,aut delifti abundantia,uel peccatum abuti 
danSyftue ignem mcnfurans.Tobi£ ?. 

Mammona. Mammona uoce Syriaca , cupiditad pecunia; aut 

diuitu,Matt. 6. His ille imprudetiu metes implicat, ne 
Deoferuire queant, cu mOmotue coeperint famulari, 
jbiaboluf. Diabolus Gr£cis,calumniator. Matth. 4. loann. 

8.ztr alibi fepius. 

Damon. d £mon, ob I dentiam: er djemonium. Matth. 8. 

lacobi t.uel ob terrorem jit uult Eufebius. 
Cacod&mon. Cacod£mon,peruerfe feiens. Quofcunq- uetufbs 

deorum cultu uenerata ejl, omnes LcoioJtouy.ovxf 
fhiffe,author efl?orphyrius. Dicitur er malus d<e~ 
mon:cr d£monfixxGifuTXT6!,id ejl nocenti fimus, 
inSympofio feptemfapientum. 

Satan. Satan, Hebr£is aduerfarius, qui obf ftit atq- ob- 

turbat. 1 ob. 1. 2. Zachar. 3. item faUnas. Matth . 12« 
Mare. 1. Apoc. 12. 


Zeuiathan. 


A baddoti 


Liber primus, s* 

. A baddonHcbraice, perditor aut perdens: Grace 

'dc7V*>\vu(J, ApOC.p. 

Principatus, potefhtes, mundi domini , refiores 
tenebrarum huius feculi, fpirituales afkitue m cocle- 
flibus,a Paulo 'mfcribmtur hi ff>iritus,Ephcf,6. 

Legio, quia multi funt:Marc.$.Luc.8. 

ltem,Pnnceps cui potejhs ejl aeris, qui eji jhiritus 
nunc agens infilijs contumacibus: Ephef.z. 

Deus huius feculi, fenfus i/ncredulonm excreans, 
i. Corinth. 4. 

Princeps huius mundi: I oann. 8. iz. 14. Habens 
inortis imperium. Hebr. z. Qui [educit totum gerra- 
rum orbem. Apoc. 11. 

Spiritus munii.i.Cormth.z. f . 

Rr xfuper uniuerfos filios fuperbi<e. lob. 41. 

Ce Ifitudo qu£ tollitur aduerfus cognitionem Deu 
i. C orinth. 10. 

Spiritus Dei, [piri tus Dei malus. u Reg.16. 

Spiritus malus. Ad. 19. 

. Spiritus ad uinaida creati, qui in fhrorefuo con - 
fimauerunt tormenta fua,cr in tempore conftmma 
tionis effundent uirtutem: er furorem eius qui fecit 
tUos,confundent.Ecclef.s 9. 

Aduerfarius nofkr diabolus , qui ut leo rugiens 
obambulat, quem deuoret inquirens. i.Vetr.f, 

Homicida ab initio, qui inueritate non perman- 
fit:mendax,cr pater mtndacij. I oann.8. 

Author peccati. 1. loann. 3. 

f 1 Spiritu I 


^Abaddon. 


14 De praeftigtjs darmonum 

Spiritui qui non confitetur Cbrifhm 'm cartte ut* 
niffe , [piri tus Anticbrifi. u I oann. 4. 

Spiritus Aegypti, er ucrtiginis, qui fecit errdre 
Aegyptum in omni opere fuo ,ficut errdt ebrius & 
Uomens.Efdice 19. 

Spiritus Pytbius,uel diuindtionis.Leuit. io* 
Spiritus menddx.j.Rcg. 22. 

Spiritus immundus. Luc.u. 

Spiritus impoJkr.i.Timotb.4. 

Spiritus ddonordomm.Apoc.i6. 

Spiritus mutus er furdus.Marc.y. 

Spiritus irce. lob. 4. Pfdl.ij. 

Spiritus proccUdrim.Pfil.io.to6 . 

Spiritus foporis.Efi ice 29. 

Spiritus timoris.z.Timotb.i. 

Angelus Domini. P fal. 34. Itduult Hicrorigmiu. 
furor Dommi.i.Pdral.zi. 

Angelus fdtdn.2.Cor'mtb.xz.)pj, y. ^ p c 
Angelus crudelis.Proucrb.ij. ( 

Angelus abyfi. Apoc. 9. Hdbens imn mugiunt. 
Apoc. 12. 

Accufdtor fandorum fdtrum.Apoc.12. 
Loliorum fammtor.Mattb. 13. M ure. 4.L uc. 8. 
Mdlus.Ephef.6. 1. 1 odnn. 2. MdlusiUe. Mdtth.i?. 
Quonidm omnium fcclerum princeps efl , er muetu 
tor,perexceUcntidmuocdtur * wovu^cr. 
lninucm.Luc.io. 

Inuidus. Sdpient. x. 


Merftrix 


Liber primus» *f 

Meretrix Babylonica, befkx habens feptem capi > 
ta,&c. Apoc.13.14.16.x7.18. 

Ab eminatio defolationis. Matth. 24. Da niel. 9 . 

VeiutorMius afhis, laqueusitmor nottumus,fd- 
gitta uolans in die, pejlis m tenebris graffans, exter- 
minium rneridianum.Vfal. 9 o. 

Volucres coeli. Matth. 13. quia femen ,uerb i Dei, 
quod in duro folo er nullo compunctionis uomere 
profeiffo cecidit, rapiunt pro tinus, ej abfumunt. 

Albis er bafilifcus illis dicitur, quos primo con- 
greffu fuperaC.affis quippe morfu,bafilifcus ajfettit 
fhtm perimit. 

Leo, quia aperto mar te nos imadit ut dilaniet; 

Draco, quia occulte nobis 'mfidietur , uirofo affatu 
perdens. P fal. 90. A poc. 16. 20. Viro autem iuflo 
promittitur: Super a/pidancr bafdifcum ambula- 
jns,cr conculcabis leonem c r draconem. 

Serpens, fcorpio:Gencfj.Luc.io. Mera enim ue- 
fiena funt,quicquid diabolus fuadet.Vnde tamen fuos 
liberat Saluator dicens : Ecce dedi uobis potejhtem Luc -**' 
calcandi fuper ferp entes er fcorpiones. 

Onocrotalus, ericius, ibis, coruus,flruthio, ono- 
centaurus,fatym,l^amia,miluus,ulule uel zijm H£ 
braice. Efua 13. 34. Pf rdix,maUeus,thaninim: Hie- 
ronymus in epift.ad Darnafi}m. 

L ocujhe fhniles equis 'm praelium paratis, quia fe- 
roces daemones : er fuper capita earum tanquam co - 
rotue fimiles auro, quia fuperbi: facies carum uelut 

fi fam 


ts Bepraeft/grjs daemonum 
facies hominvM,zr capilli ficut capiUimulieru, quid 
utrique [exui infidiantur.zr dentes quafi leonu,quid 
quos uicermt , perimunt: loricas ficut loricas ferreas, 
habent, quia in malicia obduruerunt: alis perftre- 
puni,quia uelociter omnia pemeant:cauaas fcorpio. 
num aculeatas gerunt, quia unus eorum finis eft no- 
<5i-f lib i cai ^ hominibus. Et habent fuper fe regem angelum 
Morsi.' 14 * Abyfii, cui nomen HebmcceAbaddon,Apoc,?. 

lur, tentum ijs quos luxuria infkmmat,auis ijs quos, 
fup erbia euehit . 

pialoli me- plerfy tamen hifce nominibus fatanae quoque 
/ aet ex P re f membra nuncupari poffcnt: uelutloar.nis 6. ludas 
diabolus a Cbrtjxo nominatur. Sunt creius figur<e 
magkesfi expreffie P harao , Antiochus,rex Baby- 
lonis, Affiir, er omnes inipij. 

Diuerfe,adhecp:v adionis uarietate frequenter. 
Ethnici demonio commutarunt nomina, ut quod ua 
rijs fimus aut fieccris fhb meridiem, quando 'vnfiris. 
P arcn tdtur,calam ite fis iubente Hecaie obuerfatur. 
Sui trti» di nominant : queadmodum Arifiophdnis in - 

ffione ai*- terpres docet. nominis ratio efi,quia uno incedat pe- 
vruaoc. de, ut E ufhthio placetiuel ( ut alijs ) quia alteru pede 

habeat ceneu. id genus terriculameta dicuntur quo- 
Hecaua. que a Graecis Hecateea,qucddb H ecate immittantur . 
t/leiuXoy, A&uexey etid uocant,quod terrore incutiat repre- 
fentatione uel imitatione. Erant er daemones quidam 
in6<x\)i. Dionyfidci,a]peri er im:nites,quos LePdxxg nuncu- 
parunt, quafi dic as Ludificator es* Qui uerb damor} 

interuer* 


Liber primus. 97 

interuertere er elidere res bonas ac [alut ares, calami 
tatcs aute er incommoda tu inferre , tum fi impende* 
rent , maturare atq; m capita uofera cogere , er uelut 
per praeceps agere , omnino q; ad [celera crfiagitix: 
propeUere,iiideq ; in difcrimina uit£ adducerc,ud in 
fubitu praecipitare exitiii putabatur^xtr^^oy^aa 

TpOTSt&jy, •sreeXxitreuoy, CT Jtsi.(AOVK hvp&VTXTXt 

#?xr appellarut antiqui. Qui ad uitx t£diu er difpe 
diu urget d<mones,w#f i</l{>*!, afjfeffores illis uocan - inxftJlfiil 
tur. Diabolica uirtute,ciu[modi fuerat in Simone ma 
go,paredru dici,annotauit Eufebius:cr fic deinceps. 

Ex ofjicijs quogj cbemones dijtinxere Latini, ut bi 
qui regionu, adminiferationi pt£ fidere cefentur,ante 
recitati,V enates dicantur: qui pacatius cedes pofiide t, p<natts ' 

Lares : aut fi quando exterreat i domosqj incurfioni - £rf! ' ef * 
bus infejhnt,Laru£.qui aute nobis fingulis defignati Lama. 
funt,genij malijte manes: quos Grxci Heroas indigi - Gsn d- 
Tarunt. cr iracundos occurfantibusqfinfefeos fuijje, Htroet. 
Mendderfignat. Hos Lemures Latini ueteres appcl Lemures, 
lare foleiU, Italis EoUeti dicuntur,^ Empedufe, Folleti. ^ 

D canones fi fticij. er poetici , ut Matuta, Occa* 
r.m, Galaciapphorcis, S aturnus, O p is, lupiter , luno, p« e tm. 
memorantur a Platone in Timeo, 'i Marco in lib, de 
Vniuerfiitate. Ternifiratores dicuntur etiam da* 
mones, quod triplici calle ad animarum properent 
interitum: uerboncnpe cogitatione cr opere. 

Sunt exL arum cr Lar uarum familia, qui uul* Terre ; u i ?m 
gt> nofirati dicuntur terrei uirumtli , iam deteW.s chU. . /vC-a , 
" x ‘ f 4 nonnihil 






88 De praeftigtfs daemonum 

nonnihil manifaflis daemonum mpofhiris infrequen- 
tiores quam olim. Eorum duplex geum. Sunt enim 
aliqui mites , merito Lares familiares nuncupandi , 
qui in domibus concubia potifamum node uerfan - 
fur,atq$ mmjhrorum munia per agere, auditui appa- 
rent,defcederefcilicet e gradibus, oflia aperire, fbrue 
re ignem, haurire aquam, cibum cr qu£cunq; alia 
cuiq ; domui confueta apparare, quum prorfus nihil 
faciant. Horum plericfc rerum quoq ; futurarum ex- 
occultis indic ip prefcij, ea qu£ paulo poft comp eri- 
mus perfici, antea adminijbrare audiuntur: ut etiam 
hreui adfbre mercatores fignis pr<enuncient,qui mer 
ces uenaleS fint ailaturi.ld quod aliquoties m edibus 
paternis obferuaui puer,admodu territus, ubi quum 
in tabulato ingens lupuli afferuaretur copia, fi quan ' 
do uenturi effent emptores,pr£cedeti node per gra- 
dus deijci eo modo audiebantur facci, quo umtatem 
fubfequens ofkndebat dies. Omen id ut faufrum,pldu 
fu fempcr excipiebatur. Quum enim de rebus fuis 
fhtuunt mercatores,aliquo mercium caufa profvdu- 
rfde ijs antea loquuntur , mgrediq- fe earum nomine 
iter fatentur. Quod inteUigens diabolus , fua his ad 
quos contendunt, ante ojkndunt ludibria , quam illi 
adueniant.Tempus fiquidcm fuppeditat locorum di - 
fhntia. Ita er pr£nouiffe cr pr£nunciare uidetur 
Tetrici fitmi d<smon,qu£ tam fieri cccpta funt. Alij tetrici funt, 
ii^res dumo- familiam quocunq- modo uel turbantes, uel exterren f 
tes.Hos dmo, ne$ etiam 'mfubtenmamnjutTheo- 7 

logii 


Liber primus. 8* 

toris pldcetfubfbntiarum numero habitos, in qui- 
bufdam uerfanfodinis,tradit uir eruaitijsmus ac me- raneit. 
tallicarum rerum inuejiigator accerrmus, Georgius 
Agricola:truculend autem er afpeftu terribiles, ple- 
runq- metallicis mfefh atque inimici funt. Talis fuit 
Annebergius itle, qui operarios duodecim amplius 
flatu interjicit in fjpecu, qui Coronaro facea appella- g ins (Umen. 
tur.eo nomine relittus,quantumuis argento diucsef- 
fet.Flatum uero emittebat ex rittu. equi enim ftecic, 
habentis procerum collum, er truces oculos, dicitur Sntbergim 
uifus. Eiujhtodi etiam fuit Snebergiut, nigro cucullo 
uefiitus, qui in fodina Georgiana operarium e folo 
fublatum,in fuperiore loco maximae illius concauita^ 
tis quondam feracis argenti collocauit , non fine cor- 
poris attritu. Queefhiofdm admodum fodinam defe- 
r ere apud Tureas cogebatur ludaeusadeemone me- 
tallico, hominibus frequenter in forma caprae aurea 
^cornua gerentis, apparente. Pfeilus certe, cum fixij 
genera daemonum definiat numero : hoccaeterispe -•) 
ius e fje dicit, quod ipfi amittui fit crafiior materia. ^ 

Quidam philo fophi hos er fimiles daemones,qui no- 
centes funt,<zr natura improbi,nominant brutos, er 
rationis expertes. At fedatos itlos Germanorum 
dij, ut etiam Graeci , Cobalos uocant: quod horni- cibati, 
num funt imitatores. Nam quafi loeticia geflientes ri - 
dent, er multa uidentur facere , interim nihil plane 
efficientes. Alij uirunculos montanos nominant, fh- ftrucuUwfc 
$urm fignifkdnte?,qua plerumcp apparent : nempe tam ' 

f 5 tm 




s?» Deprxftigijsdaemomimt 
mni,tres dodrantes longi. Videntur autem effe fen£ 
ciones,cr uejhti more metallicorum, id eji,uitteto in 
dujio,et corio circum lumbos dependente induti.Ui 
damnu non [olent dare metallicis, fed in puteis er cis 
niculis oberraf.zr quu nihil agant, fe tamefsin omni 
laborum genere uidetur exercere,quafi modo fodiat 
aenas, modo id quod ejfofum ejl in uafa infundant , 
modo machinam uerfent trattoriam. Qjqanqud uera 
interdii glareis operarios laceffnnt, rarifme tamen 
eos ledutit.Nec Irdut unqua,nifi prius ipji cachinna 
aut maledicto fuerint lacefiiti.ltaq; non admodu funt 
(tbjimiies drinonibus, tu bis qui raro hominibus ap- 
parent, quum quotidie partem laboris domi perfi- 
ciant,^ curent iumentaiquibus quodnoibri caufa bs 
nigne faciant, gener iq; hominum fint, aut [altem ui* 
dentur effe amici,nomempo[uerunt Germani ( G«- 
telos fi quidem appellant) tum Trullis uocatis , quos 
[exu tam mulieris quam uiri emetito, cum apud alias 
w nationes , tu maxime apud Suion as in famulatu luifle 
pem»ntim> dantones montani potifimiun laborant 

in his jpecubus, e quibus metalla iam effodiuntur, 
uel ea effodi pofje fpes eft. Quocirca a laboribus 
non deterrentur-metallici : [ed omen inde capientes , 
alacriori [unt animo, er uehementm laborant, 
eosq; exoptant. 

Familiares quocf; referuntur drmones , priuato -i 
rum hominii[e nutu ohferuare fimuldies. Tali fretus 
kgitur Socrates;de quo uide Apuleij libru^t Serma 
* nm 


Quteli. 


fjtmtmes fa 
miliares. 



Liber primus. » { 

fim Maximi Tyrij philofophi Platonici. 

Beneditti terti j pontificis Romani tempore , in 
urbe Moguntinenfi cLmonium quoddam, fub cumf- 
dam fitcrifici paliio,dum aquam luftralem fpargcret, 
quaji familiaris effetfiatitaiis, iUim accufabat, quod 
<a node ctm procuratoris filia concubuiffet : ut Si - 
gebertus atq- Vincendus tradunt. 

Huic nwtnero accenfendi damones , qui homini- 
bus plerifcfc peculiaribus tanqua familiares morituri 
alicuius notas udgemilu ucl firepitu ud pulfationc, 
in claude da clauis theca futuri cadauerisjiue etiam - 
in comraonflrando pullato funeris adhuc ignotffub- 
fequuturi tam-e comitatu, fub ipfa meridie ojkntant . 

Ludibria infuper quadam diabo liadnojira a ta- 
tis erepundia,ante dodrinam EuangelijJ fuperfiitio /f 
num tenebris minus euolutan repurgatamcp, inGer ^ 
jrnanice nofvra locis plurimis obferuakantur,fitrailia - 
riaadeo, ut publica lemurim (albas mulieres, qt m , - 
SibyUas albas, uernaculo fermone appellabamus) SjbHU alb&. 
chorea celebratahoc uel iUo loco, narraretur. Er atcfe 
hoc laruarum genus apprime infifium puerperis, et 
infantibus ladetibus,cunis adhuc inhecretibus. Quod 
etfi olim erat frequenti fdmu,cufatan£ prafiigijs ni- 
mium tribueretur , Cbrifkq- eius fupplatatori ac no f 
flro patrono unico ignavius adhaereret animi, diabo lf 
lo ludete, ridete, uarijsq; artibus, quibus ad fe imperi 
tam multitudine illexerat , impiu cultum flabiliente ; 

Umenpofi puriorem firuentiorem^ Euangelij pra n 

dicatio- 


fz Depraeftigtjsdaemoimm 

dicationem mentibus hominu insonantem, id ufquc? 
adeo euanuifje, cjtquod Deo gratias agamus [unu 
mas, ut ne leuia quidem eius uejhgia uideantur reli~ 
qua. Hoc dcemoniorum genus intcllexiffc apparet 
* Hieronymum 3 ad Paulam fuper obitu B lefi%£ in epi 

■5 fiola jic fcribentem : Quidcaufe ejl, ut fiepe bimuli 

cr trimuli, ac ubera materna Udantes , d darmonio 

Veitmtu cormm P MtLir ' 

ej Deumum nuncupatum cacodeemonem uenera- 

turrexemporij lndi£ celeberrimi Calechut,confifus 

VU fitflam a Deo potefhte iudicadi orbis terrarum s 

cr tribuendi unicuiq ) p ro bcnefkttis uiddicet er ma 

lejkdis mcrccdem maritam. Eius imaginem ut mon - 

[irum horrendum ingens, [edentem capite redimito 

diademate, Romanorum pontificum modo , fcribit 

gaVcaT”" Ludouicus Romanus Patricius regem habere in [acci 

Ic fuo. Hoc autem iUi accedit , quod diadema ipjius 

Tamerani. ternis infignitur comibus. D eum uero maximum Ta 

merani appellant incola:. 

^nan. Agnan uocatum daemonem nunc hac, nunc alia 
jvrma uidere America s, ab eoq -, multum infefari, tra 
dit frater Andr eas Theuet Angoule[me,in obferua - 
tionibus fuis in America cap.3s.ety3 6 . 

Cribri. Grigri dittum daemonium apud eofde in Catiada 
er Guinea, maxime uero in corufyluis condicitur. 

Habent etiam fuos dcemontoru [acer dotes aut ua~ 
tes , Pages uel Cbaroibes uocatosihoru aliquis pofl~ 
quam dies twm $ uxoribus abfonuit 3 in nono quo - 

4<m 


Liber primas. >5 

dam tuguriolo importatis ad uittum,ut regio fert, ne 
ceffldrijs, mundo ledo a uirgine annorum duodecim \ 

' flrato, totus decumbit folus,femoto populo inuocans 
damonemquem Houioulfira nuncupant, per hora: 
er amplius fpacium, adhibitis fuis ccremonijs. Facio, 
deinde inuocatione, d<mon tddem accedit, inffirans 
que f cire dcfiderabat uates.Exauditur etiam aliquo - 
tiesaduenientisfbrepitus er rugitus ab afhnte po- 
pulo, qui tum acclamat Precamur ut uera proferas 
er denuncies prophetae noftro intus operienti.Vaulo 
1 pojl rebus intus per adis prodit uates, ac a daemone 
intelleda,longe explicat. 

Nomina adheee ridicula admodum, frequenter fi- 
bi dant daemones rogati. Sic cum in obfeflis nome al- 
ter alterius haud ita pridem Hammorice coram pajb 
re inquireret, unus plumarii fafcem uel plumifafcan Plutnifaftk 
Jenuncuparfalter planipedis f.bi nomen effle,tertius 
Kofeam arborem fe appellari refpondit. Commen- Planipes, 
ticiorum horum er futilum nominum, quorum nui- Ro f earbar - * 
lus efl finis, enarrationi diutius immorari taedet. Qrd 
dus fedulo er ardenter Deus per Filium , ut nofros 
animos, natiuum fuum templum, ab iUius maligni *‘ Cor * n b f: 
confpurcaticne er f 'ordibus expiare, clementcrq; 
conferuare dignetur. 

f Sunt etiam ex Theologorum fchola , qui ma- » fl 

los dtemones in nouem di fnbuut gradus, ueluti ipfis Jd^mjllec* 
nouem angelorum ordinibus aduerfantes: quorum logos. . j. 
primi , 'lov&fot/JjQc efl flf dij diditur, qui a fjum- -fnvJMuu 

pto di- 


$ 4 - Depraeftfgijs daemonum 

pto diuiius maie fatis nomine, pro dijs coUuoluntJfa 
crificijsq; er adoratione honor dri : fieut fatdn lUe 
72/ Mdith.^..Md,rc.i.Luc.4.Secudo habetur loco fpiri- 
j.Reg;i2. tus medacioruicuiufmodifuit iUe,qui cgrefjits eji fpi- 
ritns medax in ore prophetam Achab.Hoc dxmonio 
rti genus fefe oraculis immifcet,z? Pythioru uatu di - 
1J ■ uimtionibus ac prsdittionib. homines ludificat. Ter 

tio ordine cenfentur iniquitatis uafa, qui jf tritus funt 
inuentores maloru,ornniuniq- artiu prauaru: qualis 
apud Platone Theutus iUe d£md,qui ludos er aleam 
docuit. V afa fdroris,Efai£ 13. uafa ir£,\eremi£ so.ua 
feccier.tf f a ttiortisdDauidi P fal. 7. Quarto loco,ultores fide- 
.f. ru.Quinto,pr£fUgiatcres,qui miracula imitatur, er 

Apoc.tj. magis infamibus malefaisq • inferuiut, atej; ita popu- 
. liifeducut. Sext£ clafiiafiignaturaere£potefhtes,[e. 

ftpoc.7. tomtruis, fulminibus zr fulguribus mifcetes, corrupi, 
y tes aere,pcfhletias et alia inditeetes mala.Septma m£ 

flone taxet faris, feminatr ices maiora, difcordiarit, 
'tf' A P°c ?* beUoru et uafa.tionu. O ftaua,criminatores er expio 
. * . rato res. Pojlrema, tetatores etinfidiatores,qui fingu, 

y lis adeffc hominib .credatur, mali Genij idcirco nucu 

jy&montt ud, p di : j n t 0 / 0 t } [ c detmones in igneos, aereos, aqueos, 
Z trfosdisiin " terreosjubterraneos er lucifugosfa louiales,Satur - 
cito. juos,inoricialcs,occidetdles,meridionales,feptetrio~ 
ndes,in diumos,nofcurnos,meridianos,in fylueflres 
mctanos,cdpefxres, domelliccs, cu P fello reliquit 
lAagis f hemcrc.nec eoru itide numera er officia fe- 
cudit duodecim figmzoduci iuj(id decunos cozli,qui 

urioSi 


Liber primus. 

^rioS,tripUcitates,elemeta,planetas, et reliqua ma - 
gorujoonos interim dxmones prxtexetiu,com e ii c id 
fcend rccefereiaut Marci cuiufda imbibit as ex domo 
nu mflitutionc opiniones,* P fello recitatas er credi- 
tas, enarrare 'tnqua nolo:hic religionis nofhrx ( ut in 
exordio dixi ) limitibus cote tus. Philo fophi qui dae- 
mones effe crediderut, trifaria eos diuiferut. Alij im- 
mortales ,er omnes malos effe putat, ac imbecilles: ut 
Pfellus,qui cu effet ChrijHanus,Chrijtianoru fentetix 
fubfcripfat.Alij mortales, aliosq ; bonos, alios malos , 
potetes,fedcqui metu mortis fibi projp icerent. Tertia, 
P latonicoru ejl difcretio, qui eos immortales poten- 
tesf,ac nobis familiares, partimq; bonos, partim ma 
los effe affamdt.Qmniu ad hx c philo fophorum is ejl 
cofenfus, naturales effe dxmones , quos Plato uenefa- 
cijs, incantationibus, magicx, y «KTtia:,facerdotimq; 
Artibus er oraculis prx facit. Porro clare er Proclo 
fertius bonos a malis dxmonibus dijUnguit Iambli- 
chus de myjkrijsiDij (inquies) angclijannoncs boni 
fio apparent phdtajiico modo, fedproprio prorfus , 
cr ueroiat fp intus mali , phdtajiico faUaacp, famulat 
deoru prxjentid.damcnuty bonoru: idcirco cultore 
fuu iubet effe iujiu,ut ipfi uidcdtur boni,ficut er dij. 
Quonid uero natura funtmali,rogati mala inferre, 
libeter injxrut.atq ; nobis ad iniujh coducut. Hi funt 
omnino, qui et in oraculis metiutur et faMut,et turpia 
cofulut atq- peragunt.Dij aute bonifa daemones necfe 
failitt unqud t neq ; cofarut ad miqua.Ejl infuper malo 

jmnatu- 


Dxmentvn 
differentia J 5 j 
eundum pl>i^ 
lofophos. 

~ 2 ~ 


fi onerum <£» 
malorum di 
monum di. 


Clem.t&f, 

Recog. 


t)e ptaeftigrjs daemonum 

tidtuntcLemonim fibimet inconfhns, infhbilis, fe- 
curtict difidens,altks aliafuadens. Superiorum uero 
natura fibi confht afidue , eundanq; feruatfemper 
in adione tenorem. Daemones malos arbitratus ejl 
bonos Viato interdum £? Vorphyrius, er multi alij 
Vlatonicoru m.nam Vlatq fuam eap hi lnfnphi^m 
Aezyptifs,c<etchsq; barbans.Vlutarcho iudiceJiau - 

jferaL -Amufiis autem qua interflinguuntur ffiri- 

tus, ita proponitur a Vetro apud Clcmentetn lib.% 
Recog.lUe quia a rndlo efl,figna quae facit, nulli pro- 
funt: illa uero quae facit bonus , hominibus profunt: 
Nam dic quaefo , qu<e utilitas efl,ojkndere fhtuas am- 
bulantesflatrare aereos aut lapideos canes,falire mo- 
tes, uolar e per aerem ,er alia his fimilia , quae dicitis 
fedjje Simonemi Sed quae d bono funt , ad hominum 
falutem deferuntur.utfunt iUa qu<e t fecit Dominus nd 
fler, qui fecit caecos uiderejecit fur dos audire , debiles 
claudos erexit,languores er daemones fiigauit, mor- 
tuos fecit refurgercygr alia his fimilia,quae etiam per 
me fieri uidetis. lfhergo fignaquae ad falutem ho- 
minum pro funt, er aliquidboni hominibus confe - 
runt,malignus facere nequit. 

Ef quanquamDeus fuo confllio er noflro meri- 
to, ut d<cmon fua ludibria er tyrannide in cuiufcuncg 
ordinis homines exerceat, quandoq ;> permittit : noti 
a tni li- tmcn indulget ei,coniuetq; ad ommamec infinitam, 
mtus dtabala nuUisue afiridam limitibus licentiam concedit: alio - 
mnftituMtw. qui uno mometo d diabolo enedi interiremus omnes . 

fed metas 


>% 

7 



Liber primus. 97 

fed metas confiituit,qub ufique illius aftiones tolerare 
ueiit ( interea tamen nos clement ifiime alarum fua- 
rumi umbraculo complexos cufbdit,fouet er patro- 
cinatur) quibus tam angufie fatanam co ercuit, ut ci- 
tra eius afjenjim ne in bejhas quidem aliquid pofiit, 
multo minus 'm homines . Exemplum habes Mattb. tili» quidem 
8.ubi porcos ingredi nequiuit,nifi fingulari CHRI- potefi fitan. 
STI permifiione. Nec unquam iUi Deus in homines ^ re J‘ a ~ (cl 
uel tantillum concedit, niji utuelprobentur,fiboni t ° tl i ]0m J ies 
funt: uel cafligentur punidturq-„fi peccatores,prcefi- permittitur, 
xis terminis, ultra quos ferri non finitur. Vt infideles * 

( ait Clemens ) d fidelibus, & pij difeernantur ab im - traa.7. item 
pijs,permifjum e fi maligno uti his artibus,quibus fin lerm - H 1 - Je 
gulorum erga uerum parentem probentur affedus. i^Recog. 
Sic Deuteron. ca. 13. legitur : Si furrexerit in medio 1 
tui propheta, aut qui [omnium fe uidiffie dicat, erj 
pro: dixerit fignum aut portentum ,er euenerit quod I 
*Tbquutus e fi, er dixerit tibi:Eamus,[equamurq- deosh 
alienos quos ignoras,et feruiemus eismo audias uer- 
ba propheta: illius, aut fomniatoris : quiatentat uos! 

Dominus Deus, ut palam fiat an diligatis eu,an noni 
Pulchra Gregorij eflfententia: D iabolo ex [e uo lun- Ll ' 2 ' Mora! ‘ 
tds fempermala cfi: fed potentia eius quam aDeoha^ 
bet.nunquam.V oluntatem etenim iniquam non per- 
mittit itti Deus, [edutrecleagat, queadmodumipfe 
uult. Pr&pterennon - e fi imufie timendus-^ qui nihil 
iqttdntq uod -B eus imlr^ pcmitiit,-petefl. Termi- 
num uero hunc Jktutm ef[e,author Clemens exifiit 3 ii.8. Rccc|, 

g Ut niji 


pg Dc pf aeftigrjs dajmofttfm 

ut niji quis prius fecerit damonum uoluntdtem, 
mones in eo non habeant pctefhtem. 

Exodi 7 .$. p emittit Beas , ut prafligijs mirdculd quadant 

Mo fis, adminiculo diaboli imitentur magi Aegyptij, 
nirgascfe m dracones uideanturuertere,flum'mafan- 
guine tingere, ranas ex flum inibus euocareiat cyni - 
phcs ex terra puluere produttos, uelmufcas domiti 
Aegyptiorum folas 'mfifhntes,uel foeda hominum et 
pecorum ulcera, aut reliqua Mofis opera imitatione 
mentiri,mmme conceditur, ut a folo Deo ea profi - 
Daniel.4. cifei cogerentur fateri. Annuebatur fatance, ut regem 
Babyloniorum Nabucadnezar in furorem dttum, 
cr ab hominum ufu in folitudine propulfum, forma 
r.ufere defcedata, duri fime affligeretur exagitaret 
totum feptenniumme aute anima uim faceret,prohi- 
hebatur. Intereanec penitus iUumreijcit, neepeenis 
obrutu deferitifed exatto feptenio liberatum afurijs 
regno rejtituit.ltidem iUi Deus affenfit,utinfbrtunds 
C 7 corpus lobifauiretine tamen animam illius lade- 
lob.z. ^mandato cauit. Concedit ut feptem uiros Sara 
uirgims uita pnuet damon , propter effrenem in il- 
lam affvttum,cuius iUi erant indigni matrimonio : at 
T Luc*2* m cd ft im i uuen e Tobiam, nihil iUi licuit Vetrum ex- 
pctiu.it f at anas, ut cribarct ficut triticuminec illi per- 
n miffum ejl.Ncc ullo modo admittendum puto,uel le- 
<1 uifiimum quiddam illum pojfe,cui ex facro fandis li- 
b teris exemplum uel cevxXoyix non attejkntur : quum 
huc Veteris cr N oui tefkmenti monumenta, pro- 
phetam 


Liber ptfrriiTs. 

phctdrum concio , Chrifriaduentus ffiedent,ut dia- 
bolus,cius artes,conatus cr potentia innotefcant, il- 
lius neruus infringatur , opera diffo luant ur , re- 
gnumq; peffiim cat. 

Cceterum quemadmodum mirificas fxtant uires , 
aftionesq ; praftigiofas confrfri fumus: ita quoq;,ma- 
chineturt fabricetur, architedetur, moliatur, firmet, 
refirmet.frnga t.mutet quadrat a rotunda, ane quan 
cunq; ia fiet, o culos precjhringat: plurima tamen illi 
atque impofiibilia proponam > cpnjkntcr 
negansJUum aut illius angelos uel minimum corpus 
poffe creare, fine res ex nihilo conderet aut uere pro 
fuo nutu tranfmutare, uelut a Deo fidum ejt. Nam 
coniugis L oth corpus in falis petram rener a im-\ 
mutabatur : in dracones, Mofis uirgarum efjentia 
conuertebatur: er aquam inumum a Chrifto uere 
mutatam legimus. At fatame feruos maleficos nec 
Virgas in dracones uere transformare , nec ranas 
procreare, neccyniphes ex terra efficere, euiden- 
ter fequenti ofkndetur libro. Nequit etiam dia- 
bolus cum fu is membris, extinftosad uitam reuo- 
rare: aut eorum animas in manu Deiexifkntcs , er 
biDomino obdormientes, e fua quiete turbare, uel 
mjUtutum diumtus natura curfirn impedire (que- 
admodum lofue Amorrhceos expugnante, ac B omi- 
no noftro I E S V patiente, reuera fidum legimus ) 
defruere aut mutare. Nec quoq; penitus defrruda 
redintegrare pote fi , non coelo deducere lunam, nec 

g 4 qua 


Diabot» im° 
pofiibiha. 


Gencf.t^ 

Exod.7. 

Ioatm.Za 


Sapient;*. 
t.Thcflal. 4, 


lofue 10. 
E/ai~ 2*?. 
Ecc!. 4<), , 

Dtonyf. a 4 
Pclycatl 


«os De praftigtjs daemonum 

quce adhuc in herba funt,aut fatas alio traducere mef 
fcs:non honejbs bonosq; homines diligere, non 'm- 
Aiigtift. de probos odiffatwn introjf icere ac integre pernofce - 
dTfv" cT re f en f m c °gdata hominum, contra Platonem in 

gmatum* E pinomide: non duras, afferas er acutas materies , 

per folidas corporis partes ittcefe, aut per ftridiores 
meatus magnitudini materienm certa proportione 
aut dimenjione fecundum natura; legem neutiquam 
rejfondentesfm ipfa corpora immitteremo ad uUurtt 
malum ( 'm quod node diucpipfe totus malus, mali' 
gnaq; uoluntate quo fcunque pe fimos mortales uin- 
cens,ffonte propendet, nec uitiata natura aliter po- 
teft ) ullius hominis imperio uel arte , uel ex f cedere 
, compelli : non fe in hominum corpora pro fua uolun 
itate, aut ad alicuius malicidfe & male feriate anus ar 
jlitrium mprecationemue 'injinuare, nec eiufdem edi 
do e corporibus egrediinon demq- pr<euidere prius, 
quomodo feta mundi; imperiorum autpriuatanm 
rerum diffenfaturus fet Deus, quam iUa uoce diurna 
t.ptrte.tS.q.^promulgantur, de clarantur cp. ln Decretis eft:Quife 
■ f. cpifcopi. q U jf cre( iit poffefeeri aliquam creaturam, aut inmea 
lius deterius ue immutari, aut in aliam ffeciem uel fi - 
militudinem trans firmari, quam ab ipfo omniitCrea 
tore,pagano er infideli deterior eft. Omnibus itaq; 
publice annunciandim eft, quod qui talia credit, er 
h is femilia, fidem perdidit, zr, qui redam fidem non 
habet, hic non eft eius: fed illius in quem credit, id eft 
ietna.f diaboli.Nam de Domino noftro fcriptmi eftiOtimia 

peripfm 


Liber fecundus» W 

per ipfum fkda funt. Scribit P fellus Platonicus er 
CbrifUanus, daemonia fcpc hominibus diuitias polit- 
ceri,item et gloriam,uiftoiiam,amorem, cum tamen 
tradere ex fe non pofinttquippe quod nudum impe - 'Ji n 
riumb abeant, feduifu tandem quadam inania fuis 
cultoribus afferunt, uaria prorfus er injhbilia, qua ‘VW ^ 
tamen impij diuina effe jfettacula putant. lime mul - ^ 

ta,qucetaquam uere gejh,hadenus diabolo er iUius 
tnancipijs attributa funt, ut fraudulenta aut prafli - 
giofa,uel non eo quo apparuere modo , reuera exi - 
jkntia, coUabafcere oportet: quemadmodum 
luculentis porro demonflrationibus, 
fufius in fequentibus doce- 
bitur libris, 

D E MAGIS INFAMI* 
bus,Lamijs Sc ueneficis,eorumq; 
potentia: Lib. II. 

Q Vanquam mota 'mterdim quajHone, uel di- 
ffutatione mflituta dej^amiarum adioni- 
bus,facra mox obijeiantur Scriptura tejlimonia, in 
quibus magi uel malefici, fiue incantatoris aut uene- 
fici,uel etiam prajhgiatoris , ut ali] interpretantur, 
nomen legitur, eoq; denotari nuncupatas uulgo L a- 
tnias uel fagas,mox mdijlindius afferatur: comperio 
tamen, prodigio fos bos homines cum fuis artibus, 
prajligijs, illicitisq; diuinationibus,uarieu R abi/nis 
cr tiebrak interpretibus exponi,diuerJts etiam no- 

g j minibut 





A " i©? * ‘Depraeftigifsdaemoftum 

minibus reddi knojlris Latinis: nec Hebrdifmo ex- 
it dtte,uel Latina: tunsUtioni confbnare Graeam. Md 

- nififium id erit,fi cotextum H ebrdicu cum quacunq; 

■i -rt r uerfione non ofcitanter contulei'is,Rabinonmq; o 1 
interpretii iudiciaattetim obfiruaueris omnibus bis 
tocis 3 ubicunq^ ufid boru portentom fit mcntiomelut 
V.xodi cd.j.y.zz.Leuit.v}. zo.Deuter.iS.Uiere. 27» 
'Ddniel.z.4..Reg.2i.2.VdrdUp.ii. Ob eiufmoai diucr 
fitdte interpretum difiidia,pradidis in locis uirim 
undequaq • doftifiimum Unguaruperitifiimim D,, 
ANDREAM MASIVM confului, qui uoces 
"Hebraicas, rem magicam fie{iantes,atct; hieufurpa - 
tas numero fipte , his explicuit uerbis. Primam, uide > 
pujkph. p cet ^3 chafaph,uideo cojhnter in uulgaribus L4 
tt«w Bibitis itet redditu , <pt/i id maleficiu fignificet , 
quo A dee, none demet Ati homines, per malus artes pe- 
cudibus, figetibus, imo etiaip fis hominibus nocent ^ 
* aut faltem nocere fe exifimant: a quibus facinoribus 

malefici uocantur, quos lexMofieuitafublatosuc • 
fi ^ /< Exodi 22. J;oc decreto , n?nn rtSUW» : '50C 
e/J, Maleficam non patieris uiuere. Nomen enini 
Mechatfe- xwsWtt Mechxffepha , quolexhic utitur , EVWa 
: Clufaph defleditumpofitumep eft infoanhuno gene 

re, ut aiunt interpretes: non quoduiros impunes lex 
effe uelit,fid quia ille fixus ob genuina fimplicitatem 
deemonis 'mfidijs frequentius patet. Quare Graea 
tralatio, quam Septuaginta finioribus affini imus* 
iecretmi illud liberius reddidit, t><xf (*<xws s nrafii* 

GidlteTSl 


Liber fecundus. 



tju/TSTr. hoc efi,Vene ficos ( ut mafculino genere fic* 1 

ruminum comprehendunt ) non retinebitis in uita. 

Animaduerto autem praediflu, uocabulum 5^3 Chd* 
fdph,cr qu<e abipfo cUducutur, uix ufquam 'm prx- 
di£la trakt(one Graeca aliter exponi, quam ut ucne- 
ficiu fignificent:hoc efi,hifce Graecis uocabuUs,fXf- 
iAXKo?,taa>tMaidvt,$cifi*xHx, er qu£ huius funt 'm- fXfPXKce} 
flexionis. Nam er uulgo etia creduntur illi quos uo- pecftAx- 
camus makficos,nefarids fuas artes non fine medica - nxip* 
tis quibufdam rebus exercere atq } efficere: ut taceam 
authores tum Graecos tum Latinos. Ab en ezra au- 
tem apud Hebraeos magni nominis feriptor, dicit uo - 
cem Chafaph proprie adprafiigias fpeftare: 
hoc eji eas dclufiones, quibus res aliter atq ; fe habet , 
noflris oculis exhibentur. Quod ut ipfi concedamus , 
tametji mihi fune no uideatur facile ex facra Scriptu 
^a id euinci poffe:tamc DanieUs fecudo cap. ubi legi- > — s ( ^ 

tnus,Ndbugodonozere interdios fomnij fui interpre y^. 

I ies adhibuijje etia Mecbdffephmtfi prxfH , ( V ^ 

\ giatorss uertas, no uideo quid iuiad cxplicadu fom- / | 

niu adftrre fud arte potuiffen^quee tota fallax er de- *• 

luforia cfl. Q scare eius lo ci interpres , Leni Gerf inis 
filias, fimmus in iUa gete pbilofophus,ait Machaffe- 
\ phim effe eos qui arte profitetur ^afiroru genios coe- 
lo deducedfatq- in characteres quofdd certis horis fi 
j deruq- curjibus fabrefactos cocinnatosq; pelliciendi, 

Cr illeftcsin eoru hominu quos uelint , aut comodii 
I dUt imomodu incitadi,ud ad queeuis etia alia officia 


&U 4 . ^ 


" 1^4 De pradftigtjs daemonum 

adigendi,ueluti ad prefigid fignificationesq; rerurq 
abditarum. Ego uero, fi meum indicium etiam re- 
quiris, putarim illud uocabulum late patere, atq ; ad 
quamuis magicam artem fi edar e : er in hac fenten- 
tia uideo etiam efje uulgus Hebraeorum. Secunda 
Kafam. uoxerdt U'op Kafdm. ea uidetur, ctia Hebraeis au- 
thoribiis, peculiariter adjuturarum rerim praefigit 
pertinere. Quare er in Gracis Biblijs ubique, quod 
<f*xvTdve- jdam,fignificatione uerbi tzoevTovt&ou, quod ratio- 
cinari fignificat,redditur:uclutiDeuter. 18. Hierern. 
zj. er alibi. In Latinis uero Biblijs (loquor autem 
femper de uulgari tralatione ) interdum uertitur 
hariolandi, interdum diuinandi uerbo: ut in ijs locis 
Onen. quosiam citaui. Tertia 1 X*\y Onen, in Latinis Bi- 
bitis aliquando obferuare fomnia,ut Deuter.i8.etr z. 
Varalip. 13. aliquando augurari,ut Hierern. zj.inter- 
dim etiam diurnare, ut Michete $. uertitur. In Graecis 
< 9 M . .uero,nonnunquarpt diuviftS-eu, id ejl augurari, ut 
finoipdiy- Hierern, ly.plerunq; etiam »7co<p6iyyi£rou, oracula 
yc&M. edere, Michete $. Veteres H ebr eorum dicunt id uer- 

bum ad eos proprie pertinere, qui temporum mo- 
menta fip er fido fi ob [eruant, atq; alia fiujh rebus 
Nabas. g^endis,aUa tnfaujh praefer ibunt. QuartawraNd 
has,Deuter. 18. cr z.Paralip.ii.Latinc uertitur, ob- 
feruare auguria: Grece uero, ut ea que proxime 
precefiit, eiuvtfe&M,uox ejl m Biblijs frequens. He- 
braei dicunt, ad eas coiefturas accommodari proprie, 
quibus rerum pr a f entium fiturarumfi jhtum nimis 

curiofi 


-pu, 



to quopia euentu ; uelut ex dextro aut finifbro auium 


■ j . J- 4 / ' 

nutu,tinnituue aut lapfujltrnuatione itemfingultu, 
cantu, cribri motuiet quce funt alice huius generi s mil ,, 


lefuperfhtionesapudmulierculas m uanifimo ufu.. 

Quinta “Utt H abar,latme incatare,<Sr£ce in 4 </let& /Labar, 
traducitur. Vtuntur Rebr<£i ea,quando arcana qua- 
dam uerba a Magis mu ffantur, quibus efficacia inejfe 
mraputatur. Quale illud efl \ergiiq noftri: 

Frigidus in pratis cantando rumpitur anguis. 

Et ego 'uidi qui ucrbis fifkrent feras, teiiq • iatlim 
t xpettare cogerent : er qui foedum illud er domejt iV 
cum animal quod Rattum dicimusjimulatq; conffie- 
xif[ent,qu>ouis loco quafi attonitum aut fhtpidu fub- 
fifkre,necfe loco mouere compellerent ( fiue id uifu 
'o, fiue inca ntati one effecerint) donec non ex infi- 
s, fed protenfa manu apprehenfum ftranguU- 
rent. Quin er Bauid eiufcemodi miracula fieri per 
incantatio nes, [at is uidetur de affide furda jignifica - 
re, cuius mentionem facit Pfal. 57. autiuxta Hebrai- 
cos codices,s$. Quo loco utitur uerbo ijlo “OH Ha- 
bar:er fimul etiam uerbo wnV Lahas,quod idem fi- Labat* 
gnificat. Sexta uox 3 ^ Ob, plerunq- redditur in Ob. 
Latina translatione Python,aut Pythonicus fp iri tus, 
utDeuter.iS.Efaia iq.i.Reg.zS.ey 4-.Reg.2s. ac ali 
bi crebro. inter dum etiam, fed ut mihi uidetur, minus 
proprie,magus:ut z.Paralip.ss-ln Graea autem fere 





g i femper 






toi Depracftigrfs daemonum 

femper iyyxr&.uvdot: nifi quod, 4. E.eg. 21. CT 2?» 
interpretetur diXurfo^nefcio anufquamalibi.Si - 
gnificut uero uox Ob^Uebrxis utreaut lagena: 
unde er eos dxmonas qui ob [curis uocibm ■, ex fano <- 
tioribus corporis humani partibus ( ueluti ex axillis, 
autfoanim.ru pudendis ) reff>onfabant,quafi ex utre 
autlagucula , 3 ^ Ob, aut plurali numero Oboih,ex 

% gens uocauit . Gr<m uero appofita uoce appellar ut 

eyyxf&s iyyxYQwvfof, aut iyyxr&Txs, eo quod ex uentri - 
bus hominum proferentur. Qum uocan Grxcant 


fu /dot. 


*yyx?SM imitatibatinonmquidam,non inepte uentriloquos 


fXt, 


C 




< H» 


/0 


dixere. Accommodantur aute illa uocabula proprie 
ad ipfos malos ffiritus: inter du tamen etiam ad ipfos 
homines qui illos patiuntur. Eius generis dxmonium 
nobilitauit olim apud Athenienfes quenddmEury - 
clern magum, utauthorejl Arifkpbanes in Vejfis: 
ubi ait,fe fuppofititijs fuis comcedijs multu cominodi 
■ attuli ffe Reipubl. Atheniefiu y quds,Eurydismitdtus 
oraculu zrmoremjn xliorupoetaru uentres ingref- 
fus,clam recitandas curant. Ab illo Eurycle ( ut do - 
difiimx comentar ia Grxca ojkndut ) uates eius gene 
mpcjkadiftifunt syyxy^vdot, 

uel etid syyxr&Txt. Memmi etix me legere,Delphi' 
ctm illud celebre oraculum e pudedis foeminx reddi 
folere.VueUd quoq- cuius in Adis Apofbl.cap.16. fit 
mentio^uentriloqua fuiffe^author efl dium Augufli' 
nus in eo libro que de Dodrina CbrijHanx copo fuit» 
QmL£Z. TcrtuUianus.author grauifiitim. dffinMt» , 

_Jtrnir' 


Liber fecundus. «©7 

feucft tnloafuds uidi ffefceminas, e q uarum pude ndis 
itocula quoda m, du m [edeb ant, excitdbcdurjefyon* Vtntrihyn^ 
debdtq; feifeitantibus . Denique C eluis Ludouicus, 
patrum noftrorum memoria feminam fe uentrilo- 
quam crebro uidiffe Rhodigij, ltcdi# urbe , fcribit.ex 
cuius pudendis uocem immundi ffiritus pr<etcnuem 
quidem , fed tamen prorfus inteUigibilem , fope au- 
dierit y de rebus proteritis aut profentibus mirificam , 
at de futuris plerunque incertam, [ope etiam uanam 
er mendacem Sed de hoc fatis. Voflrema uox He- 
hr. -ederat \idcni , quam ab Hebraeo uerba 

iada, quod fcire atque cognofcerefignificat, de- Udoni, 
duttam putq: quanquam non ignorem quas nugas 
Hcbrai adfirant de animali quodam terrigeno, hu- 
mana forma, cui nomen ladua fingunt, er cuius offc 
uaticinentur ij quilidoniim uocentur. E fi enim illa 
g£ns nimis quam fulta, in eiufmodi animalibus dcli - 
rijs er fingendis er credendi. Vocabulu lidoni uer- 
titur Latine aliquoties Diiunus,utDeutcr.i8. Leuit. 

20. er fortaffc alibi : nontiunquam etiam hariolus, ut 
Uuit.19.itcm q-.Rcg. 23. E fai£ 19 -Graece uero inter - 
i 'dum mKotJlhy ut2. Varaiip.33. Leuit. 19. er 20: in- 
terdum autem yveog-^y quod illi (quam dixi) ety. - 
' mologi£ appofitifiimum efi,ut t.Reg.28.4. Rfg. 21, 

' er 2?. E ft etiam ubiuertitur , e and rie yStfuviai/ 
qui e terra clamitet: utEfaio 8. er 19. Quod an ad 
' oraculum e terra redditum fpettet , an uero ad ma- 
k lies fepulchris exciendos, quale u Rfg. 28, narratur 

fttihim 




»os De pfadtigtjs daemonum 

fi(lum,non fatis fcio. Equidem putarim,uocabulum 
boc lidoni,omne deemonum uaticmntium atque re* 


L 


fy on fa ditium g cm ' A comple dii: illos ^ ab rerum 
omnium cognitione, quam profttenturjic effe appel 

r 




latos, eam uero qu£ hanc proxime antecedit, dico 
1 SMK Ob, horum certam ffieciem, ex uentnbm fcilicet 
autaxilUs, autalijs fecretioribus humani corporis 
J partibus obfcurauoce pro fintiumfignificare. Cuius 
1 rei uelid argumentum effe potefl, quod in uniuerfis 
\ Bibiijs b& du<e pojkriores uoces,uix altera fine alte - 
rafcriptiC ufquamhabeantur:certe ultima hac \ido- 
i ni, nufqua omnino nifi mox pofl iUam penultimam 
Atque itafiet,ut illarum feptem uocum quas comme- 
moraumus,priores quinque ad hominum fup er jlitio 
fas uanitates,aut ueneficia etiam,quibus uel res abdi- 
tas cognofcere,uel miracula efficere fe poffe putant , 
uideantur ffiettare: dua uero poflrema, ad ipfa ma- 
lorum damonum,aut damoniacorum hominum ( ut 
fic dicam) oracula. Hucufque Mafius. Noftris ad- 
Afavut it!»- Germanis uno eodemq; nomine Zaubrrer nun* 
jb r Jt Lamia cupatur mgus iUufor,ftga uel Lamia delufa, er ue- 
dehi/h, & nenum ufurpans uene ficus. Hinc euenit,ut quando 
n f ct *f } ’ i otie fagarum fit mentio, uel uene ficorum, mox Vharao - 
GermanU ex W pra;ftigiatores, longe a fagarum er uene ficorum 
pUcontttr. attionibus alienos, opponant, cequiuoco Gemanico 

filfi. In ea opinionum uarietate,ne tenebras offiiiu- 
dat nominum confufio,ad hoc nofbrum inftitutum ua 
rijs de caufis libuit, Magum infimem a Lamia erue- 


Liber fecundus» 

nefica feiungere : ut clarius, exulceratifiimo hoc no- 
flro feculo,<*r adhuc (inhcc negocio) tamindotto , 
res innotescunt ( cui ufui uoces feruire oportet ) er 
hi interno fcuntur de quibus mihifermo eft : atq; pa- 
lam uideatur, ubi ab aliorum male inolitu opinione , 
rationis er fuero fantta Scriptura bufi innixus fir- 
mi fime, non temere diffentium.licet his hominibus, 
uc eorum urtibus, quadam e ffecomunia no diffitear. 

Mugi ituque infumis nomen gener ulius erit, nec Magiuinfa- 
tam angujks confxrittum cancellis : Lumiurum uerd mh ' 

Cr ueneficurum appellatio, ftr i filor ibus circumfcri- ■ 
betur limitibus.Mugum enim nuncupo, qui u damo-a^f lor ^ in _ 
ne uel ub ulijs,uut e libris uolunturie edo(lus,prafcri ‘rauficatam 
ptu uut burburorum,ignotorum uut cognitorum uer ™ a ~ 

boru formula recitatu, fubmurmurata, applicutauej p rii Uehhjlor. 
uel cburafteribuS quibufcuq;,uut exorcifmis, dirisq-l ^Aethiopica 
exeer udonibus uut ceremonijs,folenibus ritibus , uut\ ex ^ e gyi )ta 
febus pltrifque adiunttis,pro fuo urbitrio,damoniuYj e ^ 7,< J t ^ 
in prajligiofum, fallax, uel alioqui ludicrum tninijk-fj^^^ 
rium, illicite euocure conatur, ut afciticiu fefeuelcon pheem facit, 
ffiicuu ofkndut imagine, ad quafitaq . ; uel uoce uel fu - 
furro rejfiondeut,uelpUluris,uel notis,iiel quocunqi 
alto modo: uel qui aliud opus , fimili ratione pr ater ( 
natura legem ^perficere nititur. Sub hoc etiam no - / 
mme illos omnes comprehendo, qui ab Uebrais,Gr<t 
cis er Latinis hic uurijs didi nominibus, fuperfiitio* 
femodoq- uetito futura pradicunt. F ere etiam ad 
hunc numerum, qaanquam improprie , ob wxx- 

iaxp 


ito De praeftigrjs dsemonum 

dttKV tme,Moru quo da merito , eos affcripfeto, qui 
uaticinijs his fuperfiitione,mpietate cr dtemone au- 
thore redolentibus fiji, eorum architedos confulunt. 
^ h Hunc liidgum yoHTxueUnuAop (licetbjecuo*. 
h minus generale magorum fit nomen ) Graecis di' 
t, (Ium, fiipra natur <e ordinem fiepe etiam aliquid mo* 
t, liri apparet, in turbando multifariam aere, in qua* 
^ eunq- ffiecie ofkntanda, in mortuoru jpeflris educer* 
dis,in rerum dbftrufarum aut alioqui longifiime dif* 
fitarum commonftratione, uel etiam de ijs diuinatio- 
;i ne:breuiter, miracula extra rerum natura hic fkere 
br^crr creditur. Magorum arte omnem ac potentiam affii* 
rationibus deemonum confhre, perhibet Ladantius:, 
k quibus inuocati,uifus hominu prtejHgijs obcacanti 
ciem ii io ^usfaUuntM no uideant ea quafiunL^r uidere fe pit 
Re cog. ’ ’ tent ea qu£ non funt.Sic Clemetis cr fratrum oculos 
incantare, effafcinarat Sirtio magus, ut patris Fauftiniani uultui, 
Fafiinare. uidcreiur impreffa Simonis: Petrum ucro dtu$ 

V“ T 'jT t '' ^ erc P oterat minime. Hoc uere incantare , fofeinare ± 
effafeinare dicitur : ycuraietp Graecis, ir.xJiufj, uel 
etiam flxonouveit/ (quanquamduce h<cuoces minus 
generales exiftat.)qua diftione Paulus ufius efh O in* 
fenfitti Galatce, ris viam iQauwt : quis uos incantet* 
uit,(zr oculis ueluti prafhgio impofiuit,ut non crede * 
retis ueritatif De oculis delufis Paulum inteUexijfet 
tefhntur fequentia. E fi autem plane pro: limi senus* 
Iit id quod (it. non uideas: tum quod non ej ljjeMide^ 
re putesuta uifus mtuentiu pralmngitur Jafcinu id* 

fdfcina* 


ire <£<Aei{j, 

f>X3H0UV<j/J, 

Gal.j, 


Profligtu 


faflimtn. 


Lib er fecundus, iif 

faJcindtione,incantatione,maleficiu uel amne dppel 
les licetiMagia uoce Perfica, mdgicen,magid infame, fifaga inf*, 
magica arte,immudoru /piri tu u ccmercijs inauffica mu ' 
ta:Gr£ce inuAw er wxotJlvy, qudfi dicas excdtd- j vso j} 
trice:uel celebriori uoce ytreraesp, incdntdtionibus y iHTt i # ' 
er carminibus nefari£ curio (itatis arte copo fatis con § t¥ .y,^ 
antuttdiqudhonefaioreuocdbuloetiddi&fyiKyuoctt ' 
re dudent, licet quo dei difcemiculo:qudfa iUius culto* 
res,ut artibus illicitis deditos-, putet ddnandos : huius 
ttero pdtronos laudabiles. quduis utriq '• fant ritib.cLe - 
monu faUdcibus objlridi , fub angeloru nominibus-. 

Quandoquide er Pcrphyrius quando, quetfa purga- us- 

tione aninue per iheurgid,cudanter termen er pudi- 
bunda quodmodo dijputatione promittit: reditu au 
tem dd Deu hdc drttpr<efhri cuiquajnficiatur omni 
no.Quibufda uero cofe orationibus theurgias, quM 
TfXirx? nuncupant, idonea fieri atq; aptdfujccptio- nKtrd» 

/ffttt fpirituumej dngeloru. dd uidcndos deos(uel cer 
tius,meo quide iudicio,d£mones coUudetes) arbitra- 
tur. Hac er A uguftinus reijcit . Kt^xyixp effe boni , ^ 
dd bonum aliquod, danioms dduoca t icnem . Gr£ ci runc iz Q rc _ 
quidum fuco illito uolunt: cuiufmodi fuerunt Tydnei eorum. 
ApoVonij udticinid.yoHT&xy aute mortuos excitare: 
unde etiam *s« tu{j youp, id e ftit luftibus fit nun- 
cupata, qui ad fepulchraedi noftu affueuifjent. at- 
que noxios deemones in fubfadium permouere er t 
excire credebantur : er ob id illa affergine luftralis ciij**^* "* 
aqu£ er tedartm igne expiabantur, ne deemones ea iib. 5 . 

uelobfi. 

I ^ 

1 m ' 

V . 


- 4-Reg- 2 ** 

a.Paralip.jj. 


jrfagi&orig». 
Li.4 Recog. 
Ladtant.Eu- 
feb. 




Non multo fe 
cut Beroftn 
Jcrtbit. 


I 


J 


tirtu h 



itz De praeftigrjs dajmonum 

ud ob fiderent, uel laderent. Hanc artem omniu pla- 
cita, legum exterminant, execranturq >*. Hinc inter fa - 
crilega Manafiis regis flagitia, quibus Deum irrita - 
uit , connumeratur, quod fuerit maleficus, magiam 
exercuerit ,er Pythonem confuluerit. 

Huius artis originem ab angelis prauaricatoru 
bus deducit apud Clementem Petrwr.refirens eos do- 
cuiffehomines , quod deemones artibus quibufdam 
obedire mortalibus , hoc ejl magicis inuocationibus 
cogi pofjenf. ac uelut ex fornace quadam er officina 
malitiae, totum mundum, fub trado pietatis lumine , 
impietatis fumo repleuerint. Ita introductum dilu - 
iiium.Chamuero fuperfiitisNoe filius, cuidam ex fi- 
lijsfuis qui Mefraim appellabatur ( a quo Aegyptio 
rumer Babyloniorum gyPerfarum ducitur genus ) 
male compertam magicce artis tradidit difciplinam . 
Hunc gentes qu£ tunc erant,Zoroaftrem appeUaue - 
runtadmirati primum magica artis authoran , dir- 
ius nomine etiam libri fuper hac plurimi habentur. 
Hicddamone, qu^importunius fatigabat, igne fuc - 
cenfus concrematur. Huius cineres,t unquam fulmi- 
nei itius reliquias,coUigentes hi qui erant primo de- 
cepti,dcfirunt adPerfas,ut ab eis tanquam diuinuse 
coelo lapfus ignis,perpetuis conferuaretur excubijs, 
atque ut codeflis Deus coleretur, plura ibidem : er 
quomodo huic templa frat confhruda, imagines ere- 
fia, myfkria, ceremonia ac facrifitia inflituta, iit eo 
licentius peccarint homines fidola nec uidere,nec au- 
dire, nec 


Liber fecundas. iij 

dire,nec m aliquo moucri fcietes.Sic Plinius quoq; m Ll * 5 °- ca P- f * 
Perfide d Zoroajlre ( qui P erfa Oromafi filius erat ) 
ortam magiam commemorat: fufius em originem, 
quado er d quibus coeperit er celebrata fiier inenar- 
ratis. lujlinus in fua Epitome, hunc Zoroafirem qui 
magicam rep erit artem, Hadrianorum regem fuiffe 
fcribit,qui ( tcjk E ufebio de Teporibus , cr in decimo 
de praeparatione Euangel.) plus 800 fire annis ante 
tempora Troiana fuit: quo etiam tempore Abrabam 
CT Ninus uix frut,cum ageretur annus ab orbe con- 
dito ter mtllefimus ac cente fimus odbgcfimufquuu O \ g fi 
tus.Zabuhm cr Zamolxidem in illicitas artes pro - L- 
r,os,bdnc primos cxcegitafje,ud potius propagaffe; 
ut d patre diabolo bauddubie natam, firunt alij. Ex 
Perfide in Graciam illata prodiderunt Gr^ci,d quo- 
dam Ojlhane, quiXerxem per [arum regem bellum cfitra Aims 
Graecia 'mfirentan comitatus,fem'ma artk portento 
f? obiter di lier Cerat , infido quocunq • commeauerat e T Vflu pro- 
jnundo. Hunc ad rabiem, non auiditate modo fcien- ' cc " m ' 1 uc , ra ,' 

' • . « 1 % rf' 1 cr* 1 • diorum Ios» 

ti£ ems,Gracorum populos egijje, certo ajjent P h- p r p JCUS i,b. 
tuus. Horu ucjiigidfequutifunt Almadal cr Alcbm- 7-«- 5. & 6. 
dus ex Ardbu turba,Abbaris ite apud Hyperboreos, AdueTfus A, 
Charondds,Dtemcgorgon (alijs Damigeron)Eudo- poiianijT,^ 
xus, Hennippus : extiterunt cr alij clariores antijh- ld ® 

tes, ut Trifmegifm Mercurius, Apollonius Tya- contra Pcr«’ 
tieus, Dardanus, GogGracus , GermdBabylonicus, phpum & 
Porpbyrius d pofkriore getilitate maxime cultus,cr re^L, idl 
Ulter Platonicos ob excellentiam philofopbus cogno Uh: ficati 

b inmtusj 



Io.Pic.Iib.2 
c 

diui. 


«4 De praeftigns daemonum 

minatus , fedhojlis ille C hriJH afophos uel mifofoi 
phos potius appeUandus,cuius praeceptor Plotmus 
Jt dlic£ [choice Platonic* patronus, ut Iamblich us ' 
Aeg yptiacae, er Pro cius Afiaticaeihic hab itus omniu " 
Platonis myfkriorum confultifiimus , cum libru de 
Sacrificio er nwgw no rtimus grauiter quam acerbe 
perflringit loannes Prancifcus Picus lib. 7. cap. $. de 
liu/' 1 >r * n 'ii praenotione fuperfhtiofa.Hi fbnul operam dedere,ut 
n cum fhdio er labore 'mfanirent , philo fophi alloqui 
^ fua laude digni. Amphionem quocp er O rpheumagi 
cis artibus ualuifje , tradit Paufanias. His adde A pu- 
leimi,z? Artephiimuqui 'm Comp edio ftudij Theo- 
loge affirmat fe per agraffc omnes Orietis regiones 
exquirende fapieticc gratia, er adTantalum perue- 
» . tiijje in aureo throno f :dentem,deq ) codeftibus,de na 

tura,de moribus docentem,qui nihilominus ab Arte - 
f u pino fitdofius.lttufbratd haec magia efl,& fere abfo- 

luta , d Democrito Abderite,qui Dardani Aegyptia- 
rum magi peritifiimi libros de Magia confcriptos, in 
eius monumento abditos eruit, atq ; iuflis commenta- 
riorum uolumhiibus ex difciplma A pollonica Capti 
denis er Dardani Phoenicum explicauit. E ode Dar- 
dani exemplo duodecim libros afe de hoc prajiigia- 
ru/m genere conc'mnatos,m fepulchro fecum recondi 
noluit N ima Pompilius, rex er pontifex Romanus* 
E xtant er dehee artificio H ermetis libri. 

Ad hanc praterea artem difeendam Pythagoras , 
tife.p. ea.i. Empedocles t Danocr itus er Plato C Plinio authore ) 

nauiga- 


W 




Liber fectmdu^ hf 

Muigarunt , exilijspctmquam peregrinationibus 
fufceptis.Hanc reuerfi praedicarunt, hanc in arcanis. 
habuerut.Quin crYythagora, P latonenicf, ob eant 
capejjendam Hemphiticosuatcs accefijfle,cr pene 
totam Syriam , Aegytum, I udceam, <y Chaldaeorum 
fcholasperluftrafje^compertumeft. En mucro hanc 
apud Cbaldaosjeligionc in fapientidm philosophi' 
eam comutantes,A(fyrios,Yerfks,Aethiopcs, Arabes 
er Indos plus ab initio culta fuijje atq- celebratam , 
quam apud ullas alias gentes,confht. Aegyptios ad- 
bese natura fuperfritiofoSyin aniles fabulas er hiftrio 
nica commenta religionem uerlentes,in primis ea cla 
fuiffle , quod potiflimtttn apud eos djemonum uigue- 
Yit culti vr.qmbus nihil fhidio maiori fuit unquaM Jlt 
| hil priusqua m ut quibufcuuq- poffent modis , a uera 
i Dei cr natur x conteplationc abreptos tranfuerfosq ; 
| homines fuis iUaquearet uafr ametis. Ita Graeci aman- 
jjrtfj er perquam Jfudiq fi nonarum er ingenio furunt 
vnuentionum,in Pyrronias difputationes religionem 
transfuderunt: quemadmodumRomani dominatio- 
nis natura cupidi , eam ad fuos fhniliter inflexerunt , 
i dttemperaruntq- affcftus,zr imperio conformarunt 
politicoiqua ratione utrique daemonum artibus ma~ 

I tium quoque pronius dedere. 

At quanquam naturale magia plerofq; eos ccluifl- 
feauthores obijcietur,plurimu tamen eo f dem fu per- 
jlitionis impiae inflmisq- magice admifcuiffe coperi- 
1 tur.ut naturalis ida goetia er theurgia ilicccMis co- 
hi i fufa,. 


\ 


^sTceyptij 
natura fu-a 
perflitiofil. 


» 



/> 


u6 Depraeftigfjs daemonum 

fufa,malorumq; deemonim 'mpofiuris irretiti , noti 
Nnturalis fatis fecernatur : alias peniti fi ima, illd rami natura > 

magia quid, i um abftrufanm fbcculdtio cr comitio . urra nitni- 
Cretufcom- , , i . . 'i „ . , . - ~ 

mendatio. rum philoJophia,janchorq • magia,d}apientibus jo- 

lenni plaufu excipiendd colcndaq;, a me hic non elc- 
uatur,cui etiam nuUd ex parte quicquam derogatum 
uolo.Nam quos Grceci fophos aut pbilofophos,Chdt 
deei etiam magos uocant , ut in Daniclem tejhtur D. 
Hicronymur.hos comedat acritatis hijkria, Matt . z. 
Superiorum uero mfimiauel hinc magis elucefcct, 
quod in Diuinationib. Cicero feribit , in P erfis augu- 
rari magos,cr diu 'mare, co ; \ gregaria- in phano coni 
mentandi caufa,atq- inter fe colloquedi. Et quodgrd 
uius multo ejl , m libro de Sacrificio er magia Vro- 
cius, dum hatic naturalia fympathiam cogndtioiieq *, 
er fi uoles, co mpafiio ne m latifiime demofirat , etiam 
nummuni aduocatione uti folitos magos, per huiuf- 
modirenm confenfim,tradit.Eos quoq ; j nuite ido-*- 
lolatrite occafionem dediffe, fabricatos temere fuper 
jtitionum eyrfilfc credulitatis plurima genera, tefh- 
- r~.— tur Laertius. Ex quo artis liquet ignominia, quo d nu 

(j bi ( a, , minis appellatione prxtenta,ad demotum inclinans 

uerfutias, 'mpeditifimis er ipfa erroribus obretita, 
minus prouidos in interitum praecipites rapiat. Sed 
uti nam pofkrioribus Magis ea mdfiffet religio, q ua: 
Magorum Ver [arum erat^j^Acgyptiomm facerdo 
tum, crD ruidum GaUorum : qui nefis ejfe arbitra - 
bantur, ea magiee facra liter arum monumentis com- 
mittere , 


A 


r 


/ 

l 


/O 


Liber fecundus* uj 

mitterc,nc uulgo mnotefcemit. ita tandem fuifjet ffc 
pandum, iUud prodigio fum diaboli artificium , atque 
generi humano exitio f m,prorfus in terit uru: quem- 
admodum er iam Theologis er Medicis quocunque 
moliminis genere ccnandm uut artium htcc pemicio 
fvjjima^ fraudibus plena . e religionis nodra; faens^ 

quam logi fime exu leL e-z A diu m£ M edicm £ caftris 
carmino procul exterminetur , cmurn u tranq; fuis fi- 
catis exorcifmis,b arbor icarum uocum preculis , ob- 
fcurorum nominum recitatione, facrofatubi eloquij 
abufu, ligaturis, p eriaptis, carm in ibusq; ad [alutis et 
uit£ hominum perniciem conffur carit : fi cuti apud 
ludeos fecretiorem diuim legis interpretationem 
Cabala nuncupatam, identidem ab ea de foedatam ui- 
tiqtamq; legimus : ut Cabalijlica ciufmodi Magia ; 
Qbriftum incomparabilia efjvciffe miracula, aflrue- 
M non exhorrefeant per f di ludei. 

Et hodie adhuc titulis , quos profor ibus ff lendi - 
dos fufpendunt hi magi, ementitis circumferuntur li- 
bri fub nominibus Adce, A belis, Enoch, ( quem diui- 
niorem ante exteros omnes fuiffc afferuit uetujhs) 
item Abrahx, Aaronis,Danielis ob [omniorum ex- 
plicationem, Solomonis ( infgni conicttura ita ex 
lofepho augurantur facrilt-gi, indottis auribus irre- 
pentes ) adh.ee Zacharies Bahylomj ,Eauli,Ucno- 
rij, Cypriani, Thomx, Hieronymi er E boracenfis 
cuiufdam: ut ob ffeciofahxc nominum lenocinia ma 
ps arrideant , itticiantq ; , er citius fidenufortiantur. 

h 3 Verum 


-jfar 





Libri ma- 
gici. 

Enoch . 


Li. 8. Antiq. 
lud.ca.i.ui- 
de fequcntt 
lib. 4 .eam de 
Solomone 
opinionem 
fcit£ dilutS. 


luftinus lib. 
16. 

Lib. 30. ca.i. 


Lib.r.Sr 2.c5 
tra Anione. 
OTt.tgi pro- 
phani. 

In Rogeriu 
Eae. lib. 7. 

^ A. 7 ■ & con- 
tra Petrum 
Apon. & Al- 
bertum f:ri- 
bit Io Frac. 
Picus ! L> 4, 
ca. 9 A' Ii. 7 . 
ea. 5. Sc 7. de 
Prxnot. fu - 
pcrfl uelut 
&■ aduerfus 
ir.dorum 
Brachmanu 
& Gymnofo 
phifaru Ae- 
thiopum nia 
gica, cap. p. 
lib.7. 


«s D e praemgtjs daemonum 

Verum acrius iniuaiti,apcrtc fe prodit horum furet* 
ferorum arcuU.torur.icf; fidlax pr<ejligiim, et nofbro 
ceuo Umpridem confictu fefe profitentur ipfauolu- 
mina. lofepb quoque I fidelis filio, ex peculiari Dei 
munere uaticinanti, [omnia inter pretantijn fratrum 
minifimum a prouidetid diuinafegregdto , Chrifiiq- 
typum gerent;, eam djfiergit maculam lufiinus, itlum 
magicas no uijfie artes, eascf; ad Mofeti cr reliquos 
perueniffe feribens. Idan de M ofe tradit Plinius, cr 
Tacitus : quem etiam Aegyptium facerdotem dixere 
non ualde diligetes ( tejk Capnione ) quidam rerum 
feriptores , ut Strabo Cofmographice lib. fexto decu- 
mo. Magum item e rfidUcem eum appellat P ofiido- 
nius,& Lyfimachus, er Apollonius Molon, er ple- 
rique alij,fhniliter Apion: quos medacijjgnor antice 
et inf mi£ infimuUt lofiphus multis argumetis.Eam 
labem in primitiua Ecclejia quoq ; multis Chrijliani ^ 
itteueruntgetes,qm tanta differebant a Magis, qudn- 
tum a tenebris lux,d mendacio uentas,ab ima uanitx 
tefimma crfyncera pietas, hos Origenes defindit. 

Superiorum magorum nugameta infulfe fequuti 
[unt,Kobertus Anglicus apud Heluetios mifere mor. 
tuus,Kogcrius Bacbon,Petrus Aponefis Conciliator 
dictus, Pdbertus Teutonicus, ArnoUus de Villa no- 
ua,Atifchnus Varmenfis,Vicatrix Hijfianus , uel au- 
tbor libri ad Alfinfum [ubPicatricis nomine: Cicchus 
Afculus Pior entinus, Julianus apofhta, Apion Grant . 
mticus,crpleri$ alij obfcurioris nominis feripto- 

res.de- 


Liber fecundus. it# 

f ts,deploraii certe ingenij homines:qui quum fe ma- 
gia trudere pollicetur, non niji aut deliramenta qu£- 
dam,mUa ratione fubnixa,aut fupcrfntiones, pijso- 
mnibus indigna s congemerunt: quorum plures etiam 
in hac arte florentidimos . fama muldatos , er quam 
t niferrme hoc mundo defundas fuif fe.fepdrtim co- 
gnouifje, partim tefhntibus fidelifiimis hominibus 
audiuifji, ajjerit eximium illud olim Germani£ de- 
cus Io a nnes Reuchlinu s , linguarum peritijTmus. Lib2.de 
Quando q; enim eiufmodi focic tatis utre deumdos, boairi£ 
uel andpitibus jiilfisue pneffigijs ad mentiendum per 
motos perdunt homines, er maiabus umdedos, ex- 
carnificandos enecandosq ; produnt : uel ipfi tragico 
aliquo trijtiq ; fupplicio interemptos abripiunt. Solet 
eiufmodi quidem honore, tenebrarii potefhtes fuam 

afficere clientelam.Za roes grArfaxat magos in Per- 
Jidis duitatibus ludificantes homines, ipfa hora mar- 
tyrij Simonis er ludte Apvfb!ot;im fulguris idu ex 
ujhs fuiffe , tradit Abdias E ab. epife. lib. 6 .certam . 

Ap ofbl. Sic er Cynopcm Magorum principem , ^ c 
I oanne E uangelifh orante,fhidusabforpfiffe legi V 
mus. Scribit Olaus Magnus, quod Methotin quida Lib.j.cap.4. 
arte magica infignis , excellentem fidae dignitatis uel ^ c tc ^ nt ’ Sc " 
potius diuinitatis opinionem fibi afjamens , fhn- Methotin 
plicium animos prafHgiofe artis fkma feaudos, ad »>*£&<>&• 
praffigiofa libamenta fbi pendenda adJuxerit. Hic dltliT ' 
cum efjetfummus deorum p 0 iifex,fxaijicid ceremo - 
ita diffinxit er ordinauit,ut difcrelw fuperum 
' ; ‘ b 4 cuique 


De prxftigrjs dajmomm^ 

cuique cultus er libatio obferuaretur , afferens deo - 
nm ojfenfts communibus ftcnficijs aut permixtis 
ceremonijs expiari non poffe . Tandem [celeribus 
eius detedis , concurfu populi occiditur: occifusq; 
peflifira cadaueris fui contagione plurimos perim es, 
tumulo extrahitur, ac palo infigitur-, quemadmodum 
uanitatiiipjrus meruerant prasfdgie. Et eiufdem li- 
bri cap.i8.hcec narratCclebatur etid inter alia A qui 
Ionis numina magus quidam Hollerus nomine , non 
m inor i fraude. .quam lingulari fuperf itione , diui nita 
HcS rus m i °P imonan er cultum jibi in gente curio fa uendi - 

gus trucida- cdns - fi quidem parem cum Othi/no amplitudinem, 


iter. 


in medio deorum affecutus, adeo annorum er pne- 
ffhgiarumufu clarus euafit, ut ad traijcienda maria 
I cffe , quod diris carminibus obfignauijfet,nauigij lo- 
I co uteretur.nec fegnius co,quam celerrimo udorum 
1 uentorumq- ufu pr<eiedta aquarum impedimenta fu- 
peraret. Tandemcp ut diuinitas eius ojknderetur effe 
oddo magw mortalis, ah amulis fuis truculentifiima morte efiin- 
fubmergtur. tercmptus. Vraterea Oddonem 'Damcumpiratam 
maximum, tradit ab fq^ canna altum pererraffe ma- 
re,crhofiliafepe nauigia concitatis carmine pro- 
cellis cuertiffc.ac poflremo peritiore hofk circuuen - 
tum, gurgite fubmerfum cffe, qui marinos uortices 
De prxnot carminibus olm calcare confueuit. 

fuperft.it- 4. ' Attoquutumfe plurimos ajfeueratloannes Yran- 

'r a P J>- ci fcus P icus, qui uana ff e futurorum ddu fi ab appa- 

rente Jtbi cbemone, per inita pad a uocato, ufq • adeo 

ucxati 


i 


Lib er fecundus. »2 ? 

uexati fuerunt p ofiremo , ut optime fecum putdrint 
aclum,ne uitamamifermt. Alium quoque intellexit Ma?w »«. 
db eiufdemfoajs adhuc uiuisfi doemone qumquagin uwh diab *- 
td firme abhinc annis uiuum ablatum, nufquam com lo a ^ atU4 - 
paruiffe. , dum curio fo cuidam er male fano principi 
TroL-e oppugnationem reprtfentare quafi infccna , 
pollicitus cffet,AcbiUemq; er Hcftorem introducere 
proeliantes. Recenti adhuc memoria, anno iy?o ,fa- j a , er j otf - ■ 
ceraoti in cryjhUo thefauros Nonberga ofivnderat cryjiaiio tl> e - 
doemon: hos cum loco perfiffo ante urbem quaereret oFten- 
facerdos,adhibito amico fiedatore, qr iam in ffecu 
arcam uidiffct, atque ad eam cubatem canem atrum , j e ’ m 0 ppnmi 
ingreffus facerdos in fipecum , opprimitur interfici - tur m jp e cu, 
turq;, ruente cacumine er ffecura rurfus complente. 

Saltzburgi incantator titiabat, fe omnes in uicinia 
ad miliare fer petes poffein unam perducere fiueam , %A' fcrpente 
1 ^r interimere : quod cum tentaret, tandem antiquus 
1 pr ingens proferpit ferpens, quem quum carmine in 
i- fiueam compellere niteretur, Ude exiliens incantato- 
rem uelut cingulum amplettitur, trahitq : in fiueam, 
er enecat. H£c magice huius jUper.dia, hifimulatoe 
rudus amicities, bes ementitos phiala, annuli, cane - 
res,fich compedes,cr uefana pemiciofaq- ludibria. 

Rette igitur ac pie 'Petrus Lombardus ait: Damon i,' Sentcn 
num fcientia cr uirtute exercentur artes magica,quijfi» dift.7. 

jus tamen tam pote fias quam fcientia a Deo data e fl) 
uelad fidendum fatlaces,ficut Aegyptios: er etiam 
in ipfos magos data cji,uc eorundem ff trituum ope - 

h 5 ratione 


manus 

o 

catur. 


tzz De praefttgqs daemonum 

i ratione uiderentur admirandi, a quibus erant cUitfr 
i nandi: ud ad monendum fiddes, ne tale quid facere 

1 pro magno defiderent , uel ad exercendum feu pro - 

2 bandum iufbrim patientia m.Nec p u tandum e(l d £- 
S monib u s hanc rer um uifib iliu m 'materiam ad n utum 
I feruire: fcdD eo_potm, a quo hfec poielhs datur. 

Praeterea non eximios tantum uiros , fandos pa- 
triarchas & Dei angelos tam [celeratorum exeeran 
dorumc^ dogmatum iadant authores: uerim etiam 
libros a R azide er R aphaele. Ad# er T obi<e ange- 
lus, traditos ofccntdre nonerubefeunt , ut hoc fuco fua 
Zibn nut- pulchre adornent Empufam: qui tamen libri, ut er 
fuperiores,penitius 'mtroff>icientipr£ceptorim ca - 
nonem,rituum modum, uerboru confuetudine, cha- 
r aderunt genus, barbarum conftrudionis ordinem, 
indodam phrafhn,fententiarum um,res mfulfxs,ma 
nifefte fefe produnt, er 'mferiptiones effe adulterinas 
fuppofitidasq- ,nec nifi meras nugas impofhirasq * 
eos continere, necnon ita prideex unius conff iratio- 
ris mbtabro eundos nofhraatatefcaturijlJe, mini- 
meq ■ Chaldaorum er Hebraoru lingua uetufhted; 
refiper e,necduplicc Aezyptioru charadcr e, unum 
i nfueris, ait era in prophanis agnof eere, certu ejlTac 
interim a perniciofifiimis abomimatiomarchitedis 
uer£ fapientice ignaris fabricatos effe ex gentilitijs 
quibufdam ob fer nationibus, nofhr£ religionis cere- 
tnonijs,ueluti ex infidijs, ut circuueniat citius, fhidio 
immixtis, mfertisqs multis ignotis nominibus er ft* 

gnaculis. 


Liber fecundus. n$ 

gnaculis,ut Jhipori terroricp fint rudioribus, fimpli- L - C ? ?rr * P * 
'cibus er incautis. Congejbs eiufmodi tenebrarum f^uhercifi 
libros,ut damnabiles , improbate leflionis uocat vi - 
piantis, pror fusa; corrumpendos effe jhtuit.Eofdem 
ignibus ab fumi uoiuit Vanius apojhlus. *j Ait.iS. 

Hic difciplince er fins, origo er firmamenta 

Ac facrilegi negeeij methodus, cuius tamen ui obedi - 
jv manes, cogi numina, turbari fidera, dementa fer - 
uire,eiuscp iriexp ' ignobili totefhte er nmitut 

coaftorum uiolentia,fbipenda fupra naturam fe ope 
ra p erjzcere,f,bi perfundent , iadantq; in finuriden - 

tus,<ypoft immenfa laboriofacp ftudia frufirati eu en 
tu s.Vrefigias ofkntant,nott mira cul a : qua' non Dei 
afi fxn ti a^fed Deep ermifioneob komiwLincrcdu 
i lita tem ,er demo num paftione ferrtiuntur efjrdtwii. 

Huius fcholcs artes laciant ur^ ars - Alutadd, ars No Magi* arta 
tom, ars BuLtpbia; ars A rtophij, ars Rt ulmor^ters- 






^jeudatimmnrcr fhnilia impietatis monjir a plura , 


neutiquam toleranda: qute hoc ipfo funt magis exitia 
lia, quo indottis apparent diurniora. E xhocmago 
rum collegio etiam ingens haereticorum numerus in 
Ucciefiam irrepfit, qui fjcut latines er Mambres re 
fiiterunt Mofi, fic er iUi Apofoliccc iteritati obla - 
trarunt. Horum princeps extitit Simon Samarita- SimonSam* 
nus, quiRomce fab Claudio Cxfarc propter hanc riL magtu. 
rem jhtua donatus ejl, cumbae inferiptione , SI- 
MONI SANCTO DEO. hic tandem ue- 

lutin 


• Timoth.j. 


barefium fc~~ 
minarium. 


t*4 Depra^ftigtjs daemonmn 

lut in aere uokn; , a daemonibus ueftus, Petro o? 
A Mia* epif. rante, exaltatus dilabitur , mifereque interijt. 
«nJnVo bhfphemias prolixe recenfent Clemens, E ufe- 

Aoi ' bius cr Ireneus. Ex feoc Simone, tanquam ex here - 

fumfeminario , per multas fuccefiiones , morJirofi 
O phitce,turpes GnojHcijmpij Valetiniani, Ccrdonu 
ni,Marcicniflce, Moataniani , cr multi alij pullula- 
runt httreti d. propter qu£flusrr in anis glorLe-au^ 
cupium, m entis te s aduerfus 13 eum, nec quicquam uti 
litatis aut beneficiorum hominibus conferentes: at de 
cipientes,cr in erroran perniciemch praecipitantes. 
Huc pertinet fimo jifiimi magi Cynopis hiftoria,qui - 
cum I oanni Euangeliflaejuffw Domitiani,in Pathmo, 
cxulanti controuerjia erat. 

incantationum uerb diuerfi admodum omnibus 
feculis extiterunt modi, quorum unus alio crebrior , 
hocueliUo tempore fuit, atque hifce uelalijs locis 
lebrior. Huc refer uniuerfum lUud praftigiarum ge- 
nus cr MuJionum,quibus malefici hi, qui fe honefUo 
ri Magorum nomine appellari malunt, phantafimata 
phafmataq- edunt,mUa miracula frauduleter ofien- 
tantes , plerunq . ; Goeticis 'mcantamentis,coniuratio - 
tiibus ineptis, illicitis gcntilitijs facrifidjsjmprecatio 
nibus, metione diuinorum nominum, recitatione uer 
horum facrorum aut barbarorum, fiue adhibito quo 
cunque murmure : nonnunquam plantis, animalibus, 
corumq- partibus, praeter rem uel fuperflitiofe uel do 
tofe admotis, interdum etiam certis fuffumigijs,lumi - 


Liber fecundus. n $ 

nibuSyCoJlirijs , isafii«7rroif [eu alligationibus er fu- 
fpcnfionibus : 'mfuper metatUs , aut arte fabrcfi,ftis 
corporibus, firndachris, imagunculis, dnnulis, figil- 
Us,characlenbus hoc uel iUo modo ufurpatis, quibus 
admirandas rebus imprimi uires commetantur: itent 
ft>ecuUs,c r fimilibus huius magiae artis monjlris on 
ganisqp quibus licet interdum aliquid uirtutis natu- 
ralis inejfe potefi,tamen utplurimum ad eorum con- 
fhructionem aut ufum adhibentur nefande uel facra 
Dei oracula,uoces fiue fent entia 1 , uel blajphcma uo - 
cum diabolicam deblateratio, a quibus uim omnem 
manare propagariq; in i?cec media,ac ab ijfdem pen - afUeni 

dere confidunt, dxmcnio interca colludente coope >=; tlili m ‘ 


, - , - £orum,natu- 

ranteq- :mo rem omnem D a p&nnijju, cb magi im- T & mfrumA 
pietatem er ajhntiun i incredulitatem expediente, perattbw Jz. 
quam elufius ineat ator alioquipufira machinaretur: 2”° 
quod equidem ad omnes horum hominum mirificas, c b 
mturalisq; potentia curfimn er modii exuperante s pietatem 
aftiones, femel hic diftu rejfonfitmq; uolo. Quan--& 
qua m eo ufique horum hem inar a animos fiathaniae: ' 


mjus prnfrfiiords ncRrum peruaferJt . ut creditu, fit. 


id genus impofhiris daemoniacis omnino perfici qua 
requiruiur, aut naturis rerum uel nouasindM uim, ’ 
uel priores adimi, infirmari aut uegetari,fime natu - j 
raecurfim mutari, fulmina cieri, tonitrua, uentosj. 
sluuias inopinato concitari uel fodari, ferp entes firi 
ate uirulentiaq ; exufbefrias indomitas coerceri , fir- 
m rumpi, morbos injtigi er curari, manes ac um- 
bras 


1 16 De praefhgifjs daemonum 

bras euocari , cr ( «t Apuleius ait ) d/ww<« rei 

uerti, pigruqi mare colligari, crnoua corpora creet 
ri. Nec portento fu eas res enumerare hic lubet,quat 
cum Cor ace fi a, CaUicia, Nlenaide , Corinthade,.Ap ro 
xi,d Pythagora celebratis herbarum nominibus , ad 
hoc certe aptis, fi non excogitatis , utfono terreantt 
AK cu Democriti Chirocmeta, Aglaophotide,Mar- 
tnaritide,Achemenide, Uippophanade, Adamatide ; 
jfimilibusq; terrificis plantarum monfins, apud ma- 
gos ufurpatis^ CT iam (ingulari D ei bonita te i inhia? 
minum utilitatem memorice excufiis, pe nitusq; abo - 
litis, quando que prorfus fubldtas uolet Deus. Imrneri 
fus fi quidem e fi harum fallacum attionim et rerum 
numems,quas latere prae fiat: f altem incautos nimisq* 
credulos pratmonuifje utile efi,ne impie attradis di - 
urnis nominibus, uel facr£ Scripturas uerbis inique 
contortis fallantur [educantur q^quemadmo dum ha- 
ftenusfadum animaduertimus , ut hoc nomine,qito 
grauifiime delinquitur, fe purgent cxcufentq;, quod 
nimiru nomina facro fanda muocent, uerbumq ; D ei 
commi fceant in hoc opificio diabolico, ubi jcelere 
horribili fandifiinmm Dei nomen prophanatur, at* 
que abufiu abominddo Scriptura conffi urcatur diui- 
naJEt qUanquam iniquis impijs q- hisratiombus d£- 
mones fe acccrfcre,aut ijs imperare poffe, male fria- 
ti hi homines gloriofius iadent,<zrad horum iUicits 
murmura nutumefi illi cbedire uideantur quafi ob~ 
firidicompulfiq^ mterrn tawn fuos hos dominos 
v y impe" 


Liber fecundus» 127 

etmperatoresjibi magis deumftos feruilesfi habet , 
ut quibufcuncji d&nonufpeftris, laruis autpropofi- 
tis imagina dolis ficu ludificantibus firmis, fide adbi- 
bere cogantur: unde tamen nihil ipfis unqua comodi 
f^eranaum aliud, quam quo fibihac ratione magis 
placeant, aliosq . ; in admiratione pertrahant, taquant 
rerum non mlgariu,at curiofarum p en ti. Inter im ab 
his cogi fe fimulant dcemonesiqua nqua uenire optet « 
tefltPorphyno , ut lius deinde alios 


irre- 


tidt. S ic quenda/emdiffelo annes Ternelius fcribit,ui Lhi.de abdit 
ucrboru fpedra uaria m /peculii deriuare, qu£ iUic, *‘*J- eruin 
qu£cuq- mperaret,mox aut feripto aut ueris imagi- 
nibus ( ut ille ait ) ita dilucide exprimerent,ut prom- 
pte er facile ab afiidetibus omnia intemofccrentur . 
Audiebantur quidem uerba facra,fed obficcenis nomi 
nibus fyurce contaminata: cuiufmodifunt elemento- 
rum potejhtes,horreda qujeda et inaudita principii 
Mmina,qui Orientis, Occidentis, auftr i, aquilonis fi 
regionibus mperet.l-i.ee iUe.Etfi uero huiufinodi firf 
tua er Utera appareat, a pr£jUgiatorc medacijfi pafi 
rente nofiris oculis obicii#: no tamen no debent effe 
pr£ftigicf£,medacescp uelmedacijs miolut£,utmer 
cedent requifitd digna fi curio fo hominum fiudio re- 
ponat liber alit er , natur .-e fii£ irnmemor nunquam. 

Huc refiratur Car oli B 01: illi tefiimonium de I oan 
neTritenuo Abbate Spanhemenfi, cuius in h£c uer- 
ba meminit: Ad T ritemiu diuerti.que reperi magum, 
tiuUa philo fophk part? pifignetn, Eius Stenogra- 

phiam 


In epift. ad 

Germanum 

GauaiuReg.' 

confHiar. 

Tritemiut 

magus. 
Stenogr, u . 
phi-a Tr/tc~ 
mii. 


izi D e prrsftigijs daemonum 

pbid.ni euolui uelitatim, nonuUorum cupitum perle - 
gens mitidiuix hords duas librum m manibus habui: 
abieci enim eum ilico, quod terrere coeperat me tan - 
t£ ddiuratioms, dc txm 'barbara atque infolita fpiri- 
tuum ( ne forte dicam damonum ) nomina: uniuerfa 
uero huiufmodi nomina ( quoad uidere uifm fum) 
ignota lingua funi. Aut enim Arabicd,aut Hebraica , 
aut Chaldaica,aut Graea : Latina pauca, aut firme 
nutla. innumeri autem funt charaderes, quibus adiit 
rationes pinguia notantur. Quod in epifwUad Bo- 
famTntemius fcribit,uerba cjje plana, lucida, fine 
omni liter aru aut uocabulorum trdjf optione, ita ut 
omnes legant er intcUigant : fecretum tamen illius 
qualecunq- erit, manere ignotum : hadenus uera lo- 
duutus fit. Na intotahuiufmodi Stenographiapafi 
fim fdiidifiimas ac pijfiimas orationes infcrit,qua ad 
amicum epiftolarumloco mittantu r: re autem ue ra 
jdchrymafunt crocodili. Id enim mihi facere uidetuff 
quod D.D iotiyfius in epifbla ad Sojlpatru de ApoU 
lophane fentit: Diurnis aduerfus Deum nepbarie uti 
tur bae permu ndandii unarima . fayientiamjiuinam 
fap ie ntiam cuacu arcm olitur. Q u od autem fine ad* 
intono fpirituum omnia pdUicetur fefadurum , re - t 
Dtaiel.y. de(utaitDaniel) in caput fuum mendacia confin- 
git: manetq- puto angelus Dei bonus, utfecet eu me - 
dium,diffioluat(p foedus iniquum, quod cum nocenti - 
Qri» Stent- p us angelis inijjfie ac fanxifj e , palam ex ipfo Opere 
declaratur. Porro ? fi rite memini , hunc ipfum in 
i Stenogra - 


Liber fecundus. «2$ 

Stenographia illa ordine feruatin primis ffirituum 
ip forum nomina digerit, hinc eoru adiurationes di - 
ffionit,ac jingulorum cbaraderes fubfcnbit: pofire - 
tn 6 figuras difiinguit , e quibus pro adiuratiombus 
fingulis aptu (fir ituum nomina,quoties necefitas in- 
gr'uerit,depromere Atque elicere UceAt. Partitur au- 
teminhuiufmodi figuris 3 ffiritus ipfos in quatuor. 
Imperatores, Duces, Comites er Seruos. Imperato - 
res uero totiw uxdm- effe ta t um - duodecim . quotquot 
rr uenti a philo fopbis effe tr aduntur JEx bis quoque 
quatuor defignat pneripuos, Orientis,Meridiei,Oc - 
ridentis cr Septentrionis, quos ut magnos imperato- 
res appeUat. Sub quolibet Imperatore jhtuit Duces, 
puto trigenos aut quadrigatos. Sub ducibus fingulis 
rurfus Comites,maiore numero: er feruos fub comi- 
tibus innumeros. Hoc igitur pado, ad artis fme ef- 
fedum conuertitur. Cum uult difiito amico fua ape- 
fire confilia, ( heee enim fua uocat fecreta ) feribit 
epijhUloco cfationem qUandam miro funditatis 
fcr deuotionisfico affedatam,eam'q- charadere cu- 
iufipiam duodecim Imperatoru imprimit, er ad ami- 
cum,qui ( ut ait ) nouerit arte, mittit . Exceptam igi - 
iiur charta aperit is amicus : er' m calce epifioLe, cha - 
raderem in primis cuius ‘nam fit Imperatoris, at tam 
dit.Si eft Orientis princeps,uerfus ad orientem. Ute- 
ros in eam coeli plagam patentes expandit, requiritq* 
confifkm ex fuis libris , quibus adiurationibus prin- 
ceps iUe cogatur , ut fuorum quempiam fubditorimi 

i ad fe 











Simtildi feli 

pari d&mon. 


ijo De pneftigijs df^monum 

dd fc mittdt.Elicit aute adiurationes duas,ac primdnt 
quidem fuper patentes ddhuc liter as: ffeftansq- in 
auroram profert. qua rite prolata, mittit ilico impe- 
rator iUe quettdam fuorum aut ducum aut comitum 
aut feruorum,qui protinus aduolans,fituiro eminus 
uifibilis,uelut nebula aut caligo in aerependuld.vbi 
deinde fecundae coniurationis uerba expleuit , fyiri- 
tus iUe propius acccdit,cominusq; ad eius aures expe 
titd amici fecreta propalat et nucia t.Sunt aute (q uod 
fentiam) adiurationes ipfe haud continua o ratio, . fed 
aggregatio quaedam nominum ipforum ff irituum < 
ad uanum quendam magiae artis modum ordinato - 
rumifun tq ; buiufmodi nomina ( ut dixi ) omnia fer- 
tncignota , u elut Arabica, c rc. Memini item me in 
ipfius Opere italegijfe: Hi autem ftiritus pernicie - 
Jifiimifunt, er nequam. Odio quam maxime habent 
lucem,tenebras diligun t.Torti adjuratione opus cft , 
tit ad ncceffaria no lira cogantur. Q u oaluh bis adiu 
randis territus, pauxilla trepidaueris,aut in explen- 
da adjuratione (fiue uocabuli omifiione , fiue feriei 
immutatione') aberraaeris, te ilico necabunt. Hos igi 
fiur tam in uindiclam paratos , quis adeo erit mente 
captus, ut bonos dement es fi fi intus effie probetiVi- 
di in eo Opere adiurationes nonuUas,quas uocat po- 


tentcs,quibuspofiit unufquifq. -, qui afiidue cupit fii - 
rituum uti minijkrio , aUigare apud fe finritum,ac 
cogere ut in eius domo maneat femper, eiq ; in eun- 
dis famuletur, exterum infemotifimo ( ut ait ) 'a tur- 
ba loco 


Lib.^ca.rji 
Hiftor. dc 


Liber fecundus» m 

ha loco is fi ir itus locandus eft,ne tenuere ad fe Vngrc- 
dientes necet , crc. Satis fiuperfi meficififie uideor , ji 
tibihcec expofui, quibus liquidius er uiri er artis 
quam pollicetur, fuci, ne dicam mendacia, tibi pate - 
fiant. HattenusBouillus. 

Incantamentorum etiam peculiares modos apud 
Septetrionales obferuatos,his uerbis defcribit Olaus 
Magnus: inter B otbnicos homines Septetrionis paf- g^t^sep^t- 
fiin reperiebantur malefici ac magi tanquam in pro - incitationi* 
prio loco,quiper fiummamludificandoru oculorunt ™ odl 
peritiam fiuos alienos fi uultus uarijs rerum imagini- 
bus adumbrare nc unant, fallacibus fi firmis ueros 
obficurare confi edus. Nec fiolu pugiles, ueriim etiam 
femina: er tenera uirgines pro uoto fuo laruas Hui- 
do fqualore terribiles, facies fi adulterino pallore di- 
■ finitas, ab aeris teneritudine mutuari confueuerunt : 
et rurfius ablegato nubila umbrationis uapore, prae- 
centas ori tenebras fidis perfiicuitate dificutcr eJTan- Saxo Grsm- 
tamfi um carminibus eorum d.dfiififir rnnfihi- utrem. 

lemoi ifiipie politae qua ntaLi be t nad o ru confierd o 
jie perplexa, e l ogin quo fili [ (ibi cafiicua adcotadu 
euocare poffc u ideretur.Talibusfi prafdgijs idip fim 
hoc modo demonfirat.Scire cupietes jfatu amicorum 
kut inmicorujonginquo terraru fiacio quingento- 
rum uel mille miliarium inde dijhntium, L apponent 
feu Finnonem huius $r ei peritum, dato munere, linea 
fcilicetueftisaut arcus, rogant ut experiatur , uhi- 
mm fuerint et quid agat amici uel inimici. Quocirca 

i z condo,- 


in ;n£ id 
7. Hili, 
an. 


t$z D e praeftigfjs daemonum 

f conclaue ingreditur, uno comite uxoreq; contentu s, 
i ranam teneam aut ferpentem malleo fuper incudent 
j prceferiptis i ttibus concutit , caminum q; mumure 
7 bine inde reuoluitxontmuoq; cadens in extafm rapi 
tur,iacetq- breui tempore ut mortuus. Inter ea dilige - 
; tifiime aproeditto comite, ne quoduis uiuens culex 
aut mufca,uel aliud animal eum cotingat,cufkditur. 
Caminum nanque potentia Jf iri tus eius malo d<emo 
neduttorealonginquisfigna ( annulum uel culteU 
lum ) in teflimonium expedite legationis [eu com > 
mifiionis reportat: ilicoq- refurgens, eadefigna cum 
ceteris circumjhntijs conduttori fuo declarat, idem 
Vina- c apite pruecedente de 'Ventis uenalibus,iUud miracu- 
lum tradit: Soleban t aliquando F imi inter alios gen- 
tilitatis errores, negotiatoribus in eorum Ultoribus 
contraria uentorum tempejbte impeditis,uetum ue- 
nalem exhibere, mercedcq- oblata tres nodos magi - 
. cos,non Cafioticos loro conftrttios,eifdem reddere : 
eo feruato moderamine, ut ubi primum diffoluiffent, 
uentos haberent placidos : ubi alterum,uehementio - 
res: at ubi tertium laxajjcnt, itafteuas ternpejhtes 
fe pajfuros,- ut ncc oculo extra proram in euitandis 
fcopulis, nec pede in naui ad uela deprimendi,aut in 
puppi pro clauo dirigendo, integris uiribus potiren- 
tur. His addit Olausilnfana certe funt documenta , 
qu£ noflra exeo gitauit credulitas , ut acrius torque - 
rmur. V tinam jace ff er et a mentibus hominum tale 
figmentum: quod effe falfum, c r nullius momenti 

etiam 


Liber fecundus» 135 

ptiam d indioribus efl oJknfm.Scd b<ecgens Aquilo- 
naris, arte hdc poft fiuficeptam Cbriftiance religionis 
confifiionem,legis inhibitione, nunquum uifdejluti 
palam : necdlios edin , nifi cum uit<e dificmime , do- 
cuit. Multa dlid eiufimodi mdleficorum operd enar - 
rdt Olaus,impudenter fatis , in eiufdem libri capiti- 
bus diuerfis,qu£ pro fido non fempcr fidem meren- 
tur.proinde in ijs recenfiendis breuior efifie uolui.Ven 
tos tdmen itd uendi, tejhtur Herodotus quoq • lib. 7. 
de pr£fidis Xerxis: quod if triduum tepejhte qua- 
dringentds mues dmifere, donec qudrto die mugi in- 
cifiones fidendo, cr ueneficijs incantando , ucntum 
Tbeti cr Nereidibusfiacrificando,tempejhtem com- 
pcfcuerunfrfiue eddem tempejhs dliter cefifiauit . ln- 
terijcidtur bicApuleij commentum, cuius b£c fiunt 
< uerbd: Athenis, proxime cr dtite Vcecilen porticum fi 
^jk gemino obtutu circuldtorem a fio exi equeftrem, 
jfiatbam praacutam mucrone infijk deuordfifie: dc 
inox eundem imitamento exigu£ fiipis uendtoridm 
Idnceum, qud parte minatur exitium, in mauificera. 
condidi fifie : cr ecce pone lancea firrum,qud bdcillum 
inuerfi teli dd occipitium per inguen fiubit,puer m 
moUiciem decorus infiurgit, inq- flexibus tortuofis y 
enerudm cr exofifidm fidltdtionem explicat, cum om- 
nium qui aderamus admiratione: diceres Dei medici 
baculo, quodramulis fiemiamputatis nodofium gerit, 
f er p entem generofium lubricis amplexibus inh terere. 
H is adde uarios incantatiomm ritus cultoris magica : 

i 3 flulticiat 


Ritus incan- 
tationi* i_y£r 

tepbtVf. 

Deuarietate 
lib.i6.ca. <>r. 
Pafetes ludi- 
ficator magi- 


Afenippu* 

Ryciitt delu- 

fn< a fua. 
Jponfa. 


^/Tqua cri- 
bro baujla. 


Lib.jS. ca. 2. 
Valer, Max. 
li.8. In Apo- 
loget. aduer- 
fus gentes 
eap.22. 


i?4 Bepraemgfjs daniionum 

fhilticia maximi Artephij, d Cardam enarratos : ut 
hmc nonfolum dolofos , fed er mete captos ejfe eiuf- 
modi magos,quis iure cenfedt. Adhac, ii Graconm 
plrrifque , Uteris proditum ejl , fuiffe Pafetem quen- 
'dam,mter magica uantiatis confe flatores prima no 
ta, qui carminum potentia refartifamu repente con - 
uiuium hoffitibus di [cubituris pramonftrare confue 
uerit , idq- cum libuit:mox euanuiffe rurfus , ut nihil 
omnino apparatum uideretur, difeumbetibus omni - 
bus fame cr fati elufis.Si quid precio compar affet, id, 
agebat, ut erogati nummi m uenditorum loculis ap- 
parer ent,iUis inter mludi ficatis. Simile quid pagunt 
ejfe Menippum Lycium machinatione (fonfajiter a 
rum monumentis traditum inuenitur, in nuptijs: ubi 
aurea fupeUex er imaginarium argentum, uelut. 
"mus effluxere, adminifinq- er coqui ac reliqua fa- 
milia increpata euanuit. Tucciam uirgmem Vejh- 
lem incsfti criminis ream Roma, cum precatione cer. 
taaquam cribro haujiffe,anno urbis 609. comme - 
morat Plinius. Huius er Tertullianus meminit in 
hacuerba: Quid ego de cateris ingenijs,uel etiam 
uiribus fallacia ([irtiolis edifferam i phantafmata 
Cajbrum ( qui fcilicet toties Roma nictor: as nuncia - 
runt ) er aquam cribro gefhtam , er nauem cingulo, 
promotam ( a Claudia Vefb.li ) gr barbam tattu ir- 
rufatam? ut er numina lapides crederentur, er deus 
ucrus non cy ederetur. L. Domitio rure quondam 
veuertetifamaies gemini auguftiore forma ex occur- 

fuirnpo 


Liber fecundus. . i$f 

fu mperaffe traduntur, nuntiaret Sendtui ac populo 
uidoriam,de qua incertum adhuc erat, atq- m fidem 
ueritatis adeo pemulfiffe malas, ut e nigro rutilum 
teri fi finulein capillum redderentiunde Aenobarbo - pgi oL ' emm 
rum cognomen. Suetonius. und e. 

Habet etiam hoc hominum genus, fuos modos, qui 
bus uinum uel butyrum, numerata prius pecunia, ad 
loca difiita,fatanje opera adfirri iubet. Magos quoq ♦ Ma fi d* _. 

ipfos,quibufcum daemon coUudit,non e fi miru quam- 
do que uel trans fini fub ito, uel ita apparere: quum terdim i 
plerofque daemonum uexatiombw; obnoxios, traiif- 
uchi nonnunquam alio f :iamus .fic Vythagoram uno. 
momento er m Tburijs er in Metapontijs fuifie, 

Apollonia adhec e Smyrna celerrime E phefum uer- 
bo dido translatum efje,firunt hifiorie. Atqui meri- 
to omnem daemonum quauisarte coparatdm necef- 
fitudmem, cundamq ; harum delufionum rationem , 

*fiefi&ram {j ^uidemeifidnxxtrem^ exL 

tium 'mtrodudam, c redimus. 

Multa infuper imperitioribus uifa miracula, ma- . 

L . ‘ , , r. . . , . , , . manuum apt 

nuum expedita agilitate cr inanima quotidie ab bi- TuatT^mn^ 
flrionibus et ioculatoribus fieri uidemus, miramur fi. doqucdmtt- 
N arrat P omponatius, fe Mantua: cr Vatauijquen- Muuhtijd} 
dameius generis hominem, R eatium nuncupatum 
uidifje,qui incredibilia operabatur,eafidcemonu ar- 
te perfici uulgo crcdebdtur.quare ab haeretice praui 
tatis 'mquifitoribus (abditus quefiiohibiis , bona fide 
occulto ofiedit.jraitduletas ejfe fuos adiones, meras.fi, 
i 4 mnuum 


De praeftigrjs daemonum 

pianuum dgi'utates,rr multis fecreta inteUigentia coi 
pudentibus per agi. Proinde dimifeus, interimitur tan- 
dem a quodam quem deceperat. PrafUgiator qui- 
dam magicus Magdeburgi equulum in theatro fre- 
quenti per circulum tranfilientem ofkntabat , certa, 
fripe: in tibule exitu paucam [e apud mortales colle- 
gijje pecuniam queflus,fe in cceium confcendere uel- 
grafliyator [ c ait. Hinc vn fublimi eie flo fune, confequitur inal- 
tuvi equulus: preefligidtor quajl eum cauda retentu- 
lo confandi - rus, quoqpafcendit: cuuis uxor maritum apprehen- 
XSJtidduL. dens affe flatur, itidem anciild,ut uiderentur afcenfu 

contiguo uelut concatenati, fimul aera petere. Hac 
dum populus ad fhporem jpe flaret , cuidam ciui eo 
forte decimanti, qucerentfa quid 'nam rerum ibi age- 
retur, reffonfum ejl, circulatore cum equulo vn aera 
confcendere:hic fe fatim uidijjc eum in uico ad diuer 
forium abeuntem affeuerauit. lUufos itaque fe ubi 
animaduerterent,difcefferunt. 

Qaterim ut omnium obtutui hac magorum fiibu 
la er potefas,uel potius ludibria magis pateant, pe- 
mtiusq; cognofcantur, agite oculis non dclufis con- 
t emplemur, folertiq; indag ine inueJEgenus magoru 
uel maleficorum Pharaonis conatus,opera cr poten 
tiam :ficer illis fatisfiet , qui,cum deceptarum men- 
teq- Ufarum quar undam muliercularum fit men- 
tio, confefhm ad uoluntarios Pharaonis magos con- 
fugiunt, quafi eadem utrorumq- fit profefao : quam 
longe latecp differre fentio . 


In manti 


Liber fecundus. 137 

In manu Molis, eledi omnipot entis D e iad rf h a- Exodi 7. 

; . > • • „ * Ferit m traf- 

. raonem legati, uirga reucra m u iuum , D a nerbo, j ormaUon ' 
transformatur dracon em. Quo argumento fe, aDco tn opere Mo- 


coeli cr terree, c 7 omnium quae in eis funi, conditore f ts - 
unico (cuius quippe folius eft creare , c r res uere 
tranfnutare ) mifjum effe te(htur. jQuod autem id- 
ipfum a Pharaotiis magis, carmini bus fodum dicit Pnftigixm* 
Scriptura, rem altius 'mt rofpicienfnon ean dem q uae " orum >a ~ 


k Mofe uere ojknfa efo, metam crpkoJhn inte lliget: 


fed faltem draconis praefogiofam formam, o btutibus, 
regijs offufam a pparuiffe.q uare etiam mendax dra-L 
conis magiae uanitatis facies, 'm pr<ejUgij reuelatio-l 
nem, a uero Mofis dracone deuorabatur : uti menda j. 
ciumaueritate ab [orbetur, uinciturq Vroptered, 
lofepbo tejk,Mofes 'mquif.lam declarabo manifojle, U2.ca.5tn- 
non ej fe htec pr£jhgias,uer itatis foede parim cautis n<1 ‘ Iud aiC - 
imponentesffed ipfifiimam Dei uirtutem, argumen- 
tum omnipotentis illius uoluntatis apud incredulos 
foturam, cr cum dido, uirgam 'm terram mittit, i li- 
bens ut fiat dracoiquce mox dido parens, Aegyptio- 
rum uirgas, quee draconum foecie reptabant, unam 

pofl aliam aggreffa,omnes ad una deuor auit. Enim- j _ 

uero fi uerus extitit magoru draco, daemonis ope exd j 

uirga ita transformatum effe oportuit, ineptam au-s /_ 
tem prorfus effe 'm uiute befiiae tranfmutationem uird f 9 * * 1 - 

g<£ materiem,cuiuis liquido confht : q uemadmodu mj ^ 
creare etiam ex nihilo,uel rem 'm. multo difiimilliA 

mam, aut etiam cotr aria mpro fuo arbitrioj ransfm 

i f dere 


/D 

t ' 


r 


i ?8 De prseftigrjs dsem omim 
Lj dereejje ntid.penes diabolu efc mi nime. Corpoream 
^ materiam nonfubijci potentia deemonis , qudtum adt 
Auguft. tranfmutationem ipfm adfomam,confimatAugu 
Trjait. jUnm:Non eji putandum,inquiens , iftis tranfgrcfio - 
nbus angelis ad nutum feruire hac rerum uijibiliim 
materiem,fedfoli Deo.Fatendu tamen,d<emones etia 
celeritate incredibili,quibufdd rebus emotis, ferpen- 
l tes, draco es, uel quid aliud eam loco fubijcrrepofje : 
^Mag ijjzna^uideban tur potius fdcere,pua m faciebat: 

Rtcog. ait Clemes.Recle item Iamblichus de NiyjkrijsiQua 
jkfrktAti. ima ginamur ^pr ater 'mamam entamuUam 
i habent a dionis er e jfentiaua-itatm^iufmodi ndq. 
h finis eji magica artis, non facere [impliciter, fed u[q° 

*\ ad apparentiam imagmamenta porrigere ^mrwa 
h moxnec uo la C quod dicitu r IneaiefiigmmrappareL 
Eodem cenfendum modo de reliquis fignis : quod ni -< 
mirum Mofes eleuans manum, uirga ferient flumi - 
isTqm in "is aquam coram Pharaone er feruis eius, qua to* 
fangmnem ta mutata eji infanguinem: mortuisqi pifeibus tat v- 
Hfata ‘ tus extitit faetor fltmmis , ut Aegyptij de eius aqua- 

bibere non pofJent,totaq; Aegyptus [anguine re- 
dundaret. I dem [ais incantationibus Aegyptiorum 
magi effecerunt, & quibus plerique om nes Aegyp tij, _ 
idololatre e er idonea fatan# organa pendebat: quo - 
nmoculpfi cuiftfcunqf coloris autimagmis ffedrum 
fraudulenter offerre , D ei permiffu, deemonio facile 
erat, ut coriUud P haraonis ( quod Deus preeuide- 
bat fore ut induraretur ) iujb Dei iudicio, maiori oc« 

eallefcerct 


Liber fecundus. 




fdUefceret duritie ,meritdq; fande lueret poena. Ma- 
gorum autem fuiffe pneJHgias facinus illud , uel hinc 
palam e fa, quod unicus ille Aegypt i fluuius Nilus in 
fanguincm conuerfus erat, eiusq- pifces computrue- 
rant opera Mofis [erui Dei. Nec ulla praeterea erat 
reliqua uniuerfe Aegypti aqua non tintta: ut Aegy- 
piij omnes undique circum flumen aquam effodere 
cogerentur , qua biberent. Vnde proculdubio colli 
oendim. maoos fantumodo bducul£ adU£ anteain 



nibus imbuere queuf.qu eadmodu plerifq- melacholi 
cisufuuenire ob [eruamus, atq-, 'm hypocbymatisue 
fuffufionis oculoru 'rnitio ex humoris affluxu ad ui- 
jus organa ueluti pufiUos culices obuerfari 'mteUigi- 
mus,'mterdu quafi lucetia quedd corpufcula,pleruq ; 
ueluti caliginofafe oculis ojjbre,nonuUis fanqua ti- 
narum filameta er aranearu telas apparere, quibuf- 
dam circa lucernas circulos uidcrutera regio morbo > 
laborantibus , propter fuffufam bilem omnia lutea 
er ftauefcentia fefe ojkndere : atq; haec fiunt magis 
uel mmus,hac uel iUa forma, fecundum humorum er 
ffintuum uiforiorum conftitutionem, quemadmo- 
dum natur £ peritis cognitum er perffettum eft. 

Quid aliud dicendum de ranis ex Aegypti flumir 





nibm 


De prasftigqs; daemonum 
Bxod s. n iy tii edudis,quibus terra cooperta efi, Deimandd- 
***"* ' (o, Aarone manu uirgam in fluuios er lacus proten- 

dente- Nlagorum ranas fo lumino do fui ff e eadem ra^ 
i tione mere imaginarias , hinc luce meridiana clarius 
'euadit,quod tantam ranarum coUuuient eos creare 
CeneC.i. 0 p or tuijfet, munus Deo omnino peculiare, nec udi 
qunquam creatum, multo minus fatana: eiusuc clien- 
concejjlm. SmgularishcecDei ab initio fuit er 
1 " rnanfit pr£rogaliua,qua neminem dignatus efl.Prce- 

terea fi urras in terram ex aqua hi produxiffent ra-, 
nas, utique er reducere uniuerfim hoc ranarum ge- 
nus, e idem arte potuijfent . Procliuius etenim multo 
fuit, uifas innatiuum natur alemcpfuum locum, flu- 
uium nimirum er lacus repeUcre,quam in domos,pe 
netralia, cubicula, cubilia,fiirnos,ceUas,loca hifce ani 
malibus aliena, imo aduerfifiima, primum eas no ap- 
parentes excire, ubi illis moriendu ejl, quum in aqms^ 
{ ut defignato his uiuario ) Uberi uiditcntiaut faltem 
uitam iUis adimere, quibus donaffe uidebantur, faci- ‘ 
limum fiuffet . Vel quam fortitos credemus magos 
nocendi aut perfciedi potentiam, fi ne ranas quidem 
hedere,aut carminibus , quibus edudae putabantur , 
tantum abigere ualueruntt Hoc ufque adeo nequiue- 
Yunt,ut pharao rex pofito priore juper cilio, coadus 
fuerit fuos aduerfarios Aaronem er Mofem hortari, 
ut Deum pro depellendis a fe fuoq- populo ranis de- 
precarentur. Quod etiam ita fidum ejl, definito q; 
die ranafunt exterminata i domibus ; ijsfy mortuis 

mcumut 


Liber fecundus* *4$ 

in cumulum coaceruatis foetebat regio. SicPharao - 
nem etiam inuitum Domino Deo incomparabili ho - 
norem deferre oportuitiquemadmodum er ipfos ma 
gos, penes quos eapotefhs minime fiat. Nam quum 
Deo non amplius prtejhgias permittente, cyniphes 
j uelpediculcs,tu homines tum bejlias infifhntes,pro - 
ducere,Aaronem er Mo feM imitati , jruflra tentafi 
fent: coram Pharaone confufiifuht, Digitus Dei efl 
hic . quafi dicerent, Digitus uel potentiaDei efl, quot 
ucre progignit er condit expuluere, uel etiam nihi- 
lo, quicqiud pro fuo arbitratu uult, er quado illi pU 
citum ejl. I d uero quod a nobis ejfttum uidijli, fata - 
n<e digitus efl, qui nihil unqud reuera procreare, fed 
phantajHcam [altem rerum imaginem dolofe ofmita- 
i repctejl.quarenoseius clientes,miniftrorum ipfius 
omnipotetis Dei ueritatem imitati fumus prafligijs , 
quibus te ac tuum populum h attentis illu fimus, Deo 
i uero ob tuam incredulitate er cordis duritiem ton- 
niuente. At ceffat iam iUa permifionis hora , Ut non 
; amplius fatance ludibrijs fuperfit locusfedDei uiuen 
tisueritatitefimonium perhibere cogamur. ItaDei 
manum iam agnofeunt, qui ei antea f bis impo furis 
derogarunt : Dei gloriam pr a dicant, qui eam fu is fh- 
! cis prius obfcurarunt. Nec pofka uiuum ufqutadeo 
i glorificaffent Deu, ni fi antea impediti, frujlra fuam 
tentaffent artem.NecDeo iam iufh puniendi contu- 
maces occafio fiiffet reliqua, nifi prius ad prtefhgids 
conniuijfet, deinde mfedijffet,quo fefuam fpoten - 


Ia 2. parte, 
cauf.26.oue- 
ftio. 5. epi- 
fcopi. 



SiReg.jS. 


- 


«42 Deprseftigijs d^mofiurri 
tiam notant fiiceret,ofknderetq ■ illa longe efje aliamj 
ac ueluti ex diametro pugnantem cum ea,qud Aegy - 
ptij idololatres er magi in ueri D ei contemptum ha- 
denus adeo uenerati ejfent.Non abs re hic Decreto- 
rum tejdmoniim acciuero, in quibus hac teguntur*. 
Nec mirum de magorum pr<ejhgijs , quorum in tan- 
tum prodiere maleficiorum artes > ut etiam Mofim 
illis [ignis rcfifkrent.uertetes uirgas 'm dracones , er 
aquam 'mfanguvnem. In gentilium etiam libris legi- 
tur, quod qucedammaga Circe [ocios vlyfiismutaue 
rit inbejhas : item de facrijicio quod Arcades de [uo 
L yc£o immolabant,ex quo quicunq • [umerentfinbc, 
fidarum formas conuerterentur. Sed haec omniamagi 
cis praejdgijs potius fingebantur, quam rerum ueri- 
tate complerentur. Vt ergoipfi errores ignoranti- 
bus manifijH fiant, de eorum proprietate atq; inuen- 
toribus iuxta traditionem maiorum patrum dicer t £ 
cogruum arbitramur. Magi funt,qui uulgo malefici 
ob facinorum magnitudinem nuncupantur. Hi funt, 
qui permiffiu Dei elementa concutiunt, turbant men 
tes hominum mimus confidentium m Deo,erc. hmc- 
ufque Decreta. 

Hinc,ut ad mulier em 'm E ndo r maleficam uelVy - 
thonis ffiiritu impraegnatameo propofiio obijeien - 
dam,confugiatur , per me licet: quu nullum hic (eque 
atque [aera: Scriptura tefiimonium admittam. Ea Sa 
muelemexcitaffe legitur, e terra afeendentem, [oli- 
to corporis habitu qt uefifiu 3 ac futura iti Dei manu 

adhuc 


Liber fecundius. 14? 
ddhuc pofita prodicentem. Ecclefiaflici quoque aii- 
'thor tradit , ipfius Samuelis hoc afta er uaticinia 
fuiffie, quum dit: cim dormiuiffe , regi notum fixif- 
fe finem uito fuo, exaltauifje uocem fuam e ter - 
ra,cr udtidnatm effie, delendam effie impietatem 
gentium. 

E tfi uero hifbrio circumfkntio, crlcfus Syrach 
ajfierereuideantur, ipfum apparuiffe Smuclem: pe - 
nitius tamen remintuenti ojkndam , non ipfum Sa-. 
: muelem,fed illius imagine diaboli ffettrum, Pythie 
i fccmmolibenter obfequutim , ut ludificar et, uifum 
fuiffie: ubi ob Pythie uocem promonuero , Pythium 
quibufidam diftum ApoUinem , ob nocentifiimum 
draconem mvduvxjn infantia , e ius iaculis inter- 
emptum: unde ff iri tus ille , quo afflati futura pro- 
dicebant, Pytho uocari coeptus eft. Alijs Pythium 
raculum x7io rS njuvdccviddcu, idefl, d feifeitan - 
0 , fortitum nomen putatur, quod de futuris occul - 
tisq; er ignotis confulebatur. Ab oraculo autem op- 
pidum, cui alioquin D elphorum nomen erat, nevdas 
C r Apollo, quem hominis ff e cie ex folido auro con- 
flatum, in templo uencrabantur, ac pro fidere loco 
fingebant,Pythij nomen adeptum eft.Mulierem quo 
cum halitu domonem excipiebat, atque ipfius incita- 
tione Groceuaticinaretur, Pythiam ob eandem cau- 
fam,or i%cy,ou>Ti(j uocabant. Chryfiojbmus de Py- 
thia, uelApoUinis oraculo ita perhibet: Dicitur hoc 
Pythia fuiffie fixtuitut , quo [uper tripode cruribus 

dium- 


Ecclef.4 c. 


of* Pythia 

fccmina non 

Samniti, fsi 

buiuf iman- 

ue (peflrusn 

diaboli exci- 

tur. 


i 


Pytho linit, 
& Pythium 
oraculum. 


Paufania* ut 
Phocicis. 
Strabo li. *i. 
Pythia mu- 
lier. 


A&.i£. 


'mortui? 


nor* eju-xr en- 

“HaucritAS. 


Leuit.19. 10^ 

Deuter.iS 

€<fli\vy{AX. 


Lue.itf, 


AfdforZ 



tori* animet. 


«44 Dcprxmgqsdajmonum 

idiuar icatis malignum (firitum inferius immiffum; 
Y partesq; genitales e quibus loqueretur, fub euntem 
lexcipiens, furore repleretur ,er crinibus jfiarfis fpu- 
mansq- ore debaccharetur, funderetq; in fana oracu - 
la. biuinado etiam magnum prajhbat quccfeum fuis 
dominis puella iUa in Adis Apofeolorum , Pythonis 
feiritum habens. Iam ad laruati Samuelis explicatio - 
hem progrediamur. 

Primo diferte fcuerocp edido a mortuis quceri ue- 
ritatemuetuit diuina uox, mulda mortis conjhtuta : 
nec per eos doceri uult uiuos,nec ab ijs aliquas expe- 
dare patefediones. Non inueniaturinte c o nfu lens 
mortuos iqui hoc facit,ejl xvy/ux deo fuoihoc cfe, 
res talis quam odit beus,abomnatur,& ih <eiertiam 
abijcit damnationem. Proinde nos fuo uerbo, in quo 
fefe er uoiantatem fuam exprefie dedar auit, inniti 
firmifiime uoluit Chrifeus, inquiens: Mofen habenL 
cr prophetas. 

Adhtec, animas maleficam carminibus e defignaa 
ta aDco fede euocari, er in corpora inhumata coma 
peUi,uelfelfi fimum efe:uel ne in finu quide Abrahte , 
loco beatis afiignato, tutce exiftunt eorum animx, in 
'Domini manu conferuatce.At fatanam nihil unquam 
ab hac morte in fandorum animas potui ffe , nec bo- 
nos fpiritus magicis artibus obedire,nec fecretas fe- 
mel d corporibus er collocatas in definitis fedibus fi 
reuocentur redire, ut Ethnicis perfuafumerat, con - 
feffumejlhadenus: fed afcititiafe illarum imagine. 

ofkntant 


Liber fecundus, i,4f 
bfkntant damones. Quocirca, non a mortuis ipfis, 
ueruma Drinonibus iUortm habitu ueftitis vtwc- vtwtporfm 
vctyTtir rcfconfaaccipiebant:qur,fi illi integris <zr thm* 
'exprefiis mortuorum corporibus cernerentur, vt- ffit/o/iecy- 
xvci.iBivT&ou: fin ucro tenues, nebulo fas er euanidas r 
fibicircunfunderent umbras, an icv- minea nuncu- 
pabantur. Vere D .Cbryfo fiemus ai tiNon dnima de- Jio* 

fundi ejlqur dicit, anima talis ego fum: fcd damon. ‘ 1$ ‘ 


qui hrc.ut homines decipiat §c confingit. 

Antea quoque Samuel plus minus bienio mortuus > 
fuerat, zr eius corpus fi non omnino computruerat ,b 
tamen ita deformatum fuijje certum e fi, ut eximia iUa I 
Preci e uiu‘d,qua antea innotuerat, er qua fc nunc de-l 
nuo fidus hic fijht Satnuel,app arere nequiucritneqfi 
etiam deorum magnificentiam referre potuiffe cada- 
Uerofum corpus , quilibet nouit : quum tamen deos e 
terra afcciidere, fe contueri affirmaret diuinatrix. 

"fpuprfum etia Samuelispijfimi itatis tam diu [epuli 
ti corpus,paUmi confuetum eodem mometo, eximi 
pice fifanatricis muliercula imperio incorruptum I 
affurnpfiffeii Hoc autem [andifimi uiri jpedruml 
ofimtare,fi.cile fiv.jje idi,mficm ire noloiqui fe in. Iu- i .Coriat n. 
iis angelum transformat, cumprimis apud impium 
tegem,tum perdita fatanx feraidam. Deinde qutim 
ipfa hijbria paulo ante tefietur, Deimcotvmaci er. h 
abiedd regifie ccnfuknti, rejfionfd dare noluif]e,uei f 
per uiuentes prophetas aut facerdotes, uel per [om- 
ina: multo minus per diurnu/m uatem ex morte fiufici- 

k fatum j 


»46 De pradtagrj s daem otiont 

tatum,uel per angelum e cceUsmiffum , refaonditre* 
gi,quan in furore fuo omnino repudiarat. qui hoc 
etiam nomine motus, Pythiam diuinatricem, profef- 
jionis ergo , publico ediflo iuxta D ei uoluntatem 
ex ifrael exulantem , fartiue uero latcntemjniqua ra 
tione cotifalere uoluitiquaji indignabundi animi in* 
fbtutum juifjety 

Fle flere fi nequeo fuperos.Acherontamouebo , 

Ideo non potuit non odifae er execrarihoc fe 

£1 imDeus, etiujk iudicio deploratam iUufionedt* 
moniaca SauUs impietate cotra fuum er ipjius pr£ * 
ceptum , contra etiam confcientite teftimonium defi * 
gnatam punire , ut in prccffafli SauUs metem fatance 
fafcinwm merito per mi fer it. Nec nonum aut inaudi* 
ftmhocefl: ubi quos pertinacis impietatis homines 
ejfe pr<euidet, prafeitq;, magis [olet excreare, indu * 
rare, & m reprobam tradere mentem. Exemplo 
f x0 . J ' 7 ' S ' 9 ' fharaonis inuifla pertinac i a . er ext rema punitio. 

Quod porro hifb'ria cqmmemoret,Samuelem in* 
! digne tulijfe,quode fua quiete excitus effet,atq- eunt 
} Sauliregiuaticinatumfaijfe: hinc non conumdtur, 
\ uerum extitiffe Samuelem hoc ]feflrum,quod diabo 
lo non Jit difjicile quiduis fingere,fimulare,o' de fa- 
turis iam antea uaticinio pdtefaflis pradicerennaxi * 
me uero, de quibus manifafhpraludia, er euentus 
ifiinime dubij indicia in faribus fare uidebantur. Nrc 
ignorauit fatan certifima ejfe qua: SduU uaticinatus 
faefatuir dei Samuel: ideo d Samuele antea pr cedi flet 

repetii \ 


io.n.14. 


/ 


Liberfecundusi , i %i 

're petit, potuitq; non temere conietiuratn facere ex 
apparatu hofnil magnifico er 'vnfirutiis copijs , item 
ex ditiis, fatiis er arcumfhntijs reliquis belli prtefcn 
tis , quam fortem in eo conflitiu afjequeretur Saul: 
potifiimim quu ipfum a Deo abietiu,nec refipifcen - 
tem, er aduerfus Dei mandatum pofiremo Pythiam 
nat; diaboli mancipiu confulentefin fua haberet po- 
tefhte,atq • pro fuo impellere nutu et pnefentis prx- 
lij obijcerepoffet exitio. I deotfe Saulem mortuum te- 
fktur Scriptura 'mtranfgrefiionefua , quaprxuari- 
catus erat contra Dominum: nempe contra Domini 
uerbim,quod non cufkdiuit, er quod Pythone con- 
fuluit interrogando ^neq^ requifiuit Dominfiob hoc 
interficit eu, transuito regno ad Daitide filium ifah 
Porro fi le fu Syrach tefdmonimn urgeatu r,quan - 
quam ( Hieronymo tefrt ) i Ui ab Beclefia non conce *- 
Jaturauthoritas dogmata c o nfirmandi ecdefjafHcai 
'neverim eorundem cotrouerfia s dirimendh.h cec ta- 
nte quoq- addere libet, ne pia huius libri 'mftitutio cie 
nari putetur, lefunt Syrach folwmmodo exprimo Sa 
rnuelis libro hifioria proponere: quodfitiueft,fim- 
plici enarrareoratione,queadmodu legitur, ut ad aui 
t£ uirtutis aemulatione pofkros inuitaret prcuoca - 
retcp:Samuelis laudes fuccvntie recefereimmme dif- 
ferere uoluiffi,uerdne anfitiafuerit Samuclis appa- 
ritio. Inter Hebraeorum Rabinos autem quanquam 
pauci aliter fentiant,tarnen Pythonum opus efje,fire 
mna c enfint:or nihil aliud prceter pr<eftigias,uani- 

k z Utem, 


«.Pmlip.id; 


Jefu Syrach 
authontm 


H-h- 


ititjiohe fh i f 

Je Sarnueli! 
apparitione , 
tenfint He-> 
braii 


148 De praeftigrjs daemonum 

— ~~t4tpn,mcndacium er deceptioncm.Samuelem mtclH 
l$ unt P ythonicu,qui induerat Samuehs ffie- 
7 ciemiitem Samuelem uiftrn effie dicere Sauli. Mulier 
uidebat Samuelem,neque tamen audiebat eum atto- 
rquentem Sdulein : ficuti nec Saul uidebat Samue- 
lem, hoc eftjihficnem illam diabolicam, qu£ uide- 
k baturiUi Samuel. Sunt inter eos qui hac omnia mu- 
/ lieris putant arte confido, qua ex certis conieduris 
] fic deluferit Saulem.Kimhi contra aduerfarios fic ar- 
guit: Si Deus fufcitauit Samuelem,ut futurum euen - 
tum indicaret Sauli: cur euentum ittum norimagis rc 
V uelauit per fomnia,aut pcrprophetas,autper facer- 
' dotwm oracula, quam per malefica muliere i Saadias 
uerd,zr Aias,qubd ipfia mulier , cum prater folitum 
morem miranda uideret , ftupefkda , cceperit magna 
clamare noce, hancueram fuiffe uifionem, non qui- 
dem mulieris arte, fed Dei uirtute apparentem, fol^ 
\fo exifiimarunt. 

Caterum uthuic no ftrafententia roboris aliquid 
acere fi :at, au di argutifiimu fandiori sTh e ologia cen 
gnrft Jpre™ augtijhntMrJih rw- rfhmw/n veteris crNo- 
uiTejhmenti: indignum fucinus afUmo, inquit, fi fe- 
cundum uerba, biftoria commedetur afifienfius. Quo- 
modo enim fieri poterat, ut arte magica attrahere- 
tur uir er natiuitate fandus,^ uita operibus iuftusi 
aut,fi non attradus eft, confenfit: quod utrunque de 
uiro iufb credere,abfurdum eft . Si enim 'muitus ad- 
dudm eftpmlium fuffragmn habet iujhcia; fi autem 

mlunta - 


// 


'St 


Liber fecundas* 149 

Uohntarm,amifit meritum ffirituale, quod pofitus 
in carne quafiuerat: quod ualde abfurdum eji , quia 
hinc qui iuftus recedit,p emanet iuftus. Porro autem 
hoc eftpra figium fatana , quo ut plurimos fallat, 
etiam in potejhtefe habere confingit : quod Apofto - 
lus inter ejetera ait, Ipfe fatanas h-ans figurat fe in ait - l Cormt 
. gelum lucis. Vt enim errorem fi ceret, in quo rripfc 

Uij: ut nihil proficere ff em, quam pradicabant Dei 
cultoribus , mentiretur, quando hinc exeuntes iujbs 
* finxit infua ejje potejhte. Sed hoc quofdam fidit, 
quod de morte Saul er filiorum eius no fit mentitus: 
quafi magnum fit diabolo, ante dian,occafum corpo 
r is pr addere, quum figna [oleant qucedam appare > 

Tere morituris,quippe a quibus Dei protectio amo*: 
ta uidetur : quanto magis diab olus. que ange lica ma-j 
^Ihtefu Mimem-pr&phetkamm&uffi- tellanturf -- 
de cuius magnitudine Apofblus ait: An ignoratis al- 
titudinem fatana f quid mirum ergo, fi imminentem 
prope mortem potuit pr addere, cum hoc fit unde 
fdlit,er fe in D ei potejhte udi adorari i Nam tanta, 
hebetud 'me demens effeflus efl Saul, ut ad Pythonif- 
fam confugeret. D eprauatus enim caufia peccati, ad 
hac fe contulit,qua damnauerat. Sed fiquis propter 
hifhriam, ut ea qua uerbis expreffa funt, putet non 
pratermittenda, ne ratio hifhria inanis fit: redde fi- 
ciet quidem,fi tamen minime ifiud ad ueri rapiat ra- 
tionem,fed ad uifum cr intetleftum. Saul nanque re- 

k 3 probus 


ifo De praeftigtjs daemonum 

probus fidus, poter at bonum inteUedum haherr.Ht - 
Jkricus enim mentem Saul er habitum SamueUs dc- 
fcripfit,ea qu£ dida er uifafunt exprmens:pr£ter- 
mittens fi uera anfilfa fint. Quid enim ait f Audiens 
in quo habitu effit excitatu;, intellexit ( inquit ) hunc 
efje Satnuelan. Quid intellexerit, retulit: er quia 
nonbene intellexit , contra Scripturam alium ado- 
rauitquam Deum: er putans Samuelm,adorauit 
diabolum , ut fiudum fillacix fuce haberet fatanas. 
Hoc enim nititur , ut adoretur quaji Deus. Si enim. 
uerfi tHi SamusLappaxuiffit ^. non utique 
pe)rAfifitfiamuxL r xpii^r£dicaue:at Deum fo 
l um effcad craiidu.Et quomodo homo Dei, qui eunt 
Abraham in refrigerio erat, dicebat aduirum pefli- 
lenti<£, dignum ardore gehennae. Cras mecum eris l 
His duobus titulis fubtilitatem fillacicefutc prodidit 
improuidus fatatias: quia er adorari fi pennifit fuj^ 
habitu er nomine SamueUs, contra legem: er uirum 
peccatis preffium, cum magna aifhntia peccatorum 
C riujbrum jit, cum Samuele iufhfimo futurum met i 
titus efi. Verum potejl uiderifi de SamueUs nomi - 
ne taceatur, quia Saul cum diabblo futurus erat. Ad 
eum enim tranfmigrauit , quem adorauit. In reci- 
tandis his AugujUni uerbis copiofior fum fiudio : 
quod haud ita pridetn monachum audierim, qui in 
publica concione ipfius SamueUs fhiritum uere euo - 
catum fuiffe, ex Auguflina defendere conatus fit 
.i.qugft.j. Idem ad Smplidamm t ubi ultro dtroq • qutefia-f 

itent d* 


Liber fecundus. iji 

flem de excitato Samuele dgitajjet,tandcm aitQjian 
quam in hoc fit, fio poteficffie alius facilior mtelle* 
tfus, cr expeditior exitu*, ut non uereffiritum Sa- 
ptuelis excitatum a rcquie fua credamus, fed aliquod 
phantafmacr imaginariam illufionan, diaboli ma- 
- elimationibus jactam: quam propterea Scriptura no 
mine Samuelis appellat,quia f 'olent imagines, rerum 
earum nominibus, quarum imagines funt, appellari 
Quis eji enim, qui hominem pittum dubitet uo care 
hominem i quandoquide er finguloru quoruncunq; 
^gifturam cum afficimus, propria quoque nomina 
mcundanter adbibemus: ueluti cum intuentes tabu- 
lam aut parietem, dicimus, lUe Cicero ejl,iUe Sallu- 
Jtius,zrc.quu aliud nilfint quam pitto imagines. Et 
paulo poft:Si uerb liquido confhtjwmmbus earum 
rerum,quarum imagines fiunt, eafide imagines appel- 
larimon miru, eji, quod Scriptura dicit Samuelem ui- 
*fum,ctiamfi forte imago Samuelis uifa apparuit, ma- 
chinamento eius qui transfigurat fie uclut in angelum 
lucis,crmimjirosfuos uelut miniflros iujticiee. a. 

uerb, fi illud mouet, quomodo dmalignojfiritu Sau-[ 
li uera prodi fta fint.potefl er idud miru uideri, quo | 
modo domones agnouerint Chrijlu,quem non / Matt M* 
agnofeebant. Cu enim nuit Deus etia per infimos er 
infernos ff iri tus aliquem uera agno fcer e, temporalia 
duntaxat,atq; ad i fiam mortalitatem p ertinentiafici 
lc ejl,zr nomncongruum,ut omnipotens er iujlus, 
ad eorum poenam quibus ilh prodicantur jit malum 

k 4 quod 


i?z De praeffrgrjs daemonum 

quod cis mpedit,dntequam uenidt pnenafcendo pd* 
tiantur, occulto apparatu my frenor uf ioru m, ctkrn ^ 
ffiridbus tdUhus aliquid diakiatianis impertiat: ut 

quod audiunt ab angelis , prznuncient hominibus . i 
Tantum autem audiunt, (juantum omnium Domina* 

dtcjuc moderator ucl inbet,ucl finit. Vade etidm fpirt 
• l ^‘. tus Pythonicus in' AfdbuslUpdfidlorum attejbtur 
Paulo Apojblo^cr euangclijh effe conatur.Mifcent 
tamenijti fclkcids fuas: er uerurrt, quodnoffe potue- 
rint, non docendi magis quam decipiendi fine pr£- 
nuncidiit . E tfvrte hoc ejl-, quod cum iUd imago Sa- 
muelis, Saulem prodiceret moriturum, dixit etidm 
fecum futurum, quod utique jfilfum eft, ere. Rade- 
nus AugujUiuts . 

Necuero ex 1 fidelis ccetuhic folus deliquit Sdul, 
nec etidm foli Ethnici damones mortuorum umbris 
inuolutos confiduerunt : quos, cumnefcirent Deum^ 
minus mirum ejl udrias exquirenda uoluntdtis diuU 
nte,phjcdndorum numinum , er explorandorum fu- 
turorum rationes effinxiffe : fiderin reliquum D ei 
populum peruafit juror ille, qui etiam ufque adhoc 
noftrum feculum in quibufddm mde fanis perdura- 
j\ ( uit ingciujs.vfitdtifimam etenim fuperioribus [annis, 

( ifuiffe confuetudinm acciendorum er interroganda 
t ( rum manium,norunt maiores : er hac de re peculia - 
t< ria er magna uolumina fui ffe confarcinata, eademq- 
« i in quibufddm fchoUs pdldm propofitd,funt qui me - 
tt miner urtt. Nobis autem cura manddta incumbit, ut 

omnem 


Liber fecundus. tfi 

pmnem confociationem cum demonijs et eorum mi' 
niftris exccrnnur, ne eorum ufu polluamur, er ofeir 
tantia uel fecuritate eorum retibus mplicemttr tncau 
ti. Apud Lucanum quoque, Lrichtonem maleficam v.b.c. 
Thejjklamfifcinatricmq , • euocajfe mortuum narra - Er, j ht 
tur,qui belli Vhar faUci euentum Sexto Pompeio de- ,v ‘ l 
nunciat. Dicitur er Apollonius Romeuerbis oc- 
culte pronuntiatis , pueUam nuptiarum die refufti- 
tajfe, cuius lUe nobilis feriptor Vhilojiratus te fis efl. 

Idem oboriatur fe AchiUis animam ab tnftns cuocaf- 

■ . L . fw ni • n J ' 4. in Apollo 

/e, wf corporis fui mole Jm ojtmtaret y c 7 mimo ni j u i U . 
gdfct dege fis 'm bello Troiano itli refphdcret : N on y 
inquit, ficutvlyjfes terram effodiens agnorum [an- 
guine, manes Achillis eduxi: fed omnes adhibui pre - 
ces,quas placandis heroum animabas facerdotes In- Horat.iib.t. 
dorum dici iubent. Appion quoq ; Grammaticus me- Scr.iat. 9 . 
rj^orie prodidit, fe umbram Homeri euocajfe, ut ab 
ea per eunti aretur, cuias effet, er quibus parentibus 
editus. Sed eadem ef ratio, er Dxmonij ludibria, fi 
eauidebantur ita otia ejfe. viHfoiA.oivre.eeu er vt- vinp«y,owr 
iwouctvrexH hanc uocant,qu.t facrificijs folenniri- rex. 
tumfihms er peratiis,dtq- diris exeerationibus ab vshvo/axv* 
Oreo manes educit , accitosq ; de futuris fciftitatur. rex. 
nane Aeneam exe rcui (fe traditur. cum in Italiam uc 
niffet,occifo Mifeno tubicine. 

Porro ritus, quibas comoueri eximo animas,pro - 
duciq- arbitrabantur , item uariarum diui/nationum 
monjlrofas fyecies, prodigiofosq; modos, fatance ar - 

h $ 


inao 


if4 De praeftigqs da:moruim 
tificio maternum hominum perniciem dolofe confit 
<ftos,w hifbrijs annotatos,z? ab Ethnicis ufurpatos, 
trudite in doftifiimisfuis,de Praecipuis diuinationu 
gener ibus, Comentur ijs de fer ibit rjiultijug* leftionis 
MilLGASPAR PEVCERV S:ubi plurima lettit 
dignifiima,atque huc jacientia, uberius comperies. 
fc tnxvo- Atnxvo^ccvraocp defcribitPfeUus, er camfuiffe 
in ufu apud Affyrios ait: feder Chal&eis er Aegy- 
ptijs familiaris fuit, ea etiamnum hodie utuntur Tur- 
c*,licet nonnihil diuerfe. Inpeluimaqua repletam 
imponebantur aurece er urgente* lamm<e,lapidesq ; 
preciofi oharatteribus certis /ignoti, er poflquam 
confueta effent prolata uerba, quibys demon excie - 
batur,proponebatur quejtio.tum primo quidem fo - 
nitus tenuis ab/q^uoce audiebatur, qui jignumerat 
ingredientis dxmonisipojl aqua inundate,uoces exi - 
les ex ea emergebant, quibus ad quo/Honem reffon- 
debatur.at opera data exiles admodum, ne metidacif 
coargui poffetdtemonium, inhisqu&non nouerat . 
jusrptiAX» r<x7fot*M/T(ix hocd priore di/crepabat, quod 
non uoce , fed pifturis refpofa expediebat. Colloca- 
bantur uafa uitrea,rotunda,aquis conferta limpidi/? 
fimis, er circum collocabantur accenfi cerei, cumq; 
tuocatio daemonis fecreto mumure finita er qu<e- 
■ jho relata effet, adhibebatur puer impollutus , aut 
mulier pragtions, qu* uitr a [htdiofe accurate % in- 
tueretur, ac circumff iceret , rogaretep , imperaret 
©r flagitaret re/ponfa. Ea tandem imaginibus aqux 

imprefiiSg 


Liber fecundus. 15 $ 
bnpYcfiis l zr per uitra pellucida remittentibus,, 
diabolus ojkndebat. 

KzTt)7i:7fCficwT£tx, ex nitidis terfisq; diuinatffie- UxT$m^i- 
culis , in quibus propofitarum rerum imagines effi- 
&£,reddit£ue a diabolo fulgent. E dufuseji Biduis 
lulianws Imperator: er pleraque fataiue monitu pr£ 
uidijje , qux accidermt,ficnbitur. 

' ex chryjhUis fabrefattis atq; y.?v?x>as.t» 
expolitis, colludente inhis diabolo ( in pleri fq; enim 
minuta fpecie, alias materi £ alterius, conditus delite - 
fcit ) depilius notus atque figuras euentuum ac rerum 
quufitamn,quafi uaticinans fuis magis renunciat. 

&.<x xTv\ tciAoiv T{ix ap pellatur, quando exannulis JIxhtvXisZ 
ddeerios cceUjpofitusfibxcfaft'^ 

confecratis diuinant ma leficL At quiuetitishisai- 
uinationum d£moniacarum modis utuntur , nimis 
Jmpune inter Cbrifdani nominis homines degunt 
quam plurimi. 

vJipeiA.otvT£ta uaric usurpabatur. Aqua implebo- ivdlpwcw* 
tur cyathus , annulusq; filo fujfienfus ex digito libraX 
batur in aquam , atque fic conceptis uerbis pofhla -7 > 

batur rei qu£fit£ declaratio , uel confirmatio. Sil 
quod proponebatur , uerum erat ,annu lus fuonu- 
tu,non impulfius, cyathum feriebat conjhtutis ittibus.h 
Hanc exercuiffe N urnam Pompilium, ej excitos mi 
aquam deos confuluiffie tradunt. E xtant c r dlij 
eius modi 

S)'v^omuT(lxperficiebdtuY ? oleo fuligine in cW^mcat* 

unguem 


Deprseftfgljs daemonum 

linguati pueri ulicum impolluti illitis, fohq- obuer-r 
fis , Confici enim ex mixtione olei,fuligmis er radio- 
rum foLtrium fimulachra rerum expetitarum, opi- 
nio erat: que tamen formabat mille artifx diabolos. 
Ut exbac mixtura m ungue reddi ac refulgere ri- 
derentur. 

liomuvo- K o jnivo/j. c iyrsiv er xtivotftw r&iZ' a d perfri n- 

(scwreix. gendo s at que d etegendas occultas fcelertmt autha ^ 
tl^ive/AdV- resser res rfliMnhfrursK m*nifrjb.riAsxmAm urinis 
xeix, .tur.U anc fecuri perficiunt rotundo palo infixa,apta 
taq f ad normam, er cum praftione, ordine enume- 
ratis fu/pedorum nominibus. Ad cuius uero mentio -* 
nem fecuris uel leui mpulfu fe circumagit aut nu- 
tat,eum culpae reum peragunt, illam adminifbrant 
cribro freipi impofito, & forcipe binis tantum ap- 
prehenfo atq ; eleuato digitis: itidemq . • profatis pre- 
* cibus,C7 fufpedorum nominibus recitatis, quocunq ^ 
H nominato cribrum uel tremit udnutat, uel uoluta-. 

4 tur,eum reumfbtuunt.at quam uere, tefhtur omnis, 
lnfxxxio ^ demomm ueritas. lutpxXouov^wxvr^x, afini capite 
vo [AeLVT&oc, fuper prunas affato, nefio quibus perficitur ritibus. 
iiXupeiaciv- k a ngoiActv T6tx, f ortilegium. Sunt autem f brtile - 

■ gi,qui fub nomine fiftce religionis per quafdam quas 
I Sandorumfeu Apofblorum uocant fortes , diuina- 
tionis fcientiam profitentur, aut quaruncunq; Scri- 
Lif>.+. Et y- pturarum injbeftione futura promittunt, fecundum 
tur s. q. i. Ijidorum.Huc jortes uart£ pertinent, puncta figura 
sortilegi, iattatiztaxiilomn iadus , plumbeae figura in aqua 

pYoieftcC, 


Liber fecundas. tf? 

proiethejn apertum librum repens oculorum t/ntui - 
tus:occurfus ex improuifo fententiae,quac ad quaefiio- 
nem conducatur alia Uccfana indicia,quce uno fortiii 
nomine comprehenduntur.Superjtitionis autem ge- 
nus eft,cui occulto colludit daemon. 

\ncantatores,ariolos,haruffiices,augures,Vytho- i 
niffas, gene fi atios, d [alitor es, fortilegos, difcernit Au - 
gufiinus lib.deNat.docmonu.Habe ite z6.q. ^.igitur. 

D iuin i autem omnes dicutur , quum u el inita cum i>mm 
daemonibus manifiefkfocietate uaticinantur : uel fu- 
per jlitio fi 'squibufdam artibus, quceex occulto cum 
daemonibus patio fcaturiunt, mancipati ide efficiunt. 

Hodie adhu c in ce. 



qu iritan tes Tureae uin er mulier es, cuprimis Aegy- 
pti£.dk imtio iddhkctn TJfin arena notatis figuris, 
uel eieftis colligatis aleis , er notarum numero collc- 
7to, in libro nefeio quid legentes [ubraurmurantesq; 
uaticinantur.uel ceram cum oleo confundentes, do- 
nec ref ixerit expettantex apparentibus deinde chet\ 
ruderibus diuinant : nonnunquam ex aqua, ffeculo , 
nitro , er id genus fimilibus organis praj'agiut,haud- 
dubie ab hnpietatis err*? imr/xr magi liro ita in - 
firutti,ut eos longa annorum ferie quafi ab uberibus 
maternis uirulentum eiufinodi lac exuxiffe, minime 
hafitem. Sic de quodam diuino D iophanes nomi- 
r,e,refirt Apuleius : Corinthi nunc apud nos pafiim ti.i.de 
Chaldaeus quidam hojfies } miris totam duitatem re- * Cia% 

ffonfii 


<^8 Deprxftigfjs d^momini 

ffonfis turbulentat ,& arcana futorumflipibus etttfc 
rendis edicit in uulgum,qui dies copulam nuptialem 
affirmet, qui fundamenta moenium perpetuet, qui ne- 
go datori ccmmodus,qui uiaiori celebris , qui naui - 
gijs opportunus, mihi denique pro uentum huius pe- 
regrinationis inquirenti, multa rcffohdit,zr oppido 
mira,<& fatis uarla. 

At omnes hipradittionum modi ctvouinXsymct 
didi, qui nuUas innatura caufas habent, feuerifi ime 
iniege diurna prohibentur, ubidiuerfis appellantur 
| u ocibusiut fbnperapud omnes gentes diuinationunt 
\mpofhir£ fuerunt uarice. Mirandum uero magno - 
pere,co ufque prudentiam hominibus eripi, utaudi- 
re,difto parere,ccmpeUi ligariq • ffiritum natura no 
biti f imum, malicia aute oh rebellionem neqmf mum 
propria uirtute hominis,natura eo inferioris ^ma- 
lignitate pene non imparis quandoque, arbitrentur^ 
quafife homini praiter naturam dedere noluerit is f _ 
qui Deo creatori natura imitante fuhijd. rrnifarit.^ 

Qui ergo natur £ foedus uiolarit, hic ‘ne in ufum no- 
fbrum unquam feruabit paftioncm i Adde, menda- 
cem mendacijq ; parentem, qu£cutique uera ad jhlji- 
tatem,ej quacunque bona ad malitiam intorquere . 
(Qu is nifi luxat£ mentis huic fidat, u t de futura ueri - 
tatep&cunttetur , quamuelnuUomodo fcidt,qui<t 
eius nattit £ efl minime nota,uel defuper non reuda- 
ta:aut fi fciat,maliciofo afht medacijs inuoluat. quod 


*•* 

*7 


Liber fecundus. if$ 
feri /z /Jjonfe atq- libenter, malo tamen animo , pcfii* 
^^^nepW^fiw^utfilUcefpemciofiufdffiiuldt 
inpojkrm, ctk er itate qualicunque qua in rebui 
agendis parum emolumenti allatura fit, prolata, de- 
mum fub alia ( qua nifi integre pemo[catur,fit gra- 
ite incommodum Uel exitium paritura) atrocius Le- 
dat , er me ndacium ipCum ceu uenenatam efcamcr 
exitialem hamum cautius tegat Tartareus iUepifca - 
tor. Stultus itaque ille, qui hunc cmfultumabit : at 
fiultior multo, qui inde redit,nifi refipifcat. Interim 
non inficiar, cum ille rerum naturas cognofcat , mul - 
ta ex caufis naturalibus eum prius fcire,quam ab hu - \ 
tnano inteUeftu percipiantur: er tato exattius,quan > 
to eius ingenium e fi fublimius:ea autem igiaris uelun 
furpranunciat , prafertim quorum in attuuiderit j zf f i. 

initia, ut uaticinari er occulta rerum pranouifje cre 
fytur. Copiofe, doCte er pie in hanc rem contra ma- 
gicas pranotiones dijfutai libris nouem de P rdnoti 
maxime uero li.j.lo annes F rancifcus Picus,philofo- 
phits infignts. 

Atqui exquifitiorem artium hartini diabolicarum 
enumerationem permitto iUis qui eas didicerunt , ac 
magifiri do dor is fi fui opera,du(lu er cor. filio, exer * 
cere perpetuo fuo aliorum fi exitio audent , quos in 
nefariorum fuorum fcelerum communionem perdia 
tifiime adducunt: proferpitfi h<ec pefiis immaniter 
in totum Chrifiianum orbem,graffaturfi nimis: ma- 
xime ubi wox Euangelij obfcumsfonat , crnefcio 

quibus 


'Av. 

CoM 


M 

C 


i$® De prceftjgfjs daemonum 

quibus gentilttijs , er daemoniaco afiu non dubie in 
hominum deceptionem excogitatis fuperjktionum 
ritibus, diuini cultus ueritas conffurcari uidetur. 

. Suum tamen adhuc locti m familia turgidoru Py- 
thio ffiritu , hic inueniunt,magorum albo infcriben- 
di merito , nec uUa ratione pr cetcrmitt edi, pier iq ; fa - 
cnfici rr monachi utindaftifiimL ita rr incompa- 

rabil is mpudentice,pcrditifim<eq: impietatis homi- 
nes ( uiris pijs,quos unice ueneror , nihil detraftum 
hic uolo ) qui medicina facr£, qudhap rimis quidem 
labris cos guJUffe conJBT, cognitionem mentientes , 
facile cuiuis uulgari ( Cohfularcs,uel alicuius dottri - 
n<£, iudicij , exifhmationisucuiros nominare pudet) 
dc morbo fcifcitanti, confiliufi quarentij maleficio 
ucl incantatione efje morbum progcnitum,ore meri* 
.Sacrifici, & ^aci rejfonderc, perfuadereq; non uerentur. ac Py- 
mnfachPqifi thij hi uates fepenumero incantatricem uel fagam no 
ddm tnefitt, tQT { d f Ud drtc p er wc ficia/i dijs placet dnd12.it are n£ 
Vilm mentiti fir ieaudent:honefc£ alicui,mculjpat£ac puemairo- 
tfirf&eitn tue h oc cauterium crebro inurentes , a quo ittanun - 
rtdiJlatutmC q U ^m,ne f n multam quidem pofkritatem,uel eius fo - 
tofinus . holes,- fanari poterit . E tumuero non rerum fuarum 

fategiffefe arbitrantur, quod morbum mendaciter 
commententur,nifi etiam infontes calumnijs oppri- 
mant, ocfiafiiplijsquamyatiniana apud h oc credu- 
lum nimis hom immigenusxoricitent , litibus integras, 
uie rnas per f anare findant, amicitias diuedant,f angui 
itis necefiitmme conflricium unionis uinculum dif- 
■i foluantt 


Liber fecundas. tSi 

foluant, ad pugnas promoneant, carceres procu- 
rent, cjedes tandem uarie architeftenntur aut eorum 
qui 'mfontan denotatam huius maleficii fidi efjvttri- 
can uelu'mdicare,uel iUi patrocinari fhident: aut e- 
tiam huius femind ah alijs cjifg, fiuea magiflrdtii 
mjktuto, punite. Horum uiuum fi me teftcm dixe- * 
ro, mentiar minime, etiamfi indignatione rumpar u h 
tur ilia Codro* aut ciusfdhe affectis . Ita hos eccle - 
fiafhcos fcilicet uiros , eximia fui 'mjlituti mancipia * 
religionis potifiimiim pallio ,ftrenuam fibt nauare 
operam er experitur & gloriatur heros illorii Be- 
elzebuh: qui ob pccunte aucupium, aut fdlfcexifi - 
Hiationis cupidine prurientes, hoc modo fuas alio - 
Yumcp animas, deemonibus pro ftituunt ej deuouent:] 
inedicinam artium ut uetuflifiimajta er utilifimamj 
tnaximeij; n eceffariam, eiufmbdi incantationum opi J ^ 

irione m naturalibus morbis ad uite er [alutis perni- * 

ffem defadantesi E xhoru humero quidam nugaci 
Dial ogo nuper Germanice ( La tine etenim ob 'rnfcn 
tidm non potuit) typis effufo fe ribit , mulieri cuida 
Uentrem in eam extumui ffe molem, ut uterum gere- 
te cenferetur: cr cum ante Bacchanalia fe partum e- . a 
dituram (peraret, eocp fusWarctur, hanc ad ipfitis ~^f^* pd - 
dpan confagiffe: qui propinato pharmaco fe expu- CTf«m 7fj 
Uffeduos nucleoru ceraforum iam partim germina- 
te inchoantium , partim ad digiti altitudine natoru 
tantharos ( quartas uulgus diftitat, fex libris metu 
fura propemodum attuiuakntes ) addito mramentd 

l afferitj 


TDepraefHgrjs daemonum 

dfferit- Mendacij uero impudentia, bine cognofeitur, 
quod nufqua in alia cauitatc fuic excretioni idonea , 
quam 'intestinorum fnu contineri potuerint nuclei . 
fi autem nouc circiter mefes, d ceraforu pofbremd net 
torum tepor e, m illis imp adi, timorem tantwm exci- 
tarint iam egerminantesiquce uia qucefo interea tem- 
poris per intejbna ardifime nucleorum mole infar- 
cta difkntaf, naturalibus patuit excremetis f Mirum 
quod eidem comento no affuerit, femina hanc medi - 
< camenti oblati operatione, eade opera nucleoru ger- 
men emittentia aceruo agrii cofeuifjeiuel nifi eos ex- 
puliffet,pctuiffe adis loco bene fkrcorato ( cu uenia 
I id mihi dicere oh rei infulfitate liceat ) radie ibus,pofl 
pauco smenfes lecta gignere preirudereq- in aperta 
aerem cerafa. idem lile in celebri apud Geldros op- 

in uir 


IMaleficiwm 

< - - i i 

pafrom cun Cl ] 


ginu ardius occlufaru coenobio , uni ualctudinis no- 


nihil affUdcejnaleficiu, effe quo exerceretur, perfua- 
'diun /acnlff fir.nec id nifi miffe facrijicio fuper pueli £ uentre cele 
/ j brato,tolUpoffe,addit:quopemi/fo,peradoq-,eam 
A >h -| P rm um maleficio coepijfe exagitari, quii leniter an- 
teanaturali afficeretur malo, pofica fepenumero mo 
[ nafkrij gubernatrix ( qua matre appellant ) nobilita 
te,£tate cr probitate ueneranda expofhilauit. Suos 
interim qui ipfum,ob religionis for taf is nome , admi 
retur, habet ridiculus hic ador et ineptiaru feriptor , 
etiam officio p a fler: cuius,quanqud mihi intus er m 
t ute not^nomini parcit calamus, ob confcientiL oil&- 

modefkm- 


Liber fecundus^ 




• 7 *■ X ^ 

&dios eorundem maleficiorum reos , eiufdem ordi- 
nis homines penitius mihi cognilos , prudens prate- 
rcoiquinifi refipifcaht,quod exanimo illis optarim , 
timendam ue de ijs dixerit ifaias , Vcrcufimus foedum 
cum morte, er a;m inferno fecimus paflum. 

Nec inter tm aliorum quoq; ineptoru hominum, Ifaije2 7 • 
medicirtee cognitionem impudenter dolofeq- iaflan- 
tium,unicum effie afylum inficias eo, ut quum morbi 
eff entium, multo mirius eiiis curatione , ignorent, co- 
gantur q; ex 'mperitiu,Helut caeci dc coloribus indica 
re, malejiciii mox effe affirment: hocucldmmc fisam i n diuosinfli 
tegentes in artis facr£ operibus infeftiam , eia b ctcs fi . tiam fna <& 
tionfecus quam indo fla iUa chirurgorum turba, coti 
ftjhm ad diuos, uelut Quirinu, Antoniiuuel qualem rfimtrfi. 
cunque alium refert gangranam uel jbhacchirn uel 
pjgagedmam , aut ulcera alia maligna fiue curatu 
contumacia,qu£ tamen ab Initio non ufiqueadeo fiie- 
runtpraua, quam paulatim illorum, [altem ex qui- 
bufdam unguentorum formulis, incerta periculo faq ; 

medicantium ignorantia, in eiufmodi ma- 
liciam degenerarunt. At calu/inniam,aut potius iufle 
meos inftituendam aflionem , hoc praetextu caute 
declinant hi utre malefici. 

Hucrefiredi,qui canis rabidi morfus curationem 
dpudD.Hubertu Ardenateexprceferipto emedican 
da impie cefentiZT qui epilepfid D.lodni, Cornelio, msrboruluZL 
V alent ino aut E gidio cofecrant. N<e hos eorii qui adi-mk. 

I 2. " dumos 


t$4 Dc prasftfgijs daemonum 
diuinosaut Pythiam familiam conjiigiunt , pcetim 
' non imerito [abituros timendum e A . N on incon - 

uenienta • hic adducam obiter, [ententiam exfenio - 
^ ris Hippocratis , uel alterius memorabilis: Uiri ( «£ 

«wlf- Galenus ) libello de Morbo [aero aut Comitiali, 
quam epilcpjiam Grceci dicunt: in quo, quum prius 
diuini nihil amplius huic ine[femalo quamalijsmor 
Usdemonftraffet [ic inquit: Qui primi hunc mor - 
bum [aerum ejfe pronunciarunt , tales homines mihi 
fuijje uidentur, quales etiam nunc [unt magi cr a> 
piatores & circulatores,?? quidam arrogantes,qui 
feuehemctiter pios ejfe famulent , cr amplius quid 
f cire . Ili itaque conjilij ac mentis inopia' obuelatu 
tes ac pr.etexentes diuinitatem, quum nihil haberent 
quod exhibitu prodeffet, ut ne manififh fieret ipfo- 
rum ignorantia, [acramhaitc effe afjfiftionem pro- 
nunciarunt: errationibus idoneis coUedis, curatio- 
nem conftituerunt fibijpfis [ecuram,expiamenta of- 
ferentes e? incantamenta, e? a balneis abjUnereiu - 
b entes, cr a cibis multis ac ineptis ad hominu agro-> 
torum e[um, crc. Deinde pallium nigrum non ejfe 
Ci , iitra : uer[i( habendum pracepe rr.nigcr enim color mortalis efa 
% jkcrih^e\ ncc h pedem fupra pedem habendu. effe, neq manum 
wafos,exi- [upr a manum: hac enim omnia curationis impcdi- 
mia^ipi^menta ejfe. Omnia autem hac diuinitatis gratiaap- 
ponunt, uelut amplius quid [cientes, cralios pratex 
tus profir entes, quo fi [anus agereuadat, ipfis glo-> 
ria cr dexteritas aferibatur: fin moriatur ,m tuto po 

/ita fint 


. Liber fecundus. 
fit£ fint ip foru excufationes : habeantfi praetextum, 
quod ipfi non fint in caufa, fed dij. Ncq; enim medi - 
ementum aliquod edendu # tut bibenda cxhibucrut , 
utipfi in caufa effe uideri po fint. Tt paulo post: Ta- 
lia itaq; dicentes er excogitantes , amplius quid fefei 
re fimulant, er homines decipiunt, proponentes his 
luftrationes ac purificationes, quii ucrbaipforuma - 
gna exparte fead Deum er dannoniZ extendat. At- 
qui mihi fane non de pietate uerb a facere uidentur, 
uelut ipfi putant, fed potius de impietate: crquod 
D einonfunt, pietasq;dc diuinitas ipforu impia efb 
ac fcelejh, uelut ego docebo. Si enim er lunam abo- 
lere, er f olera obfcurare, tempejhteq; er ferenitate 
facere,pluuias ite ac ficcitates,cr mare fierile,itemq ; 
terra,cr alia huiufcemodi omnia, fc fcire profitetur, 
fiue ex facroru myjhrijs, fine ex alia quadd profifii- 
qae aut meditatio ne hanc potetiam ia(lent,qui talia 
podio habent, impij fane mihi effe uidetur, er D ros 
non effe putare: neq ; fifint,aliquid poJfc,tieq • ullum 
aliquod extremu etia malum prohibere . Quod quu 
faciant, quomodo no ipfis infejti fint 1 . Si enim homo , 
incantamentis ac facrificijs utens , er luna abolebit, t 
Cr filem obf curabit, er tcmpejkte ac ferenitate fia-i 
ciet, non utiq; ego horum aliquid diuinii effe putauej 
rim, fedhumanum, fi diuinitatis potentia ab huma-i 
na uolantate fuperatur,cr in feruitutem redatta ejlJ 
Tortafiis autem hac non hoc fi modo habent: fed ho- 
Wnesuittm indigi multa ZT omnigena woliuturv 

l 3 euariant, 


Pofleri nimii 
religioji , ido- 
lorum nomi- 


na. eu no ira 


religionis di- 

. o 


uu commuta 


narim illas 
tpilepfix Jpe 
cies dedica - 
uerunt. 


Dcpraeftigrjsdsemonum 

euariant,ttm in alia omnia,tum in hunc morb irn, w| 

, fitiguUs ajfidiionis freciebus caufam Deo afcribetes. 
" Non 'enim femelfred fepius eorundem mentionem fi- 
ciuni.Siquidan enim capras imitentur fi balatum 
edant & frendant, fi dextris partibus conuelian - 

tur, Matrem deorirn cdufam ejje diunt. Si uero deu - 
ticrera cr conci tdtioremfonum emittant, equo afii- 
Vunt, qmbus milant,ej Neptunum dutharem effe dicut.Sed fi dii - 
" m " J " " quid jkrcoris ctid emittant,quod [cepe quibufda con- 
tingit prae morbo coadis, Uecatcs E nodine appella- 
tio additur. Si aute tenuiorem er denfiorem uocem 
edant y uelut aidcube, Apollo Nomius, idejipafror: fi 
uero frumam ex ore remittant, ac pedibus calcitrent, 
Mars cdufam habet. Quicunque porro pauores no- 
flu mgruut,timoresq; ac deliria, et,exultaiicnes e le- 
cto, terror esfr ac fug£ firas, Hecates infidias ejfe di- 
cunt,et heroum mfultus,expiametisc- utuntur ac in - 
cantametis, <zrfcelejHfiimudc impijfimu ( meo fulti' 
iudicio ) fidunt numenlExpiant enim morbo corre- 
ptos [anguine, iteq; ahjs [celeribus inquinatos aut in - 
iufros,autab hominibus intoxicatos, aut quifceleftu 
aliquod ficinus perpetraruntquos coti-aria his fice- 
re oportebat , facrijicare nmiru ac precari,®* ad te- 
pla pregreffos dijs [upplicare. Nunc uero horu qui- 
de nihil ficiutiuerum expiant, er alia expiameta ter- 
ra occultat, alia in mare proijciunt,alfa ad motes de- 
ferunt ,ubi nemo attingat, ne q- conculcet. Oportebat 
autem ea ad tcpla defirre,ac Deo contribuere, fi qui- 
dem Deus 


Liber fecundas. idy 

dem Daw efl author. Non tamen ego puto ho minis 
corpus a Deo mqu inuri f ■> rdidif i mm nf clli c et-k p u* 
xifmeuY eriun etiamfi contingat ab alio inquinari, 
aut quid perpeti,cupierit utiq • k Dec purgari dc pu- 
rificari magis quam mquina riJDcm itaq ; e liqui ma- Christiana 
ximq ac fceleratifma peccata purgat rr purificat. .'-Hippocrati* 
gr liberatio noflraexijUtiipfi q ; terminos teploriiac fe ntentia ’ 
delubroru dijs defignamus,ut nullus qui no purus fit 
eos tranfcedat: er ingrefi remergimur, no uelutqui 
inquinemur,fed fi quod etid prius fcelus habemus, pii 
rijicemur. Et dc expiationibus quidem fic feres ha- 
bere mihi uidetur. Hic uero morbus nuUare diui - 
nior reliquis mihi apparet : fed naturam habet quam 
etiam alij morbi , er caufam unde finguli gignuntur. 

Naturam autem cr caufam ab eodem Deo fieri, d « 
quo etiam alia omnia. Haftenus Hippocrates : cuius 
argumenta, ut nofhro inflitutonon inutilia, fafius 
l \>mmemorare uifum efl . 

At cum Elimo er Mofis e di dio, telam enarrandis 2, 

breuiter fkllacium magorii operibus contexta abfol - 
uo.Tradit ille, <etate fua principe Neronem uanasfal 
fifimas f comp eriffe artes magicas: Quippe,inquit, Mar j ca/Seir _ 
non cithara tragiciq • cantus libido illi maior fuit, for tes nanas efl* 
tunarerumhumdnarumfimmagefiiente inprofun - 
dis animi uitijs: primimq ; imperare dijs concupi- — ejRi 
uit , nec quicquam gencrojius uoluit. N emo unquam 
Ulli artium ualidiusfmit. Adb<ec no opes illi defuere, 
non uirespwn difccndi ingenium,alkq, non patiente 

l 4 mundo. • 


tau erat. 


16 $ Deprseft/grfsdscmonum 

piando. I mmenfmn cr indubitata exemplum ejl fkU 
fe artvs,quam dereliquit N ero. Magus dd eum T ridd 
tes ueneratpnagos fecum ddduxerdt , magicis etiam 
i^ftias inuit (oenis eum imtiaucrat : non tamen, quum regnum 
ei daret, hdncdb eo drtem decipere ualuit. F roin- 
“de prrfuafum fint , 'mtefbbilem , irritum , 'munem 
effe, bdbentem tamen quufddm ueritdUs umbras: 
fed in ijs uenefcas pollere artes, non magicas. Nero 
in exquirendis magicis artibus paulo curio for,quod 
nullum certe uentdtis fignim argimentwmue per - 
ffexiffet,easfufhdit. Eo etenim eurum uunitus pro - 
ferpfcrat,ut fapiendbus etiam ethnicis odio effent,et 
exeerdbiles. interdicuntur quo damnantur eo- 
rum affectatores feuerif imo Dei mandato in L euiti- 
co.tum etiam D euteron. N on 'mueniatur in te duces 
filium aut filiam in ignem, diurnans diuinationem , 
obferuans dies, non diurnans ex fortibus, non incan- 
tans -xut exercens prceftigias diabolicas : non confu- 
lens Pythonem,non interrogans mortuos: quia abo- 
minatio efl Domino omnis faciens hac. Ad Lamia , 
uulgb firiga,dflrige aue nofturna ej infkujh, hi - 
foriam me confero. 


Leuit.T9.IO. 

Pcutcr.iS. 


Z,dmi& cur 
difla, indicat 
Durii Lybt- 
tommhb. z. 


jbamiaguid. i/HAMf APPELLO, qua ob foedus pra- 
“fligiafum aut imaginarium cum damone initm,pro 
*i pria ex fuo delettu uoluntate, uel maligno damonii 
♦, inftinttu mpulfuue, illius q : ope, qualiacunque mala 
h uel cogitatione uel imprecatione, uel re ludicra atq; 

affmffU 


Liber fecundus, i<J* 

ftdinJHtutimopm inepta de/ignare putatur :uelut h 
fterein infolitis ignire fulminibus, tonitru terrifico 
co nfutere, damn o fd gr Minis info l iti multitudine fe - 
rir eSegetem in a2.r0 Letqm alio transferre aut depo- 
pulari,morbos pr<etcr naturam hominibus beflijscp 
ciere cr meder i,paucis horis longi fiime euagari,cho 
reas cum (hemonibus duc ere spularufuccubum age- 
reJio mines m bejUas commutare, cr mille monflro - 
fa rerum ludibria ojkntare . H ane e 7 Sagam dicunt. 
Ad cuius longiorem deferiptionem facient quorun- 
dampoetarum ( licet peculiare illud noftrarum Lat- 
miarum genus, quod ob maleficij hominibus er bru- 
tis in exitium eo quo audietur modo illati opinio - 
nem,nofbo feculo comburitur, eos non nouifje exi - 
fiirnem ) uerfus, ex peruerfe opinionis officina de- 
prompti: ut Virgilij Aeneidi ubi Dido ad An- 
nam fororem ait, 

Hinemihi Mafiil<e gentis monflratafacerdos, 

U£c fe carminibus promittit [oluere mentes 
Quas uelit, afi alijs duras immittere curas, 

Sifkre aquam fluuijs,& flumina uertere retro, 

N odurnosq- ci et manesimugireuidebis 
Sub pe dibus terram, er dejeendere montibus ornos. 
Et m Damone: 

Picus equum domitor, quem capta cupidine coiunx , 
Aureapercuffum uirga,uer[amq- ucnenis 
fecit auem Circe, ffarjitcp coloribus alas , 




De pradtigrjs daemonum 
Omnipotentiam quoque Circes maleflc£ pradi* 
eat Homerus. Item: 

Frigidus in pratis cantando rumpitur anguis. 

Quibus non apudOuidium gloriatur malefica? 
Cum uolui,ripis ipfis mirantibus , amnes 
In fontes redire fuos,concuffaq; Jiflo, 

Stantia concutio cantu freta, nubila pello , 

N ubilaq} mduco,uentos abigoq- uocoq-. 

Vipereas rumpo uerbis er carmine fauces: 

Viuaq; faxafua conuulfaq j robora terra , 

E tjyluas moueoiiubeoq ; tremifcere montes , 

Et mugire folum,manesq ; exire fepulchris. 

Te quoq; Luna traho. Item de Medea legitur: 
Verbaq- ter dixit placidos facientia fomnos , 

QU£ mare turbatu,qu£ flumina concita fiflut. Ite : 
Carmine Icefa Ceres fkrilem uanefeit in herbam t 
Dejiciunt Icefl carmine fontis aquae, 
ilicibus glandes,cantataq ; uitibus uua 

Decidit,zr nuUo poma mouete fluut. Horatius: 
Qu£ fidera excantata uoce Theffala , 

Lunamqs coelo diripit. Et Tibullus de fafcinatricc: 
lim e ego de coelo ducen tem fidera uidi , 

Fluminis ac rapidi carmine uertit iter. 
ll£c cantu fundi tq- fohm,manesq; fepulchris 
Elicit,cr tepido deuorat offa rogo. 

Cum lubet,h<ec triJU depellit lumina coelo : 
Lib.tf.dcbd Ctw t lubet,£jK uo conuocat orbe niues. 

$• ciuiii. item de incantationis ui copiofefcribit Lucanus: 

Mrn 


»71 


Liber fecundus, 

Mens haufli nulla, flanie polluta, ueneni. 

Incantata perit. P aulopofl: 

Cefjauere uices rerum,dilataQj longa 
Hajit node dies,legi non paruit £ther, 

Torpuit cr praceps audito carmine mundus. 

Et paulo ante: 

Camine Theflflalidum dura in praecordia fluxit, 
Non fluis addudus amor. Item: 

Gens itiuifa deis, maculandi callida coeli. 

Quos genuit natura mali,quifldera mundi, 

Juraa; fixarum poflflunt p an er ter e rerum . 

Nam nunc flixe polos , er flumina mittere norunt. 
Aethera fub terras adigunt, montcsfl rcuellunt. 

C. Manilius Aftronomiccs fluat Ub. i. 

Linguas dixere uolucrum, 

Conflultarefi.br runtpcre uocibus angues , 
Sollicitare umbras,mimcn Acheronta mouere , 
noclemcp dies, in lucem uertere nodes. 

Omnia conando do c ilis flolertia ujat. 

Vbi uero Lucanus agit de maga tlla T heflflala ma- 
nes euo cante, maleflcij materiem affingit: 

Huc quicquidfoetu genuit natura flniflro, 
Mifcetur:non fflumacanum,quibus unda timori ejh 
Viflcera non Lyncis, non durat nodus hy£n£ 

D c fluit, cr cerui pafli flerpente medulla: 

Non puppim retinens Euro tendente rudentes 
In medijs e ch in eis aquis, oculicfc draconum: 
fit reliqua. 

Quan» 


vji De prarfttgijs daemonum 

Q nunquam poetarum ajJertio,uel etiam contra* 

didio,parum ponderis hic apud me obtinet: tamen 

Ut cunofionbm fatis fia t Jibet paucis b<ec tela obiter 

tode retorquere arcu. S i quidMelea, hac artecum- 

primis celebris, hic potuifjet, minime pr£tcmiffur<t 

erat, a Jafone uinda,cum clamaret : 

Si peffcmfanior effbn: 

Sed trahit inititam nona uis. 

Male fici js Mede£ praeponderabat lafonis forma, 

•t A dbjcc Circe maga farno ftfma,qu£ quicquid ueUet „ 

H poffe rep eUere,aUicere, ligare, imp c dire, cuo care cre 

a debatur,fuum nequiuit remorari Vlyffem: magisef; 

^ fine arte vlyfii deuinda efi, quam vlyffem cim om~ 

„ , b nibus fyis artibus uel uinxerit,uel deluferit. Sic de 
Lib.f.eleRe- , (J . ? 

jaed.aaior. Vi>//C CCCmit Otildim: 

N ullarecantatds deponent pedora curas , 

Nec fugiet uiuo fulphure uidut amor ; t 

Quid te Vhafiace iuuerunt gramina terr<e. 

Cum cuperes patria Colchi manere dontoi 

Quid tibi profuerint Circe Perfeides herb<e t 

Cum tibi Neritias abfhdit aura rates f 

Omnia fecifH,ne caUidus hojfes abiret: 

lUe dedit cert£ lintea plena fiig£. 

Omni a fedfUme te ferus ureret ignis: 

Longus 'm im ito pedore f e dit amor . 

v ,' Vertere qu£ poterasbomines in mille figurat, 

on poteras animi uertere iura tui . 

piceris his etiam, cum iam difcedere ueUet , 

P ulichim 


Li'b er fecundas. «71 

Dulichium uerbis detinuiffe ducem: 

No;} ego,quod primum ( memini ) jperare folcbanU 
I m precor,ut coniunx tu meus ejje uelis: 

E t tamen ut coniunx ejjem tua,digna uidebari 
Quod dea,qudd magni filici Solis eram. 

Nr properes oro,jpacmn pro munere pofco: 

Quid minus optari per mea uota poteji i 
Et freta, mota uides&r debes iUa timere : 

Vtilior Uelis pojbnodo uentuserit. 

Q uce tibi caufafugseitionbic noua Troia refurgil ; 

No)i aliquis [ocios rurfus ad ama uocat. 

Hic amor er pax cfl,in qua male uulneror una, 

T otacp fub regno terra jutura tuo ejl. 

I Ua loquebatur,nauem f bluebatvlyjfes , 

Irrita cum uelis uerba tulere notu 
Ardet,& ajfuetas Circe decurrit ad artes , 

Nec tamen ejl iUis attenuatus amor. 

'frgo quifquis opem nojbra tibi p ofeis ab arte, 

~ Veme ueneKcijSM^mbusqimem . 

Porro quod Virgilius in Damone dicat. 

Carmina uel calo po ffunt deducer e Lunam: 

Et faga apud Ouidiim iaftet. 

Te quoque L una traho: - hoc [cite ab Wippdcrate uuuie api 
diluitur , Ie P r * 

Si erimfmquitjoomo caminibus Lunant dedu - 
cere coelo poffet, tum certe Dow er mens diuind, 
afhrorum conditor er r edor, hominum potejhti ma 
gorum% incantamentis ( quod dicere nefas efl ) effet 

obnoxius. 



Dfcpracept. 
connub. 
Luna unie 

<kdtcL- 


iLib.t.deAfi- 
no aur. 
tj&puleij fa- 
bula. 


De pr^iKgtfs daemonum 

obnoxius. Sedhac fbuet eiufmodi opinio cdttfam.Agd 
,nice, ut Plutarchus refert-, Hegctoris The jfiali filia, 

( fiderit inplcnilunijs defittus peritiae temporis quo 
nuna obiedu terra umbra obnubilaretur, gndrd, quii 
hac mulierculis credulis prajaga futuri praediceret , 
\p racantatione lunam fubducere coelo credebatur 
\Tamen Pirithoum primu d codo detraxiffe lunam , 
fingi 'd poetis, non ignoro. Hac Propertius ita ridet: 
At nos, dedufta quibus e fl fallacia luna , 

Et labor in magicis facra piare jocis: 

Enagedu/m domina mentem conuertite noflra. 

Et facite illa meo palleat ore magis. 

Tunc ego crediderim uobis,cr fidera cr amnes 
P ojje Cyrenais ducere carminibus. 

Quorunda poemata huius argumenti explica 
tionem ctia circa libri fcquetis fine coperics.At apud 
hac poetaru cometa locu, meret ur infinita hijhr iam, 
fiabidisfihuLofiore-s, I libris IActamorphcfeos fi- 
ue lufus afini cofcripta aiL.Apulcio Madaurefi } phi- 
lofopho Platonico. Ex ip' accipe duas, ut cii his cbfira 
turfideq • fortidtkr pare W.a, qua fiequeter adhuc no 
ftrohoc auo a male credulo ac demetato uulgo tan - 
quam uera narratur , licet fint medacia mera, quibus 
etid facile ab alijs datur fides. Caupona reginam hoc 
modo deferibit : Saga efl,et diuinipotes,ccclu depone 
re, terra fujfedcrefontcs durare, motes diluere, ma- 
nes fublimare,deos infirmare,fidera extinguere,tar - 
taru ipfium illuminare. Amator e fuu, quod in alia te- 

meraffiet f 


Liber fecundus. fff 

meraffet,unko uerbo mutauit infera cafeoramquod 
ea beJUa captivitati metues,fe ab infequetibus repr£ - 
! cifione geniialiu liberatut illi quoqjimile, quod Ve 
j nere habuit in alia, pro uenirct. Caupone quo q-uici- 
nu,dtq ; ob id £mulu,defemauit in randiet nuc fena c 
i ille dohu innatas uini fui,aduentores prifeinos in fece 
fub miffus, officio fes ronchis raucus appellat. Aliti de 
fero quide, quod aduerfus ea loquutus effet, in arie- 
tem defermauit:cr nunc aries ille c au fas agit . Eadem 
amatoris fui uxorem, quod in eam dicacule probrum 
dixerat ,iam infarcind impugnationis obfepto ute- 
ro cr repigrato fce.% perpetua praegnatione dam- 
nauit. Et ut eundi numerant, odo annoru onere mi * 
fella illa,uelut elephantem paritura,difknditur. Et 
lib.z.dePamphile Miloni nuptui tradita hxc feribit: 
feiaga primi nominis, er omnis carminis fcpulchra- 
1’ynagidra creditur , quae furculis er lapiUis,cr id 
lenu.s friuolis inhalatis, omnem ijhmluce mundi fi- 
ier alis, imis tartari er in uetufeum chaos fubmerge- 
re noiut-Nam fhnul qucnqud conjfexit feeeiofe fer- 
nsiuuenem, uenujhte cius fumitur, er ilico in eum 
r j oculum er animum detorquet. Minus morigeros 
cr uiles fefediens, in fxxa er tn pecua, er quoduis 
inimal putido re fermat. Alios nero prorfus extin- 
\uit. Longioris mor£ in ijs recenfendis me pudet, 
mare figmentorum enarrationem obfegnabo cum' 
is Apulei] uerbis lib. i.N<e ifhid mendacum tam ue-> 
um ejl 3 quam ji quis uclit dicere, magico fufurrami- 

WMttef 

1 ' • ' 


Depraeftigtjsdamiomini 

nc amnes agiles reuerti,mare pigrum codigari, uetu 
tos inanimes expirare , folem inhiberi, Lunam de* 
ffumari, fkUas eueUi, diem toUimociem teneri, 
fetius pufli Iam ad ipfam rem , foedus nimirim progrediori 

gio/um ejl. j q UOC [ e jj~ e pr#fiigiofum,phantafmate aut imaginatio 
ne,ucl phantaJHco pr#firmgentis ffiritns corpore 
fallaciter apparenteiuel neruis opticis feti uiforijs 'm- 
IcUta fubdole,quam fatan uult,ff>ecie:uel jibilojufur - 
j' ro aut murmure in organis auditus, uitiat# formis 

f agini refpondcnte,fpiritus arte excito conflatum 
bilitumcfc.dc inde nullius effe ponderis , facile co- 
ofeitur : potifimiim fi diuerfa contrahentia effen- 
tidycontraftus forma, modus , er circumflanti#, per- 
fpicaci mentis acie mfficiatitur, atque rationis fideiq; 
noftr# #quilibrio exadius penficuletur. Sic plera fq; 
omnes ditiones Lami# haiienus attributas, quas fu as 
effe, male fana quoque fatetur, ex corrupta a pr#fi^ 
giatore uirtute maginatiua, non 'Lami#, fed ipfius 
fatan# exifkre, palam fit: cui minime opus ejl alte' 
rius adminiculo in fua potentia ofm\denda,autailio 
nibus declarandis,qui nec udius uoluntate aut impe- 
rio cogitur quani D ei, er huius miniftrorum bono - 
rimnnahs non coailus,fed ffonte er quidem liben- 
ter obfequitur malignus iUe ueteratorfecus licet fin- 
gat,fimuletq-, tejkVorphyrio, utfuispr#fiigijs nos 
magis irretiat Non autem firiite colligari pa Jiunt 
imdginarium,dolo fi malo mendaciter ab altera par- 
te initum neceffe efi,quu d prxfiringete jfiritu apud 
■i fhipen- 


J^/tM 


/nrt/m-'. 


Liber fecundas. iyy 

ftupentem nec mentis compotem futis h omincm, di- 
ter fennonpotefi. Vrceterea dclofa. hac jlipulatio , 
maxime iit perniciorum finem confide, fine tejhbusj 
au t uadibus contra Dei uoluntatem,fi tantum habe- 
bit momenti, ut nuUa queat refmdi ratione: at ne fi 
ceffiario eiusuirtute alter alterius uoluntatem fequij 
iUiusc p praecepto morem gerere compellatur : quur) 
pattum illud prius in baptifimo ex peculiari Dei uo - 
luntatc er mandato, folembus herbis uere fancitumfi 
equidem interpofitis fdeiiijfonbus, Unquam pr<e\ 
rogatiud non praeponderabit i Atqui, fidem Chr- 
ftianamhic abnegajje anumraiferxm, obijeies . Et ^ * 
hos, quotquot aliam [alutis uidm quaerimus, quam siianamab. 
Chrijhm I E.S VM, cius praecepta ob fer nantes, ue- negantes, 
ftigijsfi injijkntcs, uiua in ipfu/m fide per diledio - 
nem operante, fidem abijeimus: reipfia tejhti, men- Gl! * 5* 
te fana, quod illa uel atate [cupida, uelfiexu incon - 
fh.ns, uel impotentia mentis lubrica , uel animi mor- 
bo defpcrans, aut imaginaris aut maligni arte delu- 
fia fiecijfie putatur . Aures Pauli uerbis, quibus fidem 
Chrijiiand uere abnegantes [cite depingit ; paulifficr 
accomoda: lUudfcito, inquit, quod in extremis dic - 
bus infhbunt tempora periculofia. Erunt enim horni - *■ Tjn 0tl1 
nes fui amantes , auari, jhfluoji, fuperbi, malefici , 
parentibus immorigeri , ingrati , impij, carentes afi- 
ftttu, ne fcij foederis, calumniatores, intemperantes, 
immites, negligentes bonorum, proditor cs,praci~ 
piies i inflati,uoluptatu amantes potius quam aman - 

m tesDei’ 


Exod. 7. 


Chri/jnatis 

tnmiiauci 


47S Depraeftigijsdajmofiuni 

Pietatis mm ^5 d «: habentes forma pietatis, fed qui uim eius ah' 
runt* arfafil ne ga.rint.Et ijbs auerfare: ex his enim funt,qui fub > 
drn reprobrA eunt in familias ,er captiuas ducunt mulierculas one 
/ ratas peccatis , quot ducuntur concupifcentijs uarijs, 
* fempcr difcentes,nec unquam ad cognitione ueritatis 
uenire ualentes. Quemadmodu aute lannes er Marrt 
hres r effiebant Mofiftd er hi refittuntueritatiiho - 
mines mete corrupti, reprobi circa fide. Sed no pro - 
fident amplius. Siquidem amentia eorii euidenserit 
omnibus, quemadmodu cr illorum fiat. hcecVaulus. 

Ad chnfma in foederis cotrattu exeptum fi confit 
gmfiicet uel unico uerbo hic fatis facere poffemiidta 
^ct ^M°e x- men ne plmfefj** ne g oc ‘j> tutius erit reffiodere. Si 
emptione t7l. qua uisfit chrifmatis, eam non in externa iUinatione 
ii' magis confi 'flere, quam in extern i aquee fuperfu fio- 

nein facramento Baptifmi, qui fide intercedente fa- 
crificatur , atq; ita confirmatur , ut fi pofiea centies 
aqua corpori infiufa abluatur, imo tota cutis abrT- 
datur, nihilominus ex char attere fide impreffo per- 
manet baptifmi effentiaietiamfi eius uirtutem homo 
quandoque lapfu abneget , tamen fi refurgat, a pec- 
catis ad uit£ emendationem poenitudine conuerfus , 
eadem flabit baptifmi femel adminifirati energia. 
Ratio chrifmatis erafi erit eadem , apud refipifeen - 
te, fiita uoles: alloqui uel uulnere fyncipiti inflitto, 
. aut putrido ulcere ea in parte exorto,iUud quoq ; in- 
terire fequeretur: quanquam etia non uere fynciput 
,m foedere firtafiis colliditur, fed imaginarie: quem- 
admodum 


Matth. I S. 
Mare. ijj,. 


Liber fecundius, 1 79 

kdmodum reliqua multa hic contingere animaduer - 
timos, quo credulum hoc malcfanoru hominum ge' 
nus perfuafione mala inducatur, ut fe diaboli retibus 
iam inde implicitum ufq- adeoferuumq ; credat,qud- 
fi omnis refipifeentix uia deinceps fit prxclufa, quo 
hac ratione tande extrema cogitelmo liaturfi.Quam, 
uisno magis huic, qudtn quibujm atijs grauiter t f 1 ‘ 
cantibus, conuerfionis locus erit prxeifius. F etrus fi 
quidem, antea breui a Cbrijlo prxmonitus , contn 
conficienti# tefiimonium ter Chrifihm, addito etiam! 
iuramento, negat: atqui agnito errore } lachrymispj aD " 5 ' 
fiufis, ingratiam recipitur. 

Atqui ut omnia fatanx inftiiuta minime coberet, 
uariafi er mendacia comperiuntur.ita er profifiio- ^ u>nur fi,^ 
nis modus ineptae mancuscn c8,ac diuerfe a quolibet medm im- 
eiusfaftionireo, quxfHonibusqtfubicclo narratur. 

Exempla funt obuia in Malleo malcjicaru , libro fic • * 

*inficripto, ubi legitur: Modus profitendi duplex eft. P^c#^ 
unus fiolennis,per fimile, ad notum folenne: alius pri ' ^ 

uatus, qui feorfum dxmoni qnacunq; hora fieri po- 
teft. Solennis inter eos fit, ubi Lami# in certam ccn 
donem fihtuto die ucniunt, er drinonem in apum - 
pta effigie hominis uident,qiii quum defbuanlia fibi 
fide admonuerit fiucccfjumfi in rebus mundanis pro- 
fiperum cr uit# longitudinem promiferit , qu# pr#- 
[entes funt, nouiciam fufeipiendam ipfi comendant. 

Et dxmon fi in abneganda fide , cultu Christiani fmi , 

Cr extenfa muliere (fic enim beatifiirnam uirginem 

m a Manam 


Prima ficua 
d-c parti 1 ! 
quifi.t.eap» 
z.j. 


is® D e praeftigtjs daemonum 

Mariam nuncupant) er in facramentis nunqud tte- 
ner ancla inuenerit nouitiam [eu difcipulum procli- 
ucm,tunc dcemon manum extendit , ac uiceuerfa difci 
pulus feu nouitia jlipulata man u,iUa fieruaturu fe pol 
licetur: hincfiaemon fubiungit , canon fufficere , fed 
omagium deinde petit cotinens, ut anima cr corpo - 
re [e in ceternu illi dedat, er fro uiribus alios quof* 
cunq ; utriufiq ; Jexus iUi adiugere uelit. Addit deniq;, 
ut certa unguenta ex ofibus cr membris pueroru,cr 
praecipue renatoru fintebaptifimatis,fibi conficiat t 
per qua: omnia fuainJUtuta ipfius adminiculo ex- 
plere poterit. Hunc modii nos 'rnqui fit ores (fcribunt 
Mallei maleficarum authores) cognouimusinoppi 
do B rifiaco Bafilienfis dicecefios .plene a faga muen- 
cula infirmati . Deinde p 6 fi legitur: Pr ce 'fato 'm- 
quifitoremibirefirente intellexi, in ducatu Laufa- 
n enfi quofdam magos coxijje cr comcdijje proprios 
infantes. Modus autem difcendi talem artem fuit, ut 
dixit: quod magi in certam uemant concionem, cr 
opere eorum uerifimihter daemonem m afciticia ho- 
minis fpecie conff iceret, cui difcipulus neccffiarici dat 
fidem de abnegando Chriftianifmo , de eucbarifiia 
nunquam adoranda, cr de calcando fuper crucem, 
quando latenter poffet. Fuit infuper fama commu- 
nis > Petro iudice inBoltingen narrante, quo a intcr- 
raBertienfium tredecim 'mfintes a Lamiis effient de- 
uorati : quamobrem etiam in tales parricidas fiatis 
duriter exarfier at publica iufiicia . Alius pofiea iu- 

uenis. 


Liber fecundus. 131 

penis Jamen uxoratus , huncrefirt ordinem : Opor- 
tet primo. Dominico die, antequam aqua benedi - 
(ia confecratur, di fcipulum futurum cum magiftrit 
templum ingredi, er ibidem abnegare, crc. Deinde 
omagiu prajht magijkrulofid eft paruo magiftro: 
ita enim damonem,nec aliter, uocant. Sequitur po- 
/hemo: De utre bibit, quem audies: quofitfio, fhtim 
intrinfccus fentit fe imagines no /ha artis concipere , 

CT principalibus ritibits huius fefta imbui, confir - 
tnariq;. Quum autem modum quo infantes come 
derent,dfaga capta inquireret Petrus: hac reffon- 
dit,iUum talem ejje. Infantibus nondum baptizatis ji 
mfidiamur, uel etiam baptizatis, prafertim quando 
crucis figno er orationibus non muniuntur . H os in 
cunabulis, uel ad parentum Utera iacentes, c eremo- ' 
nijsnojhis occidimus: quos poftquam putantur op-( 
trefii ejje, uel aliunde mortui, ex fepulchro clam fufif 
'piramur, er in olla decoquimus, donec euulfis ojji-j terri ^ 1 '- 
bus,uelut cera fere potabilis efficitur . De f olidiore 
materia unguentum facimus, nojhis uoluntatibus[ 
artibus er tranfuedionibus commodum : de liquidi - 
ore ue: o humore, utrem implanus, ex quo quicun- Potus tartA 
que biberit, additis ceremonijs paucis, cuejUgio no- 
fira artis confcius redditur, er magister. Hac ille. 

Quam hac no cohareant,fint abfona, indigna fe 
quibus fides uelleuiter adiungatur, quilibet, dum- 
modo non omnino fit mentis inops, facile indicabit : 
er p rata reliqua paulo pdft diluenda, quod uUis 
m i cerrno 


■ gt m imagi- 

nanus. 


182 Dcpf^fligtjs dacmofiiTm 

Ceremonias ceremonijs pueros occidere quis pofitfalffimu cfl, 
*t!i ^ nfJros~ ~ l ' tnera'qffatan£ [ u gg c f d0 1 dc Wianis credulitas. Item 

( quod iUos ex fepulchris clam effodiant, nihil ejfe nifi 
diabolicam pnfuafonem ex magmatiua ui corru - 
pta,dut alto fornno uitiata,paldm confhbit,fi monu- 
menta mfpiciantur , unde eos extratios ejfe narrant : 
ibi etenim reconditos adhuc compcrient. Nec hcejita- 
reuolo, eodein modo in mentem itlis inductam ejfe- 
infantis dcco.tiionem in olla eonfatiam,dotiecexem - 
ptis ofiibus caro redderetur potabilis. Tam enim id 
exifitHfiur,idnm,tctricum,CYudek,zr creditu dif- 
ficile, ut fi uclmeis intuerer hoc oculis , citius huius 
horribilis jfetiaculi f&fcino eos mihi prajlritlos cre 
diderm,quam nefandum hoc et plufqudm tragicum, 
ontnemek exuperans fidem condimentum uere appa 
ratum e! fe .fatear. Sedejb, quod ex Stygia palude 
profer pant eius unguenti artifices horrifice friges*. 
qu£ omnem humani fenfus imxgmem prorfus exue - 
rinticedo tamen, unde illi ungmitcea uirtus, ut fa 
quis eo inungatur, fiat [celeratam uoluntatum,exe - 
crabilium artiunt, CT trdnfuefttontm incredibilium 
I particeps i uelji eo fedile aut lignum illinatur , mox 
alter huic innixus, per aera feratur , quemadmodum. 
fdg.eperfud.fum habenti Non libet hic anxie de mor - 
tujeputidscp huius carnis decoti£ temperameto er 
uiribus difcep t are, fi quidem in rerum natura eam ita 
paratam honinueniri, firmiter credoiidem de liqui - 
diork materiae in utre , ut ditium efl, ccferiiat£ pr£~ 

paratione 


&i 


Liber fecundus. ilj 

paratione,potatione er uirtute ditium uolo.interim 
negandum non cj%nu feras has mulierculas ita formis 
uirtutiphantafti.ee imprcfis,a demonio dementa - 
tas, non aliter ac fi bec ita uerc fierent, [cire: uti fere 
omnes illarum prater naturam atiiones,imaginari£ i/ 
faltem uidentur: c rproptcrea qintfhonibus adatia, ,, 
flammisq- propinqueffua aperte confitentur fagti/, 
tia,per fornnum uel fimulachrum illis [dummodo co t { 
gmta. ldipfum confirmatur in D ceretis, ad hunc mo - n Ju~t - 1 
dum: Quadam mulicrcule inferuientes fatuae, da- in fecanda 
tnonum illufionibus fedutie , credunt fe alia nefanda ^ rte J a .“ U j‘ 
quoque ager%,puta paruulos 'a latie matris aucUcrc, epiicopi.' * 
affare er comedere , domi per caminos feu feneflras 
intrare , cr habitantes uarijs modis inquietare , qu& 
omnia er confimiliafolum pbantaftice accidunt eis. 

Cum ea ucro , que fvjfula fati a , er lotio infufo uel 
^aqua,digitoq; moto fe tempefhtcm ciere arbitratur , 
colludit demon aerem turbas, ut illam fibi additiam 
in officio contincat.Huius ergo ex utre potionis tar - 
turee, fed imaginarie in foedere itfus, ipfum quoque 
prefhgiofum ejfe, preter multam eius diuerfitatem t 
apertius demonfbrat: uelutet patii uanitate id quoq ; 
docet, quod eo inito ceremonias qua fiam contra Ec- ' C y 
de fe fututa cogantur obferuare:queadmodum die * 
bus Dominicis ieiun.tr e , autfexiis firijs (ut aiunt} 
carnibus uefei , aut crimina in C onfejlione celare , uel 
tempore clcuationis in terram /puere, uelfub Miffe 
ititone uerba proferre inutilia,ud aliquid fhnile dc-r 
m 4 figiurc; 


J[?:e domini- 
co utiliter te- 
ittnari. 


Matth.iy. 

i.Petr.4.5. 

f. Coriut. 7. 


fCarnibat vn 
7 fci diebus k 
pont.Fo. v. e- 
titts quando 
liceat. 
Mattii. 15. 


184 DepnelKgtjsdafmonum 

fi gnare: itd Mallei referunt fabricatores. H <ec qualia 
CT quanta fini delitta, quilibet pius , tenuiter modo 
facrant litcraru cognitione tinftus,intcUigit. Etenim 
quum dies Dominicus fit audiendo Dciuerbo , cra- 
ti cmb as er diuino cultui cumprimis confecratus , his 
nano fruftuofius uacarit.qu m qui mentem d cibi ne 
b ulis fcrenam confq-uarit.Ef l ( inquit Chriflus ) ali- 
quod daemoniorum genus, quod hon nifi orationibus 
et ieiunijs eijcitur. Sobrios hinc nos effe iubet Petrus , 
CT vigilantes ad orandum , quiaaduerfarius nofkr 
diabolus Unquam leo rugiens obambulat , quarens 
quem deuoret.ltem Paulus docet fuos ConnthiosiNe 
fraudetis uos inuice,nifi fiquid ex cotifenfu pro tem- 
pore, ut udcetis ieiutiio er precationi. Ita ieiunium 
er oratio fere coniunguntur, er quidem ordine opti 
mo:ut quod apud Tertullianum legitur , ieiunare die 
Domitiico,nefks cxifUmari, non immerito mirer. 

Quod uero carnibus uefci,urgente neccfiitate (j? 
modo abfit off'mdiculum,contemptus crgttla ) liceat 
diebus d Pontifice Romano uetitis, alij defendunt ex 
his CbrijU uerbis : Audite er inteUigite: non quod in- 
greditur in os, impurat hominemfied quod egreditur, 
ex orcjjoc impurum reddit hominem, item cx Paulo 
ad Colo fi. 2: Ne quis uos iudicet in cibo aut potu, aut 
in parte dieifefli,aut nouilunij , aut fabbathoru, qua: 
funt umbra rerum futurarum, corpus autem C hrifri. 
Et pofhSi mortui eflis cum Chrifw ab elementis mun 
di,quidquafiuiuentesin mundo, decretis teneminii 
' • • , N etetige- 


t 


Liber fecundus. »8f 

Nf tetigeris, ne gu fh.ris,ncqu e contrefiaris:qu£ om- 
nid ipfo pereunt abufujuxtd prceceptd e r dofirinas 
hominum,qu£ uerbotcnus quidc foedem habent fa- 
pier.ti£ per fuperfoitionem ac humilitatem animi , er 
Ufionem corporis, non per honorem aliquem ad ex- 
pletionem carnis. AdTimotheum hic quoq- fer ibit: 
Spiritus certo loquitur,quod in pofkrt oribus tempo 
nbus defeifeent quidam 'a fide, attendentes fo intibus 
impofbribus,dc do firmis d£moniorum,per fhnula- 
tionmfolfdo quorum, cauterio notatam habentium 
confcientiam. probibentiu cotrahere matrimonium, 
iubentium abfomere a cibis, quos Deuscreauitad fu- 
mendum cum gratiarum afiione fidelibus, er ijs qui 
cognouerut ueritatem:qu'od quicquid creauit heus, 
bonum fit,e? nihil reijcicndu,fi cumgratiarumafiio 
ne fumatur. Sanfiificatur enim per fermonem Dei, ac 
trecationem. Dchisfi commonefeceris fratres, bo- 
nus em. mnifxr I E S V Chrijti,enutritus in fermoni 
bus fidei, bonaexk dofirine, quam ufquefecutus es. 
C£terum prophanas er aniles fabulas reijce. H £C 
P aulus. Item : Omne quod in macello uenditur, edi- 
te, nihil interrogantes propter confcientiam. Domi- 
ni fiquide efi terra,eg plenitudo eius. A dh£c,quod 
ex pafio certa celare crimina in Cojvfione cogatur: 
quis amabo fingula diftinfie enarrabit peccata, quu 
plerunque omnes nojlri cogitatus,uerba er afiiones 
fint peccatorum labe confourcatai aut quonam diui - 
ti£ uoluntatis tcfUmonio, exafia iUa no fr orum fcele 


m f 


rum enor - 


i.Timoth,4„ 


i.Cormt.i*. 

Pfalm.13. 

Celare crimi 
na in confej 
(tone. 


Luc.iS. 

Luc.ij. 
Tn terra Jput 
re tepore ele- 
uationit. 
Vero a inuti- 
lia fab mijja 

proferre- 
Crucem cal- 
care ferrei o. 

lufira 
hi aqa.e con- 
fecrationem 
templum in- 
predt d:s Do 
tninico. 
Li.i.dcdodh 
Chrift. & lc 
giturso.q 2 
illud quod 
cft. 

JSitchcta C 
Qnofhci. 

JV 


k ■ 


isfi De prseftigfjs dxmonum 

rum enarratione opus effe conuinceturiQuo ordine 
earecenfuit publicatus ille in templo , aut latro in 
r/ucef Tam quoque graue ejldeliftu.n, in terram 
tempore eleuationis fpuere,quam [putum in ore con 
tinere:<*r £qualem poenam merentur uerba inutilia 
tam fine Mi(fa,quamfub em aftione prolata. Huc 
adducatur, commiffian in calcanda fecreto cruce fla* 
gitium: item, quod die Dominico ante lufbralis aqua: 
confecrationm templum ingrediantur. Hic prajU* 
giofi foederis tieruum palant cernit quilibet pius. 
tReclifiime ergo AugujUnus ait : Omnes artes huiuf 
modi uel nugatori£,uel no xi£ fupcrjUtioms,ex qua- 
dam pejHfira focietatebominum er diemonum quaji 
paftainfidelis er dolofie amicitia, penitus funt repu> 
diandie. Superioribus nugamentis ex ? felio accen- 
fere libet dc Eucbetis er Gno ficis, qui nefanda fucri- 
ficia perpetrare dicuntur, ut d£tnonia toto cbcipia>tt 
pettorc.Comeniut die quo paffus-efl Saluator,uefpc 
re fututum in locum, und cum puellis fibi notis : er 
pofl qusdam facra extindis luminibus , mijUm con- 
grediuntur fiue cum forore,fiue cum filia , fine cum 
qualibet. Nono rurfusmenfe reuertmtur, pueUasc jj 
accerfunt,et infantes iam natos ab bis euellunt-, perq- 
totum corpus pueros circumcidunt , er circumftfo 
fanguine phialas mplent,corpora cremant,cinerem 
cum fanguine mifcent.Hoc condimento epulas er po 
eula condiunt, tum fua inter fe,tum alioru clam quo - 
nmcunquepoffunt, ExijHnmt enim hac facrifieij 
^ C"dU- 


Liber fecundus» 1S7 

alimenti genere tanquam maxime profi.no , cha - 
raderem diuinu nobis imprefjum, ac damonia pro- 
cul arcentem, penitus ab oleri ,itafi daemonia liberius 
ingredi. GnofHcis (ut Iretueus attejbtur , uir er 
Chrifiidnus er eruditus ) praebuit incunabula Car- CArbocrf.tr* 
po crates. His enim prafbgias Simonis magi, non ut magiam fc$* 
tue clam,fcd publice ac palam tradebat,®* uelut pro fiampubUs* 
furam is ac optimis fhdijs laudm confiffam er publi, doCh>u 
ca:n de nefirijs aftibus,d deceptis auditoribus requi- 
rebat,® magicas tenebras in luce publica perorabat 
de amatoriis duntaxat fomnijsq-, immifiis, ac d<emo- 
nijs paratdris,alijsq; fimilibus fraudibus. 

Hic porro id hominum genus potifiimumimp eqyf? ta f ata * 
titur , quod tali cjl temperamento, uel a caufis cxler-s”* w d" ni " 
tus, ut dd.£m onis {pedtro appetitum: uel iUius fiug-L 
geflione lentatum , feuti organum illius uolutati noni 
% eptum, ex ficata induftioneficile proflet. HuiufJ 
tnodi funt melancholici, er ob iatturam uel qualeni 
cunq- aliam caufiam trijks , tefk Chryfojbmo, cuius Li,?.depro- 
h£c uerba funt : Omni diabolica aftionc potentior " ldtnt,a ai 
ad nocendu m eff moeroris magnitudo : quiacLcmon monachum . 
cjttoficun q ; fiup erat, pe r moer orem (uper at. Sunt Item moerorem 

Deo diffidentes, impij, illicite curioft, peruerfe in 
religione Chrifiiana infdtuti , inuidignaliciofi, uetu - cicmens iib. 
l<e uixmentis compotes, fimilcsq; lubric£ fidei (qufi : ' Rcco g-. 
yumficilc credit, fi.cilc cr recedit ) uel infignisma- fo<2ru ** 

lici£ mulier cul£. His ut inflrumentis congruis inft- chrift.ca.jf 
diatur quibufeunque potefl modis } fuo tempore er 

beo: 


Deprarfttgtjsdaemoniin} 

loco : jingulos, ut cuiufque animi ftudia er affttm 
ex certis iudicijs cognouerit,peculiari aliqua ratione 
adoritur, infectatur, illicit, ucl affumpta plaufibili 
forma, uel cogitatione imaginatione^ uarie agitata 
CT corrupta, donec tandem ipfius propojito confen 
tiant,feipjius perfuafioni dedant , quicquid in metu 
tem ille ingerat fredant , tanquam foedere obligati , 
ab illius nutu pendentes, ipji obtemperantes, uera 
omnia effe quafuggerit rati, formas m imaginatiua 
uirtute uelphantajlica ab eo 'mgefhs reuera fubjhtt 
tialiter [ut fic dicam) exifkre confidentes fandifii- 
me: nec 'aliter queunt, quum iUorum mentem ex pri- 
mo affenfu imaginibus 'manibus uitiarit , confopitis 
uel concitatis in hoc opus corporis humoribus cr 
jj> iritibus, ut hac ratione ad organa accommodata 
i fferies aliquas 'mducat, perinde -ac fi exlrvnfecus ea 
] occurerent uere, non folinn dormientibus , ueriun 
I uigildtibus:atq . • hoc modo aliqua extrinfecus uel exi - 
fkre ucl jieri putentur, qua tamen reuera nec funt , 
fi nec jiunt, nec fape m rerum natura exijhint . Ea eji 
horum immundorum fir ituum fubtilitas incompre - 
henjibilis prope, cr fraus infatigabilis ,fenfus horni - 
L‘ Reco tnqn eludens. Sic cr ucteru Aegyptiorum fenfus ob- 
« f • c °g- fcdiffe damonem, docet apud Clementem D. P etrus. 
^ Flurimum uero huc fexim femineum, nimirum tem 
m . . (jp er amenti ratione lubricim,credulwm , maliciofim, 
im-credulff impotentis animi, er ob eius affidus quibus difjicul 
Idus. ) ter imperat, melancholicum: cumprimis autem ef- 

foetatj, 


Liber fecundus. t tp 

foetas, fhipidas, menteq j titubantes adulas inducit i 
fubdolus iUe ueterator. Quq nomine Euamcmme^^h 
nimiius fuce perfuafioni organunt.non Aiam, itiTC-t , 
rim primordijs, quum duo faltem exijkrent horni-i 
nes , dggreifus eR: quam leui etiam diffutationis uc< 
litatione uicit . 

Porro ne imaginatiu£ uirtutis inflrumenta in his 
mulierculis hoc modo uitidri & oculorn aciem per- 
fringi, ufqueadeo abfurdum uideatur, animaduerte 
melancholicorum cogitatus , uoces,uifa y actiones: 
ac quam omnes fenfr.s cx humore melancholico cere natio. t 
Irum occupante,mentemq; immutante, inhis fepe 
deprauatos 'uideamus, ut alijfe effe bruta animalia 
credant , ipforumq; noces ergefins imitentur. Non- 1 , 
nulli fc uafa fitiiliafattoseffe putan t: oh id occuren - 1, 
tibus,he collidantur, cedunt, alij mortem timent j ,, 
quam fibi tamen confcifcunt interdum. VleriquCfe t, 
Eminis reos imaginantur, ut pauidi quencunque t, 
uiderint ad fe ingredientem exhorrefeant , uniti , ,, 
ne manibus ipfis inieftis captiui abducatur ad tri ( f 
bunalia fupplicio afficiendi pertrahantur. Quidam ^ • 

fenex nobilis , quandoque e fede exiliehs fubito, ab 
hojhbusfe impeti credebat: quos arreptos, retro fe 
in furnum conjrrtim, fua quidem opinione, intru^ 
debat. Alius metuebat , ne Atlas, uniuerfum terra - h 
rura orbem fujUnens fuis humeris , defatigaretur, er * 
onus excuteret lafjm cuius intolerabili ruina omnes. * 
opprimerentur , Vidi qui cibum cr potum pertina- >, 


ipo Dcprxftigrfsdaemomrnl 

citer duer faretur. Sunt quos td mi fere exercet plena 
fcrupulis confactu, qui nodos in ieui fcirpo quari - 
tantes, culpam inuginantur ubi nuUa ejh er diuinec 
mifericordia diffidentes,fc orco dejhnatos , lurae nta- 
tione fedulo notie diufi deplorant. Nout,quije pa- 
trem multis inde miliaribus degentem uidere diceret: 
item qui fuis auribus femper objlrepere (maf 'culo- 
rum concubitor ) quemcunque obuium/tiam con - 
iunttifiimum quereretur: atq; hoc nomine ad me is 
fcribebat diferte , num quidconfiUj d me adhiberi 
ualeret , quum in duditus organo uitium ejje alij exi' 
jlimarent. Mens autem huic facrijico erat lafa . Scio 
quoq,-, ubi fulphurcr picem redolere aliquem oc- 
clamaret melancholLs uitiim patiens, er cibum ob- 
latum piper refipere iudicaret: que quam Jienifii- 
macfiea rei ueritatc, cognofcebantur . partes item 
pudibundas inflammatione putoreq; ita uitiatas af- 
ferebat , ut gangrenam fubor ituram pertimefieret , 
bismterimlocis ab omniuitio immumbus. Infinita 
alia huc coaceruari poffent exempla , ubi fenfus om - 
| nes multifariam uitiatos cernas, ex unico iUohumo- 
\ re,uel fitliginofo atra bilis uapore, mentis fedem in- 
ficiente, unde phantdflica illa procreari monflra con 
fht. Imagmatrice m quoq ; interdum t otam ex alijs 
humoribus corrumpi, exolufcfi, d ocet Galenus d e 
SymptTdiffcrentijs: quemadmodum incatalep fi: ple- 
rumque autem uitiari , ut in delirio: eft quum deficit 
debilitatur, quod m lethargo contingit. Quare 

idem non 


Liber fecundus» 19 1 

Memnon licebit diabolo, tanqua ffiritui, ut Deo cott / 
niuente,in fenfuum organa fefeinjinuet, exhumores 
fibi commodos uel uapores commoneat, uel acrem 
idoneum conferat ad organaimaxime deledu habito 
ex temperamento, £tate,fexu,uelalia caufa exicrna) 
aut interna apta: unde no ua /feci es m 'mdginatiux 
ui conceptae, pier uncp etiam ff intui uiforio per ner - 
uum opticunt communicentur, quo fe uidifje uel de- 
fignaffe , mortis etiam periculo affirmare audeant , 
qu£ nunquam uel uifa , uel in rerum natura extite* 
runt t Lenia eius rei argumenta in hypochymate oci 
lorum uitio apparet. Merito igitur Tbomasfiequeri 
ter allegat illud AugujUni m Ub.8i.cf. Serpit hoc ma- 
lum daemonis per omnes aditus fenfuales, dat fe f gu- 
ris, accommodat fe coloribus , adhjeret fonis, odori- 
bus fe fubijcit, infundit fe fiporibus. 

De pkatafia fic fcribit lamblichusiVhantdfia om- 
fibus animje uinbus efladnata, cmnesq- figurat atq- 
effingit fmiliiudines ffecicrum, er appar itiones, ui- 
r facj; fcu impref tones uirium aliarum tranfmittit in 
aiias: quae quidem d fenfu micant,in opinionem exci- 
tat;qua' uero ab intelleftu , fecundo loco offirt opi- 
nioni, fed in feipfa ab omnibus imagines fufcipit.H&c 
utique emnes adiones anmx fingit et exprimit, atq$ 
externas accommodat intimis. UicMarjilius Fiemus 
Platonicus, in explicatione Prifciani philo fophi Ly- 
di, interpretantis librum Theophrafti de phantajla 
crinteftefcu 3 ca. 2 . ait; imaginatio adiones rationi * 


PhdntaJuL 


t 92 De pra^ftigrjs daemonum 

f ffngitfub rerum fenfib ilium conditione, acpoteji 
ultra fenpAim adus latiusphantafnatapromere.su- 
p erat fenfum: quia enim nuUo moucte, imagines edit. 
lmdoinatio cjl tancjuam Proteus , ucl chamde on, 
Idem li 13.ca.ude Theologia Platonica: Phantafiam, 
inquit, quatuor fequuntur efjvdus : appetitus, uolu - 
p tat, metus, dolor. Hi omnes quando uebementifiimi 
fnnt,fuhitb corpus proprium omnino, nunquam alie 
Tmagmatio- num afficiunt. Qiudnonfoetui adhuc matri unito 
tus Mi. / imprimit impraegnata:. imaginatio : ut fi imaginetur 
malum granatum,illius fecum notas proferat fertus. 
Quum amaram potionem alicui ojjvrri contueantur 
plcrique,in ore mox amarore fentiunt , quem hdud- 
dubie ueh ementem mouere imaginationem creden- 
dum ejt Quibufdam eiufnodi cogitatione aluus cie - 
turmonnuUis, quod mirabile efl,ex alicuius rei affe- 
du,uel etiam auditu ( quod mihi ufuuenit ) jhpefcut 
dentes. Theodorus Bizdntinus in ea eft fententia. Ut- 
ros fortes raro uel nuquam jfedra uiderc, quod ipfi 
ob timor emhtec minime imaginentur. N am foletti - 
Tma^-nK for. mor,pra omnibus alijs affvdibus, firmas in nobis gi- 
ttsgtzntm tti %nere imaginesipofl amo r. Scythce.apud quos horni - 
ne* occidere facrific i um elicu m fortes natura fint ac 
mdeittjmes. infxtutis, neque mortuos neque lemures uidet : fic nec 
latrones, eiufnodi autefimulacbr a fiequetius obuia 
funtpueris,mulieribus,Ucecordibus, mollibus, atque 
£grotis,qui propter imbecillitatem animi er corpo- 
ris afiidua formidine uanisfi infomnijs quatiuntur . 

Ari fio te- 



Liber fecundas. i*; 

Arijhteles lib. de Motibus animalium , fecundum 
communem commentationem ca. 6 . Alterant autem* 
aiLphantalix er fcnfus, meditationes. P h antafia Me- 
ro er inteUigentia habent rerum uir tutem : aliquo 
enim modo ffecies 'mtelleftd calidi er frigidi, aut de - 
lettabibilis aut trijlis, talis exiflit, qualis quidem er 
rerum unaquxq; . P r opter quod tremunt ey timent 
intelligentes folum . Addeitem,quodabfentibus fenji 
bilibus, phantafmata remanent, er imaginationes , 
tesleAnJht. z. A nim. er inde ex motu locali firma- 
rum fcnjib ilium remanentium in uirtutephantafhca, 
eu humoribus in quibus funtut 'm fubiefto, apparent 
aliqua qu x non funt.Sic in libro de Somno er' uigilia 
idem hiquit : Defcendete plurimo [anguine ad princi 
pium fenfitiuuni,Jimul defeendunt firrax in imagina, 
tione conceptee. Quarationcpofiuntdxmor.es hu- 
mores moucre interiora exteriorumq . ; fenfmm,atq ; 

Ita ad organa ffecies aliquas inducere, quafi extrin- 
fecus occurrerent dormietibus nobis er uigilantibus. 

Vt aute fupradiftis pondus accedat, Augujiinum Lib.de Diuf- 
r latius hic differentem adducere placuit: qui dxmcnesfif- 
eiufmodi multa pofie docet,duabus rebus ucluti quai [n^de fpiri- 
dam prxrogatiua,fenfus nimirum acrimonia ,er mo l & anima, 
tus celeritate :ficq; hominum fenfibus uel ingerere,] ™' 13 ' 
uel prxnunciare, qux ipji dxmones fitturi funt , nec 
ita ab hominibus prx terreni fenfus tarditate digno-\ 
fcantur , difeemanturue . Accipiunt enim , ait iUc, 
potejfatemor morbos immittere , er ipfum aerem 

n uitUUo 


«94 De praeftigtjs daemonum 

uitiando morbidum reddere, er peruerfis atq ; m<£ 
toribus terrenorum commodoru makfada faadere, 
de quorum moribus certi funt,quod fint eis ulid faa- 
dentibus confenfuri. Suadent autem miris er imifi - 
bilibus modis per illam fubtilitate fuoru corporum , 
corpora hominum non fentientium penetrando, feq; 
cogitationibus eorum per queedam imaginaria mfa 
fl mifcendo,fiue uigilantiu fiue dormientium. Aliquan- 
do uero non quee ipji faciunt, fed quee naturalibus fi-> 
•t gnis futura preenofeunt, quee figna m hominu fenfus 
V uenireno poffant,antcprcedicut,crc. Et p 6/1: Quid 
l autem mirum,fi quemadmodum medicus in corporis 
J humani uel turbata uel modificata temperie, [cubo- 
L nas feu malas preeuidet ualetud'mes:fic dcemon,in ac - 
| ris affeftione atq- ordinatione fibi notas, nobis igno- 
j tas preeuidet tempejhtest Aliquando er hominum di 
ffofitiones,non folum uoce prolatas, uerum etiam co 
i gitatione conceptas , eu figna qu<edam ex animo ex- 
primuntur in corpore,tota facilitate perdifeunt, atq; 
hinc etiam multa fatura pramur.ciant : alijs uidelicet 
mira,qui ijh difaofita non nouerunt. Sicut enim ap- 
paret concitatior animi motus in uultu , ut ab homi- 
nibus quoq ; aliquid fannfecus agiofcatur,quodm- 
teri/m fecus agitur "ita non debet effe incredibile, fi 
etiam leuiores cogitationes dant aliqua figna per cor 
pus, quee obtufo fenfu hominum cognofci non pcf- 
funt,acuto autem decmonim poffant. A dheee lib. 3 . 

Ca P*'% de Trinitate docet, facile effe jfantibus nequifamis 

per aer ct 


Liber fecundus. 19 ? 

fer der d corpora facere multa, quce mirentur animat * 
terrenis corporibus aggrauate, etiam melioris afjv- » 
dus. Si enim corpora ipfa terrena nonnullis artibus * 
er exercitationibus modificata,in ffeciaculis theatri « 
cis tanta miracula hominibus exhibet, ut hi qui nun-'< 
quam uiderunt, talia narrata uix credant : quid ma- 
gnu. efl diabolo er angelis eius,de corporeis elcmen - u 
tis per aera corpora facere, quce caro miretur: aut ■> 
etiam occultis mffirationibus ad illudendos huma - •. 
nos fenfus,phantafmata imaginum machinari , qui - >> 
bus uigilantes dormietesue decipiat-, ud furentes ex a - " 
giteti Quare ad Simplicianum feribit: Fallacia fata | 
n£, atque imaginum fimulandarum callida opera- 
tio, decipiendis humanis fenfibus multiformis inuigi - 
lat. Fallit autem ftudio fallendi, er i/nuida uoluntatc, 
qua hominum errore Utatur. Sed ne apud cultores c*p.7. 
fuos pondus authoritatis amittatfd agit, ut interpre 
tibus fuis fignorumq ,• fuoru conieftoribus culpa tri- 
buatur, quando uel deceptus fuerit,uelmcntitus. Vi- 
tiatam quoq • phdtafia pulchre depingit lib. de Cura 
pro mortuis agenda,his uerbis : Similia funt fomnijs , Cap rj> 
nonnulla uifa uigilantiu, qui turbatos habent fenfus: 
ficutphrenetici,uel quocunq;furetcs modo. Nam er 
ipfi loquuntur fecum quafi uere pr<efentibus loquan 
tur,cr tam abfentibus quam pro: fontibus, quoru ima 
gines cernunt fiue uiuorum fiue mortuorum. Sed 
quemadmodum hi qui uiuut,ab eisfc uideri,o~ cii eis. 
fe loqui nefeiunt ( neque enim reuera ipfi adfunt, aut) 

n i ipfi fer ^ 


Li.de diuirt» 
darmonum 


*9$ De praeftigtjs daemonum 

ipfi femocinantur,fed turbati fenfibus homines ta- 
lia uifa imaginaria patiuntur ) eode modo & hi qui 
ex hac uita migrarunt, fic affiftis hominibus uiden- 
tur quafi pr£fentes,cum fint abfentes, er utrum eos 
aliquis imaginarie uideat, omnino nefcientes. Huic 
rei fimile eft etiam iUud,cum homines altius quam fi 
domirent,fubtrabuntur corporis fenfibus, occu- 
pantur talibus uifis. Et his enim apparent imagines 
uiuorim atque mortuorum:fed cum fuerint fenfibus 
redditi, quofcunq; mortuos uidiffie fe dixerint , uere 
cwm eis fitiffe creduntur: nec attendunt quihcec au - 
diunt,fimiliter ab eis abfentiudtq; nefcientium quo - 
rundam etiam imagines uifas efje uiuorum.Bephan 
tafiadeprauata in cogitatu alto, uel fomno profun- 
do, item an uere dcemonm arte in beflias tranfmuta- 
ri pofjent homines, quid ide explicatius dicat, fufius 
Li.jf.eap.il. addamiNon folian, inquit, animum, fed nec corpus 
de ciuitate quidem ulla ratione crediderim , dcemonum arte uel 
idem feredi P ote fa te 'm membra uel lineamenta befUalia ucraci- 
citii.de Spi- terpofjeconuerti: fed phantafhcum hominis , quod 
* anima etiam cogitado,fiue fomniando, per rerum intiume - 
pbatajta na r dbilia gener a uariatur.zr quum corpus non fit, cor 
riicorxjm- porum tame fimiles mira celeritate firmas capit, fo- 
ptnr. pifa dUt 0 pp re j?tf corporeis hominis fenfibus, ad 
! alioril fenfum nefcio quo ineffabili modo figura cor- 
\ poreapoffeperduci,ita ut corpora ipfa hominuali - 
[ cubi iaceant,uiuentia quidemjfed multo grauius atq. ; 
[uehcmentius , quam fomno f itis fenfibus ob feratis: 

phantaJK- 


Liber fecundus. 197 

PhantajHcim autem illud, ueluti corporatum, in uli- 
cum animalis effigie appareat fenfibus alienis: ta- 
lis qj etiam Jibi homo ejje uideaturfjicut talis jibi ui - 
deripoffet in f omnis, Z7 portare onera , qua: onera 
fi uera funt corpora,portantur d dsemonibus,ut illu- 
datur hominibus,partm uera onerum corpora, par- 
tirn iumentcrum uera cernentibus. Nam quidam no- 
mine Pr<e(b,ntius patri fuo cotmffe indicabat, ut ue- PltfidHP* 
nenum mud per cajewm tn domo fua /umeret, er ta- a [ t0 ' j 0 £„^ 
ceret in ledo fuo quafi dormies,qui tamen nullo mo- feeqium />»- 
do poterat excitari. Poft aliquot autem dies,eum ue - tabat fa.CH. 
lut euigilaffe diceb at , er quafi fomnia narraffe\quce 
paffus effet,cabaUim fefcilicetfadum, annonam in- 
ter alia iumenta baiulaffe militibus, qua dicitur reti- 
ca,quoniam ad retia deportabatur, quod itautnar- 
rauit,fkdwm fui jfe compertum eft,qu.e tame ei fom- 
nia fua uidebantur.lndicauit er alius fe domi fuse per 
nodem,antequam requiefceret,uidiffe ucnientem ai 
fe querulam Philofophum fibi noti fimum, fibiq-, ex- X 
pofiiffe nonnulla Platonica, qu£ antea rogatus ex- 
ponere noluiffet. Et cum ab eodcmPhilofopho quse- 
fitirn faiffet, cur in domo eius fecerit , quod in domo fr 
fua petenti negauerat:Non feci,mquit, fed me feciffe 
fomniaui. Ac per hoc alteri per iniaginem phantafH- b\ • 
eam exhibitum eft uigilanti, quod alter uidit in fom- 
nis. Ad eundem modum prolixius hic de focijs vlyf- 
fis a Circe carminibus mutatis , er de Diomedeis uo- 
lucribus agit Auguflinus: additf, huiufmodi prcefd- 

n i giasdse- 


tp% Depraefhgrjsdasmomim 

gias daemonibus indicio D ei pemiffas, non effe diffi- 
ciles. Ni fi uero ditius dormientem Pr ce jhntij patrem 
obferudfjentjpfe omnino rdtm faif[et,cr narraffet, 
ea. reuerd d fe gefhfaiffe, epice [altem per fomnurn co 
gnouerat,atq; itu ueritatis opinionem apud multos 
Cap.2 8. fortitusfuijjet rumor jilfus. Huc facit, quodlib.de 
Spiritu er anima tradit Augufiinus: Qucedam fatura 
«, prcedicunt dcemones,cr qucedam mirafaciut , quibws 
•j homines alliciunt er [educunt. Vnde quadam mulier 
euhepofi fatanam conuerfe, damonwm iUufionibus 
er phantafinatibus fcduihs , credunt fe er profiten- 
tur no diurnis horis cum Diana Paganorum dea, uel 
cum Herodiade,uel Minerua, uel innumera mulieru 
multitudine equitare , uel earu iufiionibus obtepera - 
q. 5. epi- re. Decreta mterferunt,paruulos a lade matris auel- 
?ii° P acq X C ° n l crc ’ d lT dre CF comedere, domos per caminos [eu fi- 
La.mia.ru, no ttefirds intrare, er habitantes uarijs modis inquieta^ 
[fafammconp re:qu<e omnia er confimilia folum phantafiice acci - 
dunteis. Quapropter [acerdotes Deipradicarede - 
bent populo, ut nouerit heee falfa omnino: er non a 
& Beem , diurno, [ed maligno ffiritu talia phantafmata menti - 

confiat- bus fidelium irrogari. Ipfe nanuh [atanas,quitran[- 

figurat [e m angelum lucis, quum mentem cuiufque 
'mulierculce ceperfagr hanc fibi per infidelitate fub- 
&. Conat. ir„ iugarit, ilico transformat [e in angelum lucisfm diuer 
farumq • firmarum ffiecies er fimilitudines, er men- 
tem quam captiuam tenet, in [omnis deludens , per de 
uia quaeque deducit. 


Et quoniam [olus hoc patitur 
jfiritus 


Liber fecundus. 199 

fpiritus infidelis, nec in animo, fed in corpore eueni-d 
re opinatur: idcirco nimis fiultus & bebes cjl, quii 
bxc omnia qua in jbiritu fiunt, etiam in corpore ac -7 
cidere arbitratur. Inter hac quo y Augufiini uerbaj 
interponiit Decreta: Quis enim in [omnis et nottur- 
nis uifionibus non extra feipfum deducitur , er multa 
uidet dormiendo, qua nunquam uigilando uiderati 
Hinc Synefius de Somnijs recte inquit: Anima fi.fci- \ f 
nata materia donis, perinde afficitur atque iUi, qui >, 
cum liberi fint, ad certum tempus mercede condu-, r 
cuntur ad opus,ubi ancilla cuiufdam pulchritudine // 
capti, moras trahere uolunt, ip fias amata domino /, 
feruire conflituentes. 

De phantajUca porro mutationis hominum 'm 
befiias opinione, recentior efl memoria noftroru fi- 
retmporum,qudmutinterobliteratapofiitnefciri. 

JLefirt enim GuiUelmus Malmes, Beriefis monachus specnatur. 
in fuahifioria, quod tempore Petri Damiani fuerunt li.j.ca.io^. 
duauetulainuia publica qua Romam itur, quales 
Augufiinus appellat jhbularias , id efl tranfeuntes 
adhofpitiapro mercede fufeipientes (nam fhbulum stabulum- 
proprie hofpitium uenale er publicum dicitur ) Hae 
in uno commorantes tugurio, una quo e- arte male - 
fica imbuta, ho fi item quandoq^folu aduenientem , 
in equum uel fuemuel afinum mutabant , er certo 
precio mercatoribus diuendebant. Quodam die iu~ . 

uetiemh iftrio meis geflicu la tio n ib us uittwm exigen- a r [num tmt 
tem, hofiitio exceperunt ? ennafinum uerterunt, figntnt». 

n 4 multum 


tib.iS. Hift, 


ion De praefhgtjs daemonum 

multum eo lucrifacientes, qui geftuum miraculo di- 
flincret tranfiuntes: nam ad unus mundatu nutumq • 
quocunq- modo mouebatur. Non enim ilii intelle - 
dus perierat,fed loquela , Ingentem inde quaftum fe- 
cerant uetulx. Quo cognito, uicinus care afinum re- 
dimit. Cautio tamen hac d mulierculis adhibita efl , 
ut cujbdiretur ne 'm aquam defcenderet.feruatus diu 
ah aqua: er tandem incautiorem nadus cujhdiam , 
in lacum proximum fe coniecit, er ibi fe aliquandiu 
uolutans, propria rcfiituitur firma. Cumq- ab eo de 
oh uius fiifiitarctur eius cufbs, num afinum uidifjet, 
ille feeffe reffiondit: famulus ad herum retulit ; herus 
ad Apo flo licum Leonem., uirimeo feculo / dndifii - 
tnum, C onuida anus idem fatentur : dubitantem Va- 
pam cojirmauit Vetrus Damianus,uir eruditi farnus, 
prolato exemplo de Simone mago, qui fuam Faufli' 
niano imaginem mprejjerat At h£ er fimiles nuga 
eandem fortiantur fidem, quam Apuleif me t amor - 
phofis meretur. Ex Vincendo hic adde: pudicam fe- 
minam , in quam amore uefano exar [erat Aegyptius 
quida, a malefico in equam uerfam, cr d D. Ntacha- 
rio Aegyptio heremita reftitutam. Guilielmus Bra- 
bantinus ferihit in fua Hifbria, uirumprudente dia- 
boli arte eo perduttu fuiffe, ut aliquibus anni tempo 
ribus no ficus fiiuerit, qudm fi rapacem effi lupivm, 
qui per loca fylueftria zrfaecus oberraret. ac maxi- 
me pueros perfiqueretur, er eum [ape uelut amen - 
temper nemora uagari mentum fuiffe: qui tandem 

Dei 


Liber fecundus* 201 

33 ei gratia ad mentem redijt . Melancholia exagi- 
tatu hunc fuijje , medejl fententia . Si qui uero ob- ntmmlfi 
uagari in Liuonia cr locis proximis uideantur lu- 
pi naxij: quos Lamias putant, Germanis werxvolff 
dicio s : ij certe demones cenfendi funt, ut qui eam 
dfjumpferunt fornum, ut wdle credulum hoc homi- 
num genus tndgis irretirent fuis uaframentis, infon- 
tesgrdudrent , crfanguinis innocentis reum redde - 
rentmdgilbrdtum. HuUumhic locum habet, quod Sabdi.iib. 
defoemims m mares uerjis dhjtrujo natur e miram- ft cn;is . 

Io, Flrnius, Sabellicus , Fontanus, crpleriq; alij feri- 
ptores non obfcuri tradunt: quu hic f altem de phan- 
tajhcis daemonum illufionibus agatur , 

Ceterum uetule illae, de quibus hic injUtuta ejlo- , 
ratio, non ab fur de ittyarmoSs afiimilari poffent L fn ? a!TrM> * 
qui uelut rapti extra fefe,fenfuq ; omni er motu prij 
nati, iacent exanimis fhniles, e rpoftceu exprofunM 
Hifiimo expergefattifomno,aut d morte ad uitam re-j 
uocati, redeunt ad fefe, er miras fabulas, mirdquei 
commeta narrant: at 'm has cogitationes fe ingerens j 
demon, earum feriem texit, hancq- uariat mira arte j 
CT fate, repetitis praeteritis, annexis prefentibus J 
& affer fis etiam quibufdam admonitionibus de fu* 
turis, ne in fufficionem aniliim fabularum aut teme- 
re cogitatarum ineptiarum ueniant, indufta etiam 
perfuafione ut coram ffeftaffe que diabolus offudit , 
imaginentur: ita dementat eos, quos ad talia ufurpat 
minifleria, ut fui prorfus non jint compotes: fed ue- 

n $ lut 


De doflrin. 
Chrift.Iib.i. 
«ap.23. 

J) temonis lu- 
dibriis qm 
magi expo- 


Ira 2. Parte, 
eauf.2<j.qu?- 
ftio. $. epifc. 


a.Tknoth.4. 


g.Timoth.3. 

Ephefa. 


2o2 Depfscftigrjsdscmonam 

lut HXTxJlisXuidcvn?.; ea agitent mente, in eaq; iifa 
tueantur, qux daemon obijcit: ex fefe nihil faciant, 
mfi quantum aliquando permittitur At homines , 
Augufhno te/k, malarum rerum cupidiyocculto quo- 
dam iudicio diuino traduntur illudendi er decipien- 
di pro meritis uoluntatu fuaru illudentibus atq- de- 
cipientibus cos prxuaricatoribus angelis, quibus ijfo 
pars mundi infima fecundum pulcherrimum ordi- 
nem rerum diuinx prouidentix lege fubiefta efi . \d- 
ipfum docent decreta hisuerbis: His portentis per 
diabolorum faUdciam illuditur cur io fit as humana, 
quanto id impudenter appetunt fcire,quod nuUa ra- 
tione competit eis muefhgare. Hxc potefhs immun- 
dis jf intibus ideo datur, ut perniciofos fibi aptet,hoc 
efi prauos homines [educant: idos fcilicet, quiffer- 
nunt ueritatem, er credunt mendacio, iuxta Pauli 
fententiam : Sanam dottrinam non ferent, fed adfua 
defideria coaceruabunt fibi magifiros , prurientes au 
ribus: er 'a ueritate quidem auditum auertent, ad fa- 
bulas aute conuertentur, onerati peccatis, ducentur 
uarijs defiderijs,femper difcentes, nunquam ad fcien 
tix ueritatem peruenientcs. Hos Paulus uocat filios 
contumaces , in quibus agit ff intus iUe cui potejbs 
efi aeris, eludens fubtilitate cr dolo inimitabili hxc 
fua injbrumentafm ipfius induttiones propendentia: 
nimirum has mentis acie Ixfas , effafcinatas-, malei £ 
feriatas mulierculas, quas ita dementat, ut quicquid 
tdarm phantafixfuggerit, aut quodam^ etid ma- 

Imak 


Liber fecundus. 203 

tum ab ipfo , ud etid alijs, Dei ab f rufa pemifione, 
perpetratum efl, aut quacunque ludibria, prafigijs 
conficienda illis 0 fkndit,eius malefuadi fuggefio ne 
afedefgnata {licet phantafmate ud infomnijs fo- 
lummodo nota ) perperam credant bis mi fera,qua- 
fhonibusfubieda confiteantur, 'a propria conffio- 
ne mortis fententiam audiant, diris f tandem fiam- 
mis deuoueantur. Sicin ipjius uerbaiuratis , animi 
er corporis oculoru aciem perfringit cacodamon , 
fic fibi addittos demeretur, hoc deuota 1U1 metis au - 
toramentum.Uinc pulchre Mgufinus:Maligni ( in - 
quit) fir itus, quos ijti D eos putant , etiam, flagitia 
qua non admifermt , defe dici uoluntidmi tamen hu, 
manas mentes his opinionibus uelut retibus inducat, 
Cradpradeflinatum fupplicium fecu/m trahant. 

Delujionum eiufcemodi modus, er quid m ijs da- 
mon ualfdt,cr quid item nequeat,non infeite defer i- 
bitur in eo libro cui Fort alitium fidei , inferiptio ejl, 
ubi ita legitur: Decima difjvrentia damonum efl,eo- 
rum qui decipiunt quafdam uetulas,qua xurgumina 
fiuebruxanucupatur.Sciendu ergo,elfe quo fdd ho- 
mines apofh.tas in fide,barcticos etfklfos,qui feipfos 
uolutane ojjirut diabolo: qui cr eos recip.t, tradite^ 
artes tnanes,quibus uidetur duceta cuagari miliaria, 
er quatuor aut quinq ; horarii facio redirent em de- 
fruere creaturosfugctcs eorii fangume,atq ; alia per 
ficere male fi cia profuo nutu exdamonis uolutate.At 
a fatana mifere dccipiuturfUuduturq ; no folii hi,fed 


er^MS 


Lib. 2. de Cl 
uis.dci ca.io. 


Li.f.deBdlo 

dzmonum. 


zo4 De prxftigtjs daemonum 

et qui eis fide accomodant. Veritus autc rei fic habet, 
Quado pefiima hec figmcta ufurpare Ihtuerint m<t 
Ide mulieres, fe uerbis er unctionibus cofeaat dumo - 
Phttntafiam ni,qui eis ad opus fuu utitur, cr cuiuslibet earu, phan 
q^nodTL toji* regitjucitq- per loca ab ipfis defiderataxorpo 
git /Union ra uero earu finefenfu permanent , que umbra coo' 

perit diabolus, ut nulli fi nt confhxua.Et cu in earum 
phdtafijs impleta e ffe qua uoluerut, obferuarit, um- 
bra fublatd,proprijs motibus illas permittit. A' loco 
autem non fierunt amota-, fed phatafie idolum exti - 
tit, quale caco demon effemnauit. Nec mirum eflhoc 
eius fiudium, quo miferas animas deridere conatur, 
uoles imitari Det opera per angelos bonos expleta: 
quemadmodum Abacuc prophetam coma capitis ex 
Dauiei.14, i u d £d m Babylonem reuera trdslatu legimus. Atqui 
mutare cffcntiam creatur ce, aut effeere ut unum cor- 
pus per aliud, fine unius uel amborum muria tran- 
feat,aut maius corpus penetret per [facium impro- 
portionatum ( ut fic dicam ) loco, uidelicet quod per 
forami/na domorum exigua ingrediantur tales femi- 
nee: fiue unum corpus poffe diuerfis in locis exifkre , 
er fimilia: bec deemones omnino facere nequeunt, 
quum naturali philofophie repugnent, foltfi Deo 
fint pofiibilia, Suam quoque horum ludibriorum 
Lib.de Stj-r rationem annotauit Martinus de Aries Theologus , 
perfti t. hif uerbis:Non funt itta male fi coru operatione pro- 

pria er immediate,fed talia adminiflrantur per de' 
mones, qui uifo opere, mox expatto dudumcum fa- 
gis inito 


Liber fecundus, 2«? 

gis inito fciunt, qualem ejfittum ad fagarum inten- 
tionem producere oporteat, Exempli gratia, fcopx 
quam in aqua 'intingit faga, ut pluat, non exifiitplu- 
ui<e caufaifed uifo indicio, eam dcemon procurat, qui 
(Deo permittente) potejhtem habet in omnia cor- 
poralia,^ aeran,uentos, nubes, eaq- fhtim excitare 
potefl.Maga per f copa fignum ojkndit: fed ut pluat , 
per daemonis attione efficitur , cui mala fide er ope- 
re feruitfaga , er fe tradidit obfequijs lUius. Item, fi 
quando imaginem terream uel char atteres uel fimi - 
le aliquid,quo uelut maleficio alter ledi pofiit, confi- 
cit inagus:ucl fi aliquando maleficio alicuius in aqua 
uel plumbo apparet, quicquid molefiut tali infertur 
'magmifidem quoque ( experientia tefie ) 'inferri iUi 
cuius propofita efi 'mago, fiue fit punttura, uel alia 
lcefio, 'magini per magum uel aliu hominem impref- 
Ca.Sed hominem maleficio affittu reucra modo non 
uifibili , D ei permifiione, hedit d<emon , fi meruerit 
alter. Admirabilem eius rei hijbriam ex Hcttore 
Boethio hijkriographo addam,ab Hieronymo Car- 
dano tamen refutatam, ut hinc de reliquis eiufmodi 
enarrationibus eodem cefeatur modo, eam ita refirt. 

Duffus rex incidit m morbum , non tam grauem, H ‘fl orid m Jr 
qudm cunttis uel eruditis medicis ( Scotorum tunc ^gematejl? 
uiuendimodiycorporeacpconfhtutionis, quos non- aoUjo.fi 
dum peregrini inuaferant morbi,habita ratione) cc - u ' ra - 
gnitu difficilem.Siquidem fineuUo figtio bilis, pitui- 
t£,alterimue p eccmtti humem redundantia, uel ab 

humano 


2 bS Depraeftfgtjsdxmonum 

humano temperamento lapfius, Duffum fienfim afifiiid 
xit.Noflu enim fub perpetua uigilia decubens,m fiu- 
dorem immefium fioluebatur.interdiu uix dolore,qud 
no fle laborauerat,leuatus,quieti fe dabat. Corpus le- 
ta conficiebatur tabe,effixto fimiUimim.Hcerebat cu 
tis rigida , uenas, neruos, er qua firma ac fitu confli- 
tuta effient offa humana, jpe flantibus ofkndens. Sua- 
uis ac unifirmis ffintuum a corde motus:quod,txflu 
cor dialis uenx arteria; deprehcdere,uitale h umidum 
nihil temperie excefiiffie demonflrauit. Viuidus ilii 
color, aurium oculorumfi uigor integer aderat, cr 
temperatus fi-equentior cibi potus fi appetitus. Hac 
fanitatis fignain languente, multo fi dolore afjliflo 
cum medici admirarentur , er qucefuaru erant par- 
tium egiffient, nihil fi inueniffient quo fuperfluus no- 
xiusfi fudor coerceretur, aut quod fomnuprouoca - 
ret, fied rex in horas magis magisfifiudore er conti- 
nua uigilia angeretur: uerfii ad patientis confolttic- 
nem (nam eorum fententid,buic foli locus fupererat) 
precati fiunt utbene de falute (peraret, necfibideef- 
fetifire ut externorum medicaminum medicorumfi , 
quos ipfi ocyus accirent,ope,quodperegrinus er pa 
rum eis cognitus effiet morbus,aduentate uere,fiolefi 
C uitee in animatibus affer tore ) ad nos redeute,fianita 
RutkorU hu - te confiequeretur. Obortus ejl fub id tepus incerto au. 
ias autor ejfe pp ore rumor popularibus fiufiurris,regc ueneficarum 
' mulierii arte damoniaca,et no naturali morbo tabe- 
fcente,per ta longa tepora corpore et uiribus cofici , 

cafidemfi 


Liber fecundus* 207 
tafdemcfi apud Torres Morauice oppidu, magica er Qfiprfimb/it 
fortilegam arte in regis perniciem exercere. H orum 
fama ilico ut ad regis aures peruenit, ne audus ru - i oa % defignaf 
mor,re propalata,fkfcinatrices ut fupplicium euade - fiet, ubi deme- 
rent , in fugam ageret: mittuntur in Morauiam , qui *£%“*?***. a< i 
anucracfjent qu<e ferebantur , perquirerent. Mifei mod^opiU 
nuncij itineris caufam difeimulabant , et ueluti incun- permouere fi 
cLe pacis gratia inter Duffum regem er coniura- p°lf e fi luerat: - 
tos Morauos , Torres adiere: noduq; in arceadmifei 
( fktcrat ea adhuc in regis fedc)ob quam ucncrant 
caufam D oneualJo arcis pr<efedo . ut imperatum ^'‘fperk^ea 
eis erat, exponunt, evufe fidem cr auxilium ad ne- rumore, de 
gocium conficiendum implorant. Milites quiinar- nu ff <*dUt» 
cis erant prcefiaio, tenuit nonnihil huiufmodi rei fu- dlnea P Kd f 0 f 
I picto . Ndm ex pro fututa quatiam (erat huiema - Lamifs, zm 
ter fortilega er incantatrix') dum btandiufculc eam dementata, 
tradaret amator, de regie? ualetudinis temporeano- deinin 

M . .fi . r T 1 ■ ■ tudt- 

<&, perpetuitate , quibus fortibus, quibus magias b norum 
carminibus uterentur Lamice,pcfkaquam nonnihil paratum ex- 
audiuerat, fodalibus indicauit, coilli D oneualdo, (ltare 
Ttoneualdus autem vegijs legatis: meretricem^ ■ tem - “tfitbditosm 
pefhuam tanti fecinoris nudam (erat ea tum ferte in incredulitate 
arce ) Doneualdus ad f r accita,qu<efuov.ibus quo cr- confirmaret, 
dine eunda gerebantur, cr in quibus cedibus, ubi fete 
ri coegcrat,mittit intempejh node milites, ad re om - raret, nouas- 
nem exploranda. Ht in fortilegarum cedes foribus ui quem Mors, 
rcclufes irrup entes, fagaru unam cereu femulachrum 
dd regis Duffe imaginem dtemomaca arte(ui credere dertt. 

par erat) 


2 cs Depraeftigffs daemonum 

par erat) confidumjigneo affixum ueru ante ignent 
Vhde in feiu. torrentem : alteram, carminibus recitatis liquo- 
femallo 'uls ran c i ucn ^ m findentem fcnfim fupra jhtuam inue - 
t oj}iont6,li- nerunt. Vrehenfe itaque ocius fagee, coniedeeq; m 
yuoris infifi, uincula, er tradee fhnul cum jimulacbro inarem , 
fmulatlm et ypn^uq- ad quid fub ttodan carmina recitates,effi - 
recitatorum gtemregis igni exponer enti rejponderunt , dum fi - 
in Dujfum mulachrum igni adhibitum torreretur, Duffum re - 
rtfidtare f>o- g m m fudorem foluiicarminibus uero recitatis, per- 
frahieresTn P etud tener ‘ uigitia, cr ad liquefcentem ceram macie 
figmentii h*c confici : confimptant autem ceram , regis morte con- 
*nnoto. tinnb fubfequuturam.ita fe malos daemones docuifje: 

adfacinusq • exequendum ,mercedc a Morauoruni 
primoribus condudas fuiffe. Vercitiira afbntesad 
anus uerba,confrado fimulachro,ut [agas f cclusgrd, 
uiluentesfupplicio, flamma confumeret, extemplo 
curarunt. Ierunt, fub tempus quo heee in lorreffen - 
fi arce funt ada, regem languore leuatum, cr no Ac 
abfq; fudore quieuiffe: poftridiefi redeuntibus uiri - 
bus, quee erant humante facultatis, prompte egiffe, 
perinde acfinuUa aduerfa ualetudine antea fuiffet 
detentus, uerum utut res res fe habuit , D uffus reae- 
fcentibus uiribrn fanitati breui reflitutus ed. 

Voft huius hifiorie, atefi eius argumenti aliarunt 
rcruiib'15" enarratione, mhuneferibit modum Cardanus: Do- 
ceamus, an inter totmiraculoru comenta quicquant 
ueri fub fit. nam maximam eorum partem fibulo [ane 
effe,atqi confidam 3 uelipfi quih&c confhntifiime 

afiruunt. 


Liber fecundus. 269 

uftruunt, negare non audent . Q une igitur Boethius 
refert, condenda e hijwria haud iucunda non ignauus Superiori* hi 
author , alliciendi le flores caufa confcripfst: ut quos ^ }WjW j 
Scythica fafla moresq ■„ tum regionis deferiptio non 
dele flarent, fabula [altem udum minuerent. Ne- 
que id uitiofum hijbrico ; fed ubihifwriaper fe fkri- 
hsefl, licet eam locis ac fabulis exornare . Quam- 
obrem cr iure ab his T. Lium ab jhnm ter Herodo- 
tus iufte damnatur, cr Saxo Grammaticus laudatur; 

Tu uero maxime accedit, quod haec Boethius f cripta 
inuenit, crfaftu ipfum extra hifbria efl. In ipfa au- 
tem hijhna enarranda, utpote moribus gentis, bel- 
lis, preelijs, numero caforum , aut nominibus eorum 
quipralio interfuerunt, quiue flrcnuc fe gefferunt* 
familiarum hiitijs,caufis bellorum,temporum ratio- 
ne, gcjbs ac ferie pri/ncipum , quibus tanquammem 
bris hijhria confht, fiat diligenti fimus. Qjfmetiam 
fn his quee ad bijbriam pertinent, nihil tam exiguum 
fuit ( talia autem funt, regionis cr urbium fitus, ma- 
gnitudo, oppida, infula, nemora, montes , planta- 
rum noua genera, animalia quadrupeda, aues,fer- 
pentes,pifccs,foli foecunditas, uenterum uicifitu- 
dines, coeli ckmentid,fh.gna, paludes, difhntia, ca- 
teracp omnia qua: rara funt-jntelligenda hijhria ac- 
commodata ) quod neglexerit,omiferitue , aut fccus 
quamejfet enarrauerit. In talibus uero cxifUmauit 
ornandam hijhriam,feu quod uera effe crederet, a- 
lioquin [acris philo fophia haud initiatus . Q ua au- 

0 temBera 


2i6 De prseftigtfs daemonum 

te Bernd cr Pumetus (quorupoft ubi de Incubo agi- 
tur, meminimus) er no fler ille rufHcus,uitru capillos 
HiTtoria h * c ^uosq; euomes,et fonu confratti uitri m uentre , er 
w mflici li. horarum idus in corde fenties,aut uidere,aut dudire 
i- defcribitur fibiperfuadebat,partm uera,partmfalfa cffereor: 

ndm uere aliquid uidere , diucp in uifione perfeuerd - 
re, ni aliquid fit quod uideatur,abfurdum cfl. Vident 
tamen quceda,tim audiutiatq ; cdufam horu in dtrant 
bile reijcere oportet, qua; partm cibis cr potibus , cr 
der e e r moeror e, timor eep p aup er tatis, partima coeli 
conjhtutionibus, partim ex confuetudine aliorum de 
lirantia cotingit. Uabcba ego olim amicum,cui con -■ 
tigit,ut 'm una haru ualliu ododecim menfes comora 
ri cogeretur, vbi rediffet ad me, multa de his incredi - 
bilia,quamuis philo fophice haud ignarus, enarrabat : 
admonui homine, ne amplius talia proferret , ni pro 
fatuo haberi ueUet,et uitcepericulu fubire. immifcuit 
itaq- fe negocijs arduis: commutatae^ uidus ratione, 
dum alioru confuetudine fi-uitur, ad fe redijt.Seminis_ 
. quoq ; ac me/lrui fa nguinis retetio.pluri buscaufa efl 


Inumuertm 


’ tribus maxime hjec deceptio confht: atr<£ bilis magi 
\ nibus, cofhntia ipforu qui hac labe correpti funt, ac 
1 fraude iudicu.Nam olim pemiffim erat,ut ijde accu 
farent,condenarentq;,ad quos damnator u bona redi 
bant. Vnde ne hos mi feros adeo iniujle danare uide - 
retur, multa fabula ? addebant. Caterum in iUoru exa - 
mine,confifiionibw(fc nihil non inane autfalfum,aut 


incon- 


Liber fecundus. ai i 

incojhns, aut nullius momenti reperiebatur, prater 
contemptam religionc.Qu&da enim Chnfiimabne- 
gabant,alice facrificiu ipfum inter uejks confiebant: 
consuebant alit imagines diuoru, at qualia fimilia 
perpetrabant. Sublata primum in hos miferos ac in- 
fanos potejbs fuit a fapientifiimo Senatu Veneto : 
cum animaduerteret eo progreffamiiloru luporum Dominicanh 
rapacitatem,ut omnino infontes damnarent ffeprce- 
de: necp contemptor diuini cultus querebatur, fed 
diuitiamnpofjejjbr. Inter hec exorta ejl Luthera - opes alior» , 
Horum fedaximcp in hac,quod per urbes propaga - nm 
retur, non iam mijeri, fed opulenti deprehenderem 
tur , omijja priorum cura, ad hos comer fi funt. Sed 
nunc cu tUis mitius agitur, ut omnia uelfhdticieuel 
auaricie plena efje coperias.Hi ergo (ut ad propofi- 
tu redea ) quandoq • fibi uidere quedaperfuadebant , 
atq ,• audire: poftmodum rem ipfam ex propria leui - 
fate augebant mendacijs, tumuero mutuis coUoquijs 
( ut dici [olet ) e culic e elephas exoriebatur . Nam er~ 
plerifcp hominibus quandoq; aliqua mfotita Uidcm 
tur, audiunturq- : fed ea contemnetes, fanoq • iu dicio 
abigentes negtigunt. Hucufque Cardanus : qui inter- 
dum contigifie quoque perhibct,ut aliquis, quem ma 
lejicio affiftu uoluerint h& mulicrcuU, naturali cau 
ft eodem tempore in morbum maleficio congruum 
inciderit: quo cognito , aueneficio prognatum ejje 
credebatur, quoniam morbi natura er tempus conue 'hJ/jJ. 
niebant. Sic anui dementat# filfa fuggcjUonepham 1 " * 

o x tafiam 


sts De pnefhgtjs daemonum 
tafiam uitiat naturalis morbi, illius cp exitus confcim 
deemon, er reliquos ob incredulitatem eo modo illu- 
di permittit Dem Quum uerocenfores k reru. natu - 
rcdiu cognitione effent alicui,minusq; in literis fueris 
exercitati, ia hifcorias ( quicquid id esi) ex fua opimo 
ne retulerunt:quod paulatim au£lu,exornatuq-,ma- 
teriem ubere huic fbdticice praebuit. Q u<c ut omniunt 
oculis euidentif ime pateat , exloanne Grammatico 
afferibam bona fide hijbriam, ab eo ut ueram inter 
reliqua intextam : quam tamen mere mendacem , aut 
meiidacijs egregie excultam ( quod equide eunt dotti 
alioquiuiriueniadittu/m cupio ) facile is iudicabit , 
qui ad rationis trutina reuocarit , nu grato epuli gu- 
fhi,rationis atq ; eloquetice fummu munus,ac manuu 
feliciter conferendarum donum confequi quis po fit. 
itefribitlib.s. Hijbrtx Danicx: EratitEricus er 

Hera. llS ' 1 Rollerus,Regneri pugilis filij, patre eodem fati,diuer 
ftq; editi matre. Matrem quippe RoUeri, eandemq ; 

C-aca faga. Ericinouercam,Cracamuocabant . Mittitur Ralle- 
rus a patre cognofcendi caufa, qux domi 'vnterim dii 
ab faiffcnt, efjent attd. Is ut maternum fumare tugu- 
rium uidit, foris accedens, paruulumq } foramen far- 
tilia luminis applicatione traij ciens, introffeftd cede, 
animaduertit matre in farni cacabo cottilia pulmen- 
ta uerfantem. Sujfexit prxterea tres colubras fuper- 
ne tenui rejk de p en fu, ex quarum ore proflua tabes 
guttatim humo rem epulo minifrabat: duae quippe 
calore picece erant , tertia fquamis albida uidebatur, 

reliquis 


Liber fecundus» *i? 
reliquis modico eminentius penfa. hac nexum in cau 
da gefhbat , quii extern immiffo uentri funiculo te- 
neretur. ille rem maleficio confentaneam ratus, filen 
tio quod uiderat prefit , ne matrem ueneficij ream 
aftruere putaretur. Ignorabat enim innocuam an - 
guiumextitifje naturam, nefeius quantum illo uigo- 
r.s epulo pararetur. Superuenientes deinde Regne- 
rus cr Ericus, ut fumidam affexcre cafam , ingrefi 
difeubitum petiuere. Quibus ad mcnfamjitis, C raca 
priuignofilioq- una cibum capturis, catillum difco- 
loris dapis admouit. P ars quippe picea, fed croceis 
guttis interlita, pars albida uidebatur: quippe pro 
uaria ferpenturn ff e cie, geminus pultem color infice 
rat. Cuius quum folam utcrq; particulam delibafjet, 
Ericus non ex colorum babitu,fed interni uigoris ef- 
fettu epulas ajtimans , nigrantem dapis partem, fed 
fuccd poiiore conjittam,catino quam celerrime uer- 
jo ad fe tranfhdii, aibidamq- fibi admota priusRol- 
lero applicans, coetiam felicius gcf.it. Et ne mutatio- 
nis indufhia notaretur. Taliter (inquit) <e (hiante 
freto puppim in proram referri folitam. Nec tenue 
uirimgeniim fiiit, induftrij operis di f imulationem 
a nauigij confuetudine mutuantis. Ericus itaque fau- 
fh iam dape refeftus, interna ipfus opera ad fmrnu 
humanas fapientice pondus euafit , Qjfippe epuli ui - 
gorfupra quam credi poterat, omnium illi fcientia- 
rum copiam ingenerauit , ita ut etiam ferinarum pe' 
wdaltumqs uocutn interpretationem callerct.Neque 

03 enim’ 


*»4 De prafhgtjs daemonum 

enim [olunt humanarum rerum periti fimus erat,ue- 
riim etiam fenfuales brutorum [onos ad certarum af- 
fertionum inteUigentiam referebat.Vr£terea tam co- 
mis atque ornati eloquij erat, ut quicquid differ er e 
cuperet,continuo prouerbiorum lepore poliret. At 
tibi fupcrueniens C raca concham tranffojitam, par- 
temq • pultis potior an ab E rico comefam cognouit, 
fortunam filio prceparatam,priuigno cefiiffe condo- 
luit. Cui mox gemebunda fupplicare coepit, ne un- 
quam fua fratrem ope deficeret, quem ipfius mater 
tot nou£ felicitatis opibus cumulaffet : quippe fapi- 
do unius epuli gufhi,rationis atque eloquentiae fum- 
mam,necnon gerendorum projpere conflirtuumgra 
tiamaffequutusuidehatur. Adiecit quoque , Rptie- 
rumpropemodum conjilij capacem , futurumcp ut 
deflinati fibi opfonij prorfus expers no effet. Monuit 
quoque, fi fuprema nece f itatis uiolentia poftularet f 
nominis fui nuncupatione remediu celerius cffe qu£ - 
rendum:affrmans,fe diuina partm uirtute. f ibmxd, 
Crquafi confortem caelitum, infitam numinis gefh- 
re potentiam. Ericusfead afh,ndum fratri , natura 
pertrahi dixit : probro fum referens alitem, qui pro- 
prium polluat nidum. At Cracam magis propria mo 
lefbb at incuria, quam fortuna fiiiil grauaret dduer- 
fa. Artificem enim ingenio fuo deludi, magnum otm 
ruboris incitamentum fuit. U£c Saxo. Si confertum 
hoc uirulentum epulum ab Erico uoratum illis polle 
hat uiribus, quare inRotteri filij ufum no denuo ad- 

ornabatur 


Liber fecundus» zi$ 

ornabatur cautius i nifi mendaces huius condimenti 
uirtutes femel alicui edenti conj ceratas, cum benedi- 
dione qualfxac filium fuumlacobum confertim cx- Gener 27. 
treme bearit,confercdas ridicule quis urgcat.Miran - 
dum interim furnmopere, tam manifejh mendacia a 
prjcclaris illis iiigenijs inter res uere gejhs deferibi , 
citra prtcmonitionem commenti alicubi ledi uel au- 
diti:Jic tutior earum exifkret ledio. 

At fabularum pertcefusfoftum ucrum fubnedam , 
non iUepidum,nec a noftro injlituto plane alienum , 
e ffcete cuiufdam mulieris phantafnce. Phantafticos vhantafiicn 
enim quandoque a communi fenfu deuios appellat p,}anta J ia ’ 
uulgustcr phdtafiamJnteUedus uel rationis, uel co- 
gitationis deprauationem. Ea mifera in Vualdfafiia MJlorUue. 
conficiebat pharmaca, er uaticinabatur circa an- ra ‘ 
num 155$. Quamobrem ab earum ditionum admini- 
Jlro ad quccfhonan uocata,uolens interrogata delu- 
* der c, amentiam alijs exprobrabat , qui eam [eduren- 
tur. Quum uero tormentorum minis grauius preme 
retur,fe inquit ex eorum ejfe numero , qui uagabun- 
di Germanis dicuntur fjnr itus, er quotannis quater 
corpus quafi exanime relinqui, jfiritu interea lon- 
gius euagante ad folennes ccctus,eouiuia er choreas 3 
quibus quoque intereffet Ccefar: atque jibi codicillo- 
rum a Ctefarea maiejhte donatorum authontate, li- 
cere me dicari, [itura pradicere, necnon ffnritu euo- 
lante eos celebrare couentus . luffa eos ofkndere,pro 
tulit Uteros Latinas [acr<e initiationis N. SaceUani 
0 4 Ctefare^ 


%t§ De prseftigrjs daemonum 

C iefare# maiefhtis,nuc epifcopi,in expeditione uer- 
fus Saxmiam Egero: pcrdiUsutem agyrt# cuiufdam 
fchedas addidit, quibus ille fuaunguenta,cr execan- 
di calculi artem , idq- genus reliqua praedicabat. His 
tefiimcnijs fubnixa malefhriatd,ac a daemone procul 
dubio delufa ( fi uera narrauefit') anus, nihil non fiibi 
licere in propinandis pharmacis er diuinationibus 
confidebat. Sed ut defijkret refipifceretq ; admonita, 
exilio pumebatur.lnterim tamen fibi rejntui codicil- 
los maximopcre cupiuiufine quibus nuUum fodicem 
fucceffum ex arte confacta fberari poffe , perfuafum 
fbrtafiis habuit. Corpus autem eius tanquam exani- 
me uifum effe quum alij affererent , illi ignem admo- 
ueri,fi denuo ita jfiedaretur,prudenter antea admo 
nuerat Vualdfafiiie ollm adminithrator D. HEN- 
RI CVS V V E S I V S, LL. Dodor confultifii- 
mus, qui haec mihi ordine retulit 
In aere conci Singulari in fup er ratione in aere concitando illu- 

tado qmmo - fy n t ur \ 1£ M i cu l £ \ diabolo,qui fhnulatq; ex elerne - 
tfo a damone A . . ~ v 

illudantur torum motu, er natur aecurju citius facilius q-quam 
LamU. homines, mutationem aeris er tempefhtes fore pr£- 

uidet: uel alicubi infligendam ex abftrufa D ei uolun 
tatepligam, cuius ipfum ffiedat exequutio , inteUi- 
git: tunc harum muliercularum mentes agitat, ua - 
rijsfi imbuit imaginibus, cr fuggefiione multiplici, 
quafiob inuidiam inproxmu, uel ob umdidamad- 
uerfus inimicum fint aerem turbaturo: , tempefhtes 
excitatur#, ejprouocatur ce grandines, itacpeasin- 


Liber fecundus. "" 217 

finiit, ut quandoque filices poft tergum, occidentem 
uerfus proijciant: aliquando ut arenam aqua torren 
tis in acrem conijcian t,p lerurn q; [copam in aqua in- 
tingant, fubinde in olla porcorum pilos buliant, non 
nunquam trabes uel ligna in ripa tranfucrfe collocet, 
er alia id genus deliramenta efficiant: atq ■ ut ardius 
eas fatan illaqueet, diem er hora bis actionibus pr<s- 
figit. Quum uero [ucceffum ha uidet,nimirum quaf- 
cunque de fi der at as in aere turbationes: magis conjir 
mantur,qua[i euentus hic [ubfequatur ipfarum ope- 
rationem, qua ne aqua quidem fiilld elicere' pofjcnt. 

N ec [ance mentis hominem opinari decet, futili uefa- 
narum muliercularum adioni obedire dementa, er 
ad harum nutum injUtutam d Beo naturalia rerum 
feriem impediri uel inuertv.quod haud dubie contin- 
geret. ,fi harum arbitrio tcinp efhtcs, p hi u ia, grandi- 
nes er fulmina in[eruiant,ut quandocunque zr quo- 
modohceiubeant,eain[equantur. Si autem mali' 
gna imprecatione, aut certa uerborum obmurmura- 
tione, [c aliquid non uulgare perpetrare pojfcjn ani 
mum induxerint: cum Socrate dixerim, incantatio - 
nes effe uerba animas decipientia humanas, aut fecun mbil pojji 
dum interpretationem, aut fecundum timoris incuf- 
fionem,aut fccundu defis exutionem : qua [ane he pili 
quidem facienda [entio,quum nullum effettum reue- 
rd naturaliter producere queant,nec ob id etiam [a- 
nitatem in morbum comutare,quanquam ijs fepofje 
fdlfo arbitrentur uetula, ateiufcemodi morbi d dia- 

0 $ bolo ? 


itm non 
pojjc a La- 
mijs excanta 
r/.wec Udi ni 
fiadxmone 
uel ucntficif. 
Sub tit.de In 
iurijs,alijsq; 
delidis.I. 

ai-tit.ii. 


Li.fS-.defub- 
tii.exer. m 


ttS De prajftigtjs daemonum 

bolo,conniuente Deo,ob horumhominum incredu - 
litatem,maleq; conceptam de fagarum potentia opi - 
nionem,fep enumero accerfentur,infliguturq idem 
difium uolo de frugibus, que nuUo modo incantatio 
numuerbis aut imprecationibus Ledi pojjunt : fedd 
dcmone quidetn,Dco concedente ,uel ueneficijs.mul 
to minus e£ queunt alio traduci: aliam licet opinio- 
nem ex poetarum uberibus hauferint ueteres , ad nos 
quoque deriuatam . Hinc celebratur illa duodecim 
Tabularum lex: 

avi FRVGBS EXCANTASSBT, POENAS 
DATO: NEVE ALIENAM SEGETEM PEL- 
LEXERIS excantando: ne incan- 

tanto, NE AGRVM DEFRVGANTO. 

Anfam uero huius incredulitatis pronam admodum 
obtulerunt ruftici, fiducia m D eum uiua minus con- 
firmati: qui multifariam hoc etia tempore fecundum 
eorum incredulitatem uexantur d fatana,ut alias lac 
ademptum , alias [cetum, alias fegetes , alias armentic 
etiam interemptum 'abamijs putent: er uniuerfam, 
agricultura rationem non ad benediftioncm Dei in 
uera fide, fed ad meras anicularum uoluntates refe- 
rant • A dijciam do ftifrimi uiri I VLII S C A L I- 
G E R I uerba ad Cardatwm:Ais ad maleficij effica- 
ciam conferre malefici confhntiam:putafri cuiujfid 
afftttum agere in altu, quam m eu cuius afjvttus ejlt 
Neq- uerum eft, ab homine homini noceri poffeuer 
l>is, Nam qui$ iUawm uerba docuit! Non homo a- 

liw * 


Liber fecundus* 219 

Uus.Nam quis iUumi Non coele fas inteUigentid.Qu.is 
enim cum jacere audeat authoremfafcinii Ergo ma- 
lus d&mon : non ut hominem faceret potentiore , fed 
ut ipfum decipefet credulitate, atque foaum habe- 
ret tum impietatis , tum ceterni exitij. Ipfe igitur agit 
demon: ftultus ille ac uecors,putat fuis fefe uoci - x 4 

hus agere . * 

Interdum porr 6 Empufe exornanda: adbibentur, Naturalibus 



mfatut£ Lamice, per fornacem mox fe euolaturas, ac\ fatana La. 
per aerem longe lateq • euagatum ad tripudia, dul -\ ml “*• 
cifimx fympofia, concubitus er gratifimx rerum 
(feciacula confidunt: qu£ tamen per infamia ipfis 
ingerit ille nulle artifex, ubi ab munitione [omniferi 
omnino unguenti, inprofundifmum lethargicumq . ; 

(omnum dilabuntur infci £ . H £C ne [omnia uidean 
tur, libuit adducere , quid folertifiimus occultarum 
caufarum indagator loannes Baptijh Porta N eapo 
litanus lib. z.M agi£ naturalis, fiue de miraculis reru 
naturalium fcribit: Adeo dira, inquiens, cupido ho- 
minum mentes inuafit , ut qu£ natura mortaliu com 
moditati elargita e>% abutantur, ut multis horiynfi- 
mul co acer uatis componant Lamiarum unguenta : 
qua quanquam ipfe fuperfationis plurimum admi - 
fcent, naturali tamen ui euenire patet intuenti : qua- 
que ab eis acceperim, referam . Puerorum pingue - Lamiarum 
i finem abeneo uafe decoquendo ex aqua capiunt, in-r 

faiffandQ 



/iW^r, 



Striges, 
ffijloria me 
morabitis. 


220 De praft/gtjs daemonum 

ffiiffkndo quod ex clixatione ultimum nouifiimumfi 
fubfidet. inde condunt, continuo fi inferuiunt ufui; 
cirnhac immifcent deo felinum, aconitum, frondes 
populneas cr fuligine . Vel aliter fle: Sium, acorum 
uutgare, pentaphyllon, uerfiertilionis fanguinem , 
folapum [omniferum, cr oleum; cr fi diuerfa commi 
fcent,ab ijs non parum difidebunt: fimul conficiunt , 
partes omnes perungunt, eas antea perfricando ut 
rubefiant, cr reuocetur calor, rarum fi fiat quod 
erat frigore concretum. Vt relaxetur caro, aperian 
turpori, adipem adiungunt,uel oleum ipfius uicem 
fubiens, ut fuccorum uis intro defiendat, & fiat po- 
tior uegctiorfi , id effein caufa non dubiu reor.Sic 
~non ilhm node per aera deferri uidentur ad couiuia , 
fbnos,tripudia cr firmo forum iuuenum concubitus, 
quos maxime exoptant: tanta efl imaginationis uis , 
mpvefiionu, habitus, utfire cerebri pars ea qme me- 
moratiua dicitur, huiufmodi fit plena : cum fi ualle 
fintipfiead credendum naturae promtate fici! es, fic 
imprefiiones capeffiunt, ut fi iri tus immutentur , nil 
noftu diu fi aliud cogitantes : cradhoc adiuuantur , 
cum non uefiantur nifi betis, radicibus, cafhneis cr 
leguminibus . Dum hic penficulatius perquirendo 
operam nauarem (ancipiti enim immorabar iudicio) 
incidit mihi in manus uetulaqucedam (quas a fingis 
auis nofturtue fimilitudine Striges uocdt, qucefi pue /f 
nilorum fanguinem e cunis abforbentffionte polli- 
cita breuis mihi temporis fiacio allaturam refionfa. 


Liber fecundus» tu 

iubet omnes foras egredi, qui mecum acciti erant te- 
fks: ffolijscp, nudata,totafe unguento quodam ualde _> / 
perfricuit, nobis e portce rimulis confficuafrc fopo- / V t'4 • 
rifrrorum uifuccorum cecidit, profundo q f occubuit 
fomno.fbres ipfi patefacimus,multu uapulattantaq. ; 
uis foporis frit, ut fenfum eriperet . Ad locum far as 
redimus, iam medeLeuires fatifcunt , flaccefcunq . •. 

A 'fommo feuocata, multa incipit fari deliria, fe ma- 
ria montesq ; tranfmeafje,falfa depromens refponfa. 

Negamus, injht: liuorem ojkndimus, pertinaci - 
ter refrftit magis. Haflcnus loanties Baptifh.Lamia- 
rum quoque unguentum propemodum frmile tradit 
Hieronymus Cardanus, quod mirabilia uidere facit De Subtn.i;» 
Ndw er de bis qu<e nonfunt, er tamen indentur, ibi »*■<!« mirabi 
fermoeft. Conjht pmguedine pueroru, ut dicunt, llI,us ‘ 
fucas fr apij, aconiti, pentaphylli, folani, ac faligine. 

Sed tamen dormire creduntur, dum hac uident. Spe 
itare autem 'uidentur theatra, uiridaria, ccenas, or - 
; natus, uefks, formo fos iuuenes, reges, magiflratus , 

imo res omnes quibus dele flantur, quibus etiam fe 
frui arbitrantur, cernunt item d<emones, coruos, car „ 
ceres, folitudinem , tormenta . Hcec igitur funt uio - 
lentorum infomniorum caufa ?. Hinc etiam illas apio 
uiflitare ait, cajhneis, fabis, cepis , caulibus, phafe - 
hsfr fomnos turbulentos cientibus: fre magis per font „ 
num frrri uidentur in diuerfas regiones,atq ; ibi mul- 
tifariam affici, prout uniufcuiufq; fuerit temperies, 
unguento adiuuante. Cui noti abjimile ad inducen- 
dum 


iit D e praefHs^s daemonum 

Somniferum dum profundum longumq- fomitum, adiungam hic 
otium'*™ °^ cum - rec ’ f anin - loUj,hyofcyami,cicut£,papaueris 
rubei cr nigri,laduc£, portulac£ and unc. iiij. fenu 
fib<£ ktuerfe unc.). ex his omnibus fidt oleum ,er pro 
qualibet uncid ijlm olei nufceantur unc.ij. opijThe- 
... baici.Uinc fumantur unc.ij. ueliij.zrduoru dierum , 

fa turbatia fubfequeturfomnus. Eiujmodi quadam fhnplicia , 
& auferm- puta loliwm,fkba imuerfa,opmn, byo friamus, cicut * 
tM - papaueris /fecies,folanum furio fum, atque id genus 

reliqua, naturalium rerum peritis non omnino igno - 
ta mueniuntur, quibus mteUedus uel aufertur uel tur 
batur,ut qui ijs utatur,loquedo, audiendo eyreffon 
dendo amens uideatur, uel in fomnum altifiimurn ai 
dies etiam aliquot pracipitetur: at eorum ufim , cr 
aquas, uina, pulucres, trocifcos, olea, alias cp firmas 
hinc conjiciendi modum,jilentio inuoluere malui,ne 
ijs abutendi anfam alicui fubminijlraffe uidear. Per- 
petuo iuuandi,cr non l<edendi,anmum donauit om- 
nis boni author benigni fimus. 

Hic obiter ob raritatem ,er rei quaji miraculum , 

_ non erat pr <etermittendum,opij efwmTur cis, crmul 
opijfrefics t0 mavis Per fis, tam ejje familiarem , ut nihil prope 
firPerfas pmiharius : quod eo uorato je ualidores ejje, mi- 
ufm. nusq ; belli pericula timere perfuafum habent: quem- 

admodum inhis regionibus, ebrios quoque intrepi- 
dius fe quibufcunque naufragiorum er difcriminum 
fludibus obijcere obferuamus. Quocirca ubi exerci- 
tum coUigit Turca,opio uniuerfa ffoliatur terra, li- 
cet quo* 


Libet 1 fecundus. 

det quotannis id incredibili colligatur copia ex pa- VMeetf«tt 
pauerefrbo leuiteruulnerato, pojtquamcapitapro 4 . sa .{ 0 i 
truferit.unde Udis aliquot gutU emanant,paulatim 
Concrefcentes. Eius femine dpud Turcds non minus 
tara conferitur,quam in his ditionibus tritico , prae- 
fertim Achdrce, Cdrdchdrce, Spartadz, Emetetmdae, 
Grindlijsuicinis oppidis Paphlagoni* , Cappado- 
cice cr O licite. Vix Turcdm inuenias,qui opium non 
redimatedam fi unius affen udiorem tantum pofii- 
deat,eius dimidietatem opio impendet, fecum id tam 
togae quam pacis tempore collaturus. Quidam emi 
efui affuctfojemel drachmam mediam innoxie uord | 
hatpofhridie ucrb drachmam integram idem ille de-u 
gluti) t citra ullum aliud incommodum, quam quod i 
uelut ebrius appareret. BcUonius,qui huic nunquam' tfb.?. cA.iji 
dffueuerat, eo fumpto, nihil incommodi fenjit, quam Obfcruatio- 
in uentriculi orificio calefactionem, leue cerebri tur - num ' 
t>ationcm,crfomnum inquietiorem. Tritum Tur- 
eis in obijeienda calumnia prouerbium efl. Opi um 
c omedifxi:ac fi alterius proimcU homini exprobra- 
res ebrietatem. Optimum habetur , amarum ualdc, 
guftu calidum ut os inflammet, admodum pilorum 
leoninorum colore fuluum,odore molefrum er gra- 
ne. In extremo refrigerandi gradu id defignari, cum 
infigniter amancet,mfldmetq-, miru eft. Maffchlah MdjfchUh. 
tiulgaresTurcje nuncupant, Aphion peritiores. In 
ufu quoque habent puluerem lUis diftum H ciran Hmm U*. 
luc: cuius circiter coclear quiemq^e fimp ferit, ni- 
hil h- 


tib.r. de ali- 
ment. 

Solani fttrio- 
fi radix ima. 

nana* 

inducit. 

’Lib. 4 .ca. 65 >. 
Potui demeti 
tantis & C°~ 
p ori feri ual- 
de, meminit 
Paulus Re- 
net. de regor, 
hb.i.cap. 27. 


Cogreffta dr- 
inonum mu 
here imagt - 
narius. 


Incubus. 


ji4 De praeftigtjs daemonum 

bil loquitur, at continuo ridet, admiranda fe nide- 
re ratus : atque hinc [nos injUtuit gefhis , ut mgen* 
tent omnibus ffedatoribm rifum moneat, qui ubi 
admentem redierit, fe his uel illis fuiffe locis, er 
mira uidijfe rerum fpefcacula, dfferit. Rogati illi, 
puluerem cannabinum efjepleriq- rejpcnderuntiqui 
qiunquam ex Galcm do drino. , largius paulo fum- 
ptus caput ftriat, udporem furfum ob multam cale- 
fhftionem mittens: citius tamen fufpicdrer ex folano 
furio fo paratum effe, cuius radice ad drachma unius 
pondus ex uino potam,excitare /pedes nanas , 'magi 
nesqj npniniucimdas,docetBifcorides: fed duplica- 
tum cum modum, ad tres ufque dies mentis alienatio - 
nem afferre, addit. Bis, cr id genus fimilibm , for - 
tufis quandoque utuntur no firce Lamice. 

€f \Binc iarn incuboni fuccuborumq; laruas aggre 
diamur,quid in his uer itatis fucatur, jiudiofe er la- 
tius inucjligdntes : ut non modo e uulgarium, fed er 
prudentium animis, femel hoc flfe pcrfuaftonis fi' 
mulachrum excutiatur. Quum itaq • huius hcerefis 
maleficio erprceftigijs delufe demcntaUcp anus, a 
deemone fe comprimi, incubosq ; pati arbitrentur , 
hanc comixtionem,ut reliqua propemodum omnia , 
mere effe cx Ufa mente imaginariam, uel [altem qua- 
licunque affriilu titillatione cieri, accedente rei ima- 
ginatione, nec uer e congre fjum fieri, rationibus de- 
monjirabitur euidentifmisiubi prius commonuero „ 
nofbris medicis morbum quendam dici Incubum, ab 

incubaiu 


Liber fecundas. izj 

incubando, quod pondus quoddam nobis dormienti- 
bus incumbere, cr fuper nos confijkre putamus, re- 
fyirationem opprimens, cr ob id uocem impediens: 
itd ut fi uclimus domare, non polimus, cum fomnijs 
horrendis cr imaginationibus plurimis nos abalijs 
inuadiexifiimantes. Epilepfiam effie quidam fentiunt 
diminutam, quee fit in fomnijs, de qua Arijbteles in- 
tellexit lib. de Somno cr uigilia: ifreex-rm Grcecis sptx X7 xf. 
nuncupatur, id efl mfiultor, quafi aliquis infiliat,uim 
inferens ,cr eum comprimens, ut nonpofiit moueri, 
donec liberetur ab inuafore. qu.£ figna ab imminuto 
calore proueniunt: cr quum ff intus animales exi^f 
flentes in cerebro , ob uapores afeendentes d pituita) 

Cr melancholia obtenebrantur, ita utuirtus oppri-i 
matur,cr uideatur aliquid grauefibi inferri * quod 
tamen reitera non fit. Contingit autem potifiimimi 
re fu pino corpore iacentc ,plcrunque ore uentriculi 
%it pituita crajfia ler.taq;, aut ciborum concottu dif- 
ficilium copia oppr effio. Quum uero fiag£ fint ob fie- 
xum ut plurimum pituitofie,cr ob animi affitius me 
lancholiae , cur nonfupine cubantcs,huiufimodi mor 
bo erunt obnoxiae? atque accedente illo fienfucommu 
ni, ab immundi 'fipiritus afiiduafiuggefiione uitiato i 
putdb u Ht,fateb untu rfi uere fepaf)asejfie,quod jd- 
tem uel per fiomnum uel imaginatione intcnfa inno - 
tuit. ConuenientemhicexlafoncPratenfihifbriani De cerebri 
de ociofo quodam facrifico afificnbendd duxr.ita nar - morb.ca.i*< 
rat.Nupeirmefacrificus quidam me conuemt.Do- 
' p mme,m- 


tz<S DepraefKgijs daemonum 

mme,inquit, nifi fuccurras mi fero c r affliflo , aflunt 
Incubum paf eft, et prorfus perijitabes me habet. viden’ quam fim 
fiu/acrifcuf. emaciatus, quam exanguis, uix tenui pelle contegor . 

faeculentus ejfc foleo , freciofulus cr bene habitus : 
nunc foedum freflrtm uideor, hominiscp inanis ima 
go. Quid, inquam, te cruciat , cr quam affvflus tui 
caufam opinaris! Dicam, ait,intrepide, cr ualde ad- 
miraberis. Sub quamlibet firme no flem ad me com- 
meat muliercula mihi non ignota, cr pe flori meo iU 
tabitur, ipfauiolenter comprimit, atq- coarflat ani- 
mo meo uias , ut ogjre refrirare queam. Quin clami- 
tare cupienti,uocis iter procludit, ut quanquam pro 
pauore nitor attollere , minime queam. Nec manus 
ad propulfandam iniuria,nec pedes ad cape frendant 
fugam expedire ualco. Vinflum me et affixum tenet 
Heus, inquam fubridens, nihil admirandum prodicas 
(ex narratione incubum inteUigebam ) merum efl 
phantafma, merum ludibrium. Nec plura moratm 
Phantafna, inq"it:ludibrium,inquit,profefl6\io efk 
ita me Deus amet , quo hifce oculis confricatus fum, 
Cr quo hifce manibus exercui, enarro. Equidem ui - 
gilans, mentis f compos , eam uideo coram, crimu 
dentem accipio, conorq- obluflari, fed pro languo- 
re, metu, angufiia cr impafla ui, nihil efficio . H ac 
derehorfumuorfum amens curfitaui, unumquem- 
libet percun flans Jpofret 'ne fuccureremiferabiliter 
pereunti. Minoritam confului, quem caUidu uetera- 
torem dicunt } ab bocprof :nt aneam opem fr orabam: 


Liber fecuficftTS. 21J 

Jcd fpc meafrujiratus fum plane, nuttam is fdiute at- 
tulit: tantum monebat, D eum optimum maximum , 
quem iampndem precibus fatigaro, , ftrenuc ador an* 
dum, ut dign iretur mfejtam uexationem auertere . 

A dij uetulam quandam,pro fima populari, faga atq; 
uerfutam. Hatc aiebat, qui fub crepufculum diei jia- 
ti:n ab excreto lotio matulam obturarem dextra ca- 
ligula ,& fore ut eo ipfo die malefica me inuiferet. id 
etji uanum uidebatur, nec parum me ab experimen- 
to abjlerreret religio, uicttis tamen impotentia ea? 
diuturni laboris taedio, tentaui.Et per iouem, accidit 
uaticinium.Venicns in domum meam, uefic<e crucia* 
tum querebatur: nec potui ab lUdaut preculis fup- 
plex,aut contetione minax impetrare, ne fub noftcnt 
ad me terrifica commearet: fed implacabilis ue terent 
morem, afferuat, femelq; conftitmt me fcedo angore 
fnficere. Hominem huncuix quini ulla oratione ab 
infania reuocare: fed d fecudo tertioue congreffu hi- 
larior fhttus, morbum agnofeere coepit , cr fanatio- 
nis tycm fiduciamq- concipere, lam ad congrejfutn 
imaginarium. 

Primum hui tscongreffus udnitas, fv.cusf, aper - c <mtuUm 
tifiimis atq; adeo oculatis tefimonij ; , ac argumen- d.tmomact 
to irrefutabiii cotmincentur,ji uirgokoc deprauatat 
imaginationis fitfeino agitata , ludibriacp eiufmodi ^‘ r g° tefta- 
perpeffa , que a d.r.noms initu corrupta creditur 
(qualem apud Hollanaos ucfh.lem , ex propria per f uL:npnsii 
dftee cum hemone huius jfurciciei confefione frm - puh ex mia. 

p z nus ad- 


p. fymene do- 
tata fient o- 
mnes uirgi- 
nes. 

Deuter.22. 


22t De pradftigqs daemonum 

mis adiudicatam fao ) ab ob fictrice pcntd, uel alii 
non indotta fimina 'mfficiatur , contrefteturqfi eam 
enim adhuc uirginitatis zona,hymene nimirum mu - 
mtam effe ( fi alioqui a uin concubitu fuerit libera) 
comperietur. Ea fiquidem omnes uirgines ab initio 
dotatas, obuindasq; a conditore D eo fuiffe, contra 
multorum fecus contendentium fententiam ofkndere 
uolui: primumq; generale Mofisex Dei uoluntate 
confilium , de indicijs uirginitatis indubitate cogno - 
fcendis, fi de uirgine matrimonio tradita m Lefie an 
tea pudicitia; fufjncionc maritus uenerit, proponam, 
explicaboq ■. id tale eft: Si duxerit uir uxorem, accef 
feritq • ad eam, er odific cam coeperit, qucefieritq ; 
diuortij occafiones,nonien pefiimum ei obij ciens, CT 
dixerit: Vxorem hanc duxi, er ingreffus ad eam, no 
wiueniuirgincm,uel uirginitatis figna: tollent eam 
pater er mater eius, er proferent figna uirginitatis 
pueUcead feniores duitatis qui fiunt importa. dicetfi 
pateriEiliammea dedi huic uxorem,quam quia odit, 
imponit ei nomen pefiimum,ut dicat, Non inueni tua. 
filiam uir ginem. creccebac fiunt figna uirginitatis 
filice mece. Expandent uefiimentum coram femoribus 
duitatis, apprehendenti f fienes urbis illius uir u, ere. 
Quod fi uerum cfi uerbum iUud , er figna uirginita- 
tis in puella non fu crint inuenta, ducent puellam ad 
cfhurn domus patris fui, obruent q; eam ciues illius 
duitatis lapidibus, ut moriatur. Ad huius loci expli- 
cationem, er ut medias in omnibus puellis hymena 

non 


Liber fecundas. 229 

non agnofeentibus fatis fiat, ac meuminterim pro - 
fequar injhtutu, breuiter paucorum fententias prius 
annotabo : obiter deinde, qu.e d me in hanc rem ob- 
feruatafunt, ddieclurus . Ad hunc modum feribit 
Auicenna : Ante uiolationem puelle 'uirginis funt in 
folio matricis panniculi co texti ex ucnis er ligamen- 
tis fubtilihus udae, ortis ex omni parte eimquos per 
rimpitmas,cr effluit quicquidm eis eft [anguinis. 
Item Almanfor: Os uirginis confhrUhm eft, er ru- 
gofum tcrmYugis colli uirgulares nente texuntur , 
fubtiles: que quando corrumpitur uirgo ,rumpun - 
tur,<zrprceditt<e dilatantur rugte. Hymenis, in hu- 
mani corporis exquifitadiffettionc incomparabilis 
ANDREAS VESALIVS, leuiter ex Arabi- 
bus m hec uerba meminit: Arabum nonnulli quinq- 
numero uenulxs in medium longitudinis uteri cerni- 
tis diffundi afrruunt, er dextraru uenarum ora cum 
jfhiftrarum oris conniucre,comittiq ac ab illis puel 
larum hymena conflit ui docent, uenarum huc perti- 
nentium copiam centonem nuncupantes . Explica- 
tius de eo feribit do di fimus medicus\lo annes Guin - 
terius: V teri ceruicem, digitis in eam in fertis ,feca- 
bisad os ufque,fi uenerem experta fuerit mulier: 
alioqui digitos haud ita facile propter hymenaei im- 
pedimentum inferas. Nam ccruix membrano fa ex 
mufculis ipfius textura conniuet. Qu£ ut difnmpa- 
tur, prima coitio acerrima eft. Intra muliebre pu- 
dendum, /i ue in uteri c eruitis medio, engion efl ( ait 

p 3 A lexan- 


Li. ;.fen. «. 
trafl.i. ca. i. 
Hymen. 


Li.j.Fabric* 
Hum. corp. 
cap.j. 


Lib. 1. Inftit. 
Anat. 


Lib. I.ca.24, 
anat. 


led.Cii.5j. 


2?© Deprrefttgtjs dcsmonum 

tib.i. antiq Alexander henc ditias, cr Oelius )fiuehymen, intc - 
gricatis ueluirgmitatis argumentum. Ex uero ner - 
uafaifitedigitur exilitas , uenuUs difberfx tenuibus , 
quam primus conii eUat congrejjus . Virginei fiqui - 
dem locelli artiifiime circunqua cj; fub coriaceis caru 
eulis nymphe nuncupatis, membrana hymene Grue- 
tis ditia muniuntur, qua primo infultu difrupta, i le- 
narum uteri orificia hic intexta definentiaq- fangui- 
nem fundunt , menfiruim uuigo appellatum . Vnde 
twptis uirgimbus, prima concubitus notie, ex huius 
membranee uiolenterruptee uenulis f anguis proma* 
nat: cuius lituris,ut uirginitatis uel uirginaliim notis 
j tefli busfi, ti ntia quibus teguntur uel incumbunt lin 
I teamina , coram magiftrdtu,fufficacibus,coniugesq} 

\ uiolata: antea pudoris zona ftifo infimulantibus ma 
ritis expandi ojkr.diq- iubetMofes . Hoc quo-p mu * 
nhnentum cognouit author caminis uuigo triti : 
j . Ejhnxgiu n crimen, perrupere uirgi ais hynen. c 

onc nominis uaiidiorent argumenti propofi ti e fi ertienem, 

fe u pijkrwn cunctis feculis memorabilem hic ex Suida 

f! ' ,}r ' na . ile Wreuibus contratiam, afcnbere, uifum eft no inutile, 
tutat; et m.i jEairababePQno tempore mjtmiams imperium ob- 
n < femper itwcbxt,Ci at quidam inter ludaos princeps, Theoco- 
fm i. omine. Hic cum familiariter admodum uteretur 
l \cu- Wgentario Cbrijhxno, cui nomen erat Philippo, qui 
hs , maxime \pfum crebro ad amplexandam Chrijlianatn religio- 
conirti ni- L em b or t Ll kdtur: tandem ingenue ficffns efi, fe nihil 
yubitare quin l E S V S , que nos Cbrifium colimus , 


Jfrrimtati 

Jtr.u 

JClctln locas 

expleatur. 


mvnne- me- 
moranda o 
mu ibus 


duos. 


, 

Liber fecundus. 2jt 

isjjtquemfacri nates mundi Seruatore prtdixerut: 
ueritm fe anima inducere non poffe,ut abdicatis qui- 
bus nunc apud fungentis fungitur honoribus, nomen 
fuu I E S V Chrijh det.Vtaute ita de IES V Chri- 
fb crederet, fcnon folum ftcroru uatu oraculis per Z 
fuafum e(fe:fed my ferio quoda,quod dpud lud.tcos iit? 
arcanifimis fcriptum adferuatur,copertum habere J 
idcp huiufmodi effe:Mos erdt olim dpud gctem ludai 
cum, quo tempore tedcs fdcrd in H ierofolymis exta- 
bat,uiginti duos perpetuo fdcerdotes, quot fcilicet 
lingu£ Hebrdicce elementa , er Veteris tejhmenti li - 
bri numerantur , habere: cr quoties deco numero 
unus aliquis mortem oppeteret,mox alvum in defun- 
di locum allegar e: alledumq-, m codicem, qui ad eant 
rem in aede feritabatur, cum illius ipfius , tum paren- 
tis utriufque expreffo nomine, referre, notatis etiam 
jym dc(undi,tum fuffvdi diebus. Cum itaq ; quo tem-1 
porc lefus Chrijlus in hidnea uerfabatur, necdim ta-\ 
menfefe prodere, ueramcp fi dem propalam docere ^ 
cocpiffet,mortuus effet quidam ex dido facerdotunti 
nuntero : nec pofl multa ac uaria fuffragia, duijpiam l 
fatis idoneus effet repertus, qui in illius locum afferi- \ 
beretur: tandem propojitus eft lefus,lofcph fabri (ut 
aiebant) filius, tanquam homo aetate quidem iuuenis , 
c£terum er uita er moribus er dodrina in primis 
commendatus. dtquehoc fuffragio ab omnibus de- 
mum approbato, uifum ejhnatrem eius in confeffim 
drccjfere ( pater enim obierat ) cognofcendorm no - 

p 4 minrn 


Mciria pojl 
partum & 
mortuum Io 
fiphu uirgo. 


232 De prseftfgtjs daemonum 

piinum gratia, qu£ in codicem, ut didum efo,defcri' 
bendd effent. lUd igitur dccitd, er de filio eiusq ; pa- 
tre fcdulo interrogata , rcffondit: fe matrem quidem 
I E S V effe , atq- tpfum peperiffe . Ndin eius rei te - 
(ksfibi effe eas mulieres, dU£ cum pareret, prcefeo 
'Juiffent. patrem uero mUum illi in terris effe : quod 
pex me ( inquit ) quibus uultis difeite argumetis. Dum 
1 enim uirgo in GaliUa agerem, angelus Dei in do- 
mum, in qua uer fabar, ingreffus, non quidem dor- 
mienti, fed uigilanti mihi nudabat, futurum ut e Spi- 
ritu fando parere foliu,iubebatq; nome illi I E S V S 
indere.ltaq ; uirgo cum effem,per eam uifionem con- 
ccpi,peperiq; IESVM,p emanens uirgo in hunc 
ufquediem. His auditis, facerdotes iubebant adeffe 
fidas objktrices, easq ; fmma cura explorare, an 
etiamnum uirgo effet Maria. llUuero cognita ueri- 
Itate ex ipfa re, affirmabant eam uirgmem effe. Ad - 
‘hienerunt quoque (zrilhe mulieres, qu£ forte fortuna'’ 
£ adfuerant parienti, conjfexerantq ; edentem infm- 
Jem, qu.-e er ipfe attefhbantur filium eius effe I E- 
S V M. Quibus rebus attoniti facerdotes, denub ro- 
gabant Mxnam,ut Uber^profiteretur , quibus effet 
editus ille parentibus, quo ea ipfa parentum nomina 
poffent in facerdotum album reforre. ibirurfus Ma- 
ria: Ego, inquit, reuera eum peperi: uerirn nullius 
con fcia patris in terra , audiui ab angelo filium Dei 
effe. Filius efl igitur meus,cr D ei. Sacerdotes ergo 
cum h£c inteUexifjhit , in allato codice ferip ferunt 

h£cuer - 


Liber fecundus. ?jj 

batcucrba: Eo die mortuus efl flcerdos iUe, iUis na-) 
tus parentibus: cooptatus fi efl pro illo faccrdps conii 
muni omniu n cfirumfuffragto , I E S V S, filius Da/ 
uiui,pyr Marite uirginis. Porro hic codex c templi cr 1 /- 
urbis excidio k primatibus inter ludeeos viris magno 
fludio ereptus efl, afferuaturq • in Tyberiadc, c rei 
Tandem fubqcitautbor,fehcecab ijs audiuijfe, qui e 
Philippi argentarij ore intellexerant. 

Cceterum iUa ob firmari membrana orifleij uteri 
oflium feu uirgmitatem , eo hic demonflrare proli - 
xius fht fententia : quod id non infinite fortis, ufus 
atque exiflimationis do ftifiimi pier ique medici infi- 
cientur.quum tamen in quatuor puellis me id obfer - 
uaffe ob incumbentem nece flitatem, uiuis adhuc ocu 
latis fi te f ibus comprobare, non fuerit difficile. Pri- 
me-, circiter odo dccim annos nat.e,in duitate Gra - 
uienfi, chara mihi patina, ualida haec mcbranula [an- 
guinis faburradiflendebatur, tumebat fi cum ingenti 
doloreiquam quu ex litura k uiuo colore aliena, uno 
in loco putrere ludicarem , vellicans leuiter, aperire 
fiuftra nitebar: ea tamen pofica perrupta ffonte,co' 
p tofus profundebatur f anguis , unde paulatim conua 
luit. Ad alteram pueUam extreme Craneburgi de- 
cumbente, matrance uicina: cum ob fictrice accurren- 
tes, eam gefhre uterum uno ore, foetus patrem quoq ; 
denominantes, acclamabant (iUa licet interpofito 
etiam iuramento contradicente , ac feuirum nuquam 
admiflffe fiber ius affirmate ) ufqueadeo huic uterus , 

p S s potifii- 


Tn facerdote 
cooptatus 
fuit Itjits. 


Hymene mu 
ititas e/Je om- 
nes uirgines , 
contra mul- 
torum medi- 
corum opima 
nem proba- 
tur. 


2? 4 De praeftigtjs daemonum 

potifiimim in dextro uentris inferioris Utere protu - 
berabat.Adhanc quoque uocatus, re apud mulieres 
er obfktricem deffoerata,eius fcilicet partus dolori- 
bus intolerabilibus in tertiam feptimana notie diufe 
per durantibus, cum aliqua urine fupprefiione,uigi- 
lijs continuis, er appetitus deiedione, partem afife - 
dani fecundum artis legem crpofhiUntem nece fi ita 
tem trado, ubi tam ualide ob firmatum illud muni - 
mentum compcri, ut ne fubtilifiimi etiam foecifli 
cufoidem ufefuam , praeterquam in oris uefecee ex- 
tremitate huic annexa admiferit ( quemadmodum in 
fuperiore quoque contigit ) tametji diligenti mda- 
gine circumquaque tentaretur. Re autem penitius 
intro foeda, penfeculataq ; , quum puellam hanc an- 
num agentem uigefimumprimum , ferina utnuffa , 
florida uiuidaq ;, conjlitutionis prorfus fangimee, 
antea expurgationes menflruas nunquam fcnfiffe y , 
preter leue paucarum fUUamn indicium, qua- 
tuor ante annis matre de funda, intelligerem: ea- 
rum partium uenarum orificia magis hic intror - 
fumreferata, hunc in ea etate , temperamento , ni- 
te ocio ( fartricula etenim erat ) er anni uerno 
tempore, efferuefeentem profudiffe fanguinem , a- 
pud me collegi. Itaque anhelitum puelle compri- 
mere iubeo , retrudis didude cruribus, quo magis 
f fymenisin- uirginitatis cufivs tefiisq; tenax pellicula renitere * 
yfio. tur, atque ueftigio imprejfo in medio eius a peri- 
neo uerfus uefice cotium , er iujh utrinq; reli- 

floin- 


Liber fecundus. 

&o intcrfUtio , chirurgum , ob cafus illi inauditi rari - 
fctfow tremebundum, ut raforium mei nominis nau- 
fragio imprimeret adhortor, ac reiterataob neruo - 
fam crafoitiem bis fedione,fupra odio [anguinis atri 
libras paulxtim pro fluxiffe , tejhbvntur plures ma- 
tron£. I n eo decubitu eam ad tertiii permanere diem 
propter haemorrhagiam iubeo , licet fe mox ab inci- 
jione maximopere lenatam fentiret, de nulla debilita 
te ob largifoimam [anguinis tanto tempore extra ae- 
nas in ijs partibus retenti effluxionem, conqucjh, 

"Elatis inde huius eliiuiei reiiquijs , aqua hordei cum 
meile rofaceo fyringe inietta, poli tertium diem fu<e 
rejhtuebatur libertati,uaktudinem pedetentm con- 
f emuta inculpatam, ut uicejhno fecundo die pojl in- 
cijjonem legitme coeperint fuere menfes, fuum de- 
inde feruantes naturae tenorem. Similem cafum re- 
cenfet Antonius Beniuenius, quanquam membrana 
tlac omnes praemuniri uirgines ignoravit, quum di- 
cat,naturalia feminarum interdum claudi.Siquidem 
munimenta illud uni homini in multis uirgimbus ob- 
feruatu diffeile cft,qunm raro ft obuium, fi quando 
uenanm fatigutnem menfruum fundentium orificia 
introrfm puellis forte referari contingat,ac reliqua 
excrctionis uia hoc fcp anento praecludatur, ita nar- 
rat ille ■: Incidit in manus no foras puella qu<edam,iam ascauli* 

matura uiro , iam plenis nubilis annis, cui naturalia a. x3. 
ipfa clauderentur. Q U£ cum ego huiufmodi ma- 
lum curaturus infpiao , membranulam quandant 

uideo , 


Afexand.Be- 
ned. Iib.2. 
Ana.cap.’4. 
Hymen me- 
br ani} alias 
fraffior, alus 
naliaior, tu 
ftFaone opus 
ft : alias fra- 
gilior. 


Dcpraeftigijsdsemomjm 

tiideo, qua ipfius uulua ori opponeretur. Quare 
duabus linei* ititer fcfe tranfuerfis eant incido , jfa- 
timq; tanta ac tam ingenti impetu nigrior materia 
profluxil,ut grande lumen, quod tuncminifkr admo 
uerat, extinxcrit. Mcnfcs enim praeteriti intus tene- 
bantur, qui er dolores etiam fingulis menfjbus exci - ' 
tarent.Ttm reliquum curce ex aliorum ulcerum mo- 
re profequutus,haud multi s pojl diebus puella ipfam 
faiidm,zr coniugio aptam relinquo. Hac ille. P roxi- 
maadhcechy eme, quum puelLc odio circiter menfes 
natce urina impeditius fluerefnifuq- hyme promine- 
ret, uteri orificio filiolam carere fuffncata mater in- 
do dia, eam mihi o ffert infindendam: ego aticula ca- 
pitello membrana hac circimfcripta, er ueficce colli 
extremitate ojknfia , matrem redlius inftitui: er quid 
ad eliciendum liberius lotium faceret, edocui. Prae- 
terquam quod in quarta uirgine quoque certifiAme 
tegumentum illud folidifiimum cognouerimfia pudi- 
tifiimis mihiq; familiaribus matronis, qua hoc pudi - 
titia munimentum prima admifiione obferuarunt, 
idipfimpudica collatione re fcmi:ha,omnes uirgines 
eo donatas effie , ex feminis, quibu ficum familiariter 
er occulte hac de re contuliffent, fe inteUexifie, uno 
quo q- affer uerunt ore. Alias duas iam nuptui collo- 
catas, ab obfktrice perita fedtas etiam noui. mem- 
brana interim alias crafiiore firmiorefi , alias tam 
ualidautfedlioneopus fit,quafdam tenuiore fi-agi- 
Uorefi, hic obfeptas efje^minime dubium eft: plerififi 


Liber fecundas. 437 

ttiamputrefcere eam ex humorum afftuxu, er ex 
morbo perrumpi conjht. Exemplo id tefhtum facile 
fecerimmerim noneftnoftri iriftitutiftongiorem hu- 
ius argumenti hic contexere telam. fatis fitindicafje, 
imo apertas ojkndiffe rationes , quibus fuccuborum 
incuborumq- falfitas detegitur.item Mofis locu non- 
nihil explicuijje , er medicis anfam fubminijlraffe, 
membranam hanc oculatius obferuandi : cuius qui- 
dem uitiatie prius nomine , uxorem fecreto arguiffe 
non immerito maritim,olm memini. 

Si quis iam prcefi-xdior , ad illam Mofis fen tetiam Gener. 6. 
mihi obtrudendam confiigiat, Quod filij D ei ad fi- Loa fa 
lias hominum ingrefiifunt, atq ; bce genuerint poten' 
tes er celebres uiros : er hinc cum multis alioqui do- ingreju fnnt 
dis uiris infirre jhidcat , daemones pofje mulieru con fih au lw- 

cubitu fi-ui, atq; gener arr.huic AugujHni Steuchi Eu muuim ‘ 
gubinfepifeopi Kifami,uerbahcec, quibus errorem ca . 
hunc [olide refaUit,oppond:iUud, inquit, reijcicdum de Perenni 
feparanduq- a natiira daemonum uera, er pene inter phlIofop ' 
fibulofos daemones cefendu, quod no modo e noftris 
quiddfied etiam prophana pbilofophiac proftffores 
plericp fibi pcrfuaferiltyde filijs iUh<sDci,qui dicutur 
apud Mofem filias horninu uidifie, accifosfi m earu Gener s. 
cupiditate , ex eis filios genuiffc: qui quum dicantur 
Hebraice Nephilm , ab Hebraeis nejcio quibus ,er Ne fad' m ' 
noftris, qumetiam externe philo fophis, daemones 
crediti funt, qui partem diurnam atque humana mi- 
jhm habuerint, fuerunt fi multi, filios iUos Dei an- 
gelos fu - 


ejs Depraffrgtfsdajmonuni 

tit. t. c*p.j. g € l as fUfyictiti: e quibus , cum multis Hebrais, tofe- 
phus m fua deantiquit. ludaic. hijloria.quc.n tamen 
Zonaras hijkricus excufa, quafi angelos iUe appet- 
ierit filios Setb, ut Deo place ites, cr angelorum ui- 
tam cernulantes. Fuerunt et alij in ea opinione,ut La- 
dantius: uideturq; antiqui fimus errore libris Mo- 
fisnon rette inteUedis hauftus . Siquidem perbibet 
Plutarchus,? ythagoram, Xenocratem, Platonem , 
Cbryfippum , fuperiores Theologos jequentes cre- 
didifje, demanes fuijjc hominibus quidem robujUo- 
rcsMiribusq; longe procellentes, diuinitate ( inquic ) 
habentes neque fynecram neq ; puram, fed cum ani- 
mo natura cr fenfu corporeo contundam, uolup ta- 
tis cr Ukoris capacem Hoc etiam credidit Athena- 
goras philofopus Cb riftianus, I ujUnus item idem phi- 
lojbphus,cr Tertullianus, omnes ambiguitate uoca- 
buli dudi: arbitratio,- , filios Dei, angelos , purosq * 
deos , genitos excis: alij drmones, alij heroas uo- 
/feroesunde cantes eos , av» ri spurcf t amoreillo quo illi filij 
didi. Dei in feminas exarfiffent , filiosq ; eximie uirtutis 
Cr audacia genui fient, que dm Cratylo etiam retu- 
lit Plato, cr Athenagoras in legatione feribit: Simi- 
lis quoq; conditio fuit angeloru. Etenim cum omnes 
eifent liberes voluntatis, alj in ea qua creati a D eo 
fuijfent conditione permanferut: alij naturam fuam 
CT conditionem uiolauerunt. Is ergo daemon mate- 
ria:, cr formarum qu.e funt in ea, imperator ext/fit, 
CT caeteri qui cx his circa primum aethera uerfantur. 

Scitis 


Liber fecundus, t$p 

Scitis autem mhil abfque tefimonio nos prcedicare, 
cwm, nitamur ditiis Prophetarim, illi igitur dearne 
uitti, er in concupifcentiam prolapfiiis autem ne* 
gledlor er prauus circa, reru fibi creditarum curam p 
eft muentus . Ex his uero qui in uirgines exarserunt , 
natifunt hi qui Gigantes funtappdlati.ltaque ange- 
li iap fi de coelo , circa aerem er terram, prohibiti 
dcmceps ccehm repetere , uerfantur ; animi quoque 
Gigantum circum mundum, bacille . Tertullianus 
quoque eadem feti fit. Q ttee quidem dodiores melio- 
rcs.fi theologi, quibus filiorum Dei notior fuit ap- 
pellatio, nunquam dmj fent: non Hiero ny mus , non 
Augujnnus,non Gregarius Nazanzenus, nonpru - 
dentifiimus Cbryfojlvmus . Nec difficile e fi erroris 
fontem agnofeeremee durum probare, folitas facras 
liter as filios Dei nuncupare diledos ilii., iUimfi co- 
lentes. Vt de ]fracle:Ex Aegypto uocaui filium meu. FihjDtijmi 
A m Exodo -.Filius meus ijracl. i nPfalmo quo a- cla - ° fe ?- n - 
ra exi fit diffir entia, cum homines funt filij Dei, er MaXi; 4 ' 
cum nonfunt: Ego dixi, dif efiis, cr filij excelfi om- PfaJ.su 
nes: uos autem ficut homines moriemini. E cceeofi ... . 

dem filios Dei cr homines appdlat : fed filios Dei, *** *** 
quia creati ab illo, fidi fi udut dij, futuri fi fi Deu, co 
luerint: homi nes aute, in terrena fragilitate delapfi , 
regis calefis imagine denigrata.Tales erat iUi eluuio 
nis tepore filij Da, bona progenies ex Setb,qu<£ c&~ 
tnijh cu, filiabus hominujfcilicet corruptifimis fimi - 
nis, qu£ ficut uxor Adam, deinceps fi firme omnes , 

fiemari- 


240 De prseftigtjs daemonum 

fic maritos fuos corruperuntunde corruptiores filij 
nati, origo mali, [anguinis pij cum impio commijho : 
proptera nati beUicoji 6 fuperbi, contumeliofi. H ac 
funt ueriorafa natura non abborrentiaicum illa non 
abfint a fabulis poetarum. Nec natura fieri pote fi, 
nec affentiiur pbilo fophia,ffiritus corpore nudatos j 
amore [eminarum capi, aut ex eis generare potuijje. 
Habet enim fontem fuim,cr inferiores ortus,cupidi 
tates: fi defit caufa , defit effetius. Vbi non funt mem- 
bra genitalia, non eft amor coeundi. Vbi non efl ci- 
bus cr potus, non efifberma. vbi non fuit queren- 
da fucccfio er propagatio, non adhibuit natura cu- 
piditate generandi. Sicut fi> iri tus nudi fitire aut e fu- 
rire non poffunt,fic ueneris libidine nequeut inflam- 
mari. Abfurdum quoq-,duo efjegenera daemonum : 
tu/m ipfos angelos lapfos in concupifcentifi tim ani- 
mas Gigantum.Tuerunt cmm Gigantes bomines,nec 
ex hominibus fiteiedi funt damones : neccafus eorum 
fuit, quod exarferint in amorem. Erunt igitur fi.hu- 
lofi damones,tam quos libido rapuiffet, quam gene- 
rati ex eis. Tales erunt, quales H etior, Achilles , 
Aeneas, Hercules, ex hominibus er deis nati , apud 
poetas. Hac Augufiinus Steuchus. Se amore captos 
effe mentiuntur damones, ut amentes uicifiim femi- 
nas m officio artiius confringant, ardenter anima' 
rtm perditionem depereuntes. 

Quod uero peculiare damonis prius cum uiro, 
deinde cum muliere congreffus figmentum commen 

tentur 


Liber fecundas. i 4 t 

tentur nimis imprudenter, ac argumententur ab fur - 
de admodum plerty Theologi (ut Mattei malefica- 
rum architefti, Uenricus Infhtoris er lacobus Spren 
ger ordinis Vradicatoru , [acne pagina ? do dor es er 
b<eretic£ pefhs mquifitores, atq- Martinus de Aries 
theologfx profiffor, dc huius fhrin<e alij ) eundem fci 
licet daemonem uiri [celerati prius fuccubum , ejfici 
mulieri deinde incubum: femen fi uiro antea adem- 
ptum, mulieris inde fimi in ipfo adu infUUari , atque 
h 'mc prolem concipi , prdgignifi: n<e id ridiculum ni 
mis uidetur , quam quod multis debeat confutari ar- 
gumentis. Hoc folummodo dicam: lUam feminis ex 
[anguine et ffiritu temperiem generationi aptam, m 
ordinatis a Deo locellis , extra propria conceptdcu- 
la,qualicitnq- praecipue traslatione corrumpi er in- 
terire. Neque hic credendum Alberti fcbcliajhe , 
quafi per [eranum referenti fi femen emiffum ad ter- 
ram poneretur ad matricem,po fiibile ejfct quod con 
ciperet: ofiapius contingere, quod in balneo, ubi 
uirfperma emittit,muliere prajentejpfa tanquam 
iii coitu concipiat, quia matrix e fi maxime attracii - 
ua,& femen adhuc uigens, nec exhalatione impo- 
tens, atque ideo [ceki/ni produci pojfi, idfi exprrien 
tia comprobatum e ffe. Nam fi femen fuper faluidm 
effunderet fihs,atq- ftluiam hanc aliquis comederet, 
tum exilio femine generarentur in uiri uentre files . , 
per uomitum expellendi. Abfurdiorabxc funt , er 
mndaciora, quam ut logiori refutatione indigeant s 

q idemfii 


Traft. &tfa 
perft. 


De eode dtc- 

mone faccuJ 

bo & incubo 

abjUrdunz 

cjmmndam 

T.>eologom 

cirgnmentii. 


Lib. de for- 
mat. hom. 
ca. 1. dc Ge- 
ner. embrfi. 


242 De prapfl/grfs dacmdnum 
\dem fit rcfponfum feminae habitati in uicinia Auer» 
rois, quifcribitexm iureiurando confemtffe ,'qi.bi 
infente conceperit femine ex balneo attrafto , quod 
projudifflet lafciuiens maflurebator. 

Nec dubium ejl , alios mihi Auguflinum hic de 
SLife if.de Ci- incubis daemonibus obiefturosjta flcnbentem:Quo - 
«it. Dei c*. niam creberrima fana efljnulticp fle expertos ,uel ab 
**• eis qui experti efflent ( de quorum fide dubitandum 

non efe) audiffle confirmant, Sytuanos er Faunos, 
onum Cuper quos uulgo Incubos uocant, improbos fepe extitiffe; 

mulieribus , cr earnn appetiffle ac peregiffe concubi 
Gcnefim. tum: er quofdam deemones, quos GaUi Dufios nun * 
j. cupant,hanc aflidue immundiciam er tenture er efe 
fecere, plures talesq; affleuerant,ut hoc negare impu- 
dentiae uideatur : non hic temere aliquid audeo diffe- 
nire,utrum aliqui feirxtus,elemcnto aereo corporati 
(nam hoc elementum etiam cum agitatur flabello, 
flenflu corporis tafiuq ■ fentitur)poflint etiapati hanc 
libidinem , utquomodopoffunt , flentientibus femi- 
nis mifceantur. Hac paru aut nihil fecere cotra nos , 
intelliget is,qui cum noftris rationibus fuprd uddu- 
ftiSy exaftius fmgula difcufjerit,expenderitq-. Qu£ 
tnim rumore acceperit iUe,dutaxat recenfet,nec cer- 
ti aliquid fhtuere audet. & fi demus , feiritus aliquos 
elemento aereo corporatos effle: minime tamen hinc 
fequetur,ab aereo corpore,cum eo quod contempe- 
rata quatuor elementorum permixtione confiflit, nat 
turakm 3 uel fimilem ei qui inter paria terrena magis 

contenh 


Liber fecundus.' 24* 

iconteinperatione imbuta, contingit corpora , exerce- 
ri congreffum. Praeponderet itaque hic ratio ? & 
ueritdtis robur. 

De Satyris illis Jalac&us quietia obtrudatur, CT 
eande cu Syluanis er Faunis ratione habent, an ueri 
fuerint daemonesiquid in Atticis ferip ferit Vdufanias , 
breuiter adijeiam. Equide ( ait ) de 'Satyris qui' nant 
fint,ut aliquid certius , quam ab alifs traditum fit co- 
gnofccre,fmguU ex multis funi percunftatus. E uphe 
mus Car tandem , uir non ignobilis , haec mihi recens 
fuit: fe, cum in Italiam nauigaret , uentorum impetu 
in extremas Oceani oras delatum: ibi multas effe infu> 
lasdefertas,qu<c. ab hominibus agrcjhbus incolutur. 
ad alias infulas appellere nautai noluiffc, quoniam 
antea in eas appulfi,d quibus tenerentur incolis, non 
ignor arent: fedtuc etiam praeter eorum uoluntatm 
tfmpefhtc eo adattos , infulas d mutis Satyrides ap - 
pe UariiincoUs ruffos effe,cr caudas non multo equi - 
nis minores, infra clunes habere. H os, ubiprimum 
hoffites fenfiffent , eucfbigio nkUa edita noce ad na- 
uim concumjfc, ac mulieribus quae in naui erantjnd 
nus iniecijje. mutas utro paucfclttos, mulierem Bar- 
baram in infulam expofui(fe:in quam Satyri, irruen- 
ies,non taniu eamquoe natura uir is expojita e fi, par- 
tem, fed aliam quamlibet petulanti fime appetiuiffe. 

De Satyro quoque animali haec feribit Ant.Sabcl- 
licus:Ex Athenis Sylla per Theffaliam e r Macedo - 
tuam ad mare defeendit , mille cr ducentis nauibus 

q 1 exDir- 


Satyrides in. 
fuU. 

Satyri. 


Ii ).nEnc«.5« 


$44 pfacftigtjs daemonum 

exDirrdchio Brundufium tranfmiffurus. Vroximi 
efl D irrachio Apollonidis circa hanc Nympheum . 
Sacer ibi locus uirenti coUe ac pratis ,qu£ fontes mul 
tifariam irrigant , Hic fub id tepus,quo Sylla eo eunt 
exercitu uenerat,Satyrum, animal bu/mano ore,at<p 
ea forma qua pingitur, fomno preffum , atque ita ca- 
ptum, locorum accolce ad Syllam uindum perduxe- 
runt. ibi haud una uoce interrogatus, quis effet , muU 
tisq ; uaridrum Ungudrmi peritis ad hocipfim adhi 
bitis Janturn uodferatus dicitur: uoxq; afpera ex eo 
profeda,inter balatum er hinnitum media. Sylla re- 
ligione, tattus, datis comitibus, qui eu infolitudinem 
de&ccrent, miffim fieri 'mperauit. Animalia etiam 
fuiffe quee Satyri dicerentur , feribit Hieronymus in 
uita Bauli primi heremitceieosq ; locutos ejfe, er ra- 
tionis officia peregiffe. Refert quoq- , Satyru quem- 
piam Antonium quondam allocutum fuiffe, er genti 
lium errorem in fe colendis animalibus damnaffe\af- 
firmatep unum uiuum olimproduftum m publicum, 
Z? mox ad Confhmtinum principem defiinatum. H is 
addit tamen,diab olo facillimu ejfe Satyri imaginem 
Trafl.de Su- er nomen affumere.Apud Strabone iitde leginius de 
perfi. ( Satyris, Silenvs, Bacchis , er Tityris,quos ( inquit) d<e 

monas quofdd,deorumq ; miniftros Citretas nucupat, 
jlhifto incubi Nec folum (inquit Martinus de Aries theologus ) 

twlimbuT d P Ul ^ m ale ficos, fed et circa alias probas mulieres ac- 
probi* aeci- c ^dit haec 'incubi W.ufio. Nam ex facerdotis cuiufdam 
in» relatu accepi,hoc tempore ipfi in confefione releua. 

tumfuijfe 


. Liber fecundus, m 

pimfuiffe k quidam proba muliere nupta , cui fepc 
in [omnis uidebaturffe reucrd fuper iumenta equita- 
re per campos cum alijs : atque ita euagando fuper 
aquam,coire hominem cum ea, cr mtenfam in aftu 
feperfentire uoluptatem : er hoc fepe ci accidiffe 
phqntalUcejUufaone deemonis manifeftum efl. Vnde 
Auguftinus fuper Gencf I lia enim que accidiffe ut 
quidam recordarenturjn quorundam animaliu cor' 
poribus,aut falfa facla narrarentur, aut illufaonibus 
demonum hoc in eorum animis fattum efl. Si enim 
contingit, ut quis in fomnis fallaci memoriarecordd' 
rctur,fe aliquid fiiijfe quod non fuit,aut feciffe quod 
non egif.quid miru cfl,fa quodam tujb Dei occultoq ; 
iudicio fanantur demones in cordibus hominum tale 
aliquid poffei 

Deluforij adultcrij exemplum his accedat,appri' ^ulterini 
me ridiculum. Mercatoris cuiufdam uxor circiter fex congretfw t l~ 
*uel fepte miliaria d Vuittemberga , Slefaa uerfus , ab r fafo diubo. 
fente negociationis cauft marito, peculiare folet ad' llca ' 
mittere concubinum. Contigit itaque marito peregre 
agente, amafaum no diu redire:& pofl curatam cuti' 
culam,uenereamcp, perattam uelitationem,ut uideba 
tur,horamatutinafapecie picee affumpta momento , 
concubinum infidere promptuario, ac cocubitne his 
uerbis ualedixiffc.hic tuus fuit amafaus,didlofa citius 
euanuiffe,nec redijffe unqua. Vuittemberg.e ab exi' Iomne 
mio ecclefaafk id accepit infagnis dodtriiueuir lodU' t h 0 dmmedi 
nes LITHODIVS , medicus exceUentijfamus, ac cm. 

q $ collega 


*4$ DcpraffWgifs daemonum 

collega mihi fingulari necefiitudine coniunttus. 
Nullo ergo modo, ait Cafiianus,credendum efi,fpiri- 
tuales natura cum feminis carnaliter coire poffe. 
N an fi hocaliquado poffiet fieri, quomodo nunc uel 
nunquam uel rarouideremus, aliquos ex eorum con 
cubitu de mulieribus ab f que uirili femine nafci i cum 
pr£fertim confiet, eas libidinum fcrdibus delcdari 
admodum, quas proculdubib per femetipfos potius 
quam cum hominibus exercere mallent, fi illud ullo 
v «de nodo effici poffet? Nec item immerito do Hi fimo 
SuLtfi*. 4 P hilofopho er medico lulio Scdligero libet cum fto- 

Carciexwc. macho excipere, qu£ de d&nonunt coitu pfellus e f- 
55; • fudit. Quare cum Iamblicho concludamus: Qu£ fa- 
ti, de Myrte fcinati muginamur, pr£ter imagmamenta nullam 
y ' JS ' habent aftionis er effentu ueritatpn. 

Hinc confiat, cunilas quoruncunque hifhrico- 
rum ^narrationes, commixtionis eiufmodi phanta- 
fiic£ zr diabolic£ figmentum comprobantes , ut fa- 
hulofas , ab omni ueritate excidiffe , optimoq; iurc 
peffirn ire : er uel ab alijs primum fuiffe chartis ii- 
lacubum it litas, uel ex aliorum relatu a facile credulis deinde 
tnoneappro- tranfferiptas , er ad pofkritdtcm traduftas: 
ruomtSfa c [ Mn{m aliquas, ne filetio eas fepclijffefhdio uidear, 
btdofe. hffi lacoldignxbor. Hanc deferibit fabulam Boethius 

hifioricus. In Marrea regione, uti ex his quirem 
TCjt n. t }j dnc ccnjfexerant, accepimus , nuper pueUa nobi- 
lis formo fafi auerfataconiugium, inuentaefigra- 
uida ; Parentes cum fiupratorem quaererent , faffit 

efipuctU 


Liberfecundus. 147 

tf puella, no ile dieque fecum formofifimim cu * 
hare adolcfcentan , nec fe fcire undcueniret. ltti t 
tamctfi parum fidei rcffonfo adhiberent , tertio die t 
" indice ancilla, cognofcentes illum adeffe , cum ten- 
dis ac facibus fubiid ingrediuntur referatis foribus; 
horrendum monftrum , er fupra humanam fident 
terribile , infilit complexibus conlf icantur . Ac- 
currunt ocyus uicini ad foedum ffetiaculum, atque 
hter iUos facerdos probat <e uit#, nec facrarum li* 
ter arum ignarus , Euangelium beati loannis cum 
recitaret , eoq- peruemffet , Ef Verbum caro fatium 
ejl: dtemon ajfortans cubiculi tetium , incenfafu- 
pelletiilejbidore emijfo horribili ahijt.femmapofl 
triduum peperit monftrum undequaque affetiu 
foedum , er quale unquam in Scotia uifumnonefi; 
quod objktrices , ne in familite dedecus feruaretur, Pfychetueli- 
extrutia pira exufferunt. Huic fimile admodum u fi° u f n f re * 
cjt, quod de Venerea Pjyches uelitatione cum for - 
tnofo deo’ Cupidine , qui alijs uenenatus ferpens Lib 5>)deA g 
er feuifiimd befiia d.cebatur , feribit Apuleius. uoaur» 
quare etiam eandem ueritatis opinionem iure me- 
retur. 

Aliud idem Boethius recitat,quod fuo tepore etid 
contigit anno 14.86.E' Phortea afiuario cu folueret 
in Belgicam,tanta uis uentoru ac maris nauim qufn- ^ 
dam affixit, ut uclis , malo , cceterisfi qu£ ad nauis 
tutelam adhibentur, fiatiis,fola immines fubmerfio 
cxjpe flaretur. Exclamat nauta, hoc damonumeffi 

q 4 fatim. 


14? IBepraeftigffsdaemonmry 

fa{him,quod prceter temporis rationem fitfiquiderq 
fub ceftiuo foljtitio,qudm maxime ea Oceani partem 
tranquillam effe. Cum diu ficqueflus effiet , auditur 
Si uerti hoc uoxmuliercuhe , que ex imo nauis accufat feipfam 
fit,potmt m- confuctudinis cum demone iam multis annis ; ac t:m 
‘no pati irn^i demum innauiab iUo fabaciam fe fuiffe fatetur, ob 
nanti: &tt idq rogat,ut quando perniciem afferat omnibus, fo- 
cautius om- fo dedatur mari. Ea cum lachrymans exponeret,ade- 
Ti-r ^eampT rat f ort ^ facerdos,quihortatus feminam ad p oeni tu- 
fiea a d/mo- dtnem,cr ut de Deo no dcfperaret,admonuit. Sic illi 
ne fuiffe exci lachrymis, fufpirij$,animiq; dolore peccatu horruit, 
^am inter im nubecula quedam e nauis fentina expirans , 

& fetore. fono, flamma, fumo, foetore prodit demonem. Cuius 
reccfju pacata tempejhs , omnesq- cum rebus fuis in- 
fperato falui in portum uenere. idem exifhmauit 
Merlmum, cuius maxima adhuc fama ejl in Anglia , 
fic genitum effe. Hinc quilibet palam uidet,quantum 
hifce miraculis fidei debeatur.Vt autem rerum men- 
dacium collatione clarius eluceat ueritas, ridicula il- 
lius fuperfUtiofe cetatis commenta de Mer/mo, uelut 
- de Cygno quoque,iUinere ex V incentio, non pigebit. 
Ab eo narratur, Vortigerhum regem confilio capto 
Li. ii. Hifi. qujd ad p u i tuitionem facere deberet, iufiiffe acciri ar 
tifices,qui turrim forti f imam extruerent. Sed eunt 
eorum opera tellus abforberet,fuafum ejl regi, ut ho 
minem fine patre inquireret, cuius fanguini lapides 
er cementum confpergerentur,quafi eo modo flabi- 
le redderetur cementum, Inuentws igitur adolefcens 
*" . v M erlinus 


«a.30, 


Liber fecundas. za$ 

Merlmus nomine, qui cum matre adducitur coram 
rege,qu£ itlu ex ffliritu in hominis flgecie conceptum 
effle fatetur. Malinus hic multa obfcura reuclauit , 
cr futura prodixit. Apauit enim , fub fundamento 
e ffe lacum: fub lacu duos latere dracones, quorii unus 
rubeus populum Britonu,alter uero albus Saxonum 
defignarekzT uter eorum in conflidu alterum fupe-r 
raret,uaticinatus efh atque Aurelium Ambroflnim, 
deuido Hengifb, cr combufb yortigerno, regnatu 
rum. Ex Helimando idem h£c refert: In Cqlonienji 
dioecefi farno fum cr immane palatium Reni flumi- 
nis fupereminetjluuamen nuncupatum: ubi pluribus 
olim congregatis principibus, inopinato aduenitna- 
uicula,quam coUo alligatam cygnus argentea trahe- 
bat catena. Inde miles nouus cr incognitus omnibus 
exilijt, cygnus eu nauem reduxit. Vofka uxorem du- 
xit miles , liberosq ; procreauit. Tandem in eodem 
palatio refldens,ej cygnum inffliciens aduentantem 
cum eadem nauicula cr catena, fhtim in nauem fe re 
cepit,nec teijus eji amplius: progenies autem eius in 
hunc ufque dian perfljlit. Hoc exemplo , fp iri tuum 
quoque fleri cum feminis co ngreffim, defenditur: cr 
ex eo figmento in arce Cliuenfi (ubicyr altiflima tur 
risuetujb conff icitur, Cygnea nuncupata, in cuius 
fiftigio cygni flmulachrum uoluitur ) antiquiflimis 
tapetis intexto, originis iUuflriflmorum ducum Cli- 
uenflum uetujhtem deducunt: quemadmodu poten - 
tiflmorum regnorum cr cldrifimarum familiarum 

q s initia 


Merlini bi- 
foria nel fa- 
bula . 


Lib.4. 

Iuuamcn. 


Cygnus nani 
cula argetea 
trahens cati- 
na. 


Cygnea twr • 
ns Cliucnjis . 


Obfcura cla- 
ri f. familia* 
rum mitia. 


aj* Deprseftfgtjs dasmonum 

initia eiufmodi adornari lenocinijs folent , ut diuini * 
tatis aliquid ijs incffe, citius perfuadeatur. Ex Gau- 
frido Antifiodoro eiufdem fidei miraculu,lib.i.iderti 
iUe Vincendus fcribit, harrans decanum quendam fit 
cerdotum,cum forore ducis Burgundia regi Sicilite 
R ogerio defponfuta, aliquandiu im eo regno inkabi - 
tafje , qui fe rem ibi comperiffe admirabilem certifii- 
tne affirmaret: iuuenem uidelicct quedatn fhenuum , 
C? natandi peritum, circa notiis crepufculum luce 
futue in mari balneafje, & mulierem poft fe natan- 
tem crinibus apprehendiffe , tanquam ex focijs ali V 
quem qui eum mergere ucllet. Quam aUoquens , ne 
tterbum quidem extorquere^ potuitquare opertam 
pallio, domum duxit, cr tandem in uxorem folenni- 
ter accepit. Increpatur aliquando a focio,quod phan 
tafma amplexus fitifjet, expauefcens , gladio extra* 
flo coniugi minitabatur, fe filium quem ex ea fufce - 
per at interfetiuru,nifi ipfa loqueretur, fuamq ; fate- 
retur originem. Q ux, V<e ( inquit ) mi fero tibi, uti* 
lem perdis uxorem, dum me effari cogis. Tecum mati 
fiffemiac in rem tua effet, fi miuntiu mihi filendum 
permifijjes, Nunc autem me pojlhac npn uidebis: cr 
t uefligio euanuit. Puer autem adoleuit , cr marinum 
coepit frequentare balneum, Tandem die quodam co 
In traft it V<m multis puerum in eifdem flutiibus occurrentem 
Lami) s & rapuit phantaflica iUa mulier. Vlricus Molitor LL. 

g>hy Ionicis. D otior, puerum hunc cLemonem fuiffe in pueri fpr- 
\na apparentem, cr matrem fuccubm, dmonium 

fcilicet. 



Liber fecundus. x?i 

fcilicet , arbitratur : militem item incubum , er 
Merlinumex matre delufa daemonis artificio fuppo- 
fiticium. At mihi fabules erunt De daemone [ac- 
cuba gratifiimes omnium formae adolefcentem iru 
fejhnte, memorabilem ex Boethio hijbriam etiam 
comperies libro huius Operis quarto. 

Dekfianis huius zr fallacia: diabolicae duo adhuc 
exempla adijcid,ex illujlri philo fopho francifco Mi 
randula. Agno «i ( inquit) uiru nomine Benedirtum 
\ Bemam, aetatis annorum feptuaginta quinque, eun - 
demq^facerdote ex his quosprcfbytcros uocant , qui 
armis plus quhn quadraginta cum daemone familiari 
fub forma feminae iUi ajfociato concumbebat, info- 
ru deducebat,aUoquebatur,adeo ut ajhntes qui nihil r , 
siidebant, eum pro fatuo haberent. Vocabat autem demon, am* 
illam Hermelinam,quaji mulier effet. Alium quoq-, ju/acerdot*. 
Pinnetum (ait) nomine noui,qui ad ortoginta et am- 
plius annos peruencrat,cum daemone alio, quimulie 
bri forma ei uidebatur , uocabatq; eum Ylorinae no - Pinnetiama 
mine, plus quadraginta annis uenercas uoluptates 
cxercuiffe. Sed is, dum haec feriberem, uiuebat: alter 
poenas iam dederat, confeffus arcana j e in facrificio 
nonprotuiiff:,confecratumuero munus mulierculis 
ad uenefxcia prabuiffe,pucm [anguine exuxife,atq; 
alia eiufmodigrauiafcelera,tormentoru tamen ui,ne 
iocum fuiffe credas. Atq; hacc aliak plura ( ait Car- 
danus, pojl eorum recitationem ) f ueltem adijeere, 
4b[urda,uiro(fc ta graui proferto indigna funt,ac ua i 

nater ab 


t^z De praeftigrjs daemonum 

na, er ab omni rdtione aliena. Primumfi ex ipfiuf 
exemplis illum cofutare licet. nam iuuencuU itLe uel 
uero, uidebantur corporo, cum non effent: quod non 
folum fenfibus c r noturali rotiom repugnat ,fed etid 
Seruotoris outboritoti. Si enim non folum uifus , fed 
ctiom tadus hoc modo decipi potejl , CbriJH didunt 
nihil concludit oduerfus Thomam. Sin autem corpus 
fidum illis uidebotur, quod otrocius poterat effe tor 
mentum, quam uclut damnatu d Mezentio, cum mor 
tuo concumbere i Horret animus, mens fhipet,ubi ta- 
lia cogitat. Sed uir alioqui non imprudens ,er nimiu 
quorundam Platonicorum figmentis addidus, mo- 
nachorum mendacia, uulgi famam, muliercularum 
nmiasfibellasq- aureo afino dignas, fandis philo fo- 
phitc fermonibus immifcuit, totamq . ; artem fcedifii - 
me conjfiurcauit, nec Peripateticus mfquam, nec fa- 
tishac m parte ChrijHanus: nec Platonicorum cele- 
brium, ,e quorum grege fe unum fore exiflimauit, pta 
citis confentiens.Eo igitur fidum efl,ut dele dare po 
tius ledores,atcfe allicere, quam ferio tradare quic- 
quamuifusfit. Sed'zr beatus Augufiinws d tamab- 
furdis narrationibus fi abftinuiffet, licet forfan pau- 
ciores habiturus ledores, grauioris tamen uiri opi- 
nionem affequutus fuiffet apud eruditos. Sed ea fuit 
feculi labes, ut plurimi, uelut nunc de regno, fic gran 
dioribus medacijs decertaretiqua iUe uir fandus pro 
neris accipiens, ac quafi cemulatione gentiliu figmen- 
tormfibrisfuis inferuit,ita<fc illi tatm fidei habeo , 

. ' quantum 


Liber fecundus* 

quantum fe oculis uidiffe tejhtus ejl: m alijs, minime. 
I m enim conjht unicuique, maiorem talium narra- 
tionum partem fibulo fameffe. Sed unde tata incre- 
menta tam abfurdis deliramentisjam pene diflu ejl . 
A uaricia ip forum quibus inquijitio talium, iusq- eat 
puniendi permijjim ejhuanitas ac fhlticia delinque - 
tium,nouitatis defiderium,w ignorantia caufarum , 
euentuimcp naturalium.Hcec Qardanus. Meo tamen 
indicio fac er dos er Pinnetus a diabolo ittufi fiierut, 
qui mentem utriufq- ita uitiarit,in illoru phantafiam 
iUapfus,qua imagine mulieris 'rnbuit perpetua, qua 
illi ualde dele flati, facilius induci potuere. 

R ifufane excipiendum, quod in hac rem quidam , 
meprtefente, coram potcntif imo, eodemh ,• pruden- 
ti fimo Principe narrabat: famulum fcilicet diluculo 
nuperrus concefiffae,ut equos mature domum e cam 
'jis reduceret: atq- in agro quamdam eiufdcm pagtfa- 
minamvtalefacij infimulatam inueniffe;fup'mo decu- 
bitu prpjlratam,cui iricubuiffrtdcemb, Ad hac^qule- 
ffdmfaiffet damonij forma', fcifcitabatur Prificdpsj 
Refpohdit alter: Canis nigri: ttic ludi&Tdrttijfa&di, 
prxJHgids er uulgi opinione fdlfe irridens Princeps i 
Jgnorabdm diabolumcdni nigro fimile ejfe dit:aho_ 
profaflo mentis acumine,quhn uulgdres cenferefo- 
lent. Nec dubito, mulier e iUdm tunc temporis 'etiam- 
nvm m leflo decubuiffe: er jimulachrurn hoc rujlico 
dfatanafaifie obieflum , ad finiflrm de ea conceptus 
opinionis confirmationem. Vberior equidem fuifb-> 
\ didjn 


k?4 De prafHgtjs daemonum 

dio, mfcedifiimo ludibrio [a huius commixtionis ne* 
gotio,ut quum omnis illa fugarum turba fc ea uitiari 
confiteatur unaquaque fuum certo indigitet no* 
mine procum, fi huic congreffui nihil ine-fje ucritatfc 
obtinuero , promptius uniuerfa illa phantafmatu, da» 
moniacorum machina collabatur , u tritas eluce fcat 
clarius, diaboli regnum eat peffim altius, emunio in 
populo ChrifHano citius raiafcatur, inuiolatiusq; 
conferuetur. 

Caterum ut tandem hunc fabula atium fnire oc- 
cipiam,quemadmodim ha Lamia nec longiori pere 
grinatione,ldbore aut ffudio, corrupta mentis dotiri 
tum cum magis [celeratis conquirunt ; ita nec ullos 
habent libros, quorum adminiculo in fua profifiione 
infituantur, promoueanturue: nullas etiam praferi * 
ptas coniurationim formulas, quas fequuntur : nui - 
lum adhac annulo incarceratum, aut cryfhtti folidip 
tateobfeptumdamonem,in fuum mini fer ium , ue- 
lutplerique Magi, circumferunt: corruptam uariji 
imaginibus ab immundo ffiritu ingeftis, phantd 
ZdmUrttdo folummisdo do doron uenerantur ©“ colutih 
flor , corru- cui ut plurimum propenfius conffi , mifsre decL 
pta. phanta- piuntu.r, ac in perniciem ruunt Nec quidem pra» 
fi* ’ ter uulgarem morem quicquam peculiare oh indolis 

crafidan cr fbintuum inhdiiitatem poffunt, queet 
tamen damoni ob tenuitatem fubtilitatemque erit 
facilimum. Et fi fufiinuero, nufquam ditiarum no- 
bis Lamiarum mentionem in uniurrfis fieriBiblijs 


Liber fectmdus. 

picris: non firtafiis facile conuincar. Neq; etiam de- 
luforum horum monftroru fanationem refituticri.cj' 
pratermififfet Dei filius in terris , Ji eo tempore di- 
ra hac fauijfjetpefis . 

Quod uero ha maleficiu, aut, fi mauis^eneficiuj jndic»Ur#, 
etiam fine contaftu inferre pojje credantur , cim ali * quibus fin e 
quo eius excremento cui nocere debet maleficiu (eu- con * ac 'i'* fi 
iufmodi e fi urina, fiercut,fanguis, capillorum cr un - ex ,n/^ant 
guium prafegmina ) atque h£c generaliter includi uejanafemu 
membris canis, fimilibus aliquo modo his quorum in »*• 
homine funt partes aut excrementa , claudiq; offe 
mortui hominis, ac in illius nomine fepeliri, alta qui- 
dem in u e fibulo, alia in uijs crucis firmam habenti- 
bus, aliam torrentibus : cumbona ueniameiolm 
heri crpraceptorisuenerandi Agrippa (quiexhif- Agrippa 
ce nugis librum confarcinauit ) h<ec mere inania efje, btrus&pra „ 
adeocpridicula cum Cardano libere affero, atqfifa- ™ 
tanainfindu m ufum uocari: quafi aliquid hic pop Li.ij.de Sui» 
fent res prorfrn inefficaces, friuoUq- , quo a fedeji- til * 
gnatum id quod apparet malum, a damone conflru- 
£tum,uel alias Dei occulta uoluntate aut natura ui - 
tio natum, credant non fana femina: poti fimum 
quwm eas noua imbui uirtute, ex inepta uel blafphe- 
ma aliqua admurmuratione, aut imprecatione ma- 
ligna, falfa perfuafion e opinentur. 

Quod etiam res uiks,aut noxia pharmaca alicubi Rei uiUt an 
recodita,ex i/nteruallo trdfcenfa autpraterita , noxa pharmaca im 
inducere t uel ex difmflifiintQ etid jfaao.ccu neruo 

N Cmijja pojfi nocere. 


Primi 2. par 
tis r qu;eft. i. 
ea.i.i J. 9. io. 
tf.12.13.r4.if. 
ubi uaria in 
lianc rem le 
giintur exe- 
pla:multaite 
fuptrftitiofa 
& impia p ei* 
totum fpar-. 
f» librum. * 


Dcpraeftigtjs daemonum 
emiffa excuffaq^ molent er fini in eos quos petunt , 
nonmUi arbitrentur etiam infignes et do (ii uiri,non 
mihi fit uerifimile. Si enim ingenita ueneni uirtute 
eiufmodi infertur uirulentia,eam quofcunq • uel tran 
frendentes uel praetereuntes ferire necejfe efl. Secus 
autem experientia er res ipfa docet Sin uero quibus 
male uolunt iOe uetule,fohmmodo hedmtur : non 
ueneni halitu continget noxa,fed maleficii ratione.li 
porro nihil eatenus poffe, iam demonfirauiiquum ta 
nien nocumentum hincfubfequi uideatur : reliquum 
efiutab ipfo fatana,exDeiaffenfu,ob hominis Ude-* 
di 'mcredulitatem,uel etiam ut hic ipfe cum lobo pro 
beturfidipfum excitetur, lileeflquiexccecat, muti U 
latck. interim huic anui, qux materia uenenofam uel 
qualemcunq • aliam fepelijt,id , ut dixi, quod ab ipfo 
perpetratum eft,uel alias contigit, ita in mentem fin 
miter fuggerit,perfuadetq- dcemon,utdfefhttu effe 
iUa credat , affer atq-. Atqui ea diaboli ludibria ut 

plurimum uim fuam fortiuntujr ex impia hominum 
credulitate, qua in eiufmodi potentiam daemonis con 
fentiunt. Enimueroji ferpens fub oftij limine repo* 
fitus fcecuditatem amoliri potuit, ut in Maleficarum; 
malleo legitur: cur in illis regionibus ubi ferpentum 
numerus domos peruagatur, non omnes jkrile fiunt 
ftmince? Si quoque olla in fundo putei arcis recondi - 
ta,ad congreffum reddere potuit impotentem quem-' 
dam Comiteicur non omnes, ex cornum puteo aquam 
ufurp antes elanguerei At organa generationi defti- 

natapne* 


Liber fecundus. ijr 

' nataprapedijt damon ( id quod uarie ratione na- 
turali potefi ) donec oUant coticremajfet male credu 
lus Corne.', tum ckftitit itte damon : quo 'm frlfam de 
Uctuld opinionem,Comitem reliquosq; pertraheret . nuboli de- 
Sic quoq; in frliu (fi Ucra fit hijtvria) fpecie in ope - quo- 
rariit 'mfilire potuit damon,atq • eo de tepore in ope - 
rarij forma uerberare matrona s, ut infontes taquam * 
maleficij reae, hinc tandem cum iudicum periculo cr 
mimarum pernicie, ad fuppltcium cogerentur. Nec , un 

fcopdaqua intinttd a muliere, z?in aere jparfa ; p ote Ti excita 
pluuiam accit: fed daemon, ut fuprd dixi , ex praco- re Lanua. 
grata aerii ccnfhtutione colludens. Ut illam his ludi - 
brijs demetatd,in officio drttius detineat Eade ratio 
ne funt reliqua eius artes, dolofaq; attiones, et iiifri - 
tuta in Malleo fparfim cnarrata,exaftius difcutieda . 

Si quadam fvrte in Africa funt uoce er lingua 
effafeinantium familia ( ut tradunt ifigonus ; Me- Qua ecai-tte 
raphodorus er Solinus) qua fi impeiifius pulchras 
cafu laudauerint arbores ,fegetes latiores , infantes 
amoeniores, egregios equos, pecudes paftu cultuque potatote l* 
opimos, emoriantur repente: ueleiufdem etiam ge- 
nens forte exifrunt in TnbaUis er lUynjs , utlfigd lt 

nus adijeit, interimant cp quos diutius intueantur, ira- 
tis potifiimiim oculis, m quibus fitigulis pupillas ( au - 
thdre etiam Cicerone ) habeant bi/nos,crbocmahm 
fentiant puberes: aut fi quoq^mueniantur frrtafiis 
eiufdem fortis frmina in Scythia, quauocantur B y- 
hhia, tejk Apollonide: uel in Ponto genus Thibioruj 

' t ficui 


Hui* 


ai» t)c praeftigtjs daemonum 

ficu ter multi alijeiufde natur£,authore P hilarcho] 
qui eorum notat etiam prodit, in oculo fcilicet altero 
geminam pupillam, in altero equi effigiem: nec ecf- 
dempojfe mergi, ne ucjk quidem dcgrauatos . fme 
quoque haud difmile ijsgenut pharmacu in Aethio 
pia comperiatur, ut refert Damon, quorum [udor ta 
bem cotadis corporibus afjirat:hor'u caufani priua - 
iib " e* 2 im rc ^ lt natura m quorunda toto corpore 

t .7. ct. 2. ocu n s uencna genuijje, ne quid ufqud mali 

exigeret, quod in homine non effet. Atqui hcec rara, 
crquafi miraculo priuatis quibufda irrogata,ingcni 
tacp ( quemadmodu er quibufda cotigit animalibus) 
nuUu hic habent lo cu: quippe non pro deledu er ar - 
bitrio ex foederis cum daemone miti uirtute acquifita, 
qU£ hic agitatur queflio. Idem de PfyUis er M arfis 
( quos a Circes filio ortos ferat) e uulgi opinione,gra 
tia fandi Pauli celebribus, didu uolo. Huc accefean- 
tur effafcinatrices gentes Paletheoboru,Pontu ineo - 
t, e fsfemo lentes,quas Plutarchus er P hilarchus narrat, no pu~ 
P!ut ° r C b° S ’ modo,queru habitus fit imbecillis, fed aduU 

symp 5,, Gei tis et ia, qui [olido cocretioriq • cofhnt corpore, pefh- 
liut.Ij.y .c-4- Veteseffe, er intuitu foloq; habitu in tabe refoluerc, 
morboscp perimetes accire non folubisqui coiinuo 
adfunt, uerum et hofhitibus, et qui ab corii comercio 
alienifiimi funt. Adij dantur er Telchines Rhodi po- 
puli, qui omnia ajfedu fuo in peius comutajfe legun 
iur.Percgrma hic quoq ; e)it,naturalis rubentium qr 
lipporum oculoru cotagio.Wc emi uUu reperiri m 

humani 


Liber Te eundus. 2?* 

%umni corporis fabrica organu , quod tata ffirituu 
copia fcateat,cr ex quo eorii fulgor ufqueadeo emi - 
cet 3 ut de oculi pupiUa,certu efl.Qujm Augufhts Ge- 
far tam lucidos traditur habuiffe oculos ,ut m quos 
paulo attentius eos defixi ffet , hosuelut ad [olis ful- 
gore oculis conniuere cogeret. Autbor quoq • Sueto* 
niys eftjT iberiu. Caef&rem experge fidunt, ctia m te- 
nebris, ut felem, uidiffe. Scribit adbite GeUius,in ul- 
tima terra cui Albania t nomen cft,incolas m pueritia 
canefcere, er nodu acutius quam inter diu cernere , 
fulgore fcilicet tenera uifus aciem obtundente. Nec 
efi quod, hic confkgiatur ad Plutarchi xnojpctxs, id 
ejl uaporum defluxus, eorutjiq;potentiam,qua ignis 
vnjhr proxima quaq; depafcant, difpcrgantq-. N cc 
ingenita naphta uis, uaporem e r fmtiUas allicien- 
di: aut natiua proprietas occulta charadrij auiculm, 
galguli latms didi, regio morbo laborantibus pri - 
%ium conff edee, croceos bilis uapor es attrahendi, 
huc adducenda. Connata enim eafunt.at de quibus 
hic rei uer fatur cardo, ea deledu er uoluntate ha- 
beri creduntur. 

4Q Atqui id ad Veneficos,uel fi Ucn et,Venenificos 
progrediamur, quos Graeci fxf>^xn<riar,ite t.xp&x 
Ktinxs,ct fxf/uxxiVTeix? feminas, perniciori fima 
artis ( qua Magia uenefica,fi uoles, appellat e licitu, 
ejl) confrias, dicunt. Hos pharmacis ueluenemsex 
quacuctj materie, fiue ex metauorujiue txjlirpiu, fi- 
ne ex animantia uel excrmmoru gener e^uel ex cor 

r 2 poribits 


C urairij 
mrtuf. 
Hcliodor.ia 
hift. Acthid» 
li.j.PIutirc. 
Sympof. i. 
c'ap. 7- Situ 
rfas in di<S. 
yxpxdtpieg 
Aelia. Iib.17. 
cap.ij. 
Gaijduf, 
yeHeJia» 


I 


afio De prsefligffs daemonum 

poribus mixtis,propinatis,iUitis, autdicubi i recon - 
ditis ut halitu feriant, periculo fos ciere niorbos cum 
atrocifitmisfiymptomatibut: alios in corporis exte- 
nuationem uiriumq; imbecillitate inducere, quibuf- 
I damiuntturarum compages diffioluer e, uarieq; cru- 
datibus excarnificare, nonnullos diuturna torquere 
<egrituditie:plerifque praecipitanter, iquafi uite filo 
mox rupto, inter dum er cum intolerabilibus dolori - 
bus uitam prafcindere confiat. 

Horrenda fiunt qua: de Veneficis [cribit Antonius 
Ennesdii '4. Sabellicus 'm hac uerba : infimis inde annus fecutus, 
li. 4. M. Claudio Marcello er T. Valerio Flacco ( fuce P O' 

t ito, ut alij fer ip ferunt) ccnfulibus, quum multi ex 
Veneficia hor primoribus patrum fimili morbo er euentu mortui 
effient, ancitla quaeda ad Q.. Tabium Maximu Aedi- 
lem Curulem uenit,caufiamq ,• eius cladis proditura fe 
profeffia efl,fi fides fibi daretur, quod id indidit apud 
dominos haud fh turum effiet fibinoxee. Tabiusreah 
Confules delata,a Confulibus ad Senatum, fide, con- 
fenfu ordinis, indici data,patefettu efl muliebri frau- 
de eam cltdem accidere: multas effie quae in uiroru/m 
perniciem coquerent uenenaiac fi fecum eant,fire ut 
multae ueneficio occupate deprehenderentur. Mifii, 
qui ancillam fcquerentur : hi quafdam medicamenta 
eoquentes,apud alias recondita inueniunt. Quibus in 
ferum delatis, uigintiq- numero matronis, apud quas 
idpharmaci genus fuerat deprehetifum, publice ac- 
cerfitis , er m his Cornelia er Seruilia patriciae gen - 

tis:qu£ 


^ Liber fecundus. m 

th:c[U£ quumfalubria effe contenderent ,a confutan- 
te indice bibere iujfe, /pacio dd colloquendum fum- 
pto , inter fe loquut£,id haurire jhtuut: medicamen- 
to in conjpeftu populi epoto, ad unam interiere. In- 
de ad centum feptuaginta ciufdem f celeris conuiri£, 
capitali funt fupplicio ajjvria'. Atrocitas rei, quia ad 
eam diem in nullam de uencficio unquam fuerat in - 
quifitum, prodigi/ eftloco habita : uelut alienatis fu- 
rore mentibus, idfagitium perpetrari contigiffct. 

Veneficium quoque fuit, quod Cafali, in urbe Sa - 
la[i£ regionis ltali£ contigit . Circiter annum Do- 
nunimiUefimum quingentejimu trigejimumfextunt 
coniurarunt uiri ac femin£, quadragin ta fere nume- 
ro, inter quos cr carnifex erat : ut qua pe fis antea 
f£utjffet,cr iam cocpiff et mite fcerc, unguentum con- 
ficerent, quo illitis portarum ueftibus , inficerentur 
gui upttes trariarent : appar arant cr puluere , quem 
uefnbus clam infper gentes, noxam inferebant. Latuit 
aliquandiu dolus, fublatiq^ multi, a coniunftis [an- 
guine uel affinitate: data etiam ueneficis , ut fereba- 
tur, pecunia hareditatfs ergo. Sed cum cuiufda N eri 
nomine fratrem atop, unicum filium enccaffent, uixck 
alij quam domini ipfl domuum autfilij perirent: ji- 
muty animaduertiffent Androgmd fe in domos in- 
fimare, atque eos maxime interire quorum £des in- 
grederetur: deprchenfa coniuratione , omnes exqui- 
jiti funis tormentis interempti funt. Teafi etiam quod 
in celebri cuiufdam D iui pompa fubfellijs perundis, 
r 3 ' uniuerfos 


iSi De praefttgjjs daemonum 
uniuerfcs trucidare ciues dec/eutffent : paratasq; bt 
hunc ufum fkijfe fupra uiginti ollas. idem pofka Ge- 
neu£ lentarunt nonnulli , qui cr poenas dederunt. 
Alios etiam Mediolani ucftes inunxiffeconjht : fed 
quxfliomhis fubtetti,quum nihil confiterentur , nee 
quifquam obijffet,dimififunt.Bafianus Landus feri 
hit.Patuuif monachu quetidJ cwnalijs plerifqfrden» 
tidem confpiraffr,qui pe fis tepore infttta Unteami- 
nd in domos occuke conijcicbdnt,ut ot multos deriud 
retur contagio : fumptu quoq; dh his effupplfiunu 
In nobili familia de Petrms Bononix, duo erunt 
fratres, quoru diter maritus cum mmeroft prole in 
'cifdern xdibus cGmorabatur matri uidux; alter uero 
iunic^ffe confequendx hxreditatis uniuerfe , totant 
familiam e medio tollar fhtuit, conietto in uini do - 
liim drfenico. Ex cuius ufu quum grauibus torque- 
rentur fymptomatibus, omnes dccerfcbantur media * 
celeb errimi, Matth eus Qurtm,\ounes Maria Bettus, 
cr H ifpanus Philip paldusiqui in ueneni fufficioneni 
mox uenerunt,qubdijfdem cruciatibus uicinos quo- 
que exdgitari,qui forte domum ingrefi, uinum illud 
bauferdnt,inleUexi(Jent. Horum itaque conflio uas 
infringitur, uinofy ejfufo inuenitur arfenicum. Hinc 
curatio nem aggre fi medici, omnes refituerunt, ex' 
ceptamatre, uetuh debili,^ puero infirmo. Puga fi- 
bi confutuit uenefcus, atque ita uenefidj author in- 
notuit Bucinus hoc contigit anno miUefmo quin • 
gentefmo triccfimooftduofn Augtifo. 

Socrui 


Liber fecundas. i€j 

Socrui adhac gener quidam cantarides , extrafta H&dtm 
fafia mixtas, ob tulit Bononia. Quam uefica cruci a 
mentis tam atrociter affiflam , ut etiam fanguinem mtiiou . 
largum ex uefica cxcreurrit , felici fucceffu curauit 
Ti.Hclidaus Paduanus forcliuienjis , clarifimus er 
in artis operibus cxercitatifimus medicus : quemad- 
modum reccnfuit D Aoannes E C H T I V S medicus 
Colonienfes ornatifimus,iUius olitn difcipulus , qui 
tunc temporis ipfim fe flabatur, er fuperiori quoq; 
curationi interfuit . Huic quoq; narrarat D.Gijber- 
tus H orflius, medicus experienti fimus: R omee quen- 
dam hydropicum diu decubuiffe, cuius uxor tandem 
mpenfanm pertafa,ueneno iUim interimere decre 
uit. quare bufonis in oVa ujhpuluere aegroto propi - 
nat, unde lUc copiofum reddidit lotium: hinedenuo 
eundem pulucrem exhibet, ut citius iUeoerimnofam 
fumptuefamq; uitam cum praecipite commutaret 
morte, qui multo uberiore exonerata faburra aquea 
conualuit prater coniugis expeflationent. Eandem 
ipfe Gijbertus alias fe-njit calamitatem ah ijs, a qui- 
bus minime decuit. 

Venefica ite erat loanna puella, qua anno millcft 
mo quingetefemo quvnquagefmo quarto jnHouebri „ A a Vn~ 
nobili er pine matrona A nna a Virmor.t , dominae in domi- 

Vuett,optime de ea menta, bis clandefHne arfenicum n * m ' 

propinauit.Ego ad morbi,ex prioris ucneni afjum- 
ptione, curatione accerfetus,pofl alia feliciter admini 
ftrata , ius caponis jimpkx ab agrota [orberi uolui, 

1 4 Cttifc 


Ttminci triti 
utrorum ito- 
luit detrun- 
care capita. 


2 $4 De ptaeftigtjs darmonum 

Cui denuo,ut e medio ( utile noUem) toUerctuy domi 
na,arf miculargius infuderat loana,qu£ iUi k cubiat 
lis erat. Eo ante non fatis iuri immixto, gufhi et uifu 
maxme,oh eius copia, ab agrotd ©" me deprehefum 
eft uenemrn. Necdu enim in animos antea irrep ferat 
oblati arfenici fujf icio,fed uenenatu aliquid pijis ab 
ea comejtis adhtejiffe opinabamur, Inde, nu defnnatw 
gliribus perimendis puluere alicubi occlujiffet £gro 
ta,fcifcitabar: qui cum altero collatus, certiores nos 
redderet. Nec defuit fucceffus. Hocetenimmodo in- 
notuit,uenenum domrnce dernb exhibitum: etpofka 
a me cr pucro,ueneficij adornati ignaris , gujhtum 
biutfculo. Concitato autem utrinque moxuomitu, 
er ijs qusueneni uim infringerent oblatis, additoq; 
antidoto, nulLe ueneni manferunt reliqui£. Venefi- 
cium conftffa pueUa,mortiadiudicabatur: alioru ta- 
men interce fione ob £tatemiuuenilem, qua uixde-i 
cimumqumtim attigerat annum,uit£ beneficio rur- 
fus denata , carceri perpetuo mancipabatur, unde 
pofl menfes paucos cffraftis cancellis eam liber artit 
milites. Vt quilibet hoc doftus exemplo, prouide ma- 
gis fuis confuleret rebus, facinus hoc quam breuifii- 
me commemorare libuit. 

Hoc catalogo dignabor mulierem famofam, ma- 
litia non inferiorem quacunque uenefica, ob rarita- 
tem inauditam facinoris, in Septembri proximo an- 
ni fexagefami fecundi fupra miUefamum quingentefi 
mum/ecenter 'mfiituti ad hunc modujn oppido cir- 
* J ■ caMofam 


Libet fecundus. 2 

(4 Mofam in Br ah antice limitibus fito,Grauia ntmcn 
patojoco mihi natalicio. Vt ex quinque captiuis tres 
eodem die fupplicio obfua fiagitia afficerentur, acci 
tur ex proxima duitate Geldrorum Neomagio car- 
nifex, qui fferans eos ex magiftratus decreto fuffen - 
dendosffubfequitur: pronuciatam autem [ententiam 
de capitum firiendorii poena ubi inteUigeret,de imbe 
ciUitate fua apudfatrapam Stheinbufium conqucfhis 
cffquam ante annu contraxi fjet ex ucneno ipfi clam 
propinato dfuo famulo, ut in heri fui minijknu pof- 
fit [arrogari, ( quae [olet effe in dignitatibus er prae- 
claris cffcijs inuidia ). ne uero diutius procrafiina - 
retur [upplicium, [efhtim miffurum ad coniugem 
pollicetur, qu£ [uum collegam Arnhemia uocaret,in 
[ententice latae exequutionem.cum eo enim [e contra- 
xiffe de opera mutua,et communi lucro, affeuerabati 
quemadmodum plerumque fit, ut inter fideles artifi- 
ces aquale redeat ex patto emolumentum. Confetifit 
prafifius, mittitur fi N eomagium ad tortoris uxo- 
rem , uteuefiigio acccrferetur Arnhemia publicus 
eiufdem offeij adminifhr. I Ua comodi cupida, aliud 
fhtuit animo, mariti [cilicet defictu [uis fupplere ui - 
ribustquare gladium eiufmodi poftremo aftui tragi- 
co defiinatum,pro marito impetrat, cultrorum fi fi- 
bro dextrorfum exaeuedum mox defirt: ipfa etenim 
finijlra erat.lnde hora ueffertina fibi capillitiu clam 
fecari iubet, er fummo maneuefks uiriinduta,impo 
j ito capiti pileo plumis ornato flato fi itio gladio ac - 

r $ cinfta. 


Phlltrttm- 

Sityr.6. 

/Hippoma- 

nes. 


fj H De praeft/grj* d^monum 

cinftdpncunftdntcr Grauiam properat. Quum faf 
trapa uidens imberbem, Arnhemienfemc- ratiti effe 
Udor e, rogabat mm in ea iuuenili estate trium ftmul 
truncare capita auderet! Hoc fibi committi debere , 
nec iam primum in illud fe prodituram theatrum , 
quum eandem fepius experta effet ateam,refpondit. 
ltaq>, ad captiucs ingrej]d,ab uno agnofcchaiur : qui 
eam nomine appellans , fcifciiab.atur , num ipfa hoc 
fhtuiffet exequifuppliciwm. Cui iUa ait: Perinde' ne 
efl,qms excquaturf Ita illi tandem produdi, ut mox 
gladio feriendas fubmitterent ceruices,publicc Steiiu 
hujium pYcefechm orant pie ip forum capita a fcorto 
finer et truncari. H iccumuniuerfo comitatu ad flu-* 
porem ufque confkrnatus,re cognita, reos ad cufto - 
diam reduci iubet: tantusq. ; ejl rumor exortui,ut nift 
clam hoc feminei fexus mcnfbrum fe fubduxijfet, ne 
uel ab hominu turba in aquasp roximas, detruderetur 
uel <dioqui ab, alijs oppidi maliciojis feminis trucida - 
rctur,uerendu erat.Reuerft aute Neomagiu, rifuO' 
pud multos cdebratur,ueluttato facinore nobilitata. 

Hmc quoque pertinet amatorium poculum aut 
pharmacum, Graecis <pi\Tpo(j nuncupatum, fenfus 
uitiansjjscp uarias jfecies er amores concitans fu- 
riefos. Eius meminit luuenalis; 

Hic magicos afjvrt cantus ,hic Theffala uendit 

Philtra,quibus ualeat mete nexare mariti. In hoc 
ueneftcsj genere ejl hippomanes, carucula haud pa- 
ris farnofticuncx magnitudine, ffrecie orbiculatis, k- 

tiufculum , 




Liber fectmdu*. x6y 

tiufculum,colore nigro,qux in fronte nafcentis pulli 
equini apparet,quam edito Jhttim partu mater laben 
do abjitrgendoq; deuorat: er fi proripiatur , ani - 
tnum a fretu penitus auerfum habet, nec eum ad ube- 
ra admittit, ob hoc maximam effeuimeius adamo - 
rem concitandum firunt, quando inpuluerem ucrfa, 
cum amantis [anguine propinatur in poculis : hinc 
equis innafei amoris ueneficiu t ait Plinius. Eius metio 
fie freere Solinus } Arijhteles,cr exteri, ite Virgilws: 

Crines effufa [acer dos, 

Ter centum tonat ore deos, Herebum^Cbaosq;, 
tergeminamq; Hecaten,tria uirginis ora Dianx: 
Sparferat c r latices fimulatosfr ntis A uemL 
Ealcibus er meffre ad Lunam' 'queruntur abenis 
Pubentes herbae, nigri cum la&e ucneni. 

Queritur er nafcentis equi de fronte r.euulfus , 
sEt matri proreptus amor. — D icutgrecdencmi 
ne uirus illud letu,quod ex eqmxu libidinis ccjlro (li- 
muldt :ru pudendis defluit, a Virg.lio 'tadeferibitur: 
Hinc demum hippomanes ucro quod nomine dicunt 
Pajlor es, lentum difrillat ab inguine uirus: 
Hippomanes,quod fepe male legere nouercx (lu: 
M ifcetes herbas, %r no innoxia uerba.Et apud Tibul 
Hippomanes cupidxftiUat ab inguine equx. No- 
uit luuenalis quoque. Hippomanes, carmen lo- 
quor, coftumq- ucnenum P riuigno datum. - 

Nomen ucneno inditum quod effreni 

equina cupidini fmules hominib. amoris accedat fr- 


LifeXcs.4 
4. Aenei i. 


3. Georj. 


De praeftigtjs daemonem 

ccs. Hinc Paufania er Aeliano authoribus , tantam 
'meo nouit um Olympice P bormis Arca$ , quod, iUo 
teri mixto creffufo equum po fuerit , ubfciffu cuudu , 
huic hippomanes \nclufe)‘at, fabrica non tumuccu - 
rata, ut cajalfitate tutopere ad huius conffettumfu- 
rijs excituri oportuerit equos. Itu enim eos alliciebat , 
tuntuq; agitabat infania, ut difruptis frenis m ipfam 
uiolentius, quum m uiuum injllirent equum. N eque 
quod unguLe inhaerentes aerex fhtux, lubrico elide - 
rentur lupfujdcirco ceffubut appetitio , imo urdetm 
multo in his ante ore adhinniebant : 
teneo potuere depelli fimukchro , 
equifontm uiolentia dbfiraherentur. 

\ manes„ut docet Theocritus, fv-rty fairuvjd efl pin- 
ta Jiue herba, qua gufbta equi injurius agutur: unde 

. AmctisYtu nomen, inter amatoria adhxc uenenu connume 
»mmn. . , . .. . , 

rantur,m extrema lupi cauda pilus,eiusq; uirga, re- 
morapifciculus, felis cerebrum er lacer tte,jkUio cui 
JUncus nomeniitem os de rana uiridi, 'm formicarum 
aceruo exeft : fintftri etenim ofiis contuttu amorem, 
dextri uero difiidium excitari tradunt. Vtero hy tente 
finiftro lacerto quoque religato, fiquis mulierem m- 
fficiat,ufui hic effe etiam perhibetur. Componuntur 
ea quoque interdum ex excranentis,aut animalibus 
e putredine genitis , aut ex connata nobis materie , 
qu£ tamen ut illicit a merito mentem potius turbant, 
mutantq quam ad amandum cogant : jic menjlruus 
bwlierim } prcefcrtm biliofarum & rixoftrum,po * 

tus,adeo 


neque prius ab 
quamflagriscr 
. Ejlc? Hippo 


Liber fecundus. 

tm.adeo bibentes ejfafcinat , 'mficitfyut lunaticos &• 
amentes efficiat. Habentur &alia philtra,* mortuo* 
rum ueJhbus,candeHs,menfuris y acubus,zr ijs uniuer 
fimqute funerum gratia parantur , fimpta: quteeb 
libentius,quod nugarum plus quam ueritatis habeat , 
nomino, quemadmodum natiua iUauenena , nimisi £ 
efficacia jilentio hic fepelire malui, doctioribus me- 
dicis ex fexto Diofcoridis de materia medica, er re- 
liquis ite Gracoru er Arabum, tum etiam quorunda 
recetionm libris,atcp, ufu quotidiano fatis cognita. 

Animantia adhac, pharmacis pabulo 'micflis,aui 
alicubi fbarjis ut degufkntur,uei halitu attrahantur, 

Ledunt perimunto ■ uenefici. Idem uel aflridu Uel ab- f / ’ ene f CId P e - 
plicatione prajhripojje, ut minime nego, ita ntemi - manUA , 
nifje oportet, quofdam ftudio , lupi fkrcus clam in 
prafepibus condere , quodolfadu animaducrtcntia 
pecora, uoracemq ; hojhm uerita, ob quando, dntipa, 

%iam,miro exagitantur furore: ut maleficio eator - 
queri,firmifiime credant ignari,apud uenejicij huius 
artifices confilium 'm quir entes. Eadem ratione di- 
cunt,caudam lupi in boum uel equorum prafepi fu * 
ff>enfam,eos ab efu exterrere. Metu etenim ob odo - 
rem perculfi,obliuifcuntur cibi cfuricntes : quemad- 
modum hominibus quoque in magnis timoribus ufu - 
uenire experimur. Yuffus naturalia profequi ucnena , 
non efl noftri inflituti:quum huc faltem ffedet ora- 
tionis fdu,ut attiones er morbi pr ater natura: 
legem percellentes detegantur. 

DE IIS 


rjo Depracftigrjsdacmohum 

,b E IIS Q_V I L A M IA" 
rum maleficio affe&i putan- 
tur; Lib. 1 1 i. 

, ... . ' /\ Ahficiotffctti dicuntur, qui uarijs^r in - 

tlhljuL " J i V i [olitis plerumque modti,prceter naturum. 
Dei affertfione $ a cLcmone in futi corporibus exer- 
centur , fiue homines funt, fiue bcfcLe : quum iUe 
ea alias uel fubit, uel etidm non intro fubit , aut 
utiles corporis humores exagitat cr inficit, aut 
noxios m partes traducit principes, uel hifce uenat 
duttusf naturales obfiruit , uel mjlrumentoruni 
firutluram luxat , uel ffiiritus turbat , multifit - 
rijscp imbuit firmis , fiue uenenata materia fiue 
halitu httus aut firti con/f urcat , de foedat que, 
ac id genus reliqua, quibus ex caufis morbi progi- 
gnatur innumeri, graues cr admirandi. N cc interit i„ 
bominiifubjbntid et facultates ab huius fubtihs arti - 
ficioficp hofiti maleficio immunes liberaa; perma- 
lofct. nent. Exemplum luce meridiana clarius in lobo cer 
M maleficii fimus, cuius, diaboli fhidio , primum quinquaginta 
. foum iuga cr quingenta; afince abripiuntur, pueriefi 

caduntur fecundo, ouiumfeptcm millia cum pueris 
igne coelitus demiffo ccnfumuntur : tertio, camelo- 
rum tria abducuntur millia, cr famuli occumbunt : 
quarto, domus, ob procellas impetuofifiipas a fata- 
ua excitatas, ab imis fidibus conuulfe ruina oppri- 
mitur 

4 


Liber tertius» 27» 

mitur omnis [oboles. vbi nec harum calamitatum 
aceruo lobum <t D« cultu tranfuerfm agere poffet , 
quin adhuc nomen Domini iUe confhnter glorifica- 
ret demum,confcntiente Deo , cum ulcere pefiimo a 
planta pedis ufque ad ucrticm percutit, defvmatcfc 
tam foede dtreq; fatanas , ut ille in fkrquilinio [edens 
miferabiliter, famem tejh abraderet, adeo atroci ex- 
cruciatu* dolore, quo etiam mortem iUi precaretur 
coniunx, nec ab amicis eum uifitantibus agnefeere- 
tur. Quid aliud de eo, quam ipfum maleficio affo- 
ftimfuiffc,cr incantatum in cunelis ad iUum perti- 
nentibus, quis dicet ? Qjue hic intercefiit daemonis 
cooperaria malefica, que peruerfa 'Lamiae maleuo - 
lentia, quod exccrabile ucnefiae pharmacum t Qui- 
bufeuna- malis rebus perficiendis fatis perfe potens 
cfl er Uoluntate promptifiimus diabolus * fidiuind 
maiejhtis tantummodo accedat perinifiio: cuiits nu- 
tui morem gerere, uelit nolit, cogitur. 

N abuchadonezarem regem Babyloniorum fu- 
rore perditum . er in de ferta ab hominum confuctu- 
dine pulfiim, foeno uefcentem , figura uitiata , capit- 
iis eius in aquilarum fimilitudinem crefccntibus , er 
unguibus eius quafi auium , mente adhxc turbata, 
acerbifiime exagitat totum feptenniim diabolus. 

Saturne maleficio multis cruciabatur temporibus 
daemoniacus in regione Gadarenorum, e monumen- 
tk, fuo quippe domicilio, egreffus nudus , ac fupra 

Mdutk 


Iobto 


Maleficio U 
fus NabucbaOt 
donexar. 
Daniel 4. 

Dxmoniacw 
apud CaJLi~ 
renet malefi- 
cio correptum 
Matth. 3. 
Mare, f. 
Lac, &«. 


Marc.t. 
Lue. 4. 


Matth.i7.' 
Mare. 9. 

! Lue. 9. 
Maleficio U- 
/ufhmatictu. 


272 De praeftigqs daemonum 

modum fieuus , adeo ut per illam uiam tranfire pof- 
fet nmo: neq; enim catenis eum ligare poterat quif' 
quam, propterea quod cum fiepe compedibus con- 
jbmgeretur, er catenis uinciretur, ip ab illo dtfcer- 
ptis,comminutis'q-, k darmonio indeferta agebatur . 
Vociferabatur autem, Quid rei nobis tecumejl Jefu 
fili Dei: Venifli huc ad cruciandum nos ante tempus . 
Damone s uero rogabat, ne imperaret ut in abyffum 
abirent, fed cos inporcorum procul in monte pafcen 
tim gregem demigrare permitteret. Chrifio hican- 
nuente,egrefii in porcorum gregem abierunt, eumcp 
praecipitem impetu egerunt mmare, ut fuffocatus 
interierit. Hic er porci firme bis mille dtemonunt 
maleficio agitati, in fuam ruunt perniciem : 

Nonne ille quem fiiritus mmundus difeerpens, 
proijciensq; in mediu,qui et ChrifU iuffiuexijt,nihilq ; 
nocuit,inter malefidio correptos fuu fortietur locut 

Huc referatur lunaticus, qui a puero fi ir itum ha- 
bebat mutum, quo ubi agitaretur, lacerabatur fiu- 
mans,ac dentibus Jlridens atque arefeens : quem fre- 
quenter etiam in ignem coniccitfiiritus, et in aquas t 
ut eum perderef.neque a Chrifli difcipulisjb eorum 
mcredulitatem,expeUip6tuit: puerum uero tandeni 
ad Chnflum accedentem,continuo difeerpebat, ut in 
terram prolapfus uolueretur fiumans,ttfqueadeo i 
fiiritu exeunte Chrifli iuffujtcru dilaniatus,ut mor- 
tuus a multis haberetur, donec manu illius arrepta, i 
lefu erigeretur. 


Nonne 


Liber tertia*. 273 

Nonne paria cum nofiris,qui maleficium pdti(re - j — 
duntur,fenfit mulier qu£ 'infirmitatis finitu habuit , £uc. ij. 
ct fiatana alligata odo cr decem annis, atq; ita con - 
trafla, ut omnino caput erigere nonpoffet, uinculo 
ifio a Chrijb fabbathi die folato, i Quis nifi animi 
plane prjefiafli , inficias ire audebit, fi hi quos recen- 
fui, nunc temporis fi e flarentur , uno fane ore accla- 
marent pleriq- omnes , hos peruerfe alicuius uetuLs 
artificio ita prater naturam uarie exagitatos , mi fe- 
re dementatos, contraflos, lancinatos , difiraflosq , • i 
Atqui cuius arte, dira hac calamitate illos opprimi 
tejhtur Scriptura i Damonis . Cuius cooperatione , 
aut imperio i NuUius,fed duntaxat proprie damo- 
htim uoluntatis malicia, c rDei permifiione ex arca- 
no ipfius confiiio, ut iUi uel probentur, uel cajligcn- 
tur, emendentur qfNecuf quam in uafiv Veteris cr 
N oki' tcjhmeqfi uolumine exemplum, ubi in afjligen 
dis corporibus, alicuius Lamice operam ufurparit, 
aut etiam requifieritjfaidn , comperies : nihil iUic ta- 
men pratermiffum effe,quod huius potentiam, aflio 
nes frauaesq- offendere queat , fidendum e fi. Neque < 
etiam alicuius opera indiget ueterator iUe , abunde 
fuo marte potens ludificare homines, eorum mentis 
CT oculorum aciem per firingere, morbis praeter na- 
turam cruciare,ulceribus fer ire, aerem multifariam g ee ^ , 
turbare. Ver fe maleficia opa-ari diabolum,in Mal- Pa r ti*«ju*ft*' 
leo legitur, nec in his indigere confenfu.fed cr fag<e » • «*. 7. 
perditionem qurnt : unde cr ipfim cooperari alii 

6 quomodo 


.374 De praeftigijs daemonum 

quomodo cogit. Vermijju tantum illi opusefl, tcjfc 
Gregor io, cui uoluntas femper mala. Intcrhn tamen 
dfc defi gnari eiufmodi flagitia , aliosq;feuere tor - 
queri, er in rebus externis fodicem impediri fuc- 
ceffum, er qutcuncfc alia diaboli miracula perfici 9 
habent p er fuafi 'fimum, confitentur^ delufie qua- 
dam aniculae. 

Em iam dixi , dmerfisie cdiifis, a dtemonciu 
obfidione uaUatM, earum mentem tamgrauiterfaf » 
cino befxm, cerebrum cogitatuum imaginationum- 
que organum, tam raris fraudulentis^ phantafma- 
tibus er formis ob incredulitatem implicitum, con - 
firmatumq ; ( quemadmodum in grauibus f omnis, at* 
que etiam melancholicis ufuuenire quotidie , ofkndi ) 
ut aliud nefeiant , torturis q; fubiettt fateantur fua 
effe facinora, qua ipfarum [altem funt phantajti, 
Yeucra aute fatant,Deo huc conticente: fie adaquem 
crebro a fe U forum recenfent numerum , quorum a- 
lios occacatos, dlios mutilatos, nonnullos hocuel il- 
lo modo a fe excarnificatos , falfa opinione dicunt: 
quo nomine non tam malefiet, quam maleficio afiv- 
Qui idmeni dt effafei nataq- appellari merentur. Quotquot ue 
r ' 0 im cru ^ e liter er multifi.riam > quibufcunq ; etiam 
conuulfionum generibus, morbis prodigio fis,uomi- 
tu c r deieftione, prater naturam torquerijwnc uet 
alium imitari fonum,uocem edere, certos mendaciter 
notare,dcnominare atq; accufarehomines,uti atrocis 
ffedaculi architedos 3 obferuamus: eundos a d<mo- 

ttemali- 


Liber te?tiu& tyj 

maligno, mendacique citra alterius cooperatio - 
nemagi,uexariquc ( niji quandoque uencnm uel 
propinatum ucl applicatum accefiiffe inteUigatur) 
ingenue fateor , atque adeo fandi fime aftruo . 

Hac fpcftat rerum monjbrofarum per os reieftio, 
qua prcefligiator iUe quorundam fenfus ita pr&fhin - 
git, u t eas ex corporis meditullio edudas ejfc , dubi - 
re nollent. Sunt autem panni lanei rudioris laci - 
nite ut plurimum, item claui fbrei iujhe interdum 
magnitudinis , eorumep fragmenta, fibule fbretezr 
arete , acus, acicuU, ea' que complures numero „ 
quandoque colligata, uelpanno inferta, fili inuo~ 
lucra. Hacame uifafunt. 

lionnunquam er offa euomuntur , atque reli- 
qua id genus longe abfurdioramonfbra: fiepius ma- 
gnitudine afophagi etiam , quoad fieri pofiit, m 
homine uiuo tenfi diftrattique naturalem didutti- 
4>nemexupefantia, quibus nec alius aboreintror- 
fum laxior patet meatus, quo uel unico irrefutabi - 
li argumento facile conuiccro,ea damonis fubtili- 
tate celeritateque mperceptibili , ori ingcjk,no - 
fbris ad hac oculis uel [celeritate eius uittis, uel fi - 
fcino delufis, uelinteriefto corpore aereo aut aliter 
caligantibus. Sic nos fiUaci fuo machinamento mul- 
tiformiter extreet iUemilleartifbc. 

Siporro infks, urgeasq •„ ea non ex ore folum,fcd 
■ penitius e corpore reietta effe: dic quafo , quo lo co 
mtea in corpore haferint aut delituerint, quu nuU 

s * lusfib 


Materiet , 
qua ore reif- 
auntur, nor» 
cmnes fuijji 
in corpore . 


ijfrtcria tt- 
Ltirynx, 


JLdptUus tujsi 
reiechtf. 


De abditis 
morb.|& fa- 
nat. caufis 
ca. 14 

tib. j.ea. 4. 


QtfophagUS . 


%ys De praeftfgtjs daemonum 

lus jit corpori reliquo cum ore meatus communis , 
excepto cefopbago , praeter arteriam affer am,cuius 
caput larynx ex tribus componitur cartilaginibus. 
Eius orificiufiu/m refiir amas, dilatatur: qwm deuo 
ramus , comprimitur utplufmnnt,nonnunquam ex- 
dfte, ob quod ligamentis membrano jis ncruojisq; 
coartatur. Ea arteria folmmodo ffiritum purum et 
mpummprcacmentitiumue efflatu infiiratuq • traf- 
mittit: aut bumidum quiddam, puta fanguinem, pi- 
tuitam, faniem, aut pus tufri expeftoratum: nihilq; 
grauiushanc, niji cum uite naufragio, etiamfi exi- 
gua admodum materies durahdc cafu aberret, to- 
lerare, manifrfhim ejl . Enimuero quam graues la- 
terum dolores, cum jicca quadam tufricula , triennio 
cum mortis periculo prius excitarit,qudm ex pedo- 
re tufri propelleretur auellana magnitudine lapil- 
lus, narrat Antonius B eniuenius . Ref itat quoque t 
Alexander Trallianus exemplum de quodam, qui 
longo tempore tufri fuexatus , non potuit, ne ualde 
tufiirei. Uberari, quo u fi; calculum expuifjetkuem , 
durum er renitentem: er nift ccnfiho ufus frijfrt, 
illum jimiliter ijs qui tabe laborarunt, moriturum 
cenfebatAdipfum cuidam ciui Duisburgenfi accidijje 
memini . Hac itaq ; ratio ne ftrictius hopuas, durum 
cartilaginofumq; ab illa multd,ampla,folida,uarieq ; 
confirmata frbjhntia Uberum ejje conjht. Hinc per 
eioo(puyo{j, cibo potui cj; defrinatd uiam,atq; allerunt 
oris interiorem meatum fi uentriculo iUa rerum mia 

Mculd 


Liber tertias. *77 

reicula uomitari, fi imis corporis partibus antea m- 
hceferint, ncceffarib fequetur. Eum autem omnino 
neruofum exifkre,et cil primis eius orificium, idcoq . • Onficiti ue». 
exadifiimo tadus fenfu pr. editum ejje, ac Icui flatu triculi »tru 0 . 
aut halitu putrido facile afjici,bumore etiam acri uel 
acido grauiter pungi fautfiitnach cieri mala, norunt 
medici. Plero fq; enim ex Ratibus 'vn uentriculo gene- 
ratis ex pituko]is } aut alloqui uitiojis humoribus, aut 
ex cibis m uapores ab imbecilli calore refolutis, gra- 
uifiimis uideas torqueri doloribus: alios ex coacerua 
tis crudis himoribus,uel etiam uitiofis aut acribus in 
uentriculi orefmfyncopem aut preceps animi deli- Ventriculi 
quium concidere. Quofdam etiam cx alimentorum Stores, 
prauitate , aut malignorum humoru qualicunq. • co- 
pia, ut a bile admodum corrupta , aut a pituita falfa 
acri, excruciat cholera morbus, in quo uomitibus er 
Jleiettionibu^tanto pier unque impetu biliofa excer - 
nuntur, ut cum humoribus, multis quoque exhaujlis cholera m»r 
ff [ritibus, uires affatim prope r nantur. Jit ia nt egeo - 
tantes,ac fudentytremor cordis fyr.copeq- fucceddnt, 
interdum crmors acerbifiima. H is exafticre lance 
p enp. culatis , c ollatacp grauifiimonm morborum , 
fymptomatumq '• exitialium caufa materiali, cum du - 
rifimee atque adeo acutifiima materiei,uelut ftrrece, 
cerea, lignea, offee praftigiofa uomitionc,tum etiam 
expulfione rei linea laneaq-, uentriculo er eius fen- 
fili apprime orificio itanoxia ,ut fuffocaticneple - 
r unque quis uereatur, fi iri faucium partes exquifiti 
s i admoduftt 


zyt De praeftfgijs daemonum 

gdmodumfenfus, uelpilus impegerit , nedum aciculd 
gut acus ( quas etiam cum periculo fa uita lutta uel 
dijfcndio ignoranter fubinde deglutiri cernimur) 
tino profefto confenfu , adeoqueoreuno , ob rationis 
ueritdtiscfc robur , hic afferenduatq; proclamandum 
erit: didam rerum ore egejhrum congeriem , k pra- 
fligidtore fubtili celeriq; damonio in os er fauces u - 
tus,nec ultra, impelli penitius impingi , quafi ftran 
gulationem minitantem, acie oculorum nojlrortim 
interim elufa , wd Jpiritu optico turbato , MfJ «w< 
radijs obfcuratis, ne prodantur prafHgia, utfimpli- 
ciorescxiguaq; fidei homines expeditius in fuamit- 
liciat nafjam ueterator.quorum aliqui ab alijs 'tnfon- 
itibus, er fe magis firtcpijs, ipfiq; Chrifio fideliori- 
bus, hanc fibi irrogatam muriam , mendaci fatanx 
fuggeftione , imo ipfius ficticia uoce ebuccinant : id 
quod meis coram animaduerti auribus. 

Adde quod fiepenumero nihil doloris in fioma- 
eho, ante acuta, pungentis, radentis q; huius fub - 
flantia rudioris expuitionem uiolentam fenferint: 
quum fieri nequeat , quin in ea huiufmodi rerum 
v copia , una tranfuerfe atta, facile alicubi infigatur, 

qua fuos pariat continuos pojka cruciatus: quem- 
Deitditii admodum de muliere quadam, qua acum aneam 
* 1 ® r 4 b- “ u<1 * deglutierat, tradit Beniucnius: undeprimum nihil 
fenfit incommodande coepit eam circa uentrieuhm 
gxacadt urgere dolor fatis acutus : quo dum indies magis 
gu&a a»#*, yidgisep affligeretur, plwres confutuit medicos , ni - 

hildx, 


Liber tertius. »7# 

fal de acu u orata, qu<e memori x penitus excide- 
rat , referens. Varice fuerunt bine inde fent entia. 
A lij enim ab acriore humore , alij a uento inter 
fbmachi tunicas reclufo , cateri uero ex malo ha- 
bitu excitari hoc malum putabant. Sicci; annis iam 
decem ex una acu, urgente dolore acerbo , mi ferri- 
mamilla trahebat uitam: donec acus perforato uen- 
triculo fe prodidit, prodijtq;. Se acum cr uidiffe, e r 
mulierem curafje, addit Beniuenius. 

Adr.oflrum quoque facit infhtutum,qu6dtamet - 
fi mox uel paulo longius a cibo fubfequatur uomitus 
hic ludibrio fus , nihil tamen cibi uel chyli appareat 
mixtam: quod a me diligenti inffeftione obferuatim 
efl. AdhceceuefUgid ab eiufmodi dura, acuta, mul- 
tiformiq; re expulfa,qua omnino ucntriculu er oefo - 
phagum lancinari , radiq;, fi profundius quam ex 
oris cauo reiteretur, oportuit, innoxie quafi in ijs 
locis ilhefi comedunt. Hoc a me no fcmel circiter an- 
num quadragefimumoftauum fupra mitlcfimunt 
quingentefimum , apud Geldrorunt Arnhemiam, 
ubi tum ftipendio publico medicabar, uifum efl: quo 
hominum hifce modis a dxmonio exercitorum, ad- 
ducebantur plauftra,quorum ucntriculu ( in quo eat 
res portento fas fupradidas refedijje necejfe ejl,fi ex 
imis coporis partibus, quod omnium prope erat iudi 
cium , expellebantur ) quumante er pofl uomitione 
frnima diligentia uigilantiq; ftudio in multorum 
ssnffedu contre forem , ualidcq; furfum ac deor*. 

3 4 [ampli* 


fJiTforia ai' 
mi rabi hf de 
puella (Lemo- 
ni aca . 


s8® Deprarftigqs darmonum 

fum pugio, pahna ac digitis uario torquerem mo do, 
ut fi quid grand.ioris,afper£,acutieqs materia in iUo 
ccntin eretur finu,non amplius pofjet Utere , fed re- 
nifu in diriore ultro citro q; impellente manus mea, 
hinc etiam fuamlafionemfenfur a, contrectationem 
fe detegeret: uel naufea, ob non leuem certe eiufmo - 
di palpitationem, uiolenter concitata rcijceretur.ni- 
bilprojfus tamen animaduerfum eji unquam eo mo- 
mento euomi, nec ullam a contentis putatis iniuriant 
fenfit uentriculus, Quod omnino fieri nequiuiffet, fi 
altius quam ex finuofo oris hiatu projilijffet obietia 
oculis noeris ex ore materia. TPueUa uero fedecim 
plus minus annos nata, ea ratione a me habita, poji 
alicuius mora intercapedinem fcie obferuabatur d 
patre , cr altero qui his eius moribus affueuerant , uo 
miturire: cuius cs cum mox uigilanter er perquam 
circumfpetie intueri fhidcrcm , eodem infpetiioms 
momento infiratam lingua panni lanei rudioris ni- 
gri laciniam uideo: in quam digitis incuntianter in- 
ietiis,appedices pro digio farum rerum ditiarum ex 
oris parte altiori,quo eas in uentriculo antea non la- 
titaffe ofknderem ( id quod paulo ante ibidem latius 
perfuadere conatus fuero , ) emulgere uolui. Frequen 
ter enim prius ficpropulfamfuiffe uarie congcjhm 
fimul materiem,narrahat parens : cjkn fis que quae- 
ritatis documentis,utpote panno rudi nigro, cuiali- 
quot acus craticula infixa, filoq- conuoluta adhae- 
rebant, item clauorum ftrrcorim uetujbrum frag 

mentis , 


Ltber tertius» ?$i 

mentis. At quod meti obiedlum dixi oculti , Attriti 
panni nigri lacinia fum rudimentum , uix jfuio ini - 
gativn erat hora etiam tertia pomeridiana,pojl fi 'oli - 
tum quoque prandium, quo tepore iUud crudo cibo 
uel chylo oblitum efife oportuit, fii reddiderit uentri- 
culus. Vt autem aliquam opinionem, qua ex fwma - 
eho id pr cie dium efife induceremur , relinqueret fata 
nas: Quam amarum hoc ejifmquit mox pofil ablatio 
nem puella,uoce a natura prorfus aliena , puerili er 
fublallantefa damone haud dubie clifa, tefic Augufih- L;b ^ 
no:qui eius lingua diabolum uti affirmat , cuius cor- 
pus intrauerit. Atrox utro paulo ante ff edlaculum, 
mereq j tragicu,aliquandiu durans in hac pueUacdi- 
der at tortor ii!e,quo puelle os ut prorfus obmutiret, 
ardlifime conflringfmanus atrociter cotiueUi, ocu- 
los toruc intorqueri,corpus deniq; totum horrendo 
jerte cruciatu exagitari contuebamur.ncc citra cru- 
cis confignationem, mqnus aut os aperiri poffe, affe- 
rebat pares cum fio comite: a me autem, qualicunq ; *■ Conntfl - 1 
m Deum fiducia contra dolofam diaboli hypocrifhi, 
abfque iUius figni imprefAone tandem diducebatur , 
Crreftituebantur. Ncnquod cruci quicquam dero- 
pttum uelim ( fermo enim crucis potentia Dcicfl,ijs frfft. a. 
qu.i fdutan confcquuntur : ) heee autem non in fiigno, M«rh. i s. 
fcain CHRISTI crucifixi imitatione confiftit,ut i*™' *' 
nimirum ipfius uejtigijs 'mfifkntes, nofiipfos abnege- i. Comth.i. 
mus,<zr crucem nofhram tollamus quotidie, er fequa Pllll 'PP • 4- 
tnuriUum. ludat fii gnum quarunt : fed Paulus pra- 

5 $ dicat 


Jbfort emeti 
ftgimm , fed 
ff>Jarn cruce 

Umet dumo. 


f}« turant 

piliti*. 


it x Dc pratft/gns daemonum 

dicat Cbriftu/m cruci affixum.? er hunc nos corrobo - 
rantem omniapojfiumus . Inhuius nomine expulcrut 
damonia Apofioli. Non eructi fignum timet aiabo- 
lusfied ipfam crucem, uel cruciatum aut punitionem. 
Proinde Cbrijk oblatrat , Venifii ad cruciandum not 
ante tempus . Et fi quid pittum uel {hiuxrijs creden 
dum ejl,nufquam cruci Cbrifii latronu cruces affine 
giuidemus, quarum finijhrx non terribilis infideat 
deemon. Nec mterim ignoro , A rabes philofophos 
crucem coelejHum fortitudinem dicere , quod eorum 
fortitudo per reftitudinem angulorum cr radiorum 
refiultaret: cr fklU maxime fortes effient, quando in 
figura coeli quatuor obtinerent cardines. Ruffinus 
quoq; in Sacra hijbria narrat, crucem ab Aegyptijs 
facerdotibus inter facras literas relatam , cuius uis 
portendebat' falutis ff>em hominibus , credentibus 
CHRISTO faluxtori nofhro. Hieronymus Demc^ 
triadem hortatur, ut crebro fignaculo crucis frotem 
muniat t nelocumin ea exterminator Aegypti inue- 
niat. Et ad Eufhchium de Cufbdia uirginitatis : Ad 
omnem ( inquit ) attum,ad omnem tnceffium, manus 
pingat crucem. Idem T ertuUianus dixerat: Ad om -? 
nem progreffium atq . ; promotum, ad omnem aditum 
er exitum, ad ueftitum er calceatum, ad lauacra, ad 
ntenfias, ad limina cr cubilia, ad fiedilia , queteunque 
nos conuerfatia exercet, frontem fignaculo terimus. 
Harum cr aliarum huiufmodi dificiplina.ru fi legem 
&pojkl& ScriptimtrZfiMlU legis triditio tibi pr<e- 

tenditur* 


Liber tertius. 2S9 

tenditur.iuftrix confuctudo.confimatrix, cr fidei 
cbferudtrix. Taftum quoque crucis fignacu - 
tum in aqua cum fide affergenda , dd daemonum ex 
I ouis templo comburendo expulfionem, quidqucC 
uir tutem non tulit, per Marcellum epifeopum Apa- 
mei£,commemorat hijlvrid ecclefiafiica Tripart. Si - Lib-s.ca.jAa 
gnum iurc fugiUet nemo: fed eius dbfus omnino dccu 
fandus,maxime fi qui crucifixo cr uiuae in eum fidei 
debeturhonor,ad crucemrefiratur. A tdd inceptam 
bificridm redeamus. Vbi deinde curationem mali 
puelle di fice promitterem,iUius puerilis uocis fono„ 
fibi nihil rei ufUe mecum ef]e,cr me ajlutu ejje, atq- 
En quam callidos habet oculos y refi>odit.PercunClan 
te praeterea me, num huius calamitatis authorem co- 
gnofceref.eadem Idfciuiente pueriliter uoce refpon- 
dens,honejhm (meo quidem indicio ) matrona eo - 
dem temporegn cujhdia detentam ob incantationi ij 
peraftacfufficionem , mfimulat : quae tamen pojka 
tnanumijfa, domum auehebatur liber fana cum ma- 
tre cr duabus alijs mulierculis , proptbr maleficij eri 
men illis fitlfo intentatumjam integrum menfem ca- 
ptis. lUud quoq; hicfilentio minime praeterundum 
cenfui, puellam hanc,iUas panni lacinias, fila, acicu - 
ias,dcus ucl claues ore nunqua reiecijje, quam quum 
d dolore qualicunque, ob incredulitate ( quod a cau - 
fanatur ali ex abjbrufx Dei uoluntate dolor ortus , 
minus agnofeeretur , fed imputaretur maleficae, ac ad 
iUicita confugeretur confilia) prius Amersfirtunt, 

proximum 


yhie diabolo 
illudendi, ner 
uufaccrejiit. 


De uter. r?. 
Leuit. 19. 10. 

nsfngeli fit- 
tans. 


Formula be- 
iiedifhonu 
unl/o in ma- 
leficij curatio 
»e ijurpata. 


»84 De pracfligrjs daemonum 

proximu illius habitationi oppidum , adfacrificum 
ud templi cujbdcm ( ni fallar memoria ) itum effet, 
qui aquam ( confecratam opinabantur ) numifma - 
tii Snapphani precio diuedrbat , qua propinata pro 
digiofus hic ciebatur uomitus. Adbcec fiquidan lu- 
dibria maxime Deus conniuere folet frequenter, ubi 
ab ipfo cr naturalibus medijs , inhominum ufum di - 
uinitiis ordinatis, cotra manifajlum D ei mandatum » 
fide ChrijUana poftpojita, ad fatanam curritur , uel 
eius dngclor.qualesbi cenfentur,qui huiufmodi aqua 
udexbaptifwrio fublaia,uel aliter impie lujbratam t 
aut cerea pafcbalis thus, aut eiufdrn religionis no- 
mine [aeratas res alias, aufuuetito nefario b; in con- 
cepta de maleficio opinionis iniqua , diaboli inflin* 
du,confarmatione,lubric£ fidei hominibus offerunt. 

Porro faminis,quarum paulo ante memini,incar - 
ceratis, ac in concilium produdis cuma Senatu Cee- 
f 'areo imperaretur, ut hominibus plurifariam excru - 
ciatis,ob maleficij fu fr itionem formula benediceret 
p raf :npta, nimirum, Benedico tibi in nomine Patris 
crFilij er Spirituffanfti,intuis bonis, [anguine etar 
mento: egq- imperata facerent, euefUgib fanabantur 
cegrotL Benedicebatur autem quilibet ab ea, quam 
fui tormenti genitricem fu fricaretur: uel deemonis, 
aut eius minijlriaccu fator is Pythij, cufbdia quoque 
coerciti [uggejUone putaret. Ne ledorem interru- 
pta hijbriie feries remoretur, turbetb;, ea hic paucis 
profequar,qu<e(dioquiad [equentis libri argumen- 
tum perti- 


Liber tertius. 

tum pertinent. Uicfanciebatur iUe omnium ore tri- 
tus cano: QU£ ligauit,ut cr foluatneceffe eft. Q u<e ligauit. 
utro huius fententice fit abfurditas, hoc colliges rno- eandem non 
do: Si Lamia eft, fuam habere cum cacodtemonc com M u ” enece f- 
munionem er fcedu$,eiusq;6pe dios uarie crudeli- 
bus coUigare torturis ( qu£ uulgi e fi opinio ) eofdetn 
quoque pro fuo arbitrio ,ab eofuo er fatana opere, 
cruciatibus ftilicet, foluerejpfius dxmonis ope, qua 
antea ligauerat, exiftimatur. Serua autem eft cr 
mancipium illius, cui fe patio cr flipulationc obftrin 
xiffe creditur, ut banefane nihil diurnis pofje uerbii 
peculiariter efficere, certius fidas: quibus recitatis fi 
aliquid niritim erit donandum, per fideles Ecclejhe 
mniftros, piaq- moneta homines ea pronuntiata, 
citius fuum ex De i nutufortieniur efjvtium, quam ' 

per eas qua Dei fotietati ex proftffo r enuntia f]'e,b el 
l^rtict; uelut hofks indixijfe indicantur . Cirri fati Mattfi fJ . 
cuma dcemonio uexatum caecum cr mutum fanaf- Mare. 5 . 
fet, atq; 'a fcnbis er phariftis , Ecelzebub principis ^ ucn - . 
i daemoniorum pr.epdio decmones expellere dicere- moil umhit 
tur , eos confutans ait: Quomodo poteftfatanas fa- bom fit. 
tanam eijceret Et fi regnum adurrfus fefe diuifum 
fuerit , non poteft fhre regnum illud: cr fi domus 
contra feipfam diuifa fuerit, non poteft fhre domus 
! iUa: crfi fatamsinfurrexcritaduerfusfemetipfum , 
ac diuifus eft, nonpotefi fhre, fed fine habet. Q ni no 
eft mccum , contra me eft: cr qui non congregat me- jfmsprldi- 
cum,ffargit. Hec etiam ab impio fuam gloriam, quas carijm*»». 

in fanan > 



lauta* 8 


»t<? Beprxft/gijs daemonum 

in fanandis in ipfius nomine hominibus elucet ,uelli 
prsdicari Deu,his diuinus uates docet uerbis:Impio 
aute dicit Deus, Quare tu enarras inficias meMj ey 
afiumis teftamentu mcu per os tuum* Quum odio ha 
beasdifciplina , eyuerbameapofitc ab ijcias. Ostuu 
addixijii malo, er lingua tua dolii concinnat . Hinc 
palant efl, eiufinodi curatione, eas incantationis aut 
maleficij reas effe notipojfe couinci,ey canone ener - 
tiem exijkre. Eleganter dicit OrigenesiMagi nefciut 
bMedicjre^uiajismQnesmefduLbmefacere. Quod 
aute fanentur, no alia profltto fit ratione, 'quam, quis 
h<ec corpora Dei pcrmiffu, ob incredulitatem exer- 
cuerit diabolus ; in hac ut affliftos er afhnte$,cr qui 
bus inujitatum id malu innotuit , tum demum magi- 
(bratii cojirmaret, no coafte,fec( ultro ac fuaple fl>o- 
te ceditdicet fe copeUi flmulet, quo magis fallat, illa- 
queet q; : atque indubitatius eo modo credatur ,iUtf 
mulierculas benedittionis ucrba redtUes , qudquaiL 
innocenteSjcffe tamen fagas:et alios fide uaddantes t 
uindidamq ; flnrantes , fuis technis irretiat: ac fen - 
tentis 'mconfidcratsreum magijbratwm, 'm carnifi- 
cinam in fontium feminarum er punitionem , uora- 
cesq- flammas inuitet.it a enim fuarum rerupro uiri - 
bus fatagit, ut ab initio in ueritate no flctitt quicquid 
loquitur er agit, mendacium efl , uel falfitatis fer- 
mento confferfum:qutm optima agere er loqui ui- 
detur,homicidia firuit, er medacia orchite datur, ut 
animas illaqueet et perdat jhomiddaab initio. DefK- 

tititaqjj 


Liber tertius» iwj 

iit itaque in his <egrotis a Lefiotie, qiiam ipfc intulit. 

Huc quum faciat fingulare D . Pauli GnHandi , Tri^itatras 
iurifconfulti elarifiimi, indicium ,id afferibendum 
duxi. Alias uidi ( ait) ficp enumero, quod pradidi gI j, m 
maleficio infidi, ubi liberationis remedium ufurpa - 
runt, frequenter ex ore cucmcrcnt, uel perfeceffim 
exonerarent acus, capillos, firr amenta, clauosfplu* 
matjfulphur, lapides, erres demum tales, quas du 
dum maleficio hefum uorare potuiffi, erat impofii- 
bile: non folim integras, fed necfiadas, nec minute 
infiujh conci fas. Vnde quid mirandum uidetur: fed 
dic,ut quidam cenfuerunt , fatanam ad maiorem ha~ 
rnimm deceptionem facere didas apparere jfecitt 
extraneas m refolutione fadur<e,ut res miranda ma- 
gis uideatUriquando quidem inficiuntur er confide 
ratur ea effi talis natur*, firma? er qualitatis, ut m - 
pofiibile fuerit alia potuiffe ingredi in corpus male* 

*ficio hcfi per $ aliqua parte naturaliter : fed in rei utri 
tate no funt fhecies naturales, er quod ueru fit, hmc 
appparet, quia iUa eifeiuntur per uomituuel fecef- 
fum: atq ■ ita inter materias illas liquidas apparent i 
principio , cu priniu e corpore emittutur. at fi ferui' 
utris illas materies biduu aut triduu, aut dies qurnq 
quemadmodu ego alias fiudiofi feruarifici, uidebis 
omnia ea lique fada penitus, er ipfaru firmas 
fe totas. Quod fi naturalia effient, proficio in fua 
priori fiueprimecua firma remanerent, nec pofient t i,a a 
per aliquos liquores aut humiditates corrumpi , fot. 

■maximi 


is i DcprxfHgtjsdaemomtm 

maxime fenum er lapides, propter eorum natura 
tem duritiem: ut manifefltm efl onimbus. Quidant 
dlij dixerunt, demones, ut res mirada uideatur, tunc 
temporis, quando maleficio affeffus ini tatur ad uo- 
mtuni, uel ad uentris opus,uelocifiimc er iriuifibili - 
ter afferre ibi fpecics illas flue materias, de quibus fu- 
prd,uem er naturales, quas aliunde acceptas, eo at- 
tulerant. Sed nota, licet d.enion potentia fua natura- 
li hoc quidepoffet , er tam dextro modo illas infere- 
re in uomitu cr fkrcore maleficio agitati, ut nullus 
hominum adiierteret: prior tamen opinio magis mi- 
hi placet, effie fcilicei apparentes ffecies fub iUis for- 
mis non naturales. er quod hoc uerum fit, apparet 
ex ratione pnedittd: quid communiter non durant 
fub iUa forma, fedhreui tempore in idos refoluun- 
tur liquores, cum quibus mixta prodierant : uti ego 
frequenter utdi, er manibus proprifi^contredaul 
qu£ a principio (uti dixi) apparebant uerec er na- 
turales, er retinebant in fenefeio quid duri: tamen 
breui tempore, ut dittuvn efi,rcfoluebantur er peri- 
U. Va- bant. Hcec Grillandus. Acuum quoque, ofiium, ca - 
riet.cap. So. pidorum, er id genus reliquorum reieftionem per 
os-, technas effe fentit Cardanus. 

Accidijfe fuis temporibus nouirn et admirandum 
csp.s. morbi genus, t adit Antonius Beniuenius . Mulier 

jisalefao u fextum dccirnum agens annum, ab' ima uentris parte 

/i mulier ua exorto comedebatur manibus. Cuma- m hor 

1 r i 1., t 
iMjKif. renami clamorem ermperet 3 mtumefcebat ilico to- 
tus uett- 


De abditis 
morb. esufis 


Liber tertius. 289 

tus uniter , dieo «t uterum crederes gefaffe odo 
menfes: crfoce exhaufh , wfci per tofum cubile hinc 
inde reie flans /e/e, cr plantas interdum ceruici con- 
ne dens rcfiliebat in pedes, \iterum procidens dc exi- 
liens , ifthucipfum identidem faflitahat , quoad pau- 
Idtim dd [e reuerfa, quoquo modo recrearetur .Infer 
rogdtdquid egifjet . penitus ignorabdt. Nos \uerb 
tiufmcdi morbi caufas inquirentes , drbitrdti fumus 
hocmdlumex matricis fuffocatione , er uaporibus 
inulis furfum eldtis , dc fubinde cor er cercbrufa rien- 
tibiis, prouenire. Sed cum medicamentis nihil pro- 
moneretur, ed ferocior fafla, dc toruis oculis circum 
fficicns, tandem prorupit m uomitum, quo longio- 
res errecuruos clduos, anedsq- acus, una cim cara 
er capillis conglomeratis reiecit : er nouifiime ex 
ientdculo frudum tanta magnitudinis , quale inte- 
grum nullius deglutijjfent fauces. Cumq ; idipfum 
japius etiam vidente me faditaffet, teneri eam arbi- 
tratus fum ffiritu malo : qui dum hac ageret,jfeflan 
tium oculos perfringeret. Quare ecclefidflicis me- 
dicis commendata, manifafiioribus deinde fignisz ? 
argumentis rem comprobauit . Nam er nos eam 
Uaticinantem audiuimus , er ea praeterea agentem 
iiidimus, qua omnem morbi uim f upcrgrefTa,huma ■» 
num etiam captum excederent. Hucufque Beneue- 
nius . Hac omnia certe in corpore non fuere , fed 
diaboli oculos ff e flatorum effdfcinantis , ne huius 
iftaterieein os impulfio aj}imaduerterctur, preefbgift 

£ gr celeri- 


2$o De praeftigtjs darmofwm 

Cr celeritate in os (ditem illata funt,cr tanquamui 
mitu mox eieda. I d cefophagi huic materiei impar ii 
angujUa, lUafus pojl uomitum ucntriculus, er ante 
uomitum ( ut fuprd didum efi ) uentriculi robur tc- 
fantur: qua: proffdo minime erant expedanda ex 
acie , er durifama fubfantia inaequalitate. Si ea erit 
dauit uentriculus, quando uf 'que adeo infenjibiliter 
ingejh funt , aut unde tam innoxie reuomuntur , po- 
ti fanum ore uentriculi ita fenfibili, ut uel pauco hu- 
more acri extreme affligatur i 

Qua faris filius Niorfa aducrfa nonnihil affiidus 
ualetudine , eam credidit indudam d muliercula , cui 
herbarum plenum corbem in porcorum pafaram 
attuliffiet: quodh ac gratias agens , ipfim prefaffet 
humerum . Vade territus eo tempore puer, coepit 
paulatim, etiam animo deiedo, peius habere . Hinc 
trica feminei capillitij nigri er cinerei ficca, citra al- 
terius materia admixtionem , excerni a fa ejl . Tana 
dem admiranda magis, puta fetas porcorum, pelli 
etiamnum inh arentes, ita ficcas aluo deponebat, ut 
papyro confcruarentur, interdum fhmlia cumexcrc 
mentis deij ciebat. H is ludibrijs circiter medium fati- 
gabatur annum: qua dein pcdetcntim, ut coeperunt , 
cuanuere. Nec dubium ed, ea ob parentum, <zra- 
dolefcentis incredulitate fuiffie permiffa:qudd quum 
hic fecundum natura ordinem nonnihil morbo gra- 
uari confp iceretur, eum non innatura uitium,aut 
Dei uolunt(ttein,fed in muliercula imprefaonem re- 

tukrunti 


Liber tertius. 19 1 

M&utiEam itaq; delufione diabolo, quib. explicatu 
cfl modis permifit Deus , donec fortafiis refipuere. 

Noui ile cuiufdam uiri confutaris coniugem,cuius 
dluusfep enumero arena reddere uidebatur, diabolo 
colludente, conniuctcq; Deo:quod cegrota ad illicita 
maleficoru diuinorumcp auxilia confugiffet , contra 
diuin<e maiejhtis edidtu,mpias boruhominu ditio- 
nes comprobans.Cui certam polliceri opem cumDei 
gratia, fi imperata faccret,audebani.Morbum fiqui - 
de,quo acciebatur, ex naturali caufa orti! ejje iudi- 
cabamiat arenae dcieftione,qi;6d incredula ad ueti- 
tu declinajjet confiliu,ed a fatura ludificari, culabat 
animus. Frequenter etenim hoc ufuucnire uidanus, 
ut quum a naturali quis infimetur caufa,Deifi ( qui 
naturaliiirerim ufum docuit, atq; eum nos ajjeiiare 
er inquirere uoluit) potentia: diffifus, uoluutatiq ; 
'mmorigerus,ad dsemonij clientelam co fulturus cum 
*Saulc accurrat, uoluntarie in reprobum tradatur 
fenfumfiudicnsq- maligni obijeiatur illudendus. 

Commemorat Cardanus, probu quenda rujlicum 
CT dmicu, quifixeitius decipi poterat quam decipere , 
fic ipfi narraffie,quod morbo incognito plurcs labo- 
rant annos: quo tepore excdtatiombus fiepius uitru , 
clauos , er cupidos euomuijfet: cr quanqud demum 
refbithtus fuiffet, tame m eum diem quo h.ec refirret, 
fentire fe uentre affeuerabat maxima uitri confindi 
congerie, fonuma, nonleue, quafi quis faecum uitri 
fragm entis plenum concuteret, a quo no parum ue- 

t i Mteiuu 


<^4rcn<* per 
ahturn muli» 
rn reddita. 
Dent. itf. 

Lemt.19.2a 


De Vitiet. re 
rum li. if. 


Hufliciu ho- 
rarum iihtt 
tn corde fen- 
tiens. 

Damoniaca- 

rum uirgind 
VeTialiit hi- 
fiortahorren 


Damoniaca 
uirgines Ve- 
fiales VUerte 
U occluja. 


De prarftigtjs daemonum 

xa.retur.ium uero Jingulis ododecm nodibus fepti- 
mahora, etiam/i horarum numerum non obferua - 
ret,totidem idus annis ododecim, quibus iam fand- 
ius fuerat, in corde maxima cum moleJHa perferre. 
Quism eo organo, diaboli ludibrijs ob fimplicita - 
temapto, nonuidet damonis adus, prajHgias e? 
uexationes i 

Admirabiliter horrifica fuit uexatio uirginuni 
quarudam Vefb.Uu, occlufarum, Vuerteti in comita 
tu Uornenfi , 'a damonijs exercitarum. Initia autem 
eiufmodidediffe pauperculam feminam narrat, qua: 
in ieiunio falis libras tres ( quartam uulgus noflras 
uocat ) mutuo 'a uirginibm acceperat, fheq; duplum 
circa Vafcha folennitatemreflituit. Hinc in loco uir - 
ginum dormitioni dicato inueniebantur ffheruLe 
candida, uelut incrufbtafaccaro femina, at guftii 
fdlfa,qua tamen non edebantur: nec qqomodo per- 
ueniffent eo, fciebatur.Vofka eodem in loco obferua 
batur inceffus rei ingemifcentis, uelut hominis agro- 
ti: audiebatur item quando q;uox, pier a fq; uirgines 
ut fur gerent, er ad ignem fecum accederent,fe agro 
tameffe, commonefaciens: ubi porro furrcxijjent, 
morbidam fororem inuifura , nihil inueniebant. 
Si quando etiam ha in arrepta matula meiere tcnta- 
rent,ea uiolenter eripiebatur, ut lotio coti ff urcarent 
ledum. Aliquoties pedibus e ledo ad paffus aliquot 
fubtrahebantur, atq; adeo fub plantis titillabantur , 
ut pra nimio rifu morituras fe uererentur. Quibuf- 

daincar- 


Liber tertius» 2$§ 

dam cumis p articule eueUebantur , plerifque m ad- 
uerfam purtem prorfus intorquebatur tibie,brachia 
cr facies. Quidum Jic excarnificat e, licet ad dies 
quinquaginta duos, nihil praeter raparum ius citra 
p anem forpfiffient,dttamen atri liquoris , uclut atra - 
meti feriptorij multa uomitu rcijciebatur copia:que 
tam ferebatur amara cr acris , ut etiam pelliculant 
ex ore abradere f.nec ullim effingi poterat coditum, 
quo afficerentur. Aliqua fupra hominis caput eue- 
hcvantur,cr uicifim dei j ciebantur. Quum egrotas 
tuc fedatas letasfi,recreaturi circiter tredecim numc 
ro amici fimul monajkriim alias ingrederentur, ilice, 
e menfia deorfum citra uocem er mtellettum dilabe - 
bantur, nonnude inuerjis tibijs cr braebijs tanquant 
mortue iacebant.Vna in altu fufioUebatur , er quan- 
quam manibus iniettis obluttarentur afiiftmtes, ta- 
0 men fupra edorum caput abripiebatur : eo fi denuo 
precipitabatur modo , ut haberetur mortua . Pojka 
ad fe tanquam c fomno rediens, e nofodochio in mo- 
najkrium progreditur. Nonnulle incedebant tibia - 
rum extremitatibus innixe, uelut ano Jhs, citra pe- 
dum ufum, qui uidebantur trahi tanquam ligamen- 
tis nimium laxatis, in faculo penduli. Arbores quo- 
que confcendcbant ut files, ab ijsfi proferpebant , 
nuda corporis immutatione. Contigit item, ut coc - 
nobij prefifie ( quam matrem uocant ) in eius am- 
bitu colloquendi cum gener ofa er mfignis pietatis 
domina blargareta comitiffa Burenfi (cuius 'miu- Bumtfupt*. 

t t Jkrumrc- 


*s>4 Depraftigtjs cfsemonum 

florum refurreiiione meminerit mifericor diarum 
pater ) exfoemore erueretur caro : illaq; prae dolore 
exclamans, in lecto deponebatur. Vulnus autem par 
tim lucebat, partivi nigricabat: fed curabatur. Acci - 
dit cjuoq; , quim duae fic excruciatae uirgines Jimut 
confiderent ridentes cr exhilarate, mutuo collo- 
querentur defle nigra in corbi incluft 

it matrona , qua in oppido comor ante nominabant: 
collatione itero clam obferuatafa tertia uirginc fana , 
'corbis ab kac,crpreefi£la cu duabus aut tribus uirgi 
nibus inquiritur, ap er itura;, unde felis exiliens aufu - r 
git. Ea hinc notata mulier tanqua malefcij rea in car 
ceres conijcitur,cufeptm deinde alijs, inter quasfe- 
nior numerabatur matrona: de qua uicini cr paupe - * 
res, eam fuiffc ufyadeb mifericorde cr in egenos pro 
fufant, ut ipfa etia indigucrit,tejlabantur . Eae cade 
quxjhonibm a tortore fubieila,nuUis iniqua tomen 
tis ad fideris ccnfefiione adigi potuit.Tandem ubi ex 
inore uifium ofjirretBurchgrauius, fe infirmiorem 
effe quam ut cibti admitteret,ait: atfepotufolrmodo 
defiderarr. ctuc a Burchgrauio mox fubminifrato , 
ipfius uefie iUa apprehendebat , er eius innixa ft- 
mori expirabat. Alia quoque rem miracula hic uifa 
funtdurauitq- ea carnificina ad annos tres manififh, 
quampojka celarunt. E as uero uirgines fatanam 
obf:diffe,dubitandimmimne: qui ludificandi occa- 
fionem fibi commode porre fiam ratusexfalea mu- 
liercula reddito, credulis uirginibus malejicij opinio 

nem 


Liber tertias. ipy 

fiminijcere , crm fonti femina infanabile inurere 
cauterium fhiduit. quapropter fomam ffarfit gra- 
norum quafi faccharo obduftorum,utad eorwmgu - 
fhtionem pellicerentur uirgmes: falfedine autem in- 
didit, ut fufpicione de ea qua falem refiituerat, citius 
ingereret. Nec defuit cuentus. Concepit porro Deus 
eam diuexandi potcjhte,ucl ut tentarentur uirgin.es , 
uel cajb.garentur,ucl oh earu incredulitatem, bubri - 
capide; note fuerunt ,quod no r:\ad Da’ voluntatem , 
fed in feminas cruciatuum caufas rctulerunt.Hinc fa- 
tbaniam illud duarum uirginum concilium ab afhi- 
to fuit injhtutum diabolo, qui earum rexit uoccs, ut 
innocenti matrona: malejicij jligma imprimeretur , 
carceresq; tormeta er cades promoneretur. Si quoq; 
felis f ierit ucra , cd d amo mu bauddubie eo inuexit. 
atqui ut damonem affumpto felis pmulachro , fuiffe 
0 credam, pciius inducor. Vides etiam confhtutos iUi 
pracife ladcndi Imites, utexaltadlaeueftione er 
pracipiti deiefiione, etiamji unamortua ui daretur, 
nihil tamen laponis fenfent: feduelutefomnoex- 
perrcda , abierit. 

Nonabjimilefiiitquod uirginibus Brigitte,flri- Erigit* fktr* 
{lis legibus inauguratis, in coenobio non procul a uir g lnts 
Xanttis dipito olim ufuuen.it, qua miris quoque mon,a(4 ‘ 
modis diuexabatur,plerunq ; cxihcn tespnonunquam 
balatum uocesq ; elidentes horrendas : urgebantur in 
terdum ex depgnatis m templo fedibus, ubi -er capi- 
tis uclamcn quando % abripiebatur.fauces bis etiam t 
t 4 nccibim 


25<tm«ni(tc& 
uirgines no. 
btles iuxtu 
Hammone . 


6 De praeftigijs daemonum 

ne cibum admitterent;, nonnunquam procludebatur* 
Verfiitit uaria er dira ea calamitas in plerif fi ad de- 
cennium. Tragoedia: caufa imputabatur uirginiiuue 
nis amore aliquando ftucia,quem ea affinitate non 
dignarentur huius puella parentes, idcirco huic iit 
extremo moerore pofita,damon accita iuuenis illius 
effigie y fe obijcit,eam 'm uotirn' illud monajhcum co- 
gens: qua dido audiens, fe cancellis confringi pati- 
tur. lnclufa,uelut furore percita, omnibus horren- 
dum plurifariam exhibuit ffedaculu : quod quidem 
I nalum uelut contagio in multas proferp jit uirgines: 
qua ob propriam illius confefionem, ipfarn uniucr - 
fa eiufino di miferia genitricem fuiffie, certo credide- 
runt. Ex ea deinde capta, aliocfi eue fta , prolem bis 
fufhilit carceris cujbs:ac tandem manumiffam,d ma - 
leficij opinione inculpatam uixijfe arbitror. Delufio 
fuit mere diabolica,qua iUa decepta,fe eqfecijfe con - , 
fiteretur,qua peculiaria ipfiusfatana erant opera. 
At 'm quem finem ea fuerint a Deo perniiffia,fequen- 
ti intelligetur libro, ubi omnibus imitanda harim 
proponetur curatio. 

Huc pertinent nobilium uirginim in monafkxio 
Centorpio, prope ueterem Maream iuxta Hammo- 
nem mlufarum,monfbrofaomnifariacfi conuulfio- 
nes,a damonibus excitata:quanm in primo memini 
libro, ubi de fatana potentia agebatur. At ha omnes 
a damonibus afflida, tormenta nec Dei uoluntati 
fubijcicbant,nec diabolo imputabat : fedad E Ifa K a- 


Liber tertius* *s>7 

mcnfis,m coenobio codricis, maleficas artes uno ore 
er confcnfu referebantqiice quidem capta,tragicum 
, hoc fpedaculum a fe editu fuiffie fatebatur primum , 
uenenata mixtione: moritura autem , nihil unquam 
uirulentia fe alicui propinatum fuiffe, fed quicquid 
id effet mali, fe mente er mala imprecatione effiet ffie 
confeffa eft.Num uerb hoc itafieripo{Jet,paulop6fi 
explicabitur. Ab eius er matris exujlione tanquam 
futspotejhtisiamneruum adeptus fatanas, oppidi 
proximi ciuibus non paucis uario tormentorum ge- D*monUei 
nere infultat: e quorum mmero quinque, ubi eccle- ctU!S 
fi£ p a ftor m fuum dcciuiffet cubiculum, ex Sacris li- 
teris eos aduerfus fatance ludibria mftrudurus , mu - 
niturusq . ; : atque hi Dece praecepta. Symbolum Apo 
ftvlorum, e~ orationem Dominica recitaffent : hinc 
alter alterius nomen 'mquirit, mutuo q; ludicrum ni - 
glis indicat, p $imo libro inter fidicia daemonum no - 
mina expreffim. atq ; unus pafiorem irridens, inhaec 
erumpit uerba : Qjuid nunc f ad uri fumus? expelle- 
re nos conatur pafmrf R effondit alter: fc uelle in hir 
co nigro equitare, ad quandam mulierem non ita fe - 
tunde habitantem, quam etia nominabat, fe gratum 
illi fore hojpitem iadans : ut maleficos artis nomine 
redderet illam fufpediorem. identidem fe fadurim 
alter quoque narrabat , aceodeuedore profeduru 
ad aliam femmam,nomine defignatam in eundem fi- 
nem: ac uterque fedi 'mfidens tanquam fatuus, conti- 
nuo uocis mdicijs ad didas equitando uidebatur fer - 


t f 


nmu - 


a$>S Deprnefh'gt)s dapmomrm 
ri muliercula, quum interim ne d loco quide dimo - 
uerentur. Tertius adbac qua f in globum couolutus, 
eotradusq;,ad claufum cubiculi abripiebatur pjUm, 
per quod inopinato apertu, c gradibus decidit ill£- 
fus . Ncc procul hinc in aha duitate funditer diris 
torqueri modis d dzrnone interea coeperat oppidani: 
quare aliqua: fuerunt umculis traditee mulieres, at 
piares accufata , quemadmodum in negocio eiufi no- 
di diabolico fieri affolet . 

P»Jla a i*- H u c albo acemfeatur uirgo iUa uefhlis B ufeidu - 

mtn* uexa- eenfts,ad£monio horribiliter torta: cuius raros cru 
ta ' datus libro primo defcripfi ,ubi daemonis potentia 
depingitur. Accedat er cognita mihi puella, uirgini 
nobili in coenobio ancillam , cui fide dederat rufdcus, 
qui deinde ad aliam animii adiecit. Qua re cognita , 
moerore turbari iUa coepit : ablegatae} ) mediu circiter 
miliare a monafkrio, ineximij iuuend forma obuif 
habet deemone, qui fe familiari colloquio in eius infi- 
mam amicitiam, omnia ruflici amati fecreta huic de- 
tegit, cundosq ; cum altera puella habitos fermones 
enarrat: er cu ad angujium perueniffent ponticulu , , 
ille affmpto oleo, quod ea manibus gerebat , ut mi- 
nus impedite tran(iret,eam iuuitfmuitauitq; tandem , 
ut ad notu comitaret r locum. Quo nam cofequerer 
(refjjodit iUa) ubi paludofe tanturnodo funtaqu£* 
Hinc ipfc euanuit, illaq • perterrita m animi incidit 
deliquia : quare iuffu domin£ mihi familiaris, bigis 
m coenobium reducebatur, ubi uelut mente turbata, 

miti » 


• 4 >. 


i r->* 


Lib.r. Epift, 


Liber tertios. 299 

multipriam fenfu diftrahcbatur , qutrehdturq ; p 
etiamnum mijerc ab iUodxmone uexari, dc i&wm dii 
quando per pneftram uel alio ueUe eam abripere. 

NuUa certe alia huius ntdepcif extitit caufa , quam 
meditabundus- animi moeror, ob amoris impoten- 
tiam: quam illudendi perdendip occaponem prae- 
propere arripuit fatanas . 

C<etrrmi illud quod a Chrifti natiuitate anno mil - 
lefimo quingetepmo tricepmonono,m quoad E iftet- 
tenps epifeopatus pdgp Tcugenjhl , accidi jfc perbi- 
bet multijuga: leftionis uir IOANNES L A N- L ^ 1 
GIVS, iUufiripmorum Vrincipim Palatinorum 3 
Rheni medicus doftifiimus, omnem fuperaretp- 
dem, nip oculati fjpeftatx pdei teftvs adhuc fuperef- 
fent. In hoc pago vlricus N eufeffer Agricola, cum clau p f er ~ 
crudelibus dolorum tormentis circa alterum hy - ^acm^Uteli 
jpochondrim conpceretur, fubito clauim ferreum &exafm. 
fub Mefa cute manu apprehendit , quem chirur- 
gus illic balneator nouacula exciderat: nec tamen 
ceffarunt dolores , fed in dies magis incrudefce- 
bant . Quapropter quum nec aliud doloris re- 
medium pre mi fer, quam mortem , jujficaretur, 
arrepto culteUo ,pbi guttur abfeidit . Itaque dum 
tertio die ad fepulchrum mortuus ejjbretur , a- 
derant tum Eucbarius Rofenbader ex Vueiffem- 
burg, Noricorum oppido , ac loannes ab Etten- 
pet balneator , qui ajhnte magna hominum pe - 
qucntia,demortui agricoU uentriculum inciderunt , 

in qu® 




$ao De praeftigrfs daemonum 

£jgntm & in q uo lignim teres e r oblongum , quatuor ex cha - 
triTlo7»»t» bbe cultros, pdrtim acutos, partminjhr ferree detu> 
' t i . tatos,ac duo ferramenta a/fera rep crerunt, quorum 

fingula ffithami longitudinem excedebant:aderat et 
capillorum injhr globi inuolucrim. Sed quid po- 
ti fimum hic admiraberis* an quomodo tot er tanta 
ferramenta in uentrituli cauitate cotineri potuerint: 
an qua arte fint 'mgefhi Certe non alia,quam daemo- 
nis afhi er dolo. Haec Langius. 

Vlrico etiamnum fuperjUte non ea in uentriculo 
b<efi(fe y utnecclauumfubiUeefa cute in carne ante 
feftionem uerempaftumfuifje,aufbn dicere.Enim- 
uero cum in ittis locis ex mala intemperie, aut huma 
rum acrium affluxu,uel flatuu copia, huiufmodi po- 
terat proueniffe dolor, qualem 'miliaco er colico 
dffcftu experimur:?? finijlra opinione iamfortafiis 
<egrotus,uel a]bntes,uel utrique, conflanti de malefi- 
cio ducerentur, daemonis,uel illius clientelae, magis 
ueritiuolutatemmalignam,permiffdsq - uires, quam 
Dei patrocinio er incomparabili potentiae fifi: dia- 
bolo traditi funt illudendi,ut in carnis, antea nonni- 
hil durae er tenfe uel a materia,uel daemonis afhi ita 
apparentis, fcdione clauum,zr in aperiendo Jbma- 
cho reliqua haec rerum monjlra ingefferit , praeflri- 
dis fecantium oculis,quo id in cuius finem hanc infii 
tuerat tragoediam, nempe incredulitate, jhbilirct: 
quum in rebus aduerfis , eo relido qui languoribus 
uojbris uere mederi potefl, perfidi, fatanam nimirum 

in corpus 


Liber tertias. jot 

ih corpus humanum,Dei fcilicet creatur* poffe coti* 
cedimur, extra eius potefktem m mutanda rerum tui 
tura,aut materia aliqua duriori er acuta,certd mea- 
tuum per quos inferri oporteret, proportionem exit 
perante, iU<efe er infenjibiliter penitius ingerenda 
impeUendaue: quum tamen cefophagum er fauces 
latius diducere er extendere nequeat dtmon, quo- 
cunque fuo artificio ,quam ex prima creatione ferali 
quemadmodum alias fufius offendi. Difidij quoq ; 
feminarium hoc modo a diabolo fp argitur, ubi eo no 
mine alios male fcij irrogati reos confeflim incufa- V4r ; atpofte 
mur.quos adminiculo daemonis iUud machinatos effe matuni con- 
credere malumus, qudnqua in fontes rener a exifeant. tcnta a P u< * 
lnterm naturali etiam rationem jceatomatum cr 2>ld GIa , Ic . 
atheromatum, aliorumq; apo fumatum finibus, car - 5rii.14.mcth. 
neexefa,exuifcofis cr putridis humoribus ac fibris & ^ cI g fum Ij * 
calore coquente exiccatis,materiaslapidibus,tophis 9 npiu in im 
arenis, urceolorum teflis , lignis, carbonibus, capillis Cium. 
er amurcae fimiles nafei , incantationibus ab imperi- ^" 1 t £“' d ® eni 
tis afferiptas, farnus ex Galeno cr Cornelio Celfo. sbdi.morb. 
Nonne in morbo articulari plerifque a pituita rejic - Ciuf - ca 3 - 
cata,cr affo terre flricp humore indi ffolubiliter irnpa- 1 ' 24 54 ‘ 

0 tophos, Graecis vrdf&r, uelut calcem, in iunttu- calcultt* 
ris enafei uidemus: quam etiam exemptam,paulatm tbirtee et m 
excipit aliai Qui pofl longam frequentemq ; tufiim txpul 

ex thorace uiolenter calculum expe(lorarunt,fupr'a ^ 
recenfuimus. In panniculo item epar cingente, lapilli /Mi? foUicul 
aliquo numero inuenti funt letales. Vnum fimiliter lo, et matrice, 

exmte - 


* ; b. ■>.. Aha- 

roili.cap. 2 2 . 
CjL uli mu- 
lierum. 


Cipi*). 
t_ y-fciem Jcal 
! ■'iit ciuily- 
i perae* 
na* toitao- 
f<u tiicedijjc, 
ncn tmln fit 
aenfimile. 


Cufpii ferrea 
in morace re 
licia , cv-ia- 
ivxca, dtiwm 
pofi bifunm 
exuti, c. 


$°z Depraeftigqsdaimomim 

ex in te Jiinis expulfumfuiffe, er ex filiis folliculo, ue~- 
lut er e 1 nutricis altero cornu duos excifos memini. 
At ah eadem caufa in his partibus, qua in renibus uel 
tiejica , generari potuerunt: nimiru ab humore craf- 
fo, uifcido , terreo, er caliditate humorem hunc adaf 
fixntc, cogente er in lapide indurante, qui interdum 
uarue cr admirabilis inueniturfbrm.ee . T radit Ale - 
xandcrBenedittus, mulieres calculis minus affici m 
uefica,prceter calculos fetarum-ueluti quadam capil 
lamenta, qui non fine diro cruciatu imafeuntur ex 
mucofx materiaiadditc- aliquibus qutedam in ucfica 
concrefcere, quee nihilo 'a conchilijs ffecie differunt . 
R erum adheee miracula alia huc facientia idem iUe 
defcribitkb. 3 Anatom. in hcecuerba: Acies fcalpelli 
fracta, dUm uenam imprudens chirurgus cuidam in - 
caute fecarct,mcatus penetrauit diuerfos, poftq ; au- 
rem confitit , ubi cohtinuis fere punitionibus fen - 
tiebatur,qua niolefia fepe a nobis leuari uoluit . Sd- 
pra fidem eft, quod ipjl cum m Creta effiemus , uidi- 
mus. KufUcus in quodam tumultu feditiofo fagittu 
circa dorfum impatta uulncratus fuit: cuulftfagitta, 
ferrum in thorace relinquebatur, ac uulnus, perqui- 
fto frufbra ferrea cufpide,ckirurgus fanauit, atpofl 
bienniu per inferna ea excidit : quee miraculi gratia, 
barbata: figura diforura digitorum latitudinis ofkn - 
tabatur. Secundum enim diaphragma prius mucro- 
ne penetrauit, ubi pars carnofior eft: deinde fecun- 
dum inteftmddap [a, iuxta ahium [enfim podicem 


Liber tertius. 

fecHit, uiamq; fibi ad exitum jiat femiexefd : qua. de 
re magna medicorum fuit concertatio, idem iib. x t 
A nat. Qui urnarum mefcnteriacarum orificia inter Cap.j 
meftrna amphora putant in umente , qua in cado- 
uere delite fant, longe decipiuntur arbitrantur enim . 
ciborum fiufta pereafdem fibras tenuifimas attrahi 
poffe: putantq ;, uirginem aetate nofira Venetijs , 
dum haec conderemus , qu£ crinalem acum quatuor 
digitorum longitudine, quam inter dentes dormi* tita, cunila . 
tura continebat, incautecp in fomno deglutierat, per ti0 excn: *> 
urinam pojl menfes decem maximis emijijje cruda - 
tibus , quoniam in uefica colle dis uifcojis humo - 
nbus lapis circum acum coaluerat, gallinacei oui 
magnitudine: crkuenis mefenteriacis acum prm 
haujiam fuiffe contendunt. Obiter hic adijciam^tcus 
illius per urinam reddit ae exemplum plurimos diffe 
(lionis ignaros commouijje, qui camp er aenas me - 
ftraicas d fion&cho ad iecur, ac per uenam maiorem 
ad renum angujKasjnde ad uejicam pe.ietraffc, filfo 
arbitrantur, ora fibrarum in umentibus patentiora 
ejfeadacum [afficiendam putantes: acus enim fua 
acie paulatim mulio q- tempore per intejtina penetra 
uit ( f quidem uiam fbifxcit, quod a natura propeU 
litur ) hinc per uejicam qua parte carnofaejl, inde 
per urinarium meatum excerni potuit. Ad eundem 
cenfeatur modum , de fugitu jirrea cujfide , qua; 
biennium natur ce duftu comodas fecuit partes: quod 
Cr altjs mirabilibus [aede comprobauero exemplis ; 

&tm& 


Pila in bouii 
uetncnlo un- 
de nata. 


$04 De praeftigtjs daemonum 

Anno 1549. commemorantur inVngaria circa 
T hayfie flumen muenti homines ,in quorum corpori 
bus abfolutce lutra: ej lacerte effient inuentae: num 
uerijhnile uideatur, aliorum efito iudicium.licetnon 
ignorem,uermes prodigiofios ex caufia naturali quati 
doque in hominu finibus ingigni. De qua etiam puel 
la fufpicio ffargereturfidfia,fierp entem jbmacho in - 
herere , cruciamenta excitare , q~ fubinde ad fauces 
confcenderr.fub mea fuit cura, belle b' iam balbet . 

Pilam magnam vnfbxr magni pugni cequaliter or- 
biculatam fine futura , pilis paruis mollibus arttifi- 
mc infartam , ex bouis iunioris fani laniena deflina - 
tiuentriculo exemptam, aliquot annis penes me ha- 
bui.lncantatione ingefbm hanc, exclamarent multi: 
generatae tamen huius pile caufam inuefigare natu - 
ralemlibet. Vituli adhuc lacie uiuentes materno , fi 
quando alimonia defututi, uel alio qui petulca cetate 
infole fcentcs, ad par entem uel aliam accurrunt ude - 
eam, eius furas uel quencunq • contigerint ore locuni 
hirtum,maxime p 0 feriorum coxarum, tam exugunt 
auide,ut etiam depilereddant,pilicp ualido crebroq- 
fuftu in uentriculum attratti,zr firquenti motu fat 
tuque Idfciuo paulatim conglomerati, plerunq ; chy- 
lo obuoluuntur y autpituitofo fucco lento : qui tempo 
ris fiuccejfiu tenacior redditus , mebrane induit facie : 
quemadmo dum fubjhntia limo fa albida fhtimafie- 
iftione uifaejl primum obdutta haec pile pellicula: 
quae deinde exiccata pedetentim 3 corio tmtto etiam 

nigritie 


Liber tertius* jof 

nigritie afimilabatur. qua unci in parte cultro non - 
nihil excifa, eiufmodi uniformes pili molles (quales 
in illis didis pecorum locis 'mueniri cernimus ) aelino 
dum compadi apparuerunt. Citius huic fententix 
ajhpulabuntur,fidcmq; habebunt,quicunque ueteri- 
nanx rei ajjueuere, et iu/mentorum educationem at- 
tentius obferuarunt. Ita nihil omnino rationi dero- 
gatum uolo,fiquando ea in rertm mirdtUlis uel ma- 
nifeflo adejfe , aut occulte fdueri uideatur. Veriim 
qux prxter natur x ordinem er rationis cognitx mo 
dum a mdlcartijicc fatana, dolo er prxjhgijs,ut non 
credentes in fuani '.Uiciat najjam, nemine nere, licet 
quidem phantajUce cooperante, effinguntur, cr in- 
cantamenta putantur ( quorum nomine frequenter 
mcufantur puniuntur q- innocentes ) propono, quo 
ueritas a mendacio fecreta cognofcatur ,cr dxmonis 
ludibria penitius nota negligantur , atque [anguini 
$nnoxiopoftl*acparcatur:xquioriq ; fentehtia accu- 
fatores,peculiaria diaboli mancipia (diuinos alij tio - 
eant, mibiuerb erunt malefici ) comer fa, male ino - 
Utx confuetudinis fori forma exibilentur. 


, Illis porro dxmonis adionibus fxpius uel peritif- 
fimoszr m artis operibus exercitatifiimos medicos 
ciramueniri dep reh endim us. Excplum erit memora 
bile, quod haud ita pridem, quum melancholia puel- 
lam uigmti annorum affici indicaret clarifiimus me- 
dicus , mihi unice charus cr obferuandus, Ioannes 

tt Echthiuff 


Puetttia 
mone obfejpti 


Medicus irri 
detur k cLtmo 
niaca . 


Cogitationes 
hominum i. 
gnorat d&- 


De diffinit, 
ecclef. dog- 
mit. 


De abditis re 
rum catifis 
lib. 2. 
mali efu 
qmdk faclns 

(Umomams . 


506 Deprxftigijsda’monum 

Echthiusaiodesq; ea in [omnes circiter undecim trafi 
egifjetjnc cx arte pilulis de cynogloffa fomnu coci - 
luturas ojjvrret.quaru una deuorata,digito alterum 
<egrota occludens oculumVide , inquit , quam nunc 
dormiam . Mox a daemone eam obfidione fubiuga- 
tam, nec perperam , afferit medicus: a quo fe irride - 
ri animaduertit . Quum uerd hinc hominum cogi - 
tatus daemoniuperff icere arbitr aretur, quodnulli fe 
eas ad fomnu exhibitura pilulas aperuifiet ( id quod 
tamen fatanae puellam ob fidenti 'mnotuiffe , docuit 
ironicaillade fomno cx pilula exigua deglutita ge- 
nerato, obiedio ) inquam ego, Medicum ad obfejfe 
curatione accitu fuijfe nouerat daemon: quare omni 
eius mjlituto curandi hanc modo,ey medicamentom 
praeparatione uigilanter obferuata , ut jf iri tus eft , 
eas [opino prcuocando dejUnatas fuijfe pilulas, ex 
ratione naturali prompte intellexit: quo nomine ca- 
ptataoccafione, medicum iUudere,ridereq;, illi non 
fuit difficile . Nec hominum cogitationes nouiffe dce- 
monem, tradit quoque Augufhnus . In ea etiam pu- 
ella, horrenda conuulfionum atrocium facies, cre- 
pitantibus quoque iundurarii compagibus, aliquan- 
do conjficiebatur Ad aquae lujJralis afferfionc mire 
etiam uidebatur exhorrefeere. 

N arrat praeterea infignis philofopus er medicus 
Io annes Eernelius, quod quum non itadudum qui- 
dam per cefus node uehementer fit iret, e fomno [ur- 
gens , potu non mento ? obmm malum firte pre- 
hendit ; 


Liber tertius. 307 

bendit: id mandem , fauces fibi quafi manuprjcclu- 
di fhrangulariq ; /e.n/it: fimulque 'a fubeunte dcemonc 
iamobfeffius , uifus eflin tenebris uidere fed pr£- 
grandi nigerrimo cp cane uorari:qii£ poflca, refli - 
tutus integra mente, .ordine recenfuit. Hunc non 
pauci ex pulfu, ex calore er fcabritie lingu£ fe- 
bricitare , ex uigilijs er mentis perturbatione fhn- 
pliciter delirare indicabant. 

luuenis alius equcjlris familLe , paucis ante an- Equeflns or- 
nis, corporis concufiione, er quafi conuulfionc ex ^ImontaaM. 
temporum interuallis labor auit, qua nunc folum 
fmijlnm brachium, nunc dextrum, interdum e- 
tiam digitum unicum , alias crus iterum , alias 
utrunque , alias corporis truncum tanta celeritate 
exagitaret , ut uix 'a minifhris quatuor decum - 
bens cohiberetur. Caput autem inconcufjim iace- 
bat , linguae? locutio libera, mens fana, om- 
nesque fenfus integri, uel in conuulfionis ferocia. 

Decies ut minimum quotidie corripiebatur: in in- 
teruallis fanus , fed labore confrattus. Vera epile- 
pfia iudicari poterat, fi mentis fenfuiimque Ujio 
accefiffet. Veriti fimi quique adhibiti medici, con- 
! uulfionem epilepfiee finitimam a maligno uenena- 
\ toque uapore, ffintedorfi impafto ccnfuerunt, e 
quouapor ineosneruos emanaret , qui 'a ffiina in 
artus quoquouerfim, non autem in cerebrum dif- 
feminantur. ticec credita caufa ut fummoueretur , 
clyfkres imperantur frequ etes, purgat io n es genens 

u 1 omnis 


5ot D e praefHgrjs daemonum 

omnis <y ualidjc, cucurbitula: infiguntur neruorum 
imtijs,fcetus, unitiones, empldftr a primum qute di - 
fcuterent,dein qu<£ roborarent , uenenatamep mali- 
gmtdtem obtererent. His parum proficientibus pu- 
dores proliciuntur balneis, ceftuarijs, er Guaiacinx 
bebeni decoilo: qux nihilo magis profuerunt, quo- 
niam omnes longe aberamus a cognitione ueri Nant 
menfe tertio primum deprebenfus demen quidam 
totius mali author,uoce 'mfuetiscp, uerbis ac fenten- 
tijs tum LatiniS,tim Gracisiquanquam ignarus lin- 
guce Graecae laborans ejfet )fe prodens. Is multa me * 
dicorum fecreta detegebat, ridens, quod eos magno 
periculo circuueniffet,quodq ; irritis pharmacis cor - 
pus hdcpeneiugulaffent. Quoties laborantem pater 
imuifebat , is procul a cohffcftu inclamabat , Apelien 
tem hunc arcete, er ab ingrefionc propulfate, aut 
torquem e ceruice detrahite, ex hoc enim , ut Gallo- 
rum torquatis equitibus in more eft, diui Michaelis 
imago propendebat. Ad hanc Fernelij narrationem , 
D Michat UC ' Ut P drcnt ' ae fi intcriefta, reftondeo : hunc demo - 
lu imaginem nem f e Michaelis imaginem ufqueadeo uereri fiiiiu- 
fe formidare lajfe , ut afhntes faUerct euidentius: quaft uero hic 
fimnlat da- uUms exhorrefcdtftmulacrum,qui ne quidem ipjius 
Matth.4. Chrifii prafentiam timuit , quem aggredi, circumue- 
Marc. i. here atque tentareaufus eft : Paulum, uas eleilionisi 
t Confit” ii' cccdere: lobum iuftum affligere,Euam in in- 

iob.1.2." nocentia conjtitutam uaffo affatu fallere . Interro* 
Genef. j. g d tus hic ( profequitUY ita Fernclius ) quis effet , aut 

quomodo , 


Liber tertfus. 50* 

quomodo, e? qua heee potefhte moliretur f dixit , 
multa intus effe domicilia, in quibus fe recondit, er 
in quiete ad dios commigrare: fe in hoc corpus inie 
{ Ium k quodam cuius nomen non efferret, k pedibus 
ingrejjim in Rcgia,crkpcdibus egrefjurum, quum 
praflitus dies aduentarit. 

H<et' ( mea quidem fententia) mendaci] parens fin 
git, libenterq- fatetur, non coafte, licet ceremonijs 
CT exeeratiombus fe compelli fhnulet, ut alios ludat , 
i Deo auocet,finiftram de mnocete opinionem inij- 
ciat,quo authorem iniefti daemonis mox credant huc 
de quo illis uolitet fujficio peruerfa : ita rerum, fua- 
rum fategiffe arbitratur , /? hac quoque ratione horni 
num diuellat animos, c<edesq; ftruat. E nimuero ut ne 
deemoni quidem licitum ejl, corpora aut hominum 
autbeftiarum ingredi pro fualibidine aut arbitrio: 
ficnuUiuetuU, nulli ob[ktrici(quce corrupta muU DamtHtsnt 
lorum ejl opinio )nec ulli homini , quantimuis mali - ™ecandop7- 
gno aut [celerato diaboli mancipio, concefjim efl, tegmmute 
corporibus daemonas imprecando immittere. alias fa rt - 
tante potentiam exuperaret hominis uirtus maligna , 
fi homo pro corrupta fuauoluntate hic poffet, quod 
deemoni denegatum fcimusiquum hunc nihil omnino 
aut intus aut extra pcff:, citra peculiarem Dei affen- 
fum, ex Sacrarum liter arum traditione manifeflum 
jit: quo fuffragantefm prccmftu fht ffiritus iUe ne- 
quam, opinione celeriw corpus uel ingrediens, uel 
collidens. Hac unica efl cius uoluntas,jf>cscr expe- 
ti ? datio: 


jto DeprajfHgtjsdafmonum 

datio:Dei nutum obferuat,rr calculum expetit, non 
itero maleficiofam ullius hominis imprecatione, qux 
fi tantillum haberet momenti,uix homo m rerum na 
tura fuperefjct, qui non uel dtmcnu myriadibm i 'm - 
furaretur, uelab ijs auferretur , uelpefk tolleretur, 
uel lue GaUica,aut lobis ulceribus fccdifimis con- 
ffurcatus lugeret: ita urbes, pagos, plateas er do' 
mos his diris cr imprecationibus perfonare ubilibet 
audias, ut nec parentes liberis, nec liberi parentibus 
parcant, imo feipfos leui de caufa plerique deuoueat 
horribiliter, fitq; eiufmodiexecrabilisfalutatio con- 
iugi a marito plerunque etiam hora matutina expe- 
danda, er ediuerfo. Saep enumero ira perciti non- 
nulli, ufqueaded his affuefeunt uotis, ut in habitem 
ea deneger ent: er pro decoro tandem habeatur, 
atque orationis lenocinio, fi in familiari colloquio, 
uel amica falutatione, uel nfuiucundo , horrend.de 
eiufmodi concrepent uocesiquas tamen nudum forti- 
ri effvdum in alium, palam cernimus : tantum male- 
dici hominis, olim rationem reddituri,nifi poenitudi 
ne conuertatur, Udunt animam. Atqui potius , fi- 
quid imprecationes ualcre quis urgeat, omnibus erit 
indubitate ceterna falus expedanda : quum nemo 
fit, cui non aliquis falutem precetur perpetuamiqucs 
precatio ex Dei uoluntate fit, quemadmodum ex fa- 
tanje impulfu iUa maligna. Si quandoque ex mali - 
ciofa parentum in filios imprecatione finifkr ali- 
quis euentus jit ui fus, nihil contra nos ficit,ob pecu- 
liarent 


Liber tertias. 3ti 

liarem ingenitam f p arctum cutnfilijs fympathian. 

Sp.e(t acula intenm no uulgd.rU fiibmde oculis no - 
flrisaDeo proponuntur, ut ijs territi , inuder citum 
mule imprecandi, uci ctUm temere iurandi, cr fepe 
fi.lfo, confuetudinnn declinaremus. Sic fertur milita- 
rem peditem ante paucos annos iter per I, urebam 
feciffc: ac nummo fos loculos cuidd jiu hojpiU\dpud 
quum decubuit eegrotus ,cu fodiendos tradidijje. P ofl 
dies paucos rejhtutus, pecuniam repofeitab ho/bita, 
qu£ tam cu marito de ea retinenda deliber arat, pepi 
gerat f .Se itaq • eam habere negatjniuriaru alterum 
accufans. Iratus pedes, bofpitam uicifim infidelitatis 
infimulat.Quo audito, coniuge purgat hojpes.pedi - 
teq ; e c <edib. deturbat. Hic rei indignitate permotus, 
extrattu enfem in ojliu infigit mcofd.crate.Vim fine 
domui feri ab hoc homine, proclamat hof res. Qua- 
jre a magiftratu in carcere conficitur, agitatur f f ente 
tiaob illata uim, illum gladio ftriendu.lam extremus 
dies indicialis pra foribus erapipff captiuo morien 
du ejfefin carcere nudat cjLemoiat jifcipf dedere uel 
let,ut nihil fit periculi, fe fiduru pollicetur. In inno - 
cetia fe mori, malle, rejpddct captiuus , quam earatio 
ne hberan.Propofita denuo periculi nnmcfiutc.ubi 
fe aere uerberarc ct nihil proficere animaduertit das- 
mo, gratis fud ilii defert opera, qua apud aduerfarios 
uindicaretur.cbfulitf, Quado iudicio fi feris, tuam 
in caufa fbrenfi protendes infcitiam,pr.efcrtim in di- 
cendoicapropter tibi patronu, queaduocatu dicunt , 

u 4 concedi 


JVifloria ad- 
mirabiles 
fi ner. e. 


D e praefhgtjs daemonum 

concedi orabis: atque me non procul fontem pilee, 
cyaneo plumis \nfignito,pofolabis caufo defenfore. 
Annuit captiuus, quipoftridiein indicium produci - 
tur.cr cognita magijlratus accufatione er inftituto, 
rogat fibiin extrema lUa necefiitate permitti patro- 
num: qui conceditur. Multa aijputat hic dofloriuris 
uer futi fornus, et argute defindit folfo accufatum effe 
cr condemnari peditem: bofpitcm enim illi pecunia 
ffoliato uim intuli ffe ? o fkndit : j rem omnem ordine 
quo gefo efoeyr ubifepojita eonferuaretur pecunia , 
, aperiens. Hofpite uero audacius mjiciante , er fe dia 
t-A diabolo bolo deuouente,irnprecanteq; aliquoties, ut ab eo fu- 
'‘(bc^ob^mn ft°ft eretur ’fi pecuniam haberet: dejktit tandem a de - 
cationemma fenfione caufo LL. do flor pileolo cyaneo ornatus , 


Uciofdm . 


daemone 
anebitur fi- 
mina,ob nefa 
na iurameta. 


ac hofjntem abreptum per forum in aerem auehit , ut 
ubi manferit,nemo cognouerit unquam. 

Amo issun Megalopolicis finibus.nonprocul a 
Vuildfodia , m Peniecofks ferijs , plebem ccreuifia 
poculis induljifje fcribitur.cui mulier intererat, qu& 
fopawmero diabolum fuis mmifcebat iuramentis , 
qui, fpe flantibus omnibus, eamperojUum in aerem 
altius fuflulit. Reliqui perterriti 'mfequuntur uifum, 
quo deduceretur femina: cernutq ■ eam extra pagum 
in aere aliquandiu pendulamjnde redditam in agro 
praecipitem compererunt mortuam. 

Superioris praeterea argumeti,nimirum de aegro - 
tis daemoniacis , hifioriamLangiusrecenfetde qua- 
dam mulicre,qu£, quum Bononia rei medicae ope- 
ram ille 


Liber tertius. $if 

fxtn ile nauaret, circa pudenda ulcere faniofo , meli- 
ceride fcilicet , laborabat.fimulatque uerojfem con- 
solidationis maxime Leto chirurgo ofkntaret,tum re 
pentenouys ‘x u F, humor melli fimiUimus ubertm 
erumpebat, donec dcemon, quo objidebatur , diuinis 
deprecationibus expelleretur.tum eadem no fte, nul- 
lo relicto cicatricis uefiigio , ulcus fua f fonte conso- 
lidabatur ; 

Inh ac muliere, quam obfidione conflrinxerat da 
mon, fua ip fumo ftentdffe ludibria , cr ulceris, iUius 
fpcciem, certum cft : atq; allato iUitoq ; humore melli 
jimillmo, chirurgi oculos fifcino delufiffe, ut hic ex 
ulcere promanaffe crediderit, quem a daemo- 

ne 'muedufuiffc in ulceri* fere confolidati uefiigium, 
uei in ulcus phantaflicumjpfamomentopcrafta dae- 
moni* feceffu tcfktur curatio. 

* Hoc modo illorum quoque fenfus a daemone ob- 
tundi, er oculorum aciem perfringi cenfeo, qui car 
mine fibi tefiiculos totacj; pudenda auferri exifiimat: 
quibus quum aliquadiu orbati uideaturjn integrum 
pofka rejhtuuntur. Hic fatance potentia er arte ner- 
ui tefiium pud.cndorv.mq- ad fuam ccnuclluntur ori - 
ginem,quemadmod.um plerunque in deploratis mor 
bis uidemus fieri, malcccp nota; argumetum dicit effe 
HippocratesiTefiiculi pudendae f- rctrafta, uehemen 
tes dolores atque letale periculum figmficant. Inter- 
moritur enim facultas uitalis, er herui uerfus origi- 
nem retrahuntur . In damoms uero operibus minime 

u $ illud 


Clem. Ii!>. 
Recogn. 


Teftts carmi- 
ne no adimi. 


Lib. i. io. 
Prsfag. 


/ 


§i4 DepraeRigtjsdsemonum 

iUud uitce naufragium hic pertimefcendummec natu- 
ralis eafubcft cauftAle etenim dd tempus fafcino ob - 
ietto dcludit,uel dolofa neruorum retrattione fallit. 
ltafit,quod poftea,ubi dd uetitd co filia eos adegerit, 
impie tat is q; reos Afcccritjibenter db opere defifht , 
coaftus minime : licet fe compelli famulet, ut fuperfti- 
tionem qualemcunque confirmet, alios fi ardius irre 
tidt. Si enim heee membrd uere adempta fiier e,quan- 
do hocfaftum eft, er quibus medijs i num citra [an- 
guinis e ffu faonem , partium hefaonem er uulnera- 
tionem, omni adempto fenfu id fieri potuit, er uel 
momento fanari i Et fi hoc quoque, licet * JIwjx- 
, demmunde quafo contigit reflitutio , fi pror- 
fus ea a corpore auulfa, er proinde alimento er ui- 
tali fomite deflituta, tanto tempore mortua putredi - 
ni fi obnoxia fuere i Num fatam eft, er angelorum 
eius, noua creare: aut ablatis omnino partibus uitali 
uirtute defiitutis, redintegrare pro fuo arbitrio ui - 
tam,ac ueluti colla eas agglutinare, aut fuapotentia 
gemino affigere loco: quemadmodum a Chrifto au - 
Luc.22. rem Malchi aPetro ab fciffam, indubitanter credi- 
mus reftitutami Minime gentium. Antea auditum eft 
nihilplane deemonem poffe creare: explicatumfi, 
quid illi ccAv-htoij uel inimitabile. 

Impotentia Adhccc,qubd incantamentis quidam uinciri puten 
quomodTefji tur , ut concubitus omnino impotentes, quafi eu irati, 
ppoteji. reddantur: hoc naturali occafione uarijs de caufis 

ufuuenire 


Liber tertius. $i ? 

ufuuenire potefl,uitiatis, impeditisue uel natura, uel 
ex decidente congrcfjus organis, qu£ etidm propmd 
to pbdrmdco labefitilari queunt Vnde legem de fri- 
gidis cr male fidatis, et ad libidinis ufum ineptis, tulc 
runt Theologi. Vrop tercd no femp er erit incdntdtio Dccmaf. 
ni imputadum illud uitium,nec fhtim fufbicione dg - Grc g-s- m 
grauandus infons. A' dtemone tdmen ut quidem geni 
tur<e injhrumentu pofje co cubitui imdoncd reddi fa- 
teor. itd quoque ffurcifiimx dnus maligna uoluntdtc 
Cr infulfd imprecatione id effici , confhniernegoi 
quanquam illa, iniqua a dtemone perfuafione indu - 
i Id , fecus dliqudn do creddt. Eodem autbore, alius 
cum certd femina congreffiusfitepe eidem homini per 
mitti,reliftis eius orgdnis liberis, potcfl : dlius cum 
alterd uicifiim praepeditis uenerea ditionis inflru - 
mentis inhiberi, ubi nudo dlterius ddminiculo illi - 
gpus efi. Sic iff Italid, cr cum primis Konue, uiros fe 
quoque impotentes reddere drbitrdntur nobili fi imd 
dceddemputidifiimdfcortd, fi anterius fubligdculi 
ligamen fi.rtiue extr ditum cottigctit:eo etia reddito t 
db e d impotentia ferurfus eunde liberare autumant. 

I dem de lupi uirga in alicuius nomine ligata uel fo- 
lutd creditur. Quidam narrat , quenda contcrraneu 
fuum,uirum nobilem iuraffie , ligatu fe effe, ne cum 
mulieribus congrederetur: acferejlitutum dexterita 
te quadam,qua alterius perfiuafionem confirmabat , 
adducens ei librum Cleopatrce,quemde feminarum 

infirmati- 


!»<? Depraefhgtjs daemonum 

infimanda ffeciofitdte ficerat: legensq; locum ubi 
eo modo ligati corpus totum inungi iubet coruino , 
/3k* mixto cum fefameleo,cr ita iuuari,Hoc audito 
v confifus libri uerbis id fecit, citocp augmentato libi ? 

dinis afiiireftitutus eft. Quemadmodum impia cre- 
dulitate quis Ixditur : fic & leuari eadem, credibile 
efi, ufucj; cbferuatur. 

De ludicro incuborum cr fuccuborum cum ho- 
minibus congreffu , prolixe fuperiori libro , ubi fu- 
garum difeutiuntur ponderantur^ aftrn, egiffe mi- 
hi uideor. 

li*Atur& m Hic leuiter uelut in Catalogum reducantur multi - 

ru • plicis ligationis deliria: quemadmodu ligatio in amo 
rem uel in odium, in acritudines cr fanitates , cr fi- 
tn ihaiitcm ligatio furura er latronum , ut in aliquo 
loco furari non pofiintdigatio mercatorum.ut in ali 
quo loco emere uel uendere nequeant : ligatio exer- 
citus, qui limites aliquos tranfgredi prohibeatur: li- 
gatio nauium, ut nulla ui uentorum, etiam infinitis 
uclis uento obuerfis, portum egredi ualeant.item li- 
gatio molendini,ut nullo impetu uoluipofiitdigatio 
cijhrna uel fintis, qua aqua extrattio inhibetur: li- 
gatio agri, ne progerminet: ligatio alicuius loci, ne 
quid in eo pofiit extrui: ligatio ignis,tit in aliquo lo- 
co accendi nequeat, nec aliquid combujhbile admo- 
to etiam igne uehementifiimo ardeat: item ligatio fui 
gurum cr tempefbtum, ne noceant: ligatio canum , 
qua uetatur latratus: ligatio auium efferarum, qua 

uolatus 


Liber fertius* $7 

Uplatus uel fuga praepediuntur : atque id genus reli- 

qua,fdemprof£lo exuperantia , quae partimfi&d 

funt: partim,fi euentm eiufmodi Jfefventur,non im~ 

pijs imputandi hi erunt ligatiombmfed ad caufas na 

turalesjmpim creduli tat em, daemonis collufionem, 

uel ad occultam D ei uoluntatem referendi. Interea 

tamen eiufmodi ligationum opinio perficitur per 

maleficia, collyria, unguenta-, potiones feu philtra , 

certas dejignatas materies : per alligationes , fuffen - 

fiones: per fortes item imaginationes , er animi ex - 

ccffus: per imagines, characteres, annulos , lumina , 

fonos, numeros: per imprecationes, inuocationes , 

coniurationes,facrificia,confecrationcs,uota,nomi' 

na,uerba,prrq- uaria obferuationum £r fuperfiitio - 

num deliramenta. Quibus annumeretur confcnpta, 

ab Olao bijkria,magi Gilberti nomine,dpud Oftrc - ub j,;#. 

eothos,ut immobilis maneret, ligati in fpecU aprae- Sept.ca.20. 

ceptore CatiHo,cui iUe infultare folet. Sf quoq- li - 

gari fmulant daemones : ateertenon alijs uinculis, iUS . 

qumqu<eipfitrddiderunt,mcnddcijsfalicet,facrile 

gis, adeoq- uanis obfccenisq rebus , ut eas referri 

pu dor jit 

Qupfdam infuper maleficio afftttos , frequenter 
CT Udrie d diabolo transferri, ultro citro q- rapi,liiu 
guas fonare diuerfts,nonnuUis ite infefti [pccie exau . 
ribus uel prodire uel euolare,et id genus miraculoru u*?L dlmo- 
plura,ipfc obferuauiiquae tamen folius damonij ope macorum» 
ra,eff cetis mulierculis inique affer ibut male creduli . 

Plerofq; 


tniefa* no *'* , De P^^gtfs dxmOflUm 

transformari n ' ro }q> etiumjugurum muleficio, in beJHus con- 
bommes ma- uerti,uoluit credulufuperjUtiofuq, ■ uetufaus. Sic quo- 

Ufm "‘ *l ue Dcm *rchum chmemorut Plinius, degujhtispue- 

n mmoldtimfdcrificio extis Jn lupum fe conuertifa 
Je ( merito uordx dicdtur lupus, qui hominis extd uo- 
rdt) cr Circe poculo focios Vlyfiis in illo errore' ditu 
turno fertur mutdfje inferus , ut efi dpudvirgitium : 
Qjos hominum ex facie ded feUu potentibus herbis 
Induerdt Circe in uultus cr tergd [rurum. 

Item Eclog. 8. 

Hds herbds , dtque hcec Ponto mihi lettu uenend 
Ipfd dedit Moeris: ndfcunturplurimdPonto . 

His ego [cepe lupum fi eri , ^fe condere fyluis 
Mecnm, [epe unimus imis excire fepulchris 
Atque fdtds dho uidi trdducere meffes . 

Huc facit Boetij curmen, 

Veld Nuricij ducis 

Et uugus p eligo rates, ' 

Eurus dppulit infuU : 

Pulchrd qud refidens ded , 

Solis editd femine , 

Mifcet hoff itibus nouis 
Tdttd cdrmine poculd : 

Quos ut in uurios modos 
Vertit herbipotens munus. 

Hunc dpri facies tegit, 

Ide Murmur icus leo 
Edente crefcit cr unguibus: 


I-ib 4. t!e 
Confol . 
phi^o* 


H ictu- 


Liber tertius. 319 

Hic lupis nuper additus , 

Elere dum parat, ululat : 
lUe tigris ut Indica, 

T etta mitis obambulat. 

Sed licet uarijs malis 
Numen Arcadis alitis, 

Qbfitum miferans ducem 
P ejk [oluerit hofbitis : 

Iam tamen mala remiges } 

Ore pocula traxerant ; 
lam fues Cerealia 
Glande pabula uerterant , 

Et nihil manet integrum 

Voce cr corpore perditis. t 

Sola mens flabilis fuper , 

Monftra qu£ patitur, gemit 
0 1 leuem nimium manum > 
fiiec potentia gramina. 

Membra qua ualeant licet , 

Corda uertere non ualent . 

Intus eflhominum uigor , 

Arte conditus abdita . 

Heecuenena potentius 
Detrahunt hominem flbi , 

Dira qua penitus meant , 

Nec nocentia corpori , 

■Mentis uulnerefeuiunt, Indidog. 

Hifce figmentis Apuleij in aflnm ucrji fibula, afmo. 


|2S De praftigtjs daemonum 

dfcribdtur Luciani metamorpbofis : qui in Theffalii 
profcftus,ut magicas artes difccret , in hoffitiu forte 
diuertit,ubi mulier fe unguento illinens ,in coruu mu 
tdbatur. Lucianm eodem linimento fe nolens inunge 
re,in aliud errore incidit, quo unttus uertitur in afi- 
nurri . Inductus autein theatru uarijs confyerfumher 
bis,exancill£in fitutioepe-rrcfd.ru efum reJHtuitur . 

Herbis er uenenis no funt uires attribuenda:, qu<£ 
nec ad manififhs qualitates , nec ad totam Marum 
fub jhntiam referuntur. his ucrb rationibus homines 
ab illis non transformari inbejUas , , notum ejhcami- 
hibus itaque eam imprimi illis efficaciam [equitur. 
De citii Dei ^nguflini hic audiatur fentcntidiSi dixerimus ea non 
lib .iS.ca. iS: tffe credendd,inquit,non defunt etiam nutic qui eiuf 
modi quadam uel ccrtifima audiffe, uel etiam exper 
tos fe effe affcuererit.Nam er nos cum effemus in Ita- 
lia, audiebamus talia de quadam regione iUaru par- 
tium, ubimulieres fhbulariashis malis artibus m. 
butas,incafeo dare folere dicebant, quibus ueUent 
Lib.;. feupoffentuiatoribus, undeiniumeta ilico uertere- 
ubi fe a Foti ^ ^ n cceffaria quaeq • portarent: pofique perfun- 
afnu;rfuer- °P era , iferit ad fe redirent: nec tamen tn eis men- 

fum,ct quid tem fieri befUalemffed rationale humanam f feruari : 

fcritft 'at fi cutA P u ^ u<,i m < l uos durcl Mulo inferi- 
merx funt pfit,fibijpfi dccidiffe , ut uenetio decepto , humano 
nugx,uretia ^nmo permanente , afinus fieret, aut indicauit,aut 
quis llt- fi nx it Haec uel fklfa funt: uel tam inufitata , ut meri- 
gumr libris, tonon credantur, ere, DePrajhntij patre queepo- 


, Liber tertias. $2 i 

fica, recenfet,phantafica h<ec effe tcjhntur.cui opi- 
nioni fufjragaturD. Thomas,in qutfione de Mira- 
culis. Pagano quoque er infideli deteriorem effe 
indicant Decreta,qui credit, pcffe feri aliquam crea 
turam, aut in melius deteriusUe tranfmUtari , aut in p lrtt 1#t 
aliam ffeciem uel jimilitudinem trans formari, quam q- $• epire. 
ab ipfo omnium Creatore. Sed m Lamiarurn bifo- 
ria de ijs prolixius. 

Socios porro vlyfis in b e fias uerfos,cr Diome- 
dis comites in aues, atque Arcades jhgnum quendam 
tranfgreffos in lupos commutatos, fabulo fi cjfe , cr 
poetarum commenta, multi credunt cura Vlmiotubi x.;b. 10. cs, 
illud de Diomedis focijs ideo cBfittu a poetis tradit , 44- 

quoniam aucs Diomedee fue catarafie difte,in fo- 
lo totius orbis loco uidentur in infula, ubi 'tumulus , Juc ^!f_ 
,er delubrum Diomedis cx t an t, cetra Apulieoram, que Arcadi 
fulicarum ft miles. Et quoniam aducnas barbaros ' b ™ m ct 
flangore infefmt, Grecis tantum adulantur, miro 
diferimine, uelut generi. Diomedis hoc tribuentes: plicam, 
eedemq . ; eam quotidie pleno gutture madetibus pen- 
nis perluunt, atque purifeant. unde origo fabule, 

Diomedis focios in earu/m effigies mutatos. lUanrn 
auiumfuprd quoque, in alium memini fnem. Sunt 
qui ea ad mores referant: nimirum quod Arcades lu- 
porum more uiuebant > ut homines uoraces er innr.ct 
nes, crudis uefcentes carnibus, er forte humanis . 

Idem de mutatione [ociorum Vlyfiisjumentis dfimi 
latorum t prauita:e morum inteliigi potefi : quemad- 

x modum 


Dsaicl.^. 


rabdic.Ii. 9 . 
ca. 8. dc o- 
fteatii. 


Obfi&j dtt- 
tnontaci fig- 
menta . 


Afendicui 7 it 
Jlns fide dx- 
momacut. 


;i& Depraeftigtjsdscmonum 

modum quoque de Nabuchadnezare Babylonii re 
ge conuerfo legitur. Atqui dcemonem,aut ullam crei 
turammihilpoffe condere, aut reuera immutare, fe 
mei confefjum eft.Si fortafiis mulierem in marem de 
generaffe ab jlrufa natur £ operatione, ex Vlinij, Sa 
beUici,l?ontani,er quorundd aliorum relatu contet 
ditur,nuUu hic mereturlocutubi daemonii preeftigidt 
dttionesq;,quoad fieri potejl, explicare ( ut dittum 
eft antea) 'mjlitui. 

In hac eorum qui i deemonum maleficio exagitan 
turjnjlorica ferie,non extra 'mfiitutum fuerit, recett 
fuiffe natur ale,rarumcp tamen diabolicae obfidionis 
figmenta, a me olim N eomagij apud Geldros uifum 3 
mquodammedico nomine lufh. Uicutiujhoccafio 
ne pecuniam emendicaret largiorem,ante templi fo- 
res decubuit,dcemonij in fe dominium fimulans.Nani 
perpetua inquietudine cxiliebat,co cideb a tq- iacent ; 
uenter.interdum et fugam minacem, infultum uiolen 
tum , er toruam faciei inuerfione fingebat. Cufodei 
latus utrinq; obferuabdnt,eius coniunx er fcortum : 
quae pro filienti renixte, ferramentis appofitis cum 
coercendum mentiebantur: interea oratione mendi- 
corum rhetorica oppido inflruttce,ftrenua nauabat 
operam, ut elecmofynd a populo die Dominico ma- 
ne hunc adeunte locum, elicerent uberiore. Tandem 
in dolofi machinamenti opinionem uenit magiftra- 
tus. Adhibiti Udiores, qui d ccemiterio difcedenti, fub 
prandio, quo tempore ab hominum fiequentia hic tu 

tuseji 


< 


Liber tertius^ 

tus efl locus, manus inijcerk.no, hic ciufmodi appre- 
hendilje homine, erat religio, nefksq; ducebatur, ob 
prophanatiene locifcilicet facri. Pojlremo tamen co 
gnito latrocinio quater perpetrato, abreptus, in uin 
culis artem cofvffus efl 3 qua uentrem, ut pro fuo nutu 
exundaret fubito, rclab er eturcp cotinuo aortice, coc~ 
gijftt. Prius obice altius podici indito , er multo buty 
rofutiuldcuorato, quo antea obliniebatur preemu - 
* niebdturq- uentriculm er inteflina aduerfits uim hy - 
drargyri deletorid,argentum uiuu decutiebat, quod 
fuo podere ex ucntriculo per pyloru in intejhna fere 
batur,ubi ob peffum ofUo obditu, pracifa erat exitus 
uiaiquare quit uehementer id humidu fit, et tenuium 
ualde partiu,ac cognata mobilitate inquietifiimum, 
quanqud d calore naturali excitatu, non tame ob inte 
flinoru butyro inunftoru anfrattus euaporare(etiajt 
ea fuiffet calaris uehemetia ) potuijjet. Hinc ciebatur 
ualida illa uetris perturbatio, et iaflus inaequalis, ille 
fis interi/m ob prefumptu butyri antidota partib.in - 
terioribus. Stipe aute coile£io,et arbitris femotisjn- 
quietu demone,captiuu quippe Mercuriu. extrako 
peffulo Uberabat. Huc tragoedu decimo poft editum 
hoc ffectaculu die, propter latrocinium,Germanica 
punitione imponirote uidiiex qua horis duabus pcfi 
defcendit,eodem tamen repofitus die,flragulatuscp. 

Ad hunc numeru referatur impojlura,uae corncn 
ticijs ligaturis afferibenda, cuiufdam I oannis Patris 
nomine iGermanis Hans Vatter: nati in pago Melltn 

X t $e,me : 


J-fydrargyr» 
ualde h umi- 
dum grtemt 
tum partili. 


loannis Pa- 
tris comentst. 


3*4 De pracftigtjs daemonum 

ge, medium miliare di f ito d D uringonm Vuymn 
ria.U,ic profefione bubulcus , triennium per celcbr 
aliquot Germanice duitates uagatus cjl,fimuhns i 
ipfis D. Io amis fenjshoramatutind,quimboumc 
ram gereret 'a Nicolao Gottel, pcjlea ob fud flagiti 
Vuymmarice exujh, incantatu, pane affimpto cya 
neo ex fextuplici [anguine conferto (nimirum in 
fkntis nondum baptifno initiati, er ab eo occift 
ferpentis, bufonis, echini, uulpis ac lupi ) ut duo 
decim annis atrociter a diabolo diuexetretur. Hoi 
Nicolaum in carceribus cofeffum fuijje affeucrabat 
Hinc deemonem excruciafje ipfum multifariam ait, 
ac tam fhrirte momento colligare manus fepe in ter- 
go urnulis ex pilis equinis er fericcis lacinijs intor- 
tis, ut nifi mox eorum inciftone laxaretur ,fanguinii 
fubfequeretur eruptio. Coartabatur enim fmgulari 
artificio ligatur <e nodus inexplicabilis Ac antea pr<r 
angore fangumem i (inijlra aure atque ore frequen- 
ter effluere querebatur.et inter reliqua, femel Mahf- 
feiaia in aera euertum fe , er ualido uento H alam ul- 
tra muros translatum, ibiq- catenis argenteis colliga 
tum fiiifje narrabat: item B ornee, ubi in turre inclu- 
fus fuerat, ut nonnihil a diaboli torturis leniretur, 
atque ab eius laqueis tutus con fer naretur, per fora- 
men anguflu crafii fornicis d diabolo perruptum , fe 
induflo falte tertu,a deemone extr artum fuiffc,atqfm 
uajhm tradurtum folitudinhfed quo modo,fenefci- 
re:atfy ibi tres nodes fine ulla cibatioc humana per- 


Liber tertius. 32$ 

cgiffe. Addidit quoq;,fe catenis Jbreis crebro d d£- 
mone confvridum fuiffc circum corpus,pedes er coi 
lum:ac femel ita in patibulo <td hoc fpedacuhm 1 fit 
tdtu ex ingentibus lignis conflrudo, in quodam hor 
reo alligatum fuiffe. Admiranda quoque phxfmdtd t 
apparitiones er fpedra annexuit, nec omnia enarra 
re breuibus fipofje inquitifed eunda ordine uelut fc 
rieni bijhricam,confcripta ejje,tandemq- per typo - 
graphium luce ui[ura,ut mundo mnotefccrct, quan- 
ta crudelitate plurifariam d damonio, excrucietur, 
dilanieturq-. Nec pr ater mi fit fium in orando, con- 
cionibus facris audiendis , er communicatione [aera- 
menti corporis er [anguinis Domini fingulis qua- 
tuor [eptimanis,fiudium.Ad refipifeentiam quoq ; ut 
populum hortaretur, [e impelli affirmabat. Vofl diu- 
tinam huius tragoedi £ ofkntationem,Norimbergant 
tandem uenit,ubi ijfdem ufius technis, d prudenti er 
circumjpedo Senatu obferuari cum uigilanti fagaci- 
tate induflriaqj,f emotis cuftodibus [olitis,iubebatur: 
er licet primum abitionem urgeret, defferationem 
deinde fhnularet,cr nefeio qu£ non cominifccrctur 
ad artis fu£ fucum: eo tamen ad extremum redadut 
efl, ut fi nunquam d diabolo ligatum fuiffc , fed fibi- 
ipfi laqueos dfeparatos,celeriter [emotis arbitris in 
ieciffe, ubi item eorii materiem [ujfdratus fuiffit, fa- 
teretur. Vinciendi etiam [petimen ojkndcbat libere: 
erfudu [anguinem exgingiuis extradum fuiffe nar 
rabat, que quofy manu qudm ocyfime in aurem [eor 

x % fumin - 


§ 2 6 Depraeftigtjs daemonum 

fum i/itJHldbat . Reliqua item enarrata miracula 
merefuiffe mendacia faffiis cji: uniuerfamq; huc fj>e 
fiafie fabulam , ut inde rem faceret . Q uapropte: 
cb facilem, nec extortum confifiionemfifententian 
mitigauit : rcumq ; publice pdlo in fyeftaculum er « 
rifionem ad hora dimidiu alligatum, exilio puniui. 
eximite prudenticc ordo Senatorium , 9. M dij , Anne 
mUeJimo quingentejimo fexagefhno fecundo . I a 
uero diabolice uexationis per incantamenta figmen 
tum,tdnqudmremueram, alita antea epifblx typis 
excufa prematur e euulgauit , tcfto dolo falfus . 
puella Viter* e odcm annofin Martio,Duffeldorpiu uenit puel 

cap^ittT* ^ q u£ dam Vuerlenfis, circiter annos uiginti nata, 
dxmoniaca ^ enc habita, f ’d uultu torua . K <ec,ut mendicandi fo - 
lennior effiet occafio, literis munita te fiantibus, eam 
d decmonio obfeffam, ad D. H ubertum Ardennatan 
profeftionem mfdtucrat, ut ibidfatanai iugo foluc * 
retur. Cum patruo er condutticio homine comitem 
etiamhdbebdtmonachu-, annum prope trigefimum 
agentem. In coUo,tanquamamuletu contra diaboli 
fcilicct impetum, dependebat Jhla ecclcfiajlica . Ab 
exhnice pietatis er dodbrihe uiris ornati fimis, rc- 
clefidjkfuo, er medicis collegis meis coniunftifiimis 
C qui bona fide r an omnem mihi expo fuerunt , tum 
enim aberam) quicquid ideffet negocij folertifiime 
inquiri uoluit Princeps nojkr iUuftrifiimus, qutbufa 
m impofiurisnon tam faciles (ob non uulgaresin - 
genij dotes ) offirens aures . Quantum itaque ex <e- 

groU 


s 


JJb er tertias. $17 

gro ta-cr diorum relatu conqcere iUi poterant, epi- 
leptica putabatur. At monachum comitari , quod 
pb ecclcfiaJUci v.iri prafentiam , minus a daemonio 
impeteretur, dicebat : tandemque co ddaftaefl, ut 
illum in eodem fecum decumbere noftulefto fatere- 
tur, non autemafuis exuuijs prorfus nudatum, fed 
qui indufio adhuc teflus effet. Quum uno hora 
madam matutinae fomno excita, patruum, atque 
alterum cuflodem,uejbltos in Iccio fecum conquieuif- 
fe obferuaret, (firtafiis ueffere praccdenli, potu 
adeo confopita,ut minorem horum concubito- 
rum habuerit rationem') fe alias eos pedibus e le- 
do expulj" urant minitabatur ,fi redirent: at nul- 
lam patiebatur repulfam monachus. Rogata etiam, 
quomodo alia; monachi lupa: aut concubina (quas 
duas illum Vuerla reliquiffe non negabat) ipfius 
peregrinationem ferrent: Aegerrime, reffondit. 
*L\onacho q&oque iatfanti, fe tribus uerbis horri- 
bile in eapoffefpecldculum excitare: quum a colle- 
gis meis permitteretur , ut quicquid ad hanc rem 
ualcret, ofkndere non grauareiur . nihil omnino 
potuit. 

Quidam in Hammonia finibus Mabufe , fubiu- 
gatum fea damone fhnulabat : uoccmq . ; horrificam , 
jbidentem cr boantem mentiebatur. 

In hanc fcenam adornatus facrificulus falfi- 
tatis confcius , cr comes perpetuus , quocunque 

x 4 alter 


ObfcJ?ioni» 
ixr.ionia.cA 
co mentum. 


Depraftigrjsda?monurn 

alter pro fici fceretur.fuis exorcifmis dim nihil non 3 
decmonio extorquere interrogando nitebatur,potif- 
' fimum quod peculiarem Jpiraret uindida , alioruq; 
calumniam, ad hoc ex uoto recondebat damon, 
antea inflrudus. Inter alia feifeitabatur ille, quid 'na 
omnium fibi inmicifiimumfentiretmaledidus fata - 
nas i Qui primum aliquandiu tergiuer fatus, tandem 
ucluti coaflus , Aquam ( aiebat ) beneditlam. Tum 
illi grunnitu renixo , eiufmodi aquam quafi maxime 
contrariam infundebat facrificus: applicabatq; illius 
coUo t uti prafentifiimum alexitcrium aduerfus fata - 
nae uiolentiam, D. GunduLe reliquias aurata theca 
reconditas. Vnde collo arte mirum in modii tumido , 
grauiter fe torqueri fingebat uocehorrifica , uelut 
porci,manum lanij gulam fecantem fentientis. Conti- 
git etiam facrificulum diris exeerationibus urgere , 
ut cederet commenticius damon.tadem pro fingula - 
rifua crudione inquit, Ip feefc extra . Vtroq. ; tamen 
ad ingenium redeunte, ac perfeuerante in nefanda 
fallacia, poft menfes aliquot dolus detedusejl. Rc- 
latu uiri dofti c rpij,fide dignifiimi, qui ludi huius 
fat /fodator, hac cognoui. 

Vendat ia. C £i oruiti fi qui ueneno oblato , uel illito, uel eius 

/icit* uapore attrado, a ueneficis infidi funt, iudiciu ejb 
penes medicos;qui hic inter uenena ( quorum uis ca- 
ca er delitefcens uar io fymp tornatum cruciatu futi- 
tigat ) er inter morbos ex illis natos(qua n o tantum 
mnififlis qualitatibus, fed totius etiam fubftatia dif- 

fidio 3 


I^ibcr tertias. 529 

pdio, uite nofarae primordia demoliri conjht ) atq; 
inter morbos alios uulgarcs , raros , occultos , natu- 
rales tamen, fecundi* peculiares quorumcunq • noto, 
difeernent. Siquidem uenenati,pro pharmaci haufH Diofcor.li. 
ud applicati qualitatibus apertis, uel occulta totiiis 6 - ,nPro *“ 
fubjtantu proprietate, multifariam afficiuntur: ut 
fwmachi, alui , mtejlinorum,iecons, renu er uefic£ 
cruciatibus grauiter exerceantur, utfingultiat, ero- 
dantur, contremifcant, refrigerentur, obmutefeant , 
conueUantur, pulfus difficilis fiat , ueternus premat, 
uertigo obuerfetur, caligent fenfus , [anguis erupat ; 
ut item jbrangulenturffiti aut fabre confli flentur , <e- 
gre lotium reddant, torminibus uexentur, naufea 
premantur , crebro uomant, faequens animi deli- 
quium ex nimia cordis angufHa fentiant, dyfenterU 
fiaccefcant,rubcfcant,tabe putreant, liuorc fugillcn- 
yir,paUefcan( l p defapiant,fhrtant, uiribus deficiant: 
imo ex tarantuU morfu alij perpetuo rident, alij pio 
rant, alij clamitant, alij dormiunt, alij uigilijs affi- 
ciuntur, plero fque uomitiones torquent, nonnulli 
[altant, funt qui fudant, alij tremebundi fiunt, quid* 
pauoribus mfaftt.ntur.alij alia patiuntur incomoda , 
cr phreneticis, lymphaticis ac maniacis affimilan - 
tur.cr mirum, quod auditis continuo muficis inflru- 
tnentis tripudiantes,donec ueneni uis infenfibiliter 
per cutis meatus e rper fudore di [cudatur, liberetur. 

Venena autem,eorumq ; tam generalia quam pri- 
vata indicia, prxter reliquos,no minus diligenter er 

x $ exafli 


Lib.ff.dema 
stria med. 


Vtncna intro 
affu-mpta . 
Contattu lu- 
dentia . 

flalitn feri- 

mtm . 


a. de Nat. 
hum. 


£_jb. S. de Io 
«is afFeft. 


339 De praeftigtjs daemonum 

exdde,quam etiam do, de defcripfit Diofcorides : nec 
fegtie in eo opere explicando, exornando q- prxfHtit 
operam , folertifiimus fimpliciwn inucfligator Mat- 
thiolus. Inter cauerd qu£ intro affumuntur , multo 
prtfentiM ac atrocius, quam que contadu , of- 
fendunt. Atqusecunque contadu Ledunt, hebetio-. 
ra, minus q; efficacia funt: neque in folo Jfiritu itet; 
in aere, ucriim in humore quodam promonente, uu 
res fortiuntur. Porro quod halitu ferit uenenum, 
omnium przf enti fimum cr cffcacifmum efl , nec 
humoris nec crafioris materie tanquam uehiculf 
indigum, ut in nos agat , commigretque. Enimuero 
tenuifiimim quum fit, jfiritu attradum , ocyfiime 
per pulmones in cor, uifcus uit.-e primariu,ejd\n ar- 
terias propagatur,m uniuerfum deniq ; corpus pro- 
repif.primumq- ffiritus,deinde humores, pofbrcmo 
ipfam partium fubjhntiam uitiat. Morbi, tcfk Hip- 
pocrate,qui 'a corporis membrorum ualidifmo pro 
ficifcuntur , grauifiimi fintiatq- fi,ubi cceperut, per - 
manferint, neceffe. efl ualidifimo membrorum labo - 
rante,totum corpus affici. inter im meminifje oportet 
ex putredine longius gr affata , ucl alia ab ditiore ex 
eaufa,uirus etiam in nobis prouenire gigniq- poffe. 
Hanc qucefiionem ucteres dijfutajje, docet Galenus: 
rationibusq • apertifiimis collegifje , eofdem affidus 
fieri er a lethalis ueneni hauflu, er a corruptione 
qu£ a corpore fcaturirc potefe. 

Huc pertinent eormnct£,quos pxfiaxH&xlcs- 

~ fitiubi 


k 


Liber tertius. $ji 

fit. ubifciUcet philtra ad amorem ciendum ponigun 
tur, efuhaurienda, uel potu. Sicmuita Marci An- 
tonij Plutarchus de eodem refert , quod magidi car - , 

tninibus cr amatorijs poculis deuinda mens,amiffd 
libertate propria, in Cleopatra uultu harebat infi - 
xa,longe redeundi quam uincendi cupidior. 

Veneno adhac propinato, uel ita collocato ut hali Pentium t» 
tu ladatgumetiiaperniciofe affligi quandeq;, infida ntnatt0 ‘ 
turnemctfed ea nwnerofa, fepius ad internecionem 
grauifiima profkmi pefts his fxculiarifbomincs nert P*fos ani* 
tnfcfUnteJitem pracipitibus alijsmorbis in fuo qua- mantlKm ' . 
que genere .par tim hominibus quoque familiaribus , 
partim glerifque pecoribus proprijs,fubito tolli, ab 
optimis agricultura er veterinaria artis uel mulo 
indicina feriptoribus tam ueteribus quam recentio * 

\ ibus memoria proditum efhqui tamen morbi d uul- 
%aris ingenij ^ominibus, ne alios nominem, malefi- 
cia frequenter creduntur. 

Sapemmero id contuemur, crfupcrioribus an- 
nis contigiffe meminimus , utfolos iugularit boues 
pejhlcntia quadam, irrepit etiam qua fues , cr qua 
oues, alia qua gallinas interimat. Pecudes ferasq ; 
tollentem pulchre deferibit Virgilius : 

Hic quondam morbo cocli,miferanda coorta efi 
Tmpcfks,totoq; autumni incanduit afiu. 

Et genus omne neci pecudum dedit , omne ferarum, 

Corrupitq; lacus, infecit pabula, tabo. Difcrmen 
vero paulo ante exprefferat: 

Qum 




$?t De pneftfgtjs daemonum 

pejlls peeorli Quam multe pecorum pcfks,nec fingula morbi 

fdit ( ~ or P ord c orrl P lun t' P efiem etiam pecorum, 

ftpetb nojlr ■* quemadmodum cr frugum fkrilitatm , interdum d, 
pttcAta . diurna uoluntate ob populi flagitiaprouenire,obfer 

uxtu neccffe efl. utlohcUs i.DijUpata funt horrea, 
difiettx apothecx , confufum cjl triticum , ingemuit 
animal , mugierunt greges armenti , quia non funt 
pafcua eis,fed er greges pecorum di/perierunt. Et 
Aggxi i.P onite corda ucftra fuper um ueftras,dicit 
Dominus. Semina/lis multum , cr collegiflis parum: 
comediJlis,cr non ejlis faturati:bibijhs , cr non eftis 
inebriati. Et infra: Refpexijlis ad amplius, er ecce 
faftu/m e fi minusicr intuliflis in domu, cr ego exuf- 
flauiiUud. Propter hoc, inquit, fuper uos prohibiti 
funt coeli, ne darent rorem: cr terre prohibitum efl, 
ne daret germen fuum: cr uocaui ficcitatem fuper 
terram, cr fuper montcs,triticum,uinum,oleum, er 
qu.ecunque progignit humus, cr fuper homines , iu - 
menta , cr omnem manuum uejlrarum laborem. 
ter.p. Etcap^i: Percufi uos uento urentc,cr aurigine,atq; 
omniamanuum uejlrarum opera, cr non fuit qui ad 
me cqnuerteretur. Item Leuit.z6: Sinon feceritis 
mandata mea, dabo coelum nobis defuper ferreum, . 
CT terram xneam , c T confumetur 'tncaffum labor ue 
fer, immittam qj in uos bcftiam agri, qux orbos uos 
faciet, ate^ exterminabit pecora ueHra,cr imminuet 
uos. Si autem in prxeeptis meis ambulaueritis, dabo 
uobis pluuitt temporibus fuis, cr terra gignet ger- 
men fuuit\ 


f 


Liber tcrt/us. m 

men fuu. Kefipifcentibus ucro haec ubertetis fit pro- 
mi fixo, lochs nZelatus ejl Domintu terram fuam,?? 
pepercit populo fuo, & dicit: Ecceegomittam uo - 
bis frumentum, uinum cr oleum, er replebimini in 
eis.Et non dabo uos ultra opprobrium ingentibus. 

Eam autem rerum fuarum iafluram impatienter 
quidam tolerantes, no cum lobo eam Deo acceptant 
jeruntxueriim ad diuinos er ariolcs, facrificos,diabo 
licarum aftionum patronos, cjuafi a Lamia , fatana 
adminiculo , ad eam deuenermt jbragem iumenta % 
confluunt: qui inde ementitis notis , er quacunque 
pofjunt fallaci perfuafione,bos damno er increduli- 
tate bis miferos homines in mdiciofa opinione fancl 
concepta obfimant: adhibita etianon foliimfuper - 
fHtiofafed er impia curatione, quafequenti explica 
bo libro. ubi quo cp ofledetur, quod fhreore lupi in 
tyr<efepib. pofito , iumentor maleficiu aliquando fu- 
getur. At quo modo in pecoris uentriculo ex pilis , 
iuflce quantitatis pila increuerit,paul6 ante diftu eft. 

Gadarenoru porci,fataii£ maleficio adaftifin mi 
re praecipites lati pericrunt:ut Scriptura docet. Do- Mattii, t. 
cuiffequoq ; fcneHilarione,tr adit Hieronymus, dia- 
bolum hoininu caufa etid iumenta corripere:?? tan- in uita Hi/a, 
to corii ardere odio, ut non folu ipfosfed cr ea quee ™ nIS ercrai * 
ipforum ef[ent,cuperet interireiatq- huius rei propo 
fuiffe exemplum, quod antequam beatu/m lobum j 0 | 5 

tentar e permitteretur, omnem eius fub- 
Jhntiam interfecerit. 

CVKA-. 


tVRATIO EORVM QJ? t 
Lamiarum maleficio affici, uel daemo* 
nis obfidione fubigi creduntur* 
Lib. 1 1 1 1. 

Vbi eadem opera ob argumenti communio- 
nem, curationes d maleficio diabolico noti 
alienae interferuntur: 8c ligaturairum, chara- 
£terum,anriulorum, periaptorum, & eftigie# 
rum tam in fanando, quam in laedendo, fiue 
clauliris aperiendiSjiiue furibus inuefti- 
gandis,uanitas oftenditur. 



\ J >o}, exo ptatifiima medicationis pars, ut afa* 

fcino er incantationum ludibrijs quis proruetur: 
partim edam i*sdoJlmij,ut ij quos iam maleficio coU 
lifos credimus , rite legitmoq ; rejhtuantur ordinet 
atque erit illa aliquo modo communis, ex [aerarum 


Cttratto ad - # . 1 r -i i , 

wcrfu* duijo uter arum fontibus deprompta , non autem magica 
U conatu* ud fuperjktioft , tantopere a multis defiderata, ex- 

praferuans. cu itaq ; . Quum nero , quicquid hdttenus rcrim mot» 
flrofarum in hanc relatum et} hi[xoriam,diaboli fint 
artes, opera, ludificationes , larune er ffettra: con- 
tra hunc nos circumquaque ualidis aggeribus, prae* 
fidijsq-i infallibilibus communiri efl operjepreciuni , 
Atqui ffiritus quum fit, fvirituali accingamur ar- 
matura: quam ex diuina Pauli exhortatione cognof- 
cere, atque uniuerps compledi neruis decet, qui it f 


hortatur; 


Liber quartus. jjf 

hortatur. Quod, fup er efl, fratres mei, fi iis fortes per 
Dominum , per f potentiam roboris iUius. Induite 
totam Dei armaturam, ut aduerfus diaboli affultus 
ccnjijkre pofitis. Quoniam non ejl nobis ludat, 
aduerfus fanguinem cr carnem , fed aduerfus prin- 
cipatus, adilerfus poteflntes, aduerfus mundi do- 
minos, re Stores tenebrarum fcculi huius, aduer - 
fus jfiritualcs aflutias in ccclefiibus. Quapropter 
affwmite uniuerfam D ei armaturam , ut pofitis 
reflfkre in die malo , er omnibus per adis fhre. 
State igitur limbis circumcingis baltbeo per ue- 
ritatem, cr induti thoracem mfacix , c r calceati 
pedibus, ut parati fitis ad Euangelium pacis: fu- 
per omnia affumpto fcuto f.dei, quo pofitis om- 
nia iacula mali illius ignita extmguere. Galeamque 
fatutaris accipite, cr gladium fpiritus, quiefluer - 
fyumDei, in 9 omni deprecatione cr obfecratione, 
orantes in omni temporefm fl>iritu,crad hoc ipfu/m 
uigilantes cum omni fedulitate. Petrus item admo- 
\ net: Sobrij efbte,uigilate, quoniam aduerfarius ue - 
fkr diabolus tanquam leo rugiens obapibulat, quae- 
rens quem deuoret. Cui reflfUte fclidi infdcfcientes 
eafdcmafftidioncs, ueflrte quae in mundo efl frater- 
nitati confimmari. Hic enim agit in incredulis . Re- 
de ergo Hermes Trifmegiflus tradit, unam cr folatn 
; cujbdiam hominum a daemonum aflu , ejfe pieta- 
tem. P iim enim hominem nec deemon malus , 
nec fatum terrei. Et quemadmodum uera fides 

mirabi- 


2p httt. 

lAirmutM 

Dei. 

t. Thcffkl. j. 


Gladios j fU 
ritus. 

i.Petr.fa 

rphcCv 


Ffal.117. 


Efiis 9 . 
loinn.j. 
J.Petr.z. 


Kom. 6. 
i.Petr.2. 


Gillt.f. 


De prceftigtjs daemonum 

mirabilia in credentibus operatur : ficyfalfa cre- 
dulitas, , Deo permittete, euentus inaujfiicatos inter- 
dum operatur, ucl potita daneretur . Cum Dauide 
confidenter dicamusiDomwus mihi adiutor, non ti- 
mebo quid faciat mihi homo. Omnium itaque pri - 
tmmtanquam rei caput de fideratur, ut inuerado - 
(trina cr genuino Dei cultu infiituti, nos totos refi- 
gnemus, tradamusqj ipfius uohntati , fide uiuazr 
jpc indubitata, nos illi cur <0 effe, fub ipfius patroci- 
nio er tutela fecuros degere , ipfius primum gratid 
progenitos , fingulariq- nosconfedantemifericor - 
diaferuari: uere confifos, Chriftum in hoc nobis na- 
tum, &r filium nobis datum, qui peccata nofira fuper 
humeros fuos in ligno pertulit: y per potentiam P a 
iris,d morte fu fcitatus, mortem uicit,<y fatan<e impe 
rium demolitus efl,ut hic iam inde irrito conatu fuos 
nobis machmetur in fi dias, fi fepulti una cum Chriflo 
perbaptifmum in mortem,?? peccatis mortuifin ni/ 
uitate uitee ambulemus, iujticiceq; uiuawus.Si etenim 
Chrifto infiti, in illum atque Vatrem cius credimus; 
illius mandata obferuamus,uefiigijsq- infijtimus, ab- 
negato daemone, omnibusc^ eius confilijs , uniuerfa 
denique impietate, operafi iri tus fodantes, fiudusq; 
fidei edentes, in charitatenon fida erga D eu cr pro 
xinumfin manfuetudine, benignitate, lenitate, tem - 
perantia,continentia,cajiitate , fenfuum cohibitione ; 
conftanti cuiufcunque aduerfiitatis, iadurce cy mu- 
ria toleraniia,uiu demum innocentia , puris mani- 
bus exten- 


Liber quartus. 357 

bus extenfis orationi afiidu.e intenti , peccati inqui' 
namentum ut ueneni pernici fimi perditifimiq ; 'ha- 
litimfinternecionis periculo repente nos obijcienjte, 
declinantesimaleficonm pro fc flo minas haud diffi- 
culter cauebimus,uel negltgemus,uel tolerabimus. 

Si uero quis peccauerit, inquit loannes, aduocatum 
habemus apud Patrem ,i ESVMCHRiSTVM 
iuftum. Et ipfeejl propitiatio pro peccatis no fixis : 
non pro nofiris autem tantum, fcd etiam pro t-otius 
mundi. Et per hoc femus quonia cognouimus eum, 
fiiuffa iUius ob feritamus. Qui dicit, noni cum , er 
p recepta eius non [eruat, mendax e fi, er ueritas in 
eononefi. Qui uero [eruat fermonem eius, uni in 
hoc charitas Deiperfefla cft. Pe r hoc [cimus, quod 
mipfo fimus. Qui dicit [e in eo manere -debet ficut 
iUe ambulauit,<zr ipfe ambulare. Qui committit pec 
catum,ex diabolo efl: quonia ab initio diabolus pec- 
cat. In hoc manifefii funi filij Dei, er fiUj diaboli. 
Omnis qui non facit iufiiciam,tion efi ex Dco:cr qui 
non diligit fratrem fuum. BincPaulus , in C hrtjiv 
le fu neque circuncifionem, neque preputium ualcre 
! afferit: fed fidem, qu£ per dileflionemeperatuf. cu- 
ius fidei loco nou\un creaturam fequenti capite ad 
Galdtas,locdt:cr obferuationem mandatorum D ei, 
ad Corinthios, fupponit. Vnde fatis liquet , de qua 
hic fide loquar, quam ample fli,cuifi firmiter infifk - 
re oporteat. Non fimplicem formuU fidei prceferi- 
fitx enarrationem propono, quam c? facile pronun 

y ciaret 


1 . Io*nn. j* 


1. loann. }. 


G*!at. s> d. 

i.Corinth.7. 


338 De praftigrjs daemonum 

curet diabolum: non etiam ore titiato, ab ijs quorutU 
cor a Cbrifto procul ejl , quae confopita, mortua, fk- 
, rilisq; delitefcit, nufquam fe prodens,uelut infcecun - 
da arbor excindenda, igniq ; mandanda:fed hanc ur- 
geo, quae totum innouat hominem, uirtute uiua fe 'm 
Vera fides. Qhrifti membris exerens , fi-utiificans, efficax po- 
tentia Bci ad fahitem habenti, facra faluationis no - 
firee ancora, prora er puppis, petra contra quan - 
cunque fatance tempcfhtem impetumq • immobilis , 
in qua quicquid fuperflruitur , inuiolatum perdu- 
rat, imoaduerfus hanc ne quidem inferi portae pr£- 
Dc Ciuitat. ualent. AugujUtii hic audiatur conjUium: De ifti 
Dei iib.18. tota dcemonum ludificatione , ait, nos quid dicamus , 
C3p ' lS ‘ quihcec legent, fbrtafiis expetiant: quid Chriftiani 
agere debeant, quando inter idola gentium miracu - 
Hierem.yt. Ia jieri afferuntur. Et quid dicemus, nifi de medio 
‘Babylonis effe fugiendum? Quod pr^ceptum Pro- 
pheticum ita ffiiritualiter inteUigitur, ut de huius fe- 
culi ciuitate, qu£profttio er angelorum cr homi- 
num focietas impiorum eft , fidei pafiibus,quce per 
diletiionem operatur, inDcumuiuum proficiendo 
fugiamus. Quato quippe in haec ima potcfhtem dae- 
monum maiorem uidemus, tanto tenacius mediatori 
eft inh terendum , per quem de imis ad fumma cen- 
fcendimus. Hactenus ille. Huic fundamento firmi- 
ter infiftvntes,tantum abeft ut ulla unquam ratione , 
fdtan£ artibus fiue aftutijs a uera in Deum uiuentent 
fiducia dimoucn pofimt, ut etiam uarijs ac multipli - 


Liber quartus. 3x9 

tibus iUius conatibus er infultibus impetiti, exerci- 
tati, ac uelut aurum in fvrnace examinati, indies f > 
ipfis fandiores iufioresq- euadant. Quare d<moni- 
lus imbecillitatem in eos, quos diuina nondefituif- 
fet gratia, exprobrare [olet i). Antonius, in af iduis 
fuisaduerfus illos luitis : er eos expauefcete nere 
credentes, afferitFetrus apudCleihentetn: item iit- Li. 4 .Recog. 
ftifimo Dei iudicio, in huiufmodi cogitationum ua- Dtmoncs ex 
nitatelanguentHbus,labores er ajjUftior.es pro re - 
medio conferri, idem Clemens tradit, pofka addens : 

Daemonem , nifi quis uoluntatibus cius fe fronte 
fubdtderit, potefhtem aduerfus hominem non ha- 
bere. Vite igitur emendatione, er attenta a f iduat f 
oratione ad Chrijlum configiendum e (l, exemplo 
Cbanane<e mulieris. Hac, Chryfofbmo autho- 
re, non luit ad diurnos, non quarfiuit ligaturas , non 
defiftionis reas mulieres: fed omnia reliquit tenta- 
hnenta diabolica, er uenitad lefum. Si enim uclu - 
mus Deum fententiam mutare fiam, noftiram m me- 
liorem mutemus uitam. R ite hic hortatur lefus c *P-*7- 

Sirach : Cohuertere ad Dominum , er relinque 
peccata tua : precare ante faciem Demini, er 
minue offendicula. Keuertere ad Dominum, er 
auertere ab iniuficia tua, er nimis odito exe- 
crationem, er cognofce inficias er indicia Dei, 
er fh in forte propofitionis er orationis alti fi- 
mi Dei. Non demoreris in errore impiorum. Nec 
minu s pie quam prudenter , in tribulatione ini- 
y % micorum 


$4® De pracftigrfs daemonum 

*. Pira!, ao. micomnconfulitiofaph at rex ludet: Om ignora- 
mus quid agere debeamus, hcc fotum habemus reji - 
dui, ut oculos noftros dirigamus ad tc Deus. 

Ad huius fundamenti iadi perpendiculum , /? re- 
do flo fuperftr iterent cccle furum pajbres, ob fru- 
dis quibufaunque adulterina: dodrina mpietatisq ; 
faneflrisfafalubemmapracautione fubditts profte - 
dum confultumq-farct contra deemonis artes, prcefH 
gias cr ludibria: quibus non ufqueadeo temere illa- 
quearentur mcauti,quenutdmodu quotidie cum ani- 
marum iadura ufuuenire cernimus, non modopa - 
Quidam pa- jkrum quorum intererat, munusq ; pofulabat pr<e- 
ftores ecclefta cauere ,negligentia: fed er eorum iv.ftindu,conflio t 
tum magi . pcrucrfa dodrina,faUaciq • operatione, quaimperi - 
tum uulgus in rebus affictis, morbis fubitis , longis t 
cognitis, incognitis, ex caufa naturali uclprxter na- 
turam, mox ad illicita opis inquijitionem lUedanf 
quam er ijdem promijfa certa falute ofkntare,uena- 
Imcpprofituerenb rrubcfcunt, homines plane ine- 
pti, rudes er mdodffacra medicina (qua ne a limi- 
ne quidem falutarunt ) cognitionem nefande men - 
tientes ( de ijs faltem hic loquor , non de uiris bonis , 
pietatisq; nomine ff edatis) ut uelhac fujfenfa he- 
dera,ueluti paUio adiones fuas tegant fraudulentas , 
\ potifimiim quum proffione fint uirifcilicet eccle- 
jiajUci , facerdotes uel monachi, de quibus, ut gregis 
exemplaribus dodoribusqfn fmiftram tantumodo 
impegijje calumniam nefas ducitur . Sed farta fis 

hanc 


Liber quartas. ?4t 

hanc artis quafipcr manus tradit£ prxrogatiuam, 
iure [ibi uendicant hereditario hi magi: quodAegy - 
piiorum faccrdotes,a quibus Pythagoras, Empedo- 
cles, Democritus cr Viato magiam didicerunt, quo 
quifqne ranedio fanitati rejhtutus effet, id fimul 
confcriptum , Memphis in Hephefdo, Vulcani er 
) fidis facraro dpponebanttquemadmodum cr Gr£- 
eorum [acer doles rnagie antijUtes, fuas ob fer natio- 
nes in adytis templorum Apollinis er A efculapij in 
Vergunto etiam repojttas ctifhdiebant , quas uelut 
Aefculapij oraculo edofti facerdotes,£grotis cornu - 
nic abant, a quibus fumma cum fiducia ee acceptari 
[olent. Santta extat in horum mpudentiam,eximij 
Hippo erat is, quanquam religione ethnici, fententia : 
qua non argute tantum, fed&piehos redarguit , er 
impietatis infimulat: Q ui, inquiens, luflrationi - 
frus cr magicjf incantamentis morborum affvttiones 
depellere fe lactant , hi uifius indigipuerba eorum ad 
daemonium referut,ut quidddfe amplius f cire uulgo 
ofkntent,cr homines decipiant. Expiant ehtm mor- 
bo correptos, [anguine cr [celeribus inquinatos, in- 
iuftos cr 'mtoxicatos , ac expiamenta aliafub terram 
defodiunt: alia in mare proijciunt, alia ad montes de- 
fer t os, nc quis ea contredet, affortant.At Deus, ait , 
qui maxima cr [celerati fima peccata purgat, no [ira 
ejlliberatio.Necco impudetia: illos arbitror dilapfu 
ros in liberioris incantationum ufus defenftonem, ut 
mihi obtrudere audeant } plerofq; Romanos potijices 

y i magiam, 


GaJen. lib.f, 
de comp. 
med. fec. 
gcn.Se lib.f. 
Epidem. 
Hcrod.lib.i. 


De mori» /• * 
cro. 


PontVcn R$ 

mani plerug 
infamii nut » 

2 ' 


$4* X3k praeftigtjs dartfvomim 

magiam infimem edottos, eam quafiuofe uoluptua- 
riefi exercuijjc: cuiufmodi erat Syluejkr fecundus, 
qui c teftx Platina er Nauclero) eo artificio potifica- 
tum adeptus eft: quemadmodum evanno 1524. Be- 
ti edictus nonus, antea Theo phyladus dittios , pofkd 
cb maleficia Maledictus mncupatmilo annes uicefi- 
mus,cr Ioannes uiccfimusprimus (autbore Bennonc 
Cardinale ) qui Laurentio, lo anne Gratiano z?Ytil~ 
debrando, cardinalibus , 'vncantamentoru confcijs , ut 
CT Malfitano er Gerardo B razuto familiariter ufi 
traduntur. N amaSyluelbre fecundo ad Gregarium 
feptimum,magu eximiu.qui C ut Benno refirt ) quan 
do uoleb at, manicas difcutiebat fuas, unde ignis in 
fcintiUarummodum difiilfjt, omnes pontifices fuiffe 
incantatores, feribitur in eoru Vitis: ubi eius farina 
fxempLt execrahilia,quibus mulieres in amorem pel 
licerent, daemonum facrificijs in fylutiz? montibui 
dediti , leguntur : qua filentiofep dire malui, ne ho- 
minum in eo dignitatis fiftigio coUocatorumfldgitid 
ucneficiafi commemoraffe , in reprehenfionem ra- 
piatur. Licet etiam pauci tales fbrtafiis exdtere, ma- 
iorem tame numerum a malis artibus fuiffe liberum, 
nulli in dubium uenit. No;i eft itaq; quodhoc pallio 
fe tegant, aut aliud pr.etexa.nthi nojlri recentiores 
malefici . Hoc tamen deplorandum , quod nufquam 
fidum genus hominum compcrias tam 'iniquum , 
punitum fi, atep horum plero fq$: qui ubi in aliqua 
calamitate corporis uel anima, rebus perditis uet 

quacumfc 


Liber quartus. 34* 

tjuacunq; alia aduerfitate , m confilium a fimplicio - 
ribus uocdntur , neutiquam eos admonent, hcec 
dDeouel immitti,uel permitti , ut Unquam in igne r.P«tr.^. 
probentur , cr propterea ad Deum unicum affii- 
dorum patronum confugiendum , ac diurna cr a 
Deo in nojbrum ufum iufto ordine mfiituta auxilia 
rite inquirenda : ueriim impietatis incredulitatisq ; 
uiam jkrnunt , ore impudenti fimo ac mendacif- 
fimo ad maleficium uel incantationem uicinx ali - 
cuius matrona , quicquid id e fi mali referentes , fi- 
disque quibufdam notis , unde mali genitrix di - 
giiofcatur , infimantes , ne facrilegi perditionis 
authores. Odij certe plufquam Vatiniani femina - 
riirn hoc, frequenter inter proximos quofqueuti 
pefiilentifiimum , ita cr durantifiimum , quo non 
modo integra uicinie admodum antea pacate , 

0 hac arte grguibus conturbentur difiidijs, cedibus - 
que diuexentur, fed cr pagorum atque urbium 
auita focietate unitarum compages difru/mpantur . , 
ac inujh fiimilijs calumniarum JHgmata in lon- 
gam propagentur pofkritatem . Eius fedx noui 
facrificum , qui ( defignatim numerum exprimere 
propemodum pudet) trecentas fagos in oppido mi- 
nus amplo aut populofo,ubi ia dego, quod forte in? 
grediebatur ille, alias ipfi incognitum, commorari, 
mendaciter fingere non erubuit. Quemadmodum 
earatione fatanx regnum accrcfcit, confirmaturqp. 
ita Chnflv fuiunta fit contumelia iniuriaq; , ac eius 
y 4 Eccleji& 


§44 De praefhgtjs daemonum 

Ecdrjlce immedicabilia infliguntur uuhiera ab iUit , 
quorum fludio ex profljjo fanari eam faucium luxa - 
tamb;, mugii decuit. Beem fumilice hominibus ma- 
niflfio Paulus, ueluti digito commonflrans , fuo ua- 
. tflinatur Timotheo in huc uerba: Spiritus certo lo- 
quitur, quod in pojkrioribus temporibus defcifcenb 
quidam a fide, attendentes Jflir itibus impo floribus , 
ac dodrinis daemoniorum, perfimulathnanfllfllo - 
quorum,cauterio notatam habentium conf dentiam, 
prohibentium contrahere matrimonium, iubentium 
abflinere a cibis, quos Deus creauit ad fumedum cum 
gratiarum dflionc fidelibus, crc.Redifiime igitur 
d Bafilio fcribitur;Qui incantatorem audit , iUumq * 
cbfcrudt, quacunque preffiis efc nece fl itate, iam et/t 
uerbo dicat in D eunt fe fidere, re tamen ipfa ex futi' 
libus uanisq; rebus auxilium fibi afeifeit . nam iuflo 
rerum auxilium D euseft. 

* */• t 

VTiSter mendacem iUamperfuafionem,quauulgo 
v nimis credulo hi imponunt, ut aliquid fcire prxter 
dodorum hominum cognitione in hoc infeiti £ thea- 
tro lili uvx\$dfi>nu , imperiti cr impij uenditent , 
fuishincinde emendicatis blaflhemis exorcifmis,fe 
mendaciorum unicum authorem in ffeculo uel umx 
aqua, incantationis confcij imaginem pr<e fe feren- 
tem cogere, quirciucritatemtanquam irrefutabilis 
teflis detegat,profitcntur. Nec minus blajphemiaru , 
multiflrijs crucibus fepenumero fcelerata manu 
confignatis ornatarum , in ter aliferorum hominum 

curatione 


Liber quartus. 

f urationc effundere audent, mente reprobi, cum 
lanne c rlAdinbre olim pactus ddtun , mji mature 
rcjipifcant. Hic fuu fortitur um aqua extra primam 
Dai confecraticnem beneditta, uelfiepius infferfa, 
uel propinata: fal item exorcifmo expiatus , cerae 
Vafchatiseadeui confearato particula, uel eiufdem 
thus, candelarum indic purificationis contra pani* 
dum (fdijs placet) d&ntonem lujirataru inccnfus, 
ramorum er frondiu in die Palmarum [aeratorum, 
item, herbarum in fvrijs DAoannis Baptijlo ante ae- 
des fujfenfarum, uel in folennitate afjumptionis D. 
Virginis in templo afferginc luftrahs aqua folenni, 
exmore,uirtute ex alto aduerfus fatano potentiam 
maiore, quam in prima D ei creatione indutarum fuf 
fumigia: er nefeio quo non eiufdem religionis o fleti' 
ta, quibus m admirationem imprudentes iUiciant, 
ffuporemf incutiant. Scribit in hanc fententia Ntar- 
tinus de Arles,Theologice profjfor,ijs uerbicQucd 
prceftigiofi cr pythones er ne a- ornantia funt ijh. ad 
quos quotidie populus fultus er infipiens conciiT' 
rit, ut futura cognofcdt,uel perdita rcjhtu att tur: qui- 
bus f unt, ut uulgo fb-tur,domonum apparitiones in 
uitris uel annuUs, ubi ueniut inuocatiad uocata pro- 
dicenda, uel ablata maniffhnda : er, ut dicitur, ijH 
aridi femper mifcerc conatur facra inter fuas fuper- 
fitiones, ut qui ad cos concurrunt, fmplices hiatte- 
fhntur.Uam er infoelices ipf eodem die quo f milia 
nefanda perpetrare non uerentur,facrificium eucha- 

y i riflia 


Traft.d* 

perflit. 


|4^ De praeftigtjs daemonum 

riflice celebrare infeliciter audent . quod magiftci* 
I© innes Nider in fuo praceptorio offendit, dicens: 
Malefici injlrumenta fu. -e malitia per Ecclefia facrd 
menta, uel per alia diuina contingi uolunt: ut filum 
trahendo per cbrifma fandum , imaginem terream 
fub pala altaris ad tempus poncdo, er fhnilia facien- 
do. Nam cuchariffia facr amento (ut fertur) utuntur 
m fuis maleficijs , er plurima talia committunt, 
mmifcentcs res fandas fuis fuperftitionibus. Sed ex 
vnftinttu daemonis ifh fiunt triplici de caufa, ut reci- 
tat idem do dor . Primo, ut nonfclim homines taliu 
occafione perfidi fiant: fed etiam facrilegi , diuina 
quanta in eis efl contaminando, ut magis creatorem 
fuum offendant, er intimius animas proprias con • 
taminent, er piares in peccata ruere fidant . Secun- 
do, ut Deus grauiter ab hominibus offinfus , fecun- 
dum beati AugjUni fententiam, drinoni maior ei? 
potefhtem in hominibus malis tribuat: cui Deus con 
cedit iratus, quod denegaret propitius. Tertio, ut 
fic fub fipecie boni apparentis , plures fmplices faci- 
lius decipiant, qui ta fta diurnis rebus er orationibus 
a Deo putant aliquid numinis obtinuifje , ubi fohm 
grauiora erant commiffa peccata. Hac ille. Inalijs 
autem fuperftitionibus, qua fiunt ab ifiis ruralibus, 
ctfi drnones non exprefie inuocentur, interferunt 
tamen fe actibus er fuperftitionibus , ut hominum 
decipiantur mentes . Hactenus theologus ille . Et 2 . 
& 8. Epifcopid diabolo captiui tcmiinr,qui relido 

Creatore, 


Liber quartus» 347 

Creatore , a diabolo auxilium quarunt. Et pdft: 
Attende ubi nui e fidunt occulto Dd iudicio permit- 
titur , non ad magos er necromanticos er fio^ilegos 
ejl recurrendum pro folutione er remedio, ut hac 
nojlra tcmpcjhte ad quo fidam ne findo s fiacerdotes 
pafiim ifti mlgdr.es concurrere non uerentur: fied 
dd Deum , per humilem conftfiionem er denotant 
oratione : ut habetur 3?. tj.i.cx ultimo. Nec fidenda 
mala, ut euenianthona. Plura ibidem. ItempoftecC 
Quare aut; ad pr adi flos necromanticos fiacrilcgos 
er diuinos nullus debet concurrere, ultra hac quod 
peccant mortaliter, er participes efficiuntur culpa 
er damnationis ipfbrumpratio ejl:quiaipfi,etfi Deo 
permittente, ali quando uera dicunt, eoru tamen tefii 
monio non ejl utendum, quia fiepim fiUunt er men- 
tiuntur. Patet, quo nid in jfiritu acritatis, filfita non 
•efitiin ffiiritutuite mendacij , plurima quoq- fiunt ueri 
| tat es, ut unica latente filfitdte decipiat, ut dicit Ger - 
1 foti de Probatione ffiritimn: Hac ratione, inquietis , 
prohibuerunt i tejlimonio ueritatis, quamfiateban- 
tur, Chriflus dxmoniacos,z? Paulus F ythonififam. 
Hic Augujliiws:?ratres, ait,nojUs me fiupplicafifi firc 
quentius,ut confiuetudines paganorum er malefico - 
ru minimi fieruarc deberetis, crc. ergo apud Deum 
me abfioluo, dum iteru atq; iterum admoneo er con- 
tejkr,ut nullus ex uobis diuinatores aut fiortilegos re 
quirat,nec eo; de qualibet re aut caufia aut infirmita- 
te interroget. Nam qui ad hos ccnfiultum accedunt , 
' cos fidem 


Ad. itf. 

In Sermone» 

de augurijfa 


54* De praefttgtjs daemonum 

eo; fidem abnegare /probant Theologi ex AugufvM 
X7. q.y.Non ob fera abitis, ubi enumerati; multis fu- 
pcrfhtiombus Jic concludit r Qh? hanc cr quafcumk 
cbferuationes aut fafta aut auguria obferuat, aut at- 
tendit, aut confentit obfcrudtibus, aut talibus credit , 
dut ad domum eorum uadit, aut in domum fuam in- 
troducit, aut interrogat , fciat fe fidem Cbriftianant 
aut baptifmum prauaricaffe: er ut paganum er 
dpofhtanzr Dei inimicum , iram Dei inatemiint 
fluiter incurrere: t\iji Ecclefiaftica poenitentia e - 
mendatus, D eo reconcilietur* 

Huc, uts^Saa fuis fucata coloribus , multorum ' 
m , . demereatur dnimoSydtque in fui amorem emendicato 

ne & nom- k ucan?0 > ^Uos caute iUiciat, ucrbd Scriptura [aera 
nii Det abit. purd,uel infhtuto immixta , item Dei nomina, uelint 
fu* detefh*. nolint, contorquentur: ueriimqudm conuenienter , 
indicent illi qui penitius my ficum Dei uprbum,effen^ 
tiam ac uiua um inteUigunt.Sed hunc urrbi Dei abu 
fumprorfus de te flabilem effc , er hanc [aerati fimi 
Dei nominis prophanationem fcelus horribile dicen 
dam effc merito, fateamur neceffe eft. Nccprofcfto 
mendacium auditur impudentius, atfy in Deum con- 
tumeliofius,quam ex prolata Scriptura fentetia, aut 
nomine Dei pronuntiato, contra defignatum a Deo 
Scriptura ordinem cr [aerati fimi nominis ufum, in 
rebus quibufcuncp uel ludicris uelferijs, aut contra 
morbos, noua exilire uim efjvftrice, qua id obtineo, • 
mus quod propofumus, Cuiufmodibac facro fanda 


Liber quarti», 14? 

ieCbriJft oflibus aludads non confingendis exijht 
prophetia:Os non continuetis ex eo. Si quis hac uer - 
ba profrens , detes co tingat , Mijfit per agitur ,deit 

tium dolorem [edari credunt. Alius ante fbris accefl- 
fionem manus cum cegroto lauat, [ccreto nd fbris fa- 
nationem,p[almum iUum enarrds,Exaltabo te Deus 
meus rex. E/i qui laborantis pr<ehenfa manu dicat: 
Aeque fcilistibt fbris h<ec fit, atque Mari<e uirgi- 
ni , C hrifii partus. Vf uir.um eo anno n on peruer- 
tatur,uafl inferibit Aphricanus : Gujhte ejuidete, 
quod bonus eji Dominus. Sunt qui in [anguine f- 
jkndobcec recitant: Sanguis mane in te,Jicut fcit 
Chrijlus in [e. Sanguis mane in tua uena, fcut Chri- 
fius in fua poena. Sanguis manefxus y fcut ChnfluS 
quando fuit criicifxus . T er repete. Aliud,De la- 
tere eius exiuit [anguis er aqua. Item, ex quacunque 
forporisparje profluentem [anguinem cohibere ni- 
tuntur his uerbis:Chriflus natus efl inBethlehcm,cr 
pafflus in Hieruflalemfanguis iUi turbatus ejhdico ti- 
bi per Dei uirtutem, er omniuflandorum auxilium, 
utconflftas, quemadmodum I oraanusfln quo flan- 
dus I oannes Dominum noftrum I eflum Chriftumba - 
ptizabatjn nomine Patris er Pilij zr SpirituflflandL 
Tene innominatum digitum in uulnere , ey-jic eunt 
eo tres cruces [uper uulnus, dic quinquies Pater no- 
fterzrAue Maria,et [and Symbolum in [andorum 
quinque uulnerum honore.Hic inflgnis philoflophia 
lulius Scaligerad Cardamim [cribit: DecldraJH prae- 
cantantis 


Evoe?. 


Pfal.144. 


WH.». 

Cardanus de 
fubtihb.iS. 


Iomn.ty. 


De ruLtilit, 
cxcrc ju . 




In nauig.it. 
£ a- j2. 


De pfaeffigfjs daemonum 

cantantis fidem magnopere co ferre ad efficacia pr 
cdtationis , in tuis Antilogijs, exire a fejcinatncvs ani 
mo facultatem, atque aerem immutare , cuius corru - 
ptione uencfeca ff ei finem lUa ccnfequatur.Quod fi 
uerba tua fanguinem fe fiunt ex incifa uena profluet> 
tem , nulla cum eorum robore magnetis potentia 
comparari mereatur. Haud minor, prope dixerim , 
impietas in alia ratione. 

Vidihaudita pridem apud magna authoritatis 
utrum nobilem, librum confcriptum exeerabilem, 
flammis dignifeimum , plenum exorcifmisfrequenti 
crucis con filiatione, et ex fanda Scriptura fermuUs 
innomine V atris er F ilij er Spiritufjandi finitis, 
contra equorum nonmodo morbos quoslibet,fed er 
quacunque coru impedimenta: ut fe uel calceus equo 
ferreus in itinere excidifjet , fhtim precatione eiufe 
modi recitata, illa fus ungula ad fabulum progredi 
crederetur, etiam longifeime difeitvm. Carminibus 
equos apud N igritas etiam fbrenuiores er mbeUo 
tutiores reddi,docet Aloyfeus Cadamuflus. Interint 
fcelera hac er blafphemia exterminanda fuos habet 
er admiratores er cultores:et a quibus impune ex er 
centur,noui. Atqui uix hac merentur ut C&balifhru 
contentis afeimilentur, qui dece Dei uer i nominibus , 
er angelorum, qttonm in facris B iblijs fit mentio, ea 
qua magnifice pollicentur ( quemadmodum zribi 
nefanda impietatis patroni, diabolo operante, er 
Deo ob prafeadam eorum incredulitatem conni - 

nente. 


Liber quartus» j?* 

iiente,pterunque conficiunt ) peragar fie affieuerant. 

Horum Cabala ligaturis er nefirijs magice nugis fett 
tet, fcetdq-: de quibus etiam librum conficripjit Co- 
fh.ben Luca apud Hebrceos. Vere hic Clemens ait: Li.MUcef? 
Vfique ddbocres deniq; accefiit,utcim uerbo Dei 
fligentur deemones, per quod efifie prouidentiant de - 
claratur, inuenerit ars magica ad infidelitatem con- 
firmandam, quomodo etiam hoc ex contrarijs imite - 
tur. Sicferpentum uenena mitigare carminibus in- eafent^l 
uentim, er uerbo acpotejhti Dei contrarias indu- Nignt* fafd 
! cer e [unitates. Angelis quoque Dei contraria re- nari.finbit 
perit ars magicammifitena, animarum fufeitationes, 
contra heee er figmenta decmenum ponens. ,» nauigat. 

Non alienum ab hoc argumento modum hme- ea. z«. 
fligandi furis interfuram , quem fic experiendum 
quidam praeferibunt . Conuerfus adorientem, in 
cryjhtlo crucem ficito cum oleo oliuae : er fub 
truce feribafur, Sanda Helena. Inde puer cafius, 
ex legitimo toro natus, annorum decem uel circi - 
ter, capiat manu dextra cry fidium. a cuius tergo 
tu genibus flexis prouolutus , ter fumma cum ue- 
tie ratione hanc recitabis orationem : Deprecor te 
domina fanda Helena, mater regis Conjbr.tini,quce 
crucem Domini noftri lefu Chnfti inuenijh , er per 
iUam fandifiimam deuotionem er imentionem cru- 
cis ,er per iUam fandifiimam crucem, per illud gau- 
dium quod habuifii, quando illam fandifiimam cru- 
eeminucnijti, crper illam diledtonem quam circe. 




§fz Deptxftigijs daemonum 

filium tnum regem Conjhntinum habuijH , cr per ifi 
U fumma bona quibus frueris atcrnaliter , ut debeas 
demcnftrdre inhoc cryfhUo quicquid peto cr fcire 
cupio, Amen. Et cum angelum in cryfhUo uidcbit 
puer, rogabit quacunq; uolueris,cr rejpondebit an- 
gelus. Hcc autem fi.cics in folis ortu , cum iam emer- 
ferit, cr aer fer eum clarus q; extiterit . 

. Irridere eiufmo di commenta (inquit Cardanm ) 
de rcrwi' ui fempcr confueueram, quanquamhocipfum experi - 
fetate. mentum a multis probaretur, haberetur q- fecreti lo - 

co..Vcrim contigit, ut puer quidam contubernalis 
ac fciolus affirmaret, fe uidiffe inphiald cotlo firem , 
de quo interrogabatur , qui in imum defccndiffet , 
nec amplius apparuiffe, idemq- alios duos ffedaffe : 
m aduentu item ipfius qtiafi fulgur iHuxiffe , ac ma- 
num capiti imaginem admouiffe,capitiumq j ante re- 
traxiffe. Erat autem phiala uitrea,nitidaq ), aqua fa - 
crata plena, in linteo expiato collocata : linteu uerd 
r erat injhratum femnofres cadela cerea accen fa cr 
ludrata. fuper os phiala duo oliua filia, trdnfuerfe 
in crucis firma mpofita. Perbreuis accedebat coniu 
ratio: Angele fande,angele candide ,per tua fundita 
tem,meamcfc uirginitate, cjknde mihi furem, cr hac 
fuper os phiala obmurmurant: prius nero precatio- 
nem Dominicam et falutationem Angelicam fmguli 
genibus flexis pro firunt ter, ac fingulis uicibus pol- 
licis ungue crucem fuper phiala fignant . Soli djhnt 
in obfcuro. Videbant integrum hominem,et pallium 

habentem , 


Liber quartus. isi 

bab en tem,cap ite prono, caluu, afeendentan defeen- 
temcq, in phiala coUo, non aliter quam [olent atomi 
in [ole. Vifus ejl autem firme ad odauam boree par- 
tem. Totum hoc ffiedaculum ad tres horas perdura- 
uit:nibilominus,ut autorrei ait,fur non ejl depirehen 
fus, neq- inuenti calices duo argentei qui perierant 
Referunt eum qui fufiulit,fi rite hac peragantur, ali 
quid pati, dum peraguntur . Htec dum iUe narra- 
ret experiudi talia incefiit cupido, adfuitep occafio : 
Mulier quadam contubernalis defiderio uidedi quae- 
dam capta, aduocat aliam mulierem admodum iiu- 
fcemodi rerum peritam; adornant facrificiu/m , tres 
puella ( ut referebant ipfie ) uiderut multa : ego tunc 
temporis aberam. Denuo mulierem aduoco, paratur 
facrificium : folia oliute non intererant, nuUa preca- 
tio Dominica, nuda falutatio Angelica,[cd tentorio- 
lum folum undicp conclufum additur . Adeft c r ipfd 
*f emina, qua non folum uidebat , fed cr pueli#: non 
in phiala collo , fed in cono iUo qui fuper eius fundo 
confijkt: non 'm aqud, fed uitro : non perfidas ima- 
gines, fed quafi partem folum fup er ior em : non ma- 
gnas effigies, fed non minores minimi digiti ungue: 
non defeeridentes e fuperiore parte, fed ex imo quafi 
coni uacuo afceitdentes . Videre [e referebat puella, 
puerq; ille de quo iam anteadidu efi,qui cr fratrem 
tuncinUiffanijs degentem conffi icere fe afferebat , 
puella alios fibi cognatos: mira res, feu fibula. Cum 
db initio filium maga cernerent (is erat puer er mo- 

S tiachus) 


354 De praeftigfjs daemonum 

naebus ) iUiusq; afpedlu deledlarentur , rogabdnt eam 
ut dimitteret : negauit fejidlura, quod 'mterim ipfius 
filius torqueretur. Referebat aliquando lofephus 
Niger, haru reru maxime peritu*, daemone pueris fe 
fub forma Chrifh ofkndiffe, petijfjeq. ■ ut adoraretur: 
quod 'cum polliceretur fefadluru ea conditione, fi da 
mon eius cogitationes aperiret: inde iratus euanuit. 
Spettabant praeterea in phialae collo quid rubens , 
quod quafi m extrema erat aquafuperfi.de ( na phia 
Ice aqua tantu ad collu ufq aut paulo altius confur - 
gebat ) hoc faga angelu cu nauicula textoria m ma- 
nu, ejfe dicebat: puellae illius facie in uacuo fe uiderc 
aiebant, tanquapueruli:puer,folu brachiu. cum na- 
uiculd.Hic,utreferebant,pcrpetud circufertur ac ui - 
detur: nam reliquae imagines fhtim abeut: unde anus 
illa imperare uidebatur,ut pueris ludimagiflri,unaq; 
imaginem fhtim pofl aliam euocare. Cumq; ipfa alijs 
commonflraret, feifeitatus fwm , quo modo ipfa quae 
iam filios quinque pepererat, ff edi aret qua ego non 
uideremi fe jidluram rejpondit ut con/f icerem : «e- 
rum opus ejfe fefh D. loanmsBaptifta, aut Natalis 
D omini, ait. Iam 'm foribus erat id fefhm , accedo 
imediano die, docet arcana: ea erant fex uerba, qua 
multiplici fenfu explicari poterant, fed ( meo iU' 
dicio ) m Chrifti contemptum potius maximu, quam 
gloriam: uelut, lefustranfit,fignificare poteflquod 
moriatur, quod tranfeat per uiam, cr quod finem ha 
beatiqui fenfus uidetur uerior efferum fubijciat,Ego 

fm.de- 


Liber quartus. 

fum.dcmcle, Angele funde, reliqua. Deprehendi 
meras effe fabulas,nec quicqua illum [cire pr teter nu- 
gas. Cum enim budas in aqu<e margme excitufjet ne- 
fcio quu urte:ut margarite mihi uiderentur,uolebat 
Forfatan conjhnti iUafua intrepidaq- opinione pue- 
rulos ulio qui forilcs, in fuum truhit feritentium : atque 
itufeuidere fatentur, quu: minime uident. Etenim 
puellus, de quibus dixi , tundem eo udegi, ut nihil fi 
uidiffe faterentur: cim multe , neuideuntur corru- 
pte, fe uidere famulent. Huc ufque Cdrdanus. 

«fl Vtinbocuttu blufphemus nominis Dei er fa- 
crurum literaru abufuseuidentius innotefeut, exem- 
plu prodendi furis uelfug£, ex facr i fici libro clam U 
mejubtruftuunneftum. Accede fluentem aquam, Vtfurdepri* 
mde codettos tot numero lapillos, quot funt de qui- l>enc ^ atHn 
bus furtum commiffum fufficaris, domum confir,zr 
lignefeunt: hmcfub limine fepelidtur per quod ingre 
di confueuerut homines, er triduu relinquantur, po 
fku ante fotis ortu eximantur.demde fcuteUu cu aqua 
imponatur circulo, tunfuerfu obliquae^ mixtim eru- 
te 'mfignito,cui 'vnfcripttm efi,Chriftus uincit,Chri- 
fhts regnat, Chriftus imperat. Scutella adhac cruce 
fagnatd,cr famula coniurationis per Chrifti pafiio- 
nem, morte er refurreftione adhibita ( qua propter 
impie curio fos celo ) m aqua fanguli lapilli in cuiufq. ; 
fufpedi nomine conficiantur: er ubi ad rei lapillum 
fuerit uentu, tum calculus tanquam ignitu firi-u,fir- 
i ttorem\concitat. Vt mfontem grauet,fiaudeiq ; , eiuf- 

% % modifin- 


Quomodo fu 
r i oculus ex- 
cutitur. 


Pfal.nS. 

impius mo- 
dus Udendi 
furis,fag£& 
inimici . 


De praeftigtjs dsemonum 

modi fingere ebulitionem, didbolo non efi difficile. 

Exoculo excuffo fic fur cognofcetur. primum le - 
gunt ur feptem Pfalmi cim Lctaniaideinde formida- 
bilis fubfequitur ordtio ad Deum patrem er C hri- 
Jhm,item exorcifmus infurem.hinc in medio ad ocit 
li fimilitudinem,uejUgio figurce circularis nominibus 
barbaris notatae, figitur clauus teneus, incutitur q; 
malleo cyprefiinojcr dicitur: lujluscs Domine ,er 
iufhiudicia tua. Tum fur ex clamore prodetur. 

Si furem, [agam, inimicum fecusUdereuoles , er 
malum tolli: ante folis exortum die fabbathi , audia- 
nt ramum unius anni abfandes, fic dicens: Ego te 
ramum huius cefbtis refeco, in illius nomine , quem 
cedere aut mutilare injlitui . Inde in menfa jkrnatur 
tegumentum , additis his uerbis: 4 in nomine Patris 
4 er Pilij 4 er Spirituffanfti 4 ter heee er fequetia 
recitetur, <prmcute,drocb,myrroch efanaroth 4 be- 
tu 4 baroch aff 4 maroth. poftea dic: Santta trinitas 
punihuncquiidmali defignant, atq; hoc aufirper 
magnam iujliciam tuam, j. e fon elion 4 emaris ales 
ege: in tegumentum incute. 

Porro, quod' nam facrilegiu grauius exijtima- 
ueris,quam omni proprice [alutis memoria pertinaci 
ter excufjafam [celerate uenerabili Dei nomine abit 
ti, er facro fando eius uerbo uim infirre, er rapere 
intorquereq- ad deemonij pr. -e fagi as in Dei contume 
liam tegendas,quod ex arcano Patris ceterni finu hu- 
mani generis amore uittus Dei filius CHRISTVS 

IESVS 


Liber quartus» 357 

1 E S V S depropfrt,promulgauitq ; miferoru et per - 
iditorw hominu caufra,ut hi cu effcnt lapfu primorum 
parentum d Deo feparati,omniq- grdtid excidiffent , 
exhocfei/n gratiam rcpofrtos difcercnt, haberentq; 
certa cr expreffa diuiiue erga fc uoluntatis tefrimo' 
pia,quibusfeinueris animorum confkr nationibus, 
er ancipitibus diftradorura fcnfuum frudibus erige 
rentzr erudirent? ut prolixius docet P euccrus in 
fuo de Diumationibus commentario . 

De genuino fdcr<e Scriptura ufu fic Timotheo 
fcribitPdulus : Omnis Scriptura diuimtus m/fr irata, 
efr utilis addodrinam , adredargutionem, ad cor- 
redionem, adinflitutionem ,‘qua efr iniufricia, ut 
integer frt Dei homo, ad omne opus bonum appa- 
ratus. Item Romanis: Euangelium efh potentia Dei, 
ad falutem omni credenti. Ad hos ufus, nimirum ad 
renouandam hominun 1 corruptam natura, traditum 
* efr Dei uerbu. Hac pra(ht fide apprehenfum in cor- 
dibus credentium,cdoperante Spiritufando, qui per 
uerbum efficax efr: non,ut mentitur diabolus, a [cele- 
ratis crimpijs ipfrusmmifrbris prolatum, alias exe- 
rituires, quam quo dejUnatim ab initio fuit, Cumq * 
pronunciet Da' lex, Non affumes nome Domini Dei 
tui in uanuminon enim infrontem habebit Deus eum , 
qui afrfrump ferit nomen Domini Dei fui in nanum: 
certifrimum efr, er irrefragabiliter uerum , eos om- 
nes qui eiufmodi Mutationum Scriptura fanda fu- 
co uelatarum, ritibus er modis utuntur, atrocifAmas 

5 j manere 


Verbi Dei ge 
n uutus ufu*. 




Rom.i» 


Dcuter.j. 


Serni9B.24*' 
de Tepore. 


Sacrilegus 
jurationis 
maleficij mo- 
dus . 


3 ? 8 De pf aeftigfjs daemonum 

munere poenas. Quare fiquis afftftus fub horum uer 
horti paUio,uel uere uel fkfcino uideatur cofequi,dac- 
tnoniseffe opus ne dubites. Nihil aut ace edit aut de- 
cedit uirtuti uerboru, ab impifs his hominibus pro 
nuntiatorum. Confirmat h<ec Auguflinus, dicens: Ve- 
rwm eji, fratres charifimi, quid permittit hoc Deus, 
diabolo, ad probandum ChrifHanu,ut cum interdum 
per lUa facrikgk,aliqua remedia, in itta infirmitate 
pet cipere,cr aliquid uerum potuerint agno fcerefa 
alius diabolo credant. Sed qui totareligionm C hri' 
fiianam defiderat cufbdire, oportet ut haec omnia to- 
ta anmi uirtute contemnat. Memorandum fallacis 
curationis male ficij daemoniaci, cum certa benedi- 
ctionis formula exemplum, ob hijbrice continuatum 
tenorem, fuperiori libro confer iptuminuenies. Cui 
obiter adifeiatur alter modus fuperfiitione priorem 
uincens, atq * ex facrifici libro exferiptus, ut hinc de 
reliquis eiufmodi fanationibus pr<midicium conci- 
piatur v Accipe tres olei uiolacei menfuras : er con- 
fifiens contra folem,ante eius ortum,exprime nomen 
hominis l<e fi, er matris eius, er angelos gloriae qui 
fhnt in gradu fexto,fepte diebus ter in die . Septimo 
autem collocetur ille nudus fub fole,cr oleo uniuerft 
inungatur caroihinc cora fole fuffumigetur myrrha, 
o libano, praecipuis aromatibus: deinde iftos hona 
ris angelos mfcribe in argeti lamina, quot cu aroma- 
tuincefo fuffita,incoUo fu foedetur. Vicefimadicmc 
fis hoc fiet cufucceffu ut maleficio afftftus curetur ■, 

Huc per- 


Liber quartus. 9 

Hucpcrtinent fuperftitiomm er ucrborum igno 

torum , quibus utrum beneaut mede precaris igno - 

ras,monftra:hauddubie amulis inuenta, cypro libi - 

dite excogitatahominibus , <jk<£ cum Dcicontume - 

Iit in fdcrofunftee noftr£ medicina confyurcdtio- 

nem caluniamq : ftirtim irrepfere.cuiufmodi hi ufur - „ 

. , 1,1 .. n 0 J Curationes 

pantur rhythmi contra epilepfiam: fi^erftitiofc 

Qeifpdr fert myrrham, thus Melchior , Balthafar & impia. 


durum: 


H<fc frw qui fecum portdhit nomina regum , 

Soluitur a morbo Chrifii pietdte cdduco. Itd an- 
tiquitas credebat uerbdfcum cum fudrddice tufum, 
ttino afi>erfum,fblioq; inuolutum,cr in cinere calefii- 
dum,finmis'q- mpofitum,eds abigere fii hoc ficiffet 
uirgo ieiund ieiunoyy mdnu fupind tanges dixiffet : 

Nf gdt A polio pejkm poffe crefcere,quam nudd uir- 
t go reftingud]:. Atque ter hinc defluendum putabdt. 

Narrat B eniuenm^qubd dnolm duobus digitis ml- Dc a ^ itl . s 
neri militis fuperpofitis , er carminibus nefeio qui - morb. mu. 
bus infufurratis, telum in dextrum pedoris pdrtem fis c *‘ i6m 
mmififum , ofiifl finifira fcupules infixum, redire ex 
offe iufferit. unde ( fer ibit ) etfi dbfque agroti noxa, 
non tamen fine utnufq- urimur diflendio miles cura- 
tus e fi. Facile fiat deemoni , ad magi murmur collu - 
dentijelum extrahere, ut magis alios fuisfi-auduletis 
permeiofisq; adionibus fibi deuinciret.Adh£c,ut fan 
gu inis fluxus inhibeatur ,in ufu eft:ln nomine P atris 
cr Filij cr Spirituffandii Churat cara furite co firma 

Z 4 confim 


a.Corinth.f. 


Plin. lib.jj, 
ca.i. 


360 De praefttgtjs ckemonutn 

confana imaholite . Hic merito dixerim : Qut com 
munio luci cum tenebris , autquce co neor diu Cbrifeo 
cum B eliult A dium, quod curmine apud Homerum , 
fauciato vlyfiififlerefanguinem potuit Autolyci jz- 
\m . SicTbeophrujb ifcbiudicos funut carmen,Ca- 
toni luxutu membra. Si duo muleficio tefimutuo fe 
gr uniter profequuntur odio ? in pane mifjdlihcecin- 
feributur uerba, Abrae amon filoicr offer utur utriq ; 
edendus punis, hinc perpetuus utriufq; fubfequetur 
amor. Contru cunis rubidi morfum, puni inferibitur : 
Irioni khiriori ejferu hhuder fere, inde uorutur. No 
infime fortis nobile cognoui,fhnili curationis ratio - 
necelebre,qui pomi purticuU infcribit y hax pax mux 
Deus adimaxiatq . ; edenda illam uenenuto u cune rubi 
do porrigit. A 1 fingulis autem medium fuferuni B ra- 
banticumpofeulure eum audio, qua pecunia conge - 
fh fucettum prope urcem fuum extraxi , mijlis ali- t 
quot eu impietatis mercede redeptis cohoneflatum, 
uti fertur. Vt uero huic myjkrio ponderis aliquid ac- 
cederet, ad maximum nutu exfobole uelut iure haere 
diturio propagari eam curationis efficaciam, nec ad 
alios poffe deriuari , temere credulis perfuadetur. 
Similibus diabolicarum uocum portentis contra den 
tiurn dolorem utuntur, Galbes galbat galdes galdat. 
Ridiculum (juoque hoc feriptum appenditur. Stri- 
giles felcesq; dentatae, dentium dolorem per fanate. 
Quidam ad febre omnis generis intermittentem, uir- 
gas duas par addas uerborum ui medijs partibus com 

mittit , 


I 

1 


Liber quartus. 

mittit, ipfofy contdttu uincit crucis effigie , quii collo 
fubncttit: fic quidc multos Icudt, fed qui fere gruuius 
recidunt. Contrd febres thordci lignu rotundum ap- 
plicat T lirae, deinde iUud dlio fimili ligno prrcutiut, 
nefcio quid fubmurmur antes. Jn collo fchedulu cotru 
eufde fu frendebat quida fuperflitiofi mondcbi, iuben 
tes fingulis dccefiionibus quufda effundere preces, et 
pojl tertia dccefiione bene fr er are. Quis no animad- 
uertitfucufln primis plurimum udlet cofidentid, nec 
in principio co filium quteritur.deinde in acutis, iunt 
morbo adulto, uix fieri potefl qum pofl tot pa.roxy- 
fmos mutetur morbus. Si Dei dut deemonis uirtute 
ob feriptu euenit fanitds,cur no euefligio ed fequiturt 
Exdrdtdsbds uoces, Gibelgotgabet,rofhro pulli im- 
ponunt : inde flylo praeacuto huic cdput redi a in me- 
dio pertundunt : pullus 'que exilit dc uiuit, maxime in 

quodpuUi caput ce- 
, inter quod in medio 
penetrat: nec quic- 
qum,iUcefo cerebro,uit<e decedit. Verbis porro eam 
inefje uim exifiimat uulgus,edru reru imperitu. At- 
qui db itlis fi uirtus ed promdiuit, cur trdnffixo hcedi 
fiue hominis dut cunis cupite no ide contingit i H is 
adde iUud Conflatini,in pifciu cupturu: luo Subdo th. 
lurc ituq; optimo Gulenus , quanqua ethnicus, Chd- Lib.s.fimpl 
ridehirum crBumuchiu derifit:ipfisq- Diofcoridem 
pratulit, quinon imprecationibus zj uerbis fuper- 
jtitiofis , uelut iUi, tradidit medicinum . 

% j I Uud porra 


fjhte. Eu uute delite fcit cuufu, 
rebrumq; offe utrinq • diuiditur 
diftinttu flylus qua facile potefl. 


gi£ Dc pfaeftigrjs daemonum 

I ttud porri omne fuperdt ftulticia,qubd quafdam 
uoces cu imaginibus quibufdd coeli conuenire pleri# 
autument,cr uerbd qu&pia am folennitdte proldt4 
mutare fenfrn hominu er brutoru:hinc itt ffeculo co 
fecrdto uideri imagines .hinc moneri feminas in amo- 
rem,binc mutari elemeta,terra uarie dffici, ignem ah 
ufHone ceffare,morbos curari. O ' deliriu incoparabi 
le.Quena uis becquefo^unde deriuatapubi receptat 
Si etenim pendet ab harmonia codeJH tota uerborunt 
-j u i rtus > ut Alchindus cotenditicur no ipfa per fefe ope 
P 5tra Aichi» r<m M potejl,cu fit cdufd fuperioriDicct fvrtajfe,cce 
du difputat lum media et proxima caufa,hocejl uerbis agere. At 
lo.Fr anc. Pi fr oc doceat 'm fono ne aut in uoce, an in uerbis exte- 

cuslib.7.<a. * l . T 

6. de pr^not. norwws operiat uis recipidturprior enim natura fo 
fuperflniofa nUf q U ' Am uox,ey uox quam uerbatheee enim ex ilia, 
gianu iJfet uero ex alio conficiuntur , quu uerbd uoce crjo - 

num includat, er in definitione uock contineatur fo * 
tuus. Sine uoce [onus ejje potejl t quia natura prior: pa 
ri ratione fine uerbis uox. fine uoce aute crfono uer 
ba no funt.Si igitur uis in fono recipitur, et quafonus 
mouct elemeta,omni fono etia inanima toru corpom 
poterit ea uirtus comunicari: quare nec uoce, nec uer 
bis opus erit. Si aute in uoce,cti ea plcrifq ; etia anima 
tibus preeterquam homini copetat, idipfum poterit/4 
brutis etia fieri.Si uero in humanis uerbis tantu reci- 
pi dixeris,rogo unde recipiatur uis, in primaue fyUa 
ba,aut medijs,aut ultimat Si in fyUaba ,ia non in uer - 
hisiea uqomoxperit. eadein alijs erit ratio. 

recolligitur 9 


Liber quartus. 

re coUigitur,nutto modo uerbis ineffie hac pofjc uirtu 
tem caelitus operante. Hic ligatur <e mdgic£ cr pe-r LigatutarS 
riapta tii alia, tuex [acris maximeliteris jurtimtra- 
fta,[uu habent locu , quibus cotra daemonii jtudiajn- 
cantationes er maleficia homines quoq- demetantur, 
quemadmodu quum primu Euangelij loannis caput 
minutifiimis Uteris in [chedula pingitur, <*r hac Mif- 
fe recitatione cofecrata collo adigatur , miriicontra 
ineant amota zr diaboli machinationes creditur ejfc 
amuletum. At fi ea alicuius habebitur cfficacie, pr<e- 
rogatiuam certe fingulare aduerfm fatan£ molimi- 
na obtinebunt idi, qui [aeram Scriptura ex profijfo Verbum Dei 

■t * '■ . . . i . . _ . non mortua 

in manibus uelmamas continuo circuferunt. Sed ea e fn;tera,red 
nifi animis fit irradicatanoflris, ubiuelutdfvmiteui fpirim &u» 
tali mdftu excitetur , mortua permanet Utera, etiaji ta - loan ^* 
tnillies [uffendatur, adigetur , portetur, dffr icetur, 
obmurmuretur i edatur, bibatur , in[cribatur,figidis 
aut amulis imprimatur. Confirmat hac Chryfoflo- H0mii.4j.ra 
mus: Quidam,inquiens, [acer dotes aliqua Euangelij ca P- Ma «-.*$- 
partem [criptam circa coliti portant.Sed dic [acerdos 
infipicits, nonne quotidie Eudgeliu in Ecclefia legitur 
er auditur ab omnibus ? cui ergo in auribus pofita 
Euangelia nihil profunt , quomodo po[funt circa coi 
lu[uf[e[a [eruarei Deinde,ubi efl uirtus Euagelij* in 
figuris liter aru , an in intellcftufcnfuufSi in figuris , 
bene circa coUu [uffendis:Ji in inteUedu,ergo melius 
in corde pofita profimt, quam circa collum [uffien' 

[a. H ac ratione docet Athanajius quoque,d£moncs rijs<ju*ft. . 

plurimum 


Z § 4 De praeftigtjs daemonum 

plurimum formidare uerba Vfahni 68, fi quis ea at- 
tente ex animo oret: ExurgatDeus, er difiipentur 
inimici eius, zrfogknt a facie eius qui odiunt eunt. 
Sicut propellitur fumus, tu propelles eos: er jicut 
lique fcit cera a facie ignis, ficpereantmpij a facie 
Dei, er reliqua, 

pharatlerU, Minus infuper momenti habebunt manu effodi 
'Sdlmm®- d*raderes,effogies,annuliuelfigiUa,hac iUaue fi- 
figiilsrum guradelmeatafiulptaue , uel imaginibus ad certos 
»*&<*■ coeli pofitus hoc momento, et iUo loco infignita.Atq ; 

utnuUaafbrorum uis m ea qua manibus conficiun- 
tur opera imprimitur.ita etiafi infinite diuinis notis, 
nominibus aut Scriptura fanda uerbis ornetur, fub- 
fhntijs nihil ex figuris quibufcunq-,uera uirtutis uel 
accedit uel decedif.quibus fingulis mirandas p eculia- 
resq . * uires certaruadionu effidrices ab initio Deus 
indidit. Nec enim iam noua ibi imfiituitur qualitatum 
mixturapnon materia ex prima ordinatione, conue - 
nienti qualitatum temperamento induta noua er 
effentialis forma infunditur : fed corpori antea con- 
formato fuamateriaz? forma, quibus exifiit, confer - 
uantur,fuaqs adornato temperie, arte duntaxatnoua 
affingitur ffecies:ad quam nihil fidera, nihil eo tem- 
pore exifientes 'm aere qualitates conferunt. Imo, ut 
femel dicam quod res efi,uniuerfam hanc commenti- 
ciarum ffoecierim congeriem , uanam effe er ineffo- 
cacem,nonpudet libere profiteri: etiamfi hic mihi 
offundent, Thebit philofophum, er magia antijh- 

tm,annu - 


L 


Liber quartus. figf 
iem, annutos conficiendi modum docentem , quibus 
animum exhilarari , hofis,cacod<emones or morbos 
arceri ( cuiufmodi annulorum commenta Eudemum 
philo fophum quoque fabricatum effe tradunt ) mi- 
raculaq; edi mentiuntur. Obij ciente? Albertumfui 
femper Jimilem,zr horum annulorum figittorimq ; 
d ueritate frepenumero diuaricantem fibrum . acce- 
det quoq; Marfilito Pic'mus,do(l i fimus alioqui phi 
lofophus , er pleriquealij. Nec Gygis Lydorum 
regis annulus menti excidai:ut magica annulorum 
cathena ornatius prodeat Lamia, Menippi Lycij 
fponfa: cuito digito , ne comitiali morbo correpta 
cadat, d philo fopho redarguta, annuito applicetur 
argenteto,hocmodo intus notatus: 4 habi 4 haber 
hcbrlr. atq;hinc breuiola, qua: uocant, contra fe- 
bres d quodam nebulone quccfhre jiffa,offvrantur: 

Anamfaptg frrit,mortem qtue Ledere qucerit , 

E (l mala mors capta,dum dicitur ananifapta. 

Ananifapta Dei, miferere mei. Per nuptialem 
uero annulum fionfus mingat, ut ab impotentia ue- 
neris er frfcino foludtur, autore Nicolao et GuilieU 
mo Vangnana medicis ,er Petro Ar gelate chirurgo: 
fi amorem quis difjoluiuelit, in amantis calceo fir- 
cus amatce collocetur, odorque perceptus amorem 
infringet. 

Thefauru porro fic inquirunt hi magi.virga auel 
lanae tribus fr gnata crucibus, coniuratur non modo 
fuperfhtiofe,fed er impie ac blaffrheme.addutur cha 

rafteres 


Plato Ii. 2 . 
deRep. 

Lib 2. Mine- 
ral. Tra<ft. 3. 
ca.i&j. 

Marliliu Fi- 
cinu hoc no- 
mine notat 
Io.Fr-Picuso 
Iib. 7 .eap* S, 
Philoftr.lj.30 




3,66 De praeftigfjs daemonum 

raderes cum barbaris nominibus , er infodiendo le- 
gutur'pfalmi,Be profundis, miffa,Mifereatur nefrij, 
Kequie,Pdter nofttr, Aue Maria, crNc nos inducas 
in tentatione, fed libera nos a nialo, Arnen. A' porta 
infiri, Credo uidere, ere. Expedate dominu,Requic 
ceternam, cum oratione certa . E t fi fodiendi tempus 
neglexeris, a diabolo tollitur thefaurus . 

Vt clduftra aperiantur, in particula cere<e baptif- 
mo defignatte flores uolubilis imprimuntur , ligan - 
turq; in anteriore indufij parte: ac ubirefecare uo - 
les, ter inflabis, dicesfy haec uerba: Arato hoc parti - 
hoc maratarikin tuo nomine aperio hoc clau- 
flrum, quod infringere cogor, quemadmodum in- 
ferna confringis, in nomine Patr is er Eilij er Spi - 
ritufjkndi , Arnen. 

Vro defenfione, figura cum creta in terra nota* 
tur, er mira affinguntur nug£, recitantur que Pfa(- 
mi,cr Orationes,hecnon Miffic adum cohoneflant, 
er in arbore clauus figitur ferreus. 

'VtmiUehominibusuel equis ci/ndus quisappd - 
reat, unius anni ramus faliceus unico mfidu abfeiffus 
ufurpaturcuexorcifmo,barbaroru nominu recita- 
tione, ercharaderibus ab fur dis . Damnum alicui 
inferre fe credunt, fi imaginem conficiant in eius no- 
mine que lefuvn cupiunt, ex cera uirginea noua, fub 
cuius axiUadextrahirundinis cor locetur, er hepar 
fub fmifhra.ltem,collo appenditur filo nouo effigies * 
qu£ acu noua in membro Lededo figitur, recitatione 

uerborum ? 


Liber quartus» $67 

iiefboru,qua ol curiofosfiudio pnetermittenda ce- 
fui.Ea ex tere quandoq; apparatur,cuius membra ad 
diriorem deformatione inuertuntur, ut pes manus lo 
co formetur, er pedis uicifiim locum fubeat manus * 
fociesq; 'muertatur. Ad atrocius malum fimilis mago 
adornatur in hominis forma , in cuius capite nomen 
certum fcribitur , er in cofns ea nomina , A lif cafiil 
zazahit mei meltat leUiatan leutdtace : ea infcpub- 
chro defoditur. In eundem ufum, ut ipfi uocant , in 
Martis dominio , parantur duce imagines, una cerea , 
altera ex hominis mortui terra,zr ferrum quo homo 
necatus traditur alteri imagini , ut alterius necandi 
fimulachri caput tranffigat. In utraque duo infert- 
buntur nomina , er charadcres feorfum peculiares: 
er certo altera reconditur loco . In mulieris a- 
more conciliando , conficitur inhora Veneris ima- 
go, ex cera uirginea in amatte nomine : cui chara- 
aer imprimitur , er circa ignem calefit , er inter 
\ agendum, cuiufdam angeli memoria in mentem re- 
pat. N on abfimile monfirum fingitur , ut quis 
tibi in omnibus obfequatur. 

Vt tandem capillitio fuffendatur no ftraheee ma- 
lefica, er huius nugatorij udus f cena tragicum for- 
tiatur exitium, apparatur effigies ex terra capitis 
mortuihominis, in alterius nomine bapti fanda, cui 
nomen cum cbaradere inferibitur ihmcoffe putido 
fuffitur , er inuerfo ordine leguntur Pfalmi,Domine 
dominus nofier , Dominus illuminatio mea , Dc* 

minecuu- 


$58 De prseftigtjs da?monimi 

mine exaudi orationem meam, Deus laudem medni 
ne tdcueris , ere. Deinde duobus diuerfe locis ea [e- 
pelitur. Vt p eriap torum,charaderum, figurarum, 
annulorum, imaginum , reliquorum <£ td ge mwj pro- 
digiorum uanitas ubique explodenda, omnium obtu 
tui lucidi fime pateat, formulas hasfacrifico fune - 
pt;tf fupprimere nolui,quo de cateris eiufmodi bomi 
num ludibrijS facilius pronuncietur fententiaiquibus 
fi uel ueritatis momentum ineffe leui faltem cogitatu 
fufbicatus fuiffem,cas hauddubie eUcfhgio,cui deben 
tur',confccratas excepiffet Vulcanus. 

Hinc liquet, quantum fidei (it adbibendum fuco 
damoniaco,ab Hieronymo in uita Hilarionis eremi - 
ta defcriptoiEiiifdem, inquit ille, Gazenfis empori j 
oppido, uirginem Dei uicinus iuuenis deperibatiqui 
cum frequenter taftu,iocis, nutibus, fibilis, er cate- 
rtsbuiufmodi,quafolent moritura uirginitatis effe 
principia, nihil profaciffet, perrexit M.einph'm,ut 
confajfo uulnere fuo, magicis artibus rediret arma- 
tus ad uirginem.lgiturpoft annum dottus ab Aefcu- 
lapij uatibus, non remediantis animas, fed perdentis,' 
uenit prafumptum animo fhiprum gejtiens : er fub- 
ter limen domus puella tormenta quadam uerbo- 
rum,zr portento fas figuras fculptas maris Cyprij 
lamina defodit. I lico 'mfanire uirgo, er amittu capi- 
tis abie£to,rotarc crinem,fbridere dentibus, inclama* 
re nomen adolefcentis. magnitudo quippe amoris 
eam in furorem uerterdt. Verdutta ergo d parenti- 
bus ad 


Liber quartus» 

frut ad monaflerium,fcni traditur , ululante fhtim e r 
confitente daemone: Vim fuftinui, imitus funi abdu - 
fius:quam bene Memphis fomnijs homines delude - 
bamio' cruces y o tormenta qua patior. Exire me co- 
gis, <y ligatus fubter limen tcneor.Non exeo, ni fi me 
adolefcens qui tenet ,dimifer it. Tuncfenex: Grandis, 
ait, fortitudo tua,qui licio er lamina fbrittus teneris. 
Vic, quare aufus es ingredi puellam Dei f Vtferua- 
irem,inquit,eam uirginem. Tu fer u ares, proditor ca- 
pitatis i Cur non potius in eum qui te mittebat, es in - 
greffusiVt quid,reffondit , intrarem m cum, qui ka- 
bebat collegam mcum,amoris chemoneintNoiuit au- 
tem fandius, antequam purgaret uirginem ucladole- 
fcentem,figna iubereperquiri,ne aut folitis incanta - 
tionibus recefiiffe damoti uideretur, autipfe termo- 
ni eius accommoJaffe fidem: affer ens fallaces effe dr- 
inones, et ad famulandum effe callidos . er magis red- 
dita fanitate increpuit uirgine: Cur feci fiet talia, per 
qur damon intrare potuiffieti Puellam magis obfede 
r at amorem mentiens daemonium, quam amor.hec 
uerborum aut figurarum in lamina incifanm poten 
tia id contigit :fed quod diabolo occafionem fubmi • 
niftraffet, quemadmodum exprobrat Uilario , eam 
rxertendifaftaiUifuitpotefias. 

D. Tk ornas credit, annulos , uel quicquid efl fi- 
guratum exarte, nihil operari ratione illius figura: 
neq • ex illa figura maiorem uim recipere a corpori- 
bus ccelefiibus, quam nonfic figuratum: quonia qus 

A ex arte 


D*m$nittnl 

daautn , ut 
illti atiifqrn- 
liji ip/um de- 
tineri perjlta 

dtretur alijt. 


Inlibel. it 
occultij na» 
turje ; operi» 
bus. 

Figurato nui 
lamtftuis ra 

tiont figura* 


I-ib. defu- 
prrftit. 


Tfiomas Aq. 
in lib. contra 
gentes, de fa 
to,de operi- 
bus naturs 
occultis, & 
prteeipue in 
ij. parte fum 
mx thelogi- 
cx . 


370 Deprseftigrjs daemonum 
exarte fiunt, non fequuntur materia, neq- formam. 
Identidem cr de Herbis prolatis fentit: quoniam uer - 
ba nihil immutant, nifi auditum . Verifiime ergo , 
imagines ex <ere, plumbo, auro, cera alba, rubra, 
uel alia materia baptifatas uel adiuratas , confecra- 
tas, imo potius exeeratas, per magorum artes er fub 
certis diebus, uirtutes obtinere mirabiles, in eiufmodi 
artium libris recitatas, errorem effe feribit Martinus 
de Aries theologus. EtVorphyrij opinione de ta- 
libus conflruendis imaginibus, fiiiffe fklfam , com- 
probat D. Th ornas Augujfinitejtimonio, lib. 10. de 
duitate Dei. Verum quidem e fi, res naturales , for- 
mas fuas er uirtutes confequi ex corporibus coelejU- 
bus: fed imagines artificiales nullam ab arte uirtu- 
tem imbibere, aut alia affequi uim queunt, nifi quam 
ratione materi je obtinent. Figura autem non eft alte- 
randi principii:, ideo nec alius uirtutis caufam habet 
aurum eius imaginis, quam aliud alterius figuras au- 
rum. Atqui fi alum confequi effittum appareat, fit 
is demonum operatione homines ludificantium , fe- 
cundum AugujUnum . Tales itaq ■ imagines afirono- 
mice uim adipifeuntur per damonem: cuius fignum 
ejl,quod illis imaginibus quofdam imprimi charattc 
res oportet, quum naturali uirtute eae operentur ni- 
hil. In hoc tamen d magicis fimulachris diferepant 
dflrologica, quod in magicorum compofitione fiunt 
cxprejfie quadam d<emonu inuocationes, unde eiuf- 
modi effigies ad exprejjd pertinent patta cwmdx- 

monibus 


Liber quartus. ; $71 

'mmibus inita . At in dftronomicarum faclura , ta- 
citum exifhtcum daemonibus foedus per qucfdam cha 
raderes er figuras ab ipjis daemonibus inuentas , ad 
quorum charaderum imprefionem, facientibus fuf- 
fr agantur daemones. H adenus iUe. Scite igitur a Lib . ^ 

Car dano, pbilofopho er medico, dicitur: Licet figil fuitii. 
lisumnonleuem tribuant, ut Solis ad magi ft ratus 
honores er gratiam cum principibus, louis ad diui- 
tias er amicos, Veneris ad uoluptates, Martis ad au 
daciam, Mercurij ad folertiam, Saturni ad laborum 
patientiam, Lun# ad populi fkuorem : non ignoro 
Lepides prodefje, figuram autem nihil, idem, ubi ma 
gica: fhdtitiae maximi in ea arte Artephij placita cnar Lib - ea P» 
rauit,ut non folum dolo fos,fed etiam mente captos 
fuiffe magos dijudicetur, prodigiofos quoque plane- 
tarum chara deres , item annulos terrificis planeta- 
rum notis infjgnitos, er figilla monflrofis eorum for 
tnis munita delineat, at mox fubiungit : Hi futit cha - 
raderes dolo fa mente excogitati, quorum uirtutem Stm i- tadt) % 
nullam effe certum eft. Nam quid bis charaderibus 
cum planetis ipjis rotundis commune eflt At ne no- dtoccul.phi* 
! mina putes aut Arabica aut Cbaldcea aut Hebraea aut lo f' 

Graeca: quod fi etiam effent ,quid plus eis ineffet uir- 
I tutis quam latinis i Igitur figmenta mera effe opor- 
tet, nulliusque uirtutis: quam fi contendas obtine- 
re, non niji daemonum pado fieri potejl. Quis 
etenim talia inuenire ualuit, nifi daemonum per- 
fuajionibus f At iam damor.es nihil docere conflat „ 

A a Dicent 


37i De praefbgtjs daemonum 

D icent aute, fUrmM effe in Nona jphoera, quae m I n* 
diauidentur. Ita fiquidcm malus ille Apdnenfis fin- 
xit. Sed cocedatur: quis uero poftmcdu docuit, hunc 
chdrdftcrem Solis effe, illum Sdturni i Hinc clare li- 
quet, deridentium hominum haec pura juijje com- 
menta. Plura inde magorum dclirdmentd ordine ex 
Artefio ibidem recitantur. 

Si contendant mdgi,fe rebus naturalibus uti, cha- 
racteribus, figuris, herbis er uerbis,publicd alioqui 
daemonum commercia abominati: hinc refellentur , 
cum jit apud Arijbtelem cr omnes naturales phih - 
fophos compertifiimu, attiuds uirtutes non poffefi- 
guris inef[e,ct literis,uel quibufcunq; chardftenbus, 
cum nihil aliud fint quam compofitio cr ordo exco- 
gitatus ab artifice feu pingente feu fingete: praeterea 
CT materiales imagines ultra fud ffeciem cr firmam 
operari non p o fji, tejh ti fimum eft,mrlto minus ad- 
mirabiles fupra naturae legem producere effiftus.Si- 
gna uero fi dicantur, ea quum diuinitiis infiituta non 
fint,qum potius nicttd,&d natura abhorrentia:re- 
fbt ut plus quditifuperfiitiofa fint,zra daemone inue 
ta,uel palam fabricate, uel clam in male credulorum 
phantafiam fuggerete. Somnia item funt,quod figu- 
ras cr charaCteres in elemcntali materia impreffos 
p arere radios fingat Alchvndus Arabs , quibus mo- 
tiones in rebus alijs excitentur, quum illi quatenus ex 
arte fiunt, nullo modo caufaru fuperiorum influxus 
commoueant.His adde P orphyrij dcliramcta,quibus 

figuras 


Liber quartus. $7* 

figuras a dijs maximopere amari, eoscj; in [aerata 
magtne contineri imaginatur: contra Arijhtelem, 
atq- etiam Theologos,qui char aderunt , herbarum , 
aut etiam uerborum uffeparatas mentes fupra horni 
nent in aliqua materia coerceri poffe negabunt. 

Quapropter ociofa,patrocinante ucritate,prodi 
giofum huiufmodi flgmentoru permanebit fabrica: 
impitmq; efl comminifcffacra uerba ea pollere uir- 
tute,fi denuo eo confugiatur, ut notatis [olis liter arti 
figuris tam mirabiles progignantur effvdus. Euan- 
geltj efjicdcid,non in exaratis charaderibusflmic fi- 
gura uel iUi annulo,flgillo aut imagini applicatis:ue 
rum in uirtute myjUca,adfalutem credenti , conjijUt. 
Verbum Euangelij in corde iuxta uiam fatum, audi- 
tum ejnon intelledum,rapit malus iUc:auditum au - 
tem,protinusq ; cum gaudio exceptum,radicem,utin 
jyetra fatu,non habens, continuo euanefeit: auditum 
item, zrcurabuius feculi fuffocatum , ut femen inter 
[pinas iniedumflnfcecundum manet, ineffleaxq;: fed 
auditum er intcUedum, firmaq- [de apprehenfum t 
efficax e[, hominemq-, in nouam commutat creatu - 
ram,zr mentes confolatur afffidas, aduerfus decmo- 
nis in fultus communiens , ardenti q; inuocatione in 
Chrifli nomine inflammans, exorante quacunq; pe- 
tuntur.non aute hoc prajht chartis illitum uerbum , 
uel collo alligatu, flue fupcrliminari impofltum , aut 
f btus limen in terra fepultum.Tantum enim ab efl ut 
intuitu pidarum aut incifarum infculptarumue Seri 

A $ ptur<c 


Romani, 
t. Cormt.4» 
Matt.ij. 
Marc.4. 

Lue. 8.4. 


374 Dc praeftigrfs daemonum 

pturcefdcrceuocum aut fententidrum , qudcunfyfint 
exprejjie fvrmd,tcrredtur,ftigetur dut uincidtur did- 
bolus,ut etidm ipfc edndem probe cdUedt,nec dllegd - 
re erubcfcat,qu 6 fi.ttdt cdutius : quedd.modum quum 
Mattii. 4. C hriftum tcntdtione impeteret, feciffe legitur. fed bo - 
Mare. 1. nA confeientid , uiud fide, ex uerd Dei dgnitione er 
Pfaim.90. fyintuffdndi infyirdtione prognatd , dtq- uerbiDei 
poteniidprofkrnituriUc , profiigdturcp. Hinc ligd - 
turdi omnes er remedid, qu<e medicorum condem - 
tf.2.de ndt fchold, iure quoque MgujHnus reijcit. 

Chnft. «jj No(J inconuenientem curdndi mdleficij modum 

merefuperjHtiofum,qudnqudm myjkrij loco hdbi- 

tum,hic dfjcribdm, ut euidentius quorunddmhomi - 

num elucedt impid credulitds. Huncinfignis dottri - 

Zaa.Echtm n£ ^ mtegritdtis dtque ufus uir D. Iodnnes E chtius, 
medicas. »'-.>/-»/ r » 

txTgos troxxwfj uvTxpos xxxuy, pro juo cdtiaore , 

ut er multd huius drgumenti dlid, coqdtus meos iu - 

Udr e cupiens, communicduit: non quod eum dppro - 

bdret,fed rifui undmecum exponendum drbitrdre- 

tur: d mdtre dutem aegrote ndclus erdt, qu<e ( ludio - 

fe religio fecji omnid pr.efcriptd fe obferudjje dfjir- 

Supsrfiitiofa mdbdt , filidmque mde curdtdm , fi dijspldcet. Hi' 

d&moniacx fhrid, cui dnnettitur curdtio , fic hdbet. Cldrifiimi 

vano™ ^ i lincon f u hi N. filid,dnnos ndtd circiter tredecim , 

monidlis ( qudm uocdnt) mondjkrij non procul d, 

Sufdto fiti,mdleficio Idbordre credebdtur. na uenter 

tumidior erdt, ut hydropicdm quis iudicdjjet : er 

cum lotio cdlculos excernere uidebdtur , qui uerd, 

erdnt. 


Liber quartus» $7? 

erant fragmenta latericia inaqualia , magnitudi- 
nis auellana nucis , er minora , pracedentejfum - 
mo dolore : fc.-ec, alterum crushabebat luxatum, 
quocirca quum extrema metuerent moniales , er 
puella parentes: ea Coloniam deferebatur, accer- 
fcbanturcfc duo celeberrimi erus urbis medici , D. 
loannesTicbtius er Eubcrtus Faber. qui re ad ex- 
aftam artis trutinam uocata, penficulatdque, da- 
monis opus fvueri indicarunt . Ad pucllje itaque 
curationem} adbibebatur quidam ariolus uetulus , 
nomine Abrahamus, qui hanc fanandi formulam 
parentibus prceferipjit * Omnium primo facra ad- 
mmijhrctur fynaxis. Deinde potionis fequentis cya- 
thus paruus plenus, uel uitreus, matutina hora er 
ueffertina homini maleficio affido propinabitur » 
Recip. rhabarbari eledi drach. j. radices enube, 
artemifiam rubram uulgo didam, centaurium mi- 
nus, mentam aquaticam: haec fhnul , praeter arte- 
mifiam, in olla noua indentur, er in honore fando- 
rum triwm nominum ebulient in uioo albo:artemifia 
autem in aqua pinta,quam hic uo camus, circiter un- 
cias nouem ponderante, decoquetur. Item pauperi 
alicui homini pio commendabitur recitatio oratio- 
nis Dominica er fdutationis Angelica: quinquies 
fepdratim repetenda: prima, m nomine puella ma- 
leficio lafa,quod Chrifius in hortum duceretur: fe- 
cunda, quod Chriftus aquam er fanguinem fudarit: 

A 4 tertia. 


Abdias epif. 
Bab. lib. 5. 
Jiift.Apoft. 
Fortal. fidei, 
ji.?. de bello 
d-cmonum. 
Curat mor- 
bos d&mon 
teffando aU- 
fione. 

In Apolog. 
«ap.2 2. 


|7<? De pr?cft!gtjs dsemonupi 

terti#, quod Chriftus I efus condemnabatur: quarte, 
quod Iefus citra culpant in crucem cora j ciebatur: 
quinte, oh Cbrijtipafiioneni, quodin cruce expira- 
ret, ut fagum comer tere ,er ittatim malum amoliri 
dignetur Iefus. P nefcripto modo homine Jhnplicem 
ingenua prouolutum,attentione fumma orare opor 
tctr. deinde ocio diebus continuis Mijjam audire 
grotum, cyccnfifkre ubi recitatur Euangelia: atq; 
in cibocy potu aquii lujbrale,ftleq; expiatu mifcere. 

Si iam obi j datur fodix curationum harum magi - 
camn fuccefjhs: refpondcojn uita fandi B ar tholo - 
nteilegi, daemonem cur affe morbos: atq ; hoc fvciffc 
non fanando, fed a Lefione quam ipfe inuexit ceffaiu 
do . Pulchre id d Tertulliano docetur his uerbis : Ha- 
bent de incolatu aeris, c r de uicinia fiderum, cr de 
commercio nubium coele fks fapore par at uras, ut cr 
pluuias , quas iam fentiunt, repromittant daemones : 
benefici plane cr circa curas ualetudinu. Udunt e- 
nim primo, dehinc remedia praecipiunt ad miracu- 
lum noua fiue contraria. P ojiquam definunt laedere , 
cr cur affe creduntur. Tejtatur cr D. Hieronymus, 
licet uirtute magica pojfunt aliqua jieri mir acuta, ut 
iUaqii# pertinent ad curiojitatem tantum , cruani- 
tatemCficut Simon magus fingebat jhtuas ambula- 
re, loqui, ridere, cr Jhnilia ) ea tamen qu ae funt fala - 
bria, ut exifunt curatio languidorum, illuminatio 
ccecorum, cr huiufmodi, non poffe artibus magicit 
fiue a daemonibus effici. 

Augufiitm 


Liber quartus. 

Augufdnus , er legitur z6.q. ultima, admoneant: 
Admoneant fideles jacerdotes populos fuos,ut noue - 
rint, magicas artes incantationes q- quibuslibet infir- 
mitatibus hominum nihil rnnedij pofjc conferre , 
non animalibus languentibus claudicantibus lic , uel 
etiam moribundis quicquam mederi: fed heee funt 
laqueus er mfidia antiqui hoflis, quibus iUe perfidus 
genus humanum decipere nititur, er fi quis haec e - 
xercuerit clericus, degradetur, laicus anathematizem 
tur . 1 dem jire in lib. de ciuit. D ei legitur: er z6. 
q. i.quifine: ubi mortem potius e ffe dicendam eiuf- 
m odi curationem, quam uitam, docetur. 

Ad curationti harum d<emoniacaru cognitionem 
ficit,quod Sabellicus fcribit:Talis,inquies,Circen/iu Enne*i.i; 
ludorti fiat popa,quos tum mjburari contigit, quod llb/S * 
quidam e plebe homo T.batinus,fiue Tyberius Ati' 
nius,ut alij fcribunt, a loue erat monitus, ut confidi- 
mus nunciaret, non placuiffe fibi proximoru Circen - 
fum prjefultorc.infkre urbi periculu ingens, niji da- 
rent operam, ut fibi ludi ex integi-o fiercnt.ld iUe im- 
periti quu firte detreftaffet,uenlus ne fi fidem no ft- 
cijjet, pro ludibrio abiret in ora kominumdta acci - 
d:t,ut paucis diebus quibus ffe cies iUa fi: er at homini 
no ftu oblata, filium nulla euidentiore morbi caufa 
annifer it. Ac tum iterum fimili oraculo interrogatus, 
an fatis magnam haberet fpreti numinis marcedemt 
Caterim quum rem adhuc in occulto habcrct,fubitd 
efi corporis debilitate affliftus. Tum demum propin 
A f quorum 


$7» De praefogtjs daemonum 

quorum conjilio ufus,ledica primo in forum ad con- 
fides, mox per illos in curiam delatus, ubiqu£per 
'quietem fuerat iu ffas dicere, ordine expofuit. Mira- 
cula accidiffe aiunt, ut in pedes eredus, domum inco- 
lumis abierit. Sed malorum dcemonum aliquis Atinio 
in [omnis affuit, qui futurum intelligens , ut paucis 
diebus ille filium amitteret, ipfeq ; aliquanto breuius 
graui effiet morbo dcfundurus,ubi ficilicet a fe affligi 
defijffiet, hanc fallendi anfiam nadus,utRomanu pop. 
in maiores adhuc tenebras comjccret,ridiculum illud 
ludorum fichema oculis c£C£ multitudinis offudit. 

Itaque liquet, fidam [altem fimulatamcp cura- 
tionem quandoque exhibere d£monem, a crucia- 
mento cuius ipfe author extitit defiflendo libenter, 
gphtf.a. cuius rei admiratione faciles hominum mentes illa- 
queet, fibique infidelitate [ubiuget ffiiritus in dififi- 
denti£filijs efficax: hoc unum cum primis amitens, 
uthi quos de fraudar it, eum diuino cultu er honore 
dignentur: uel Deum, ob contumacem hominum in- 
credulitatem , plerunque , aliqua permittere credi- 
mus, utuidentes non uideant, er audientes non au- 
diant, nec intelligant. uel, quo modo ex confidentia 
in medicum, medicamentis phjs accrefcere interdum 
uiriim,conffiicimus: fic ex fide eiufmodi incantatio - 
num uerbis fuperfiitiofe adhibita , quanquam ex 
Scriptura frequenter furto fatisq- incocinne [ubtra- 
ti.Prognoft. dis, aliquid fingularis energi£ accedere, non temere 
«p* J - quis credat, quod nec Galenum latuit, illum pluns 

curare 


Liber quartus» $7 9 

curare affirmantem, m quem plures confidunt. Tan- 
tum habet ponderis,intcnfafanaticnis imaginatio. 

Quare Fomponatius dicere non ueretur, fi effient nb.de ?ncf- 
ojfia canis, er tanta er talis de eis haberetur imagina tamen *- 
tio,non minus fubfequeretur Janitos: imo multa cor- ^mfa^anu 
poraueneratione dignamur in terris, quorum ani - tioiwefjicax, 
m<£ patiuntur in inferno, authore AugufUno. Ex 
maiorum hijbnjs recentiq- patrum noflrorum me - 
meria repetunt pier iqj exempla, affieruntq ; nonpau 
cos ad fola uotafanftis nefeio qua religione fi. fta, aut 
ex contadu contuitu uc ofiium ( non dicam theca- 
rum) quee de quorundam cadaueribus colle ita ac re- 
feruata ferebantur, recuperaffie amiffam uirium intes 
gritate,fanitatisreflitutione dJlcXo^xvix/j fhbilien 
te,uniuerfi cultus impij authore unico diabolo. Imo 
inde natam peruafijfie inanimoshominum opinio- 
t tiem,audai]}cp aetate & roboratam inueteraffe aiut: 
ut plus ualere,longeq- ualidius obortas corpori tegri 
tudines eueUere atep extirpare jola uota fbtuis dela- 
tarum remedia cenferetur. Eam inoleuiffe confue .- 
tudine addunt,ut fi quidaduerfi accideret, no diuina 
defiderarentur auxilia,fcd in fubfidiu illi inuocaren- 
tur fandi,quos talibus pr<efiderc ac dominari malis 
perfuafumeratineglettu ea ratione fuiffe Deu, con- 
temptuique er pro nihilo habitam medicorum ope- 
ram: preces quoque Deo ad cceleftium mandatorum 
prceferiptum de fer edas, diredas fuiffe aSfianttos, aut 
ad jhtuasiuim item medicatricem diuinitus remedijs 

innatura 


Cmftatii ere 
duiitatu po- 
tentia. 


Desecuit. 

phihlib.i. 


$Sq De praftigtjs daemonum 

innatura ordinatis inditam,uotis fitiffe tributam. 

Quantum autem ualeat conjhns credulitas,apui 
utfigus prope innotuit. Credulitatem requirit fuper - 
fiitio, quemadmodum fidem uera religio. Tanta fi - 
quidem potefl ob firmata credulitas ,ut etiam miracit 
la operari credatur in opinionibus er dftionibusfitl 
fis -Quilibet enim infua religione , etiam fdfa, modo 
firmifiime credat uerd,jbiritum fuu ea ipfa credulita 
tis ratione eleuat, donec afiimiletur ff intibus illis qui 
ciufdem religionis duces funt , cr principes : eaq- ui- 
deatur cpcrari,qua natura cr ratio non difeernunt. 
H .efitatio uero er diffidentia , infUtutum opus non 
modo in fuper jiitionc, fed ctia in uera religione infir- 
manticr effvftivm quafituficet multo ufu confirma- 
tum,eneruant. Quomodo autem fupcrjtitio imitetur 
genuina religione,exempla ofkndunt,inquit Agrip - 
paiuidehcet quando excomunicantur uermes cr lo- 
cufia, ne frugibus noceantiquando baptifantur cam- 
patue er imagines, er eiufmodi plura. Quia uero 
prifei iUi magi, er qui eius artis authores apu,d uete - 
resextiterunt, fuerunt Chaldai, Aegyptij, Ajjyrij , 
Perfie cr Arabes, quoru religio omnis peruerfa erat, 
CT idolorum cultu inquinata: cauendum nobis fum - 
mopere eji , ne permittamus illorum errores fupra 
noftra religionis Chrifliane pura unitatem domina 
ri.Blaffhemum enim hoc effet,crfi Atxuyiax. Cate- 
rum quid temeraria iUa ualeat credulitas, exemplis 
ojkndam ridiculis ; at prius non illepidum, d uiro 


Liber quartus» jti 

kcclefiafKco t non infimi nominis Theologo accepi. 

Narrabat is: ad muliercula quandam oculorum Up ' 
pitudine aliquandiu labor antem,cafu nebulonem di - 
uertiffe,qui fanationem oculorum ccrtifiimapoUid- 
tus,fuff>efa in ipfius collo fchedula , taiii cauit flride, 
ne ea auferretur aut aperiretur aut legeretur, ut ni- 
hil hinc prorfus expedi andu iuuamenti afferuerit,fi 
aliquo hic modo delinqueretur. Mulier in multa ere- 
ftaffem confidens, a lachrymis fe quoq ; continuit , 
quibus antea oculorum acere fccb at malum : atq ; hac 
ratione paulatim conualuit.Tjemu ob adeptam fani - 
tutem fchedula negligenter habita deciditieiusq; cui 
haftenus unice fidebat, animaduerfa dein ia(lura,re - 
deutlachrymae,malum'q • recrudcfcit.ScheduU inte - 
rim ab alio inuetce,referal£ et lcdhe,infcriptaGema 
nico idiomate haec aiebat uerb a: Derteuffvlkratz? Schedula t/. 
t dir die aug^n dufi , vndfcheiffe dir in die locher. hcul* colu 
Quod (i uerbum uerbo reddatur , fonat: Diabolus a lP ,n f a - 
eruat tibi oculos, ac eorum foramina merda fua re- 
pleat. Si horum aliqua fuiffet uirtus uerboru, euulfi 
perijffent oculi, cauitatibus daemonis excremetis rur- 
fus infartis. Non omnino abfimile ad lippitudinem 
arcendam , Vlinio referente, ui detur, fi charta in qua ... . 
du£ Grcccde liter ce P A injcriptae Jmt , circumligata 
lino, fubne datur collo. Sic cuidam puelle terrifico 
furore interdu d d£incnio agitatae, chartulam corio ^ 
te(lam,antea quidam in altari Miffae recitatione fa - nK (cllo ^ 
Oratam fcilicet,fuff>edit ecclefajhcae proftfiionis uir, nexa. 

curationem 


jjfti ' 1 De praeftigtjs dacmdnum 

curationem poUicitus:ea tamen cautione adhibitd,ut 
in officio er rei fiducia retineretur puella, fi fcbedu- 
la negleftui habita periret, eam ad prifiinum relap - 
furam, idcirco de cujbdienda uigilanter chartula , 
fingularis omnibus incumbebat cura er fiudium . 
Tandem coniunx mealudit ad uillicumnofirum di - 
Uertit, e quo ubimiferabilem puella cafum cogno - 
uifjet, illam continuo accerfendam curat . Atque 
hic illa fludiofe pie fi admonita ab uxore, ac rectius 
inftituta,ut fiducia in Deum ajfiidorum patronum 
concepta, dcemonis negligat ludibria, facrilegum- 
que facrifici confilium contemnat eam menfa ap- 
parata cibo quoque refici iubet coniunx, fimulquc d 
collo periapton aufert. Qua re perculfi territique 
procul fugiunt ffedatores, relifta cim puella in 
domo coniuge,und cum Sophia filia: ueriti,neob 
fuce anchora facra iatturam , cuihucufque nixa 
puella minus angebatur , tanquam in portu fubfi - 
fkns , mox exiliret furore percita, infultuque uio - 
lento afiijkntes fuo impeteret more. Interea ad' 
monitioni acquiefcens, appofito fruitur uictu, 
citra ullam animi turbati notam , hilaris, ac, ne un- 
quam amplius tranfuerfam d uiua in Deum fiducia 
fe auocari fineret , erudita: optime inde, noftra 
quidem fententia,habuit . Corio autem concif i, im- 
plicata aliquoties chartula inerat fublutea, plana, 
fine characteribus: quam confifiim Vulcano confe- 
crauit, prcefente puella, uxor . FaUacem, captio fani 

Cr periculo- 


Liber quartus,' $?§ 

C r periculo flam huiufmodi effle fanatione, nemo non 
uidet. Ludit fep enumero flub rerum harum ludicra- 
rum fflecie diabolus,er hoc exequitur, quod machi - 
natores itli malefici perfcquuntur , ut omnis uis ab 
eiufcemc di figmento proficifci credatur. Refte itaq ; 
Rabi Mofes ilk Aegyptius , mendaces er ftultos effle 
affirmat, qui floli figura, folffcriptur ce, flolis linea- 
mentis, [olis denique uocibmaere fatto natis, tan- 
tam miraculorum uim er potefhtem tribuant. 
Nec temere Antoninum Caracallam imperatorem 
ecs\condemnare fhtuijfe,\tradit Aelius Spartianus , 
qui contra tertianas er quartanas febres periapta 
gejhreni: qua quoque a Luciano lepide unden- 
tur . Tales quoque curationum modos, ut fu - 
perjUtiofos, reijcit Auguflinus his uerbis: Super - 
flitiofum efl, quicquid inflitutum eft ab hominibus 
ad fidenda er colenda idola , pertinens uel ad 
colendam , ficut Deum , creaturam, partemue ul- 
lam creatur a : uel ad confultationes , uel patta, 
quaedam fignifeationum cum daemonibus placi - 
ta atque foederata : qualia flunt molimina magica' 
rum artiivm , qua; quidem commemorare potius 
quam docere flolent poeta. Ex quo genere funt r 
fled quafi licentiore uanitate , harujflicim er au- 
gurium libri. Ad hoc genus pertinent omnes etiam 
ligatura , atque remedia qua medicorum quo - 
I que difciplina condemnat, fme inpracantationibus, 
fine in quibufldam notis quos charattcres uocant , 


Lib. r. per- 
plexorum, 
cap.72. 


In di*l. pfii- 
lofop. 

Lib.i. de d<» 
diri. Cbrift. 
cs.20. Sc 27. 
<J.2. C. illudi.' 


Life, ro.ea.». 
circa finem > 
li. 5, cap. 4. 
& fi. ir. in /i- 
nc:iib.n.ca. 
y . Hunc eo 
nomine ta- 
tcat Io. Ger- 
foa. 

uf imulam , 
illigationi , 
tbarattcmm 
Cr carmini* 
vfiaabudme 
dtcas . 


1*4 De praefHgtjs daemonum 

fiue in quibufdam rebus fufpendendis dtq; ligandis i 
in quibas omnibus ars d&nonumejl ex quadam pe- 
fHferafocietate hominum er angelorum maiora ex- 
orta. Vade hcc eunda uitxndi funt ChrijUdno , ZT 
omni penitus exeeratione repudianda dtq ■ damtian - 
dx.Hxc ille. QUxnquam excellentifimos quof- 
dam medicos hic grduiter impegi ffe non ignorem, 
qui non parum fidei his appo fuere nugis. Ex horum 
numero e/i, do di fimus alio qui, Alexander Trallia- 
nus: qui Herculis eredi imaginem , leonem fnjfbcan - 
tW,CT in Lapide medico hifculpti , annulo aureo 'rnchi 
fan er gefhtam , cholicis mederi affirmat: (ic er 
calculo fis, podagricis er febricitantibus, confuluit 
non folum alligationum, fed er charadcrim er car- 
minis ufu . Galenum quoq • ab ijs quae euidenter ap- 
parent, perfuafum temporis proceffu, adducit, uim 
ijs 'me ffe f entientem ( in tradatu de Homerica medi- 
catione ) quam tamen antea negauerat. . Infcriptio - 
nis autem ea extitit cdufa,quod Homerus fuppref- 
furn uerbis ftnguinem,zr myfcmjs fanatos morbos 
tradiderit. Nec Aedum, horrentes i/ngula er tonfiUis 
fpinas er 0 ficula camine fuperjhtiofo excantare pu 
duit . Telum carmine ex thorace retradum ,fupra 
ex Tseniuenio commemoraui . Marcellus etid pafm 
inculcat camina: his quoq ; ufus efl Odauianus in 
Euporiftis : item CK Serenus, qui uerbim, Abraca- 
dabra, chartee figura dfe tradita inferiptum, ex col- 
lo appenfumfa febribus, maxime q; ab hemitritaeo li- 
berare 


Liber quarttls. sSf 

lerdrc docet. Gordonius itidem, er plcrique dijfu- 
perfhtionibus additiiores medici rccentiores , licet 
primarii, caminatam habuere familiaria, ut etiam 
ad [anguinis profiuuia, ad comitiales accefaiones, ad 
partus diffacultatcm,ad febres intermittentes cr erra 
ticas, ad lumbricos , uulnera, fafkdas, luxationes, 
hernias, er nefeio ad quae non, haud pauca inuene - 
rint. Quorum experientiam ( inquit Aligerius Fer- 
rerius, cuius eruditam fententiam non inconucnicn - 
\ ter hic latius addu eam ) cum ob oculos po fatam , cr 
! totiUufirium uirorum authoritate confirmatam ui- 
\ deris,quid factesiNam ijs qua fenfabus expojita funi 
| contr aucture , fani hominis non ef; : do diorum tiero 
experimenta infirmari, temerariu. Tu uero ( dices ) 
qui hac inculcas , quid [entis- Bicamlibcre. Neque 
enmfuperjhthfus homo fum : neq- fabular u amans , 
i jed ueritatis jhtdiofusi I n qua cum toto animo ac fhi - 
dio omni incumberem, prodigiofas quoq ; has cura - 
: tiones attingere nolui, ne qua parte in artis operi- 
i bus deficerem. Deprehendi itaque, curationis huius 
i euentumnone charafteribus, non ex carmine pro - 
Ii manare: fcd tanta cftuis animi no ftri, ut fi quid ho- 
nefhfibiperfuafcrit, atque in ea perfuajione firmi - 
i terperfeuerarit, idipfum quod concepit, agat, &pd 
1 tenter operetur, modo alterius, in quem agit, ani- 
i mumnon habeat repugnantem, neque diffidentem . 
|, N amfi etiam fidentem & ccadiuuantem habuerit r 
| i citius quod intenditur, per facietur.fi neque fidentem ,• 

B neque difa 


Lib.i. ffl(. 
tho.ea. n de 
bomerka 
medie. 


DepradfKgijs dasmbniml 

neque diffide'nte,nibilommus uis animi agentis ope- 
rabitur id in dentium doloribus fm quibus frequentif 
fima e fi heee medicatio, aperte uidere licet. Nam pr£- 
cantator ita mouet non reluctantis eegroti animum , 
ut dolor iUo fubmurmurante,uelcum characteribus 
agente,fenfim extinguatur. Quod miraculo non ca- 
ret. At fi forte aeger diffidat,aut plane ridiculum exi' 
flimet remedium, aut circunfhntes habeat qui fidem 
cleuent,zr remedium coram illo contemnant, prae- 
cantanti nulla uiserit , quiaperfuafioni fiuae repu- 
gnantem habet alterius animum. Hic illud interfe- 
ram, quod cuiufdam puelle nobilis dolorem dentis a 
nobili uiro lenitum meminerim, fed illam redargu- 
tam ob impium curationis modum admiffium, fidi 
pcenituit: quare recurrit dolor, qui tamen pofka 
euanuit j fonte . Qui ucro citra fidem acperfuafio- 
nem ad incantandum acccfjerit, operam fiuam ludet : 
nifi forte tam ftupidim alterius namfcatur ani- 
mum, qui fimulatione fe decipi non fentiat.Non fiunt 
ergo camina, non fiunt charaderes, qui talia pofi- 
fiunttfied uis animi confidentis, er cum patiente con ' 
cordis. ut dodifiime a Poeta didum fit , 

Nos habitat,non tartara,fied nec fidera coeli: 

Spiritus, m nolHs qui uiget, illa ficit. 

Verum confidentia iUa ac fima perfiuafio com- 
paratur indodis animis, per opinione quam de cha- 
radcribus er faens uerbis conceperunt. Dodiscr 
rerum intelhgcntiam habentibus, nihil opus efl ex- 


Liber quartus. 

ternis: fed cognita ui anmi.per eam miracula edere 
poffiuntiqualia de Apollonio refert Philo firatus, eunt 
ab externis mundaniscp negocijs in animi fieceffum fe 
recepiffiet.lndoftus ergo animum, hoc eft [une potefh- 
tis et natur <e infidus, per externa iUa co firmatus, mor 
bos curare poterit. D oftus uerd,cr fibi conflas, folo 
uerbo fianabitiaututfimul indottu animu afficiat, ex 
terna quoq • ajfiumet,non fiolu qu<e uulgo prolata di- 
cmtur.uertmetiam alia quoq- a fe muenta,uel quee- 
, cunq- illi ad manum aut in mente prompte uenerinh 
i H attentu ille-. Vtpon6mteUigaturmanifejlm,m 
illis qii£pr£ter natur ce ordine adhibetur curationi- 
bus,dcemoniu [cepe operari er colludere inhominu 
i 'exitiu,uerbd Antonij Sabellici hic adfiram:Miru,in- Enneadis f* 
i quit,quantuprcejUgioril,ipfhis principis et aliorum Ilb ' 3 ' 
oculis offuderunt mali deemones per id tempus , quo 
I Vcfpdfumus Alexadri£ fuerit. Nd er B afilides liber- 
tus, qui aberclt,uifus eft illi facrificanti miniflrare, ut 
regiu nome futuro imperio orne ficmticr mox pau- 
lo lUu pro tribunali fedente,duo e plebe uiri adierut, 

I opem fibi orantes a Serapide demojhratd: hic oculis 
captm,iUe debili crure, per quiete fe monitos dicere , 
fore ut caco dies iUuceficeret , fi ipfius oculos fputo 
Veffafianus inunxi ffet: alter q; firmior feret, fi cal- 
ce cotingeretur. Quum uix fides rei effiet, nec res uU 
lo modo fucceffiura crederetur, ne experiri quidem 
k principio Veffiafianus aufusefi. Cceteriim amicis 
hortantibus , utrunque pro concione tentauit: nec 

B % defiiiS 


i 


Ligatur* 

phfic*. 


333 De praeftigijsdscmonum 

defuit euentus . Verebatur fcilicet daemon ille , quem 
fub Serapidis nomine colebat Aegyptus errorum 
mata-, ne piorum ecclefia recens ibi confiituta ex 
uetujb iUo fe exturbaret domicilio: praemditq; futu- 
rum, ut duo aegri, uterque fua dcfundurus effiet cla- 
de:impulitq • proinde ambos, ut a Vefipafiano opem 
implorarent, ut quum euentus fecutus efjet , eius fi,- 
uorc qui erat rerum potiturus, oraculi maiefhs au- 
geretur, nec ex ipfo Imperif fifiigio ad ueraelucis 
fulgorem animum intenderet . 

Nullam tamen hic fidem ligaturis, peri aptis cr 
amuletis phy ficis fublraftamuolo . Vier aeque enim 
Jubfhniiae in earum generatione ffccifiae aut indi - 
uidualis (titfic dicam ) confiitutionis ratione, coeli - 
tiis aliqua imbuuntur uirtute, quae ingenita ey? oc- 
culta antipathia aliarum quarundam afliones inhi- 
beat er liget: unde phy ficce ligaturi origo cr no- 
men. Ita adamantis cr allij pr.efetitia, magnetis ope- L 
rationes, ne firrum trahat, impedit: oleum, a palea- 
amuUtapby rum di tradu uim fuccino adimit, ligatq. P eriapta 
adhoec er amuleta nere phyfica,ratione quoq • fulci- 
ri naturali, cr ab eoru fubjhntia uapores quofdam 
udut ciToiJ.se defluere, quidam contendunt medici: 
qui fbiratione occulte attradi, morbi caufam uirtu- 
te fuaalterare, cor pusa; reficere pofjunt. Hacratio- 
ne radice Veoniae maris reccntc, cr anagaUidem pu- 
niceo flore contra epilepfice minas fiufipendimus: jkr- 
cus item lupi,dolom colici cruciatibus affdfto alliga 


fica. 


Galen. Ii. 6. 
& 10. de 
fimp. 


mus, non 


\ 


Liber quartus. $3* 

ftius,non ( ut opinatur Pamphilus medicat) incanta i- 
tionis uiribus,fedcaufa naturali (ut dixi) occulta. 
Quocirca Galenus eoru experientia do cius , peria - 
p tis fic confidere oportere admonet , utfubfhntia il- 
lorum, c r non incantationis magoru uerha, auxilie - 
tur . Eandem fuflinuit fententiam T heophrafhs: Po- 
tius, inquiens , ah fur da illa putentur, qut alligata cr 
ueneficioru aduerfantia uocdntur, er tu corporibus 
tu domibus unice opitulari creduntur: qu<e comenta 
hominu plane effe uidentur, qui fuas artes magnifi- 
care celebrareq; caperent. VndcnuUa contra mali- 
gnos ff iri tus antipathia meffe moly uel bypericoni, 
etidfifuga daemona a fuperflitiofis credulis . nuncupe 
tur, nec alia facultate quam codefciu gratiora noxios 
maiora d.emonu uapores a nobis arcere putetur. nec 
item luporu capitibus ianuis affixis ( uix enim fcio , 
jin ufqua lacior h:s ff intibus fcneftra aperiatur, 
quam ubi portarii cujbdiam his capitibus demanda- 
tam confficiunt) ingenue affero: quanqua cos her- 
bas in aedibus fuff enfas, . ib hominibus cr pecore ma- 
leficia arcere cr fugare, queadmodu cnebifj cardui 
(,que Cuus appellant Acgyptij ) uinbus daemone in 
colloquia allici , grauifirni promneient authores: 
quibus tamen, extra iteritatis meta, non efl affictu 
danda fides, quuijs multo citius imponi 'a fimulatis 
dce.nonu artibus potuit, qium illis qui Chrifiu indu- 
' ti penitius fatanae ludibria cognorunt. Quare etia re 
j rum cr uaticinioru diabolicora labyrinthis, proecla- 

B } rifirna 


Lib 9. de Hi 
fior. pliat. 


Moly. 
Ffypsricon. 
Fwti d.cmo- 

o 

num . 

Luporum ctt 
pita. 

CmhiftMcnr 
elutis. Cuus. 
Diofc.Iib. j. 
cap. 37. 
Plin.lib. 2?. 
cap. io. 

Diofc.Iib.j. 
cap. if. 

Pro cius de 
Magia &fa- 
crif. 

Grauitcr 
hic oppu- 
gnat loan. 
Franc.Picus 
li. 7. ca.5 de 
prenot fu- 
perft. aducr 
ius magiam. 


Augittftm.de 

Ciuit. Dei. 
Eufeb. lib. 1 ) . 
ci.i .8 &lib. 
V.czp.S. 

Plin lib. 30. 
cap » 

Plutarch. de 
Abolor. 

1. Parte, q. 
fi|.ar.s.ad,j. 


390 De praeftigtjs daemonum 

rifiima illa ueteru ingenia implicita magis irretita cfa 
fuiffe perhibent hifbrice: qua Chrijkaduentu, mul- 
torum tefiimonio,prorfus obmutuere . Spiritus funi 
damones,qui ut nuUis alliciuntur plantis uel terrena 
fubfhntiajta nec fugantur ,etiamfi plerunquc apua 
fuos cultores,fe aliquaru rerum potentia inuitari,al 
lici,trahi, cogi , uel etiam abigi , ut 'mpia credulitati 
eos fibi magis obftringant,frauduleter fimulent. H ii 
D. Thomas docet (allegans Augufximm :i. de dui- 
tate B ei ) daemones allici per uaria genera lapidum : 
herbarum 3 lignorum , animalium, carminum, ri- 
tuum, non ut animalia cibis , fed ut jf iri tus fignis,f 
modo hac eis exhibentur in figmini diuim honoris, 
cuius ipfi funt cupidi.Uis ergo rebus utitur maleficm 
mftindu daemonis, per padum Inuocationis expref 
fe uel tacite,uel ad infamandum creaturas D ei, qua 
defe horne funt, uel ad maiorem credulitatem er de- 
ceptionem fidei , animarum hominum perditorum, 
qui his er alijs utuntur ad inuocationem. non igitur 
utitur male ficus, imo uerius damon, huiufmodi tan - 
quam rebus efficacioribus ad tale maleficium: fed tan 
quam fignis padi illius initer fe er ipfum maleficum , 
quem iam ut fuum cultorem,pofiidet tanquam haere - 
ticum,cr a fide alienum.Hac iUc. Poffe tamen qua- 
dam corpora, uelut melancholica uel cholerica, non 
tam grauiteradamonio exagitata,quibufdam adhi- 
bitis rebus uelharmonijs nonnihil immutari, c?ab 
dfjhdibc leuarifmficias ire nolo:quo modo Saule mu 

ficapeit 


v Liber quartas. 3pt 

fica per auditu demulcete quietiore redditu legimus. 

I neiufmodi religione fuum habere locum, crede- 
batur fulphur,ad expiadwm fuffitu malos deemones : 
quo in purificatonibus fucer dotes uti folitos,uelut et 
dfbbulto uut ablutione aqu£ marin£,fcribit Proclus: 
quoniam purificat fulphur ob odoris acumen, aqua 
uero marina propter igneam portionem. Expiare et 
pentaphyllon herba putatur, proinde in hanc rem 
ufurpabant eam facerdotes antiqui: quemadmodum 
er oliu<e ramos, qu£ tant£ effe puritatis dicitur , ut 
ferant oliuam a meretrice plantata uel infruduofam 
perpetuo manere, uel omnino exarefcere.Simili mo- 
do expiationi conferre arbitrantur thus,myrrham, 
uerbenam,ualeriana,phu Arabibus didam, palmam 
Chrijli portatam,uel radicem bryonie ficcam-M ra- 
dicis arifblogi£ ficc£ fuffitum, item benedidam, er 
gariophilatam, fallam quoque in limine domus fu- 
* ffenfam. fimiliterfel canis nigri fuffitu , uel eiufdem 
fanguis linitus per omnes parietes, maxime pr£fh- 
re dicitur tam ad expiandum d£mones malos, quam 
maleficia ubicunq j fuerint. Sunt er alia antiquis con 
trafafeinationes comendata,uelut palmam lignum 
inpomo offieum dente limatu, radix fatyrij Orchis 
cognominati, femhi£ fcilicet,qu£ difiinguitur inter- 
nodiis er ramo fiore frutice. Rutam fifeini amuletis 
effe, tradit Arifotcles. Aliffimin domo fuffenfum, 
falutare amuletu exiftere contra hominu quadrupe - 
dum fi fiifcinatioiics , tradit Dio feorides. B accharem 

B 4 herbam 


i.Reg. 

Sulphur. 
<_yljpbaltii. 
t_A'epta ma- 
nna. 

Damones ex 
piantia. 


Qua fa/tinx 
0“ malejiciii 
auferrt cre- 
duntur. 


SecfHone i». 
Probi. 34. 


I-'b.’.ea. 57 - 
Actius Ii.*). 


Om lujlra- 
lia. 


Ligatos cu- 
rantia. 


392 DepnefKgijs dsemonurrj 

berbii bene nolente, Virgilij tefdmomo freti cotrafk- 
fcinit fingulari pollere uirtute putantun EucolBac - 
charefi-onte C ingite,m uati noceat mala lingua futui 
ro.Reji/kre etfafcino,frotis hycna coriulegitur.Huc 
etia multi lapides tum ex alijs, tu ex Albertd ut meda 
cibus diaboli nundinis accedat authoritatis pondus, 
cojerri queut.lajfide cmpufis cr alijs idolis aduerfa- 
ri, refert Dionyfius. Corallii rubra cotio infantia ap- 
p enfum, aut anniliis infertu, in b r acino q ; gcjhlu,uel 
etiam in domo retetu prarogatiua habere aiu nt con- 
tra fafeinu. Lapis magnes gefhtm, difeordiam inter 
marita er uxore feaare putatur: ut cr beryUus. Lyn 
curias lapis prafUgia ab oculis au ferre creditur: quo- 
modo heliotropius lapis uifum perfringere, erge- 
fhntem inuifibile redderedipparis fuffitus omnes be 
JHas euocare, fynochitides umbras inferor u educere , 
anachitides diuorum imagines apparere facere: En- 
netiis fomniantibm fuppofitus, oracula reddere pu - G 
tatur.fD icuntur cr penna upupa- fuffita, phantaf- 
mata fugare. Ouutn quoque inhflrationibus acciri 
folet: hinc oua luflralia ditia funt. unde Ouidius : 
Adueniat qua luflret anus lefmmhy locumb-. 

Deferat cr tremula fulphur cr oua manu. 

Ligatum adhac fanare creditur picus auis 
comefh, fujfumigia ex dente hominis mortui, fi item 
corpus lotum inungatur ex fhlle corutno cr oleofe- 
fataino,ex Cleopatraiuslfi argentum uiuum in cala- 
mo uel aucUana nucleo uacuo eunt cera occlufum , 

fubpul - 


Liber quartus. 39$ 

fub puluwari maleficio Icefi collocetur, aut fub limine 
pflii,per quod is in domu uel cubiculum ingreditur . 

Hic nojiri In primis confugient ad fujfumigatio - 
nem ex cinere mcenfuim,cui cor pifcis cr iecur im- 
pofitum eratk Tobia: cx cuius odore in fupr.iora xobi*l. 
Aegypti fugiffic daemonium legitur, ubi angelus illud 
ligauit. at non tarafuffumigio fugatum hoc rejfion- 
dco.quam T obice iunioris cafiitate, cr attenta ipfius Toti* 6. 
eius fi coniugis ad Deum mifericordem oratione, ex 
angeli inJHtutionc. Narrat cr E ufebins Scrapin,qui 
Gracis Pluto dicitur, apud Aegyptios fymboia de- 
diffic, quibus daemones expellerentur : docuifje etiam 
fupplices, quomodo afjumptis brutorum figuris in- 
fiidientur hominibus daemones : quibus maxime ob- 
noxijfidt, qui cibis fiubinde defendantur lautioribus. 

In finum cle(puere, aduerfus fkfcinaUcnes uctenbus 
quoque in ufiufuiffie legitur. Sic apud Theocritum, 

* Ki n>) anoivUu j rpif &r ife(j S7ijvax UcXuoy, 

' CuidillS, 

D efruat in molles iam fibi quifque fimus. 

Vehementiore firepitu cr maleolcntivm grami- 
num fumo diffiolui cr fedar i aereorum daemoniorum 
infinitum, creditum efl.ldcirco ( ait Gaudentius Me- Lib.r.c*p. 
j rula) tanquam ex Academicorum officina fluxerint , contrite m- 
etiam nunc Italae mulieres tempefeMbus imminenti - pejtates. 
bus,diri odoris pabula fub dio comburunt: faccrdo - 
| tes autem more Thracum ( qui tempejhtc imminen- 
te , armati cu findis enfibus cr crotalis, horribilifi 

B $ clamore 


Sfntr. 


Mallei louia 
le*. 


De praeftigqs daemonum 
clamore innubes fremebant) ad obflrepera cymba 
la, qu£ campatue dicuntur , conuolant , magis coti 
fidentes in boatibus illis apud Deum inanibus, quan 
ca. 8 . ovationibus er ieiunijs. De fuis conterraneis fer 
debent. Se p quid fimile feribit Olaus Gothus,qui cocitato in nu 
bibus fragore, fagittas ex arcubusin aera excutien 
tes, ofkndebdt feopem ferre dijs fuis uelle, quos tum 
ab alijs oppugnari putabant . Nec ea temeraria fu- 
perflitione contenti, muptati ponderis malleos, quo: 
\ouiales uocabant, ingenti are complexos, magnae^ 
religione cultos, ad eum ufum habebant , ut per eos 
tanqua per Claudiana tonitrua,et per ufitata rerum 
fimilitudinem, coeli fragores, quos malleis cieri cre < 
debant, exprimerent: tantiq- fonitus umfabriliu fpe 
cie imitantes, deorufuorum bellis ficadeffe, admo - 
dumreligiofumexiflimarent. Durabatis Iouialium 
malleoru ufus ufq; ad annum a Chrifhnato 113 o . 

Apud nofhros quoq • proauos,non fana pdfturum 
dottrina moleuit longa annoru ferie perfuafio:arte- 
mifiam 'm ferijs D. loanni Baptifla facris ante do - 
mos fuffenfam, item alios frutices er plantas , atque 
etiam cadelas faces defignatis quibufdd diebus cele 
brioribus aqua lufbrali rigatas, uel nefeio quo modo 
expiatas, er quando ufus pofhdat cotra tempefhtes, 
fulmina, tonitrua (in qua etiam agminatim euefti~ 
gio ad omniit campanaru uiolentu continuumq ; trd' 
dum atq; pulfum utprafentifimu auxiliu er anebo 
umfacra concurritur) craduerfus diaboli potefh' 

teiii, ope* 


Liber quartus, 

tem, opera, er quaecun q- maleficia , uelut praerogo* 
tina quaddualere. At ueritati minime oportet p re- 
scribere uetujhtis obferuantiam. fides eji , fbirittia- 
lis exifktis , quae dhnonem exterminat : uerbum item Matth. 4. 

D ei,jpiritu efficax. Vetujh bimis rei tefmionia er Marc - '• 
exempla,ex ueritatis Itbris fdcroftnftis qtiam pluri- Luc ' 4 * 
ma atque irrefhtabilia habentur . 

Ceterum quod I ofephus gloriatur, fe prafente ? 
Vefyafiano mperatore,uidiffe quenda degente He- iud.^sT^’ 
braica Eleazaru,naribus cuiufdam a daemone obfcf Crinitus iib. 
fi annulum,cuius fignaculo radix a Solomone reper 9 ‘ Ci ‘ s ' 
ta, erat fubdita, applicuiffe, er daemonem e naribus ^.Ahmlo {». 
odorantis extraxiffe: qui cum terram repente con- c ^f* ™ditis 
cidiffet, Eleazarum coniurationis Salomonis canti- 
co daemonium pro fcripfiffe: hic certe fatendum ej }, jiori*. 
lofcphumludaeum , ut er Veffafianum ethnicum , 
atq; Ekazgrim Hebraeum, diaboli praefaigijs iUufos 
fiiiffe,qui feradicis Solomoni afferiptoe potentia at- 
trahi fimulabatiquum noncoatte, fed fyonte. Dei 
affenfu, cefferit (famulat enim fe cogi, ut alios cau- 
tius dementet ) quo plus fidei annulo , uel figmento 
radicis materiae daemoni exturbando ineptae adhi- 
beretur, nec ad B eum unicum fatanoe propulforent 
legitimo confugeretur ordine: atque ut fabulae exi- 
tus confamilimtijs commento abfolueretur , nimi- 
rum decoro tegeretur paUio aftus hic perfe impius , 
nec in doli quaeflionem uocaretur,ponduscp acquire- 
fet quae Solomoni ars afferibitur , cuius exorna- 
tione 


iJcbcn.Iud. 

lib.7-cap.25. 


&aar/ts ra- 
dix. 


39$ . Deprxftigtjsdtamomirn 
tione quafcimojfuas Jbbiliret fanciretty fraudes dia 
bolus. At hunc diuinum uerje fapientia antifniem. 
atque k fupcrjUtiofx dtemonum magia alienum fuifft 
conjht:<zr fecundum f aeras Hebraeorum hifhrias, di 
frutare folitum de arboribus cr herbis, a cedro liba- 
ni ufque ad hyfopum : item de iumen tis , uolucribus , 
reptilibus cr pifcihus,qu£ omnia rerum [altem na- 
turalium cognitione, uel fi mauis, naturale magiam 
prae fe firuntmifi forte idololatriae pofk a in uxorum 
gratiam, eum curio fas annexui ffe artes,quis obfHna- 
tius fu fricari uelit. Tor tufis radix illa fuerit, quam 
idem I ofepbus alio defcribit loco, cuius hijbriam, ut 
daemonis figmenta er mpofhirne magis eluce fcant, 
non pigebit anne flere: Vallis, inquit,qua Macherus 
Judaee duitas a parte feptetrionali cingitur, quidam 
locusBaaras appellatur, ubi radix eodem nomine 
gignitur, qua flamma: quidem afiimiUs colore,cir t 

ca uefreram uero ueluti iub are fulgurans, accedenti - 
bus eamq * eueUere cupientibus facilis no eft: fed tam 
diu refugit, nec prius manet, quam fi quis urina mu- 
liebrem uel menjlruum fanguinem fuper eam fude- 
rit: quinetia tunc fiquis eam tetigerit, mors certa eft, 
ni fi forte iUam ipfam radicem ferat de manu penden- 
tem. Capitur autem alio quoque modo fine periculo , 
qui talis eft: Totam eam circumfodiunt, ita ut mini- 
mum ex radice terra fit co ditum: deinde ab ea canem 
religant, illo fr fequi eum a quo religatus eft cupien- 
te, radix quidem facile eueUitur , canis uero continuo 

moritur. 


Liber quartus. s 9 y 

moritur, tdnqua eius uicefi quo herba tollenda erat , 
traditus: nudus enim pofted accipientibus metus eft. 

Tantis autem periculis propter unam uhn capi eant 
operapreem eft.Nam qua: uocantur daemonia, peri- 
mor umh ominum fr intus, uiuis immerfa , eosfi ne- 
cantia, quibus fubuentum non fuerit, hac cito, etiafi 
tantummodo admoueatur cegrotantibus, abigit. Mi- 
nus fidei dabitur radici, fi eius colligenda modus fc- 
reniore mentis oculo perfriciatur. Memorabile eft, 
quod z.Decret.legitur.Semper diabolus fub uelami- 
nibus latens, prodit fe,dum ea confingit qine hcerent fticM.epif- 
per finis, per quas fallere .nititur. Si autem quilibet C 0 P U 
opponit c r dicit,Quomodo eueniunt illa , qua illi di 
uini prodicunt futura: aut quomodo peffunt cegris 
praebere medelam, aut fanis immittere aegritudinem, 
fi aliquid propria ? uirtutis autpotcjhtis non habeat! 
hoc a nobis accipiat refrefum: Quod ideo quifquant 
I tion debet eis credere, quid aliquando eueniunt qua 
praedic ut, aut fanare ut dentur languidos, aut Iader e 
ftnosiquia hoc permiffu Dei fit, utipfiqui hac au- 
diunt uel uident, probentur, cr ..ppareat qua fice 
\fintueldeuotionecrgaDeim. ficutin Deuterono - Dcmer r - 
tmo legitur Mofcs cx diurno uerbo D ei-populd prec- 
ccpifjemon effe credendum prophetes aut fomniato- 
r i, etiam fi eueneritfigntwn atq- portentum quod lo- 
quutus eft, fi d uero Dei cultu is abducat. 

Adh<ec,ad eorum qui maleficio affiCti creduntur 9 
uel dfatana obfidione prefii,curationcm, inepti, te- 

xncrarif 


SppHlfXt, 

Super fit iopt 
maleficio af- 
fuit curatio. 


Exercifmom 

abuftu. 


?pl Deprajftigrjs da?momim 
tnerarij er Audaculi homines, profifiione EcclefiafU 
ci,fed uit£ ffurcitia nimis mundani ( quales in hoc 
minijkriumcr fcenam poflulat fabule ador) fuis 
pr<efcriptis exorcifmis cr formula certarum ceremo 
niarirn oh feruata, accurrunt, ut morbum fo luant 9 
peUantq; damonium-.quod interdum horum diris & 
dcierationihus cedit uolens er colludens, ut 'rnpieta * 
tem corroboret N<e incitatoribus iure optimo hi ac* 
cenfendi erunt exorcifice.Hic ut quafda eorum obfer 
uationes breuibm enarrem , unde ( ueluti ex ungue 
leonem) reliqua metiaris , poftconfifiicne illius qui 
coniurationibus expiabitur, per fingulos domus an* 
gulos,in ledijkrnijs er culcitris, uel fub limine ofHj t 
diligenti indagatione qu<eritur,num aliqua maleficif 
materies pofiit 'mueniri,mox exurenda . Ab Apojk * 
lis fanc uel primitiua Ecclefia , id promanauit mini' 
me. Si enim a diaboli malefico adu, exorcifmis in* 
tegre quis curetur: quorfum ea in angulis recondita , ® 
uel terra obruta , corpus nullo modo contingentia , 
aut halitu firietia oberunti Inde candela bene didam 
cotinet manu genibus flexis maleficio Ice fis, qui aquct 
etid affer git ur lufiraluzr collu fiola cingitur.ac prd 
ter orationes recitantur Litaneice uulgares,addenda 
ad fandorum inuocationem,Ora pro eo, uel Orate, 
cr Propitius ejlo, Libera eu Domine. Et orationum 
loco adhibetur exorcifmi, qui quoq ) utminimim ter 
in feptimana continuantur.ut multiplicatis intercef* 
fiombus, gratia obtineatur [unitatis. Hanc firmant 

prcefcribunt 


Liber quartus, $99 

pnefcribut Mallei maleficarum authores Theologi , 
contra euidentem Chrifhdodrinam: Venite ad me 
omnes qui laboratis er onerati efiis,cr ego reficiam Matth; u. 
uos:Egofimuia,ueritascruita:Quicquid petieritis 
Patrem in nomine meo, dabit uobis.ite:Orates ne fi- 
tis multiloqui, ficut ethnici: putant enim fire, ut ob 
multiloquium fuum exaudiantur. ne igitur efficiami- 
ni ifiis frniles. nouit enim pater uefkr, quibus uobis 
opus fit,priufquam oratis ab illo. De cermoniarum Certmon >< 
lenocinijs nihil aliud dicam, quam ea quidem piet a- 
tisprabere (fieciem: fed quoniam inania rerum exi r 
fiunt fimulachra,non arcent impiorum ffiirituu affui 
tum: at maioris impietatis quandoque funt occafio. 

Praterea extra ordinem exorcifh procedere potejl 
per orationes: & fi legere nouit Scripturas (fic lUi 
Theologi loquuntur.undc exorcifhm quandoq ; non 
inteUigere quae legit, manifefhm e fi ) legat Euange- 
lia quatuor firma Euangclijhnm: item euagcliim , 

Miffiusefl angelus:er pafiionem Domini: qua: om - 
niamagnamhabentuirtutem ad expulfionem ope- 
rum diaboli. lte,Euangeliu fandi loannis,ln princi- 
pio erat uerbu,fcribatur,cr ad collum fufi> edatur, et 
fic gratia fanitatis expedetur. Hac eorufunt uerba. 

H ic plura Scriptura tejlimonijs ccucUi poficf.quead 
rnodu, fi exorcifh quandoq; no intelligat quee legit , 
folu/mq; lingua loquatur, quomodo uere pronuciabi 
tur Ameniuide Paulu 1. Corint, 14. At breuis ejfe la- 
boro. Commode hic Augujhnum m loannis Euan - Tr*ft. 7, 

gelim 


4oo De pracfligrjs d^monum 

gelium me addutturum uideor qui ita habcf.Emguni 
jfiritus Midi umbras quajdam honoris fibimetipfiis . , 
utfic decipiunt cos quifequuntur Chrifim.vfquea- 
deo fratres mei, utiUiqui [educunt per ligatur as, per 
precationes,per machinamenta inimici, fuis pr<ecan 
<Q»nre clm- tationibus mifceant nomen CbriJH: quia non pofjunt 
jh nome pr*- r ec [ ucere cbriibanosM dent uenenum, addunt mellis 
exorct/mit aliquantum,utper id quod dulce ejl , lateat id quod 
immifiehtfi- amarum ejl, cr bibatur ad perniciem : ufqueadcd, ut 
fartores. ego noucrim aliquo tempore illius Palleaii facerdo - 
tem [olere dicere, Et ipfe P dicatus QhrifUanus ejl. Vt 
quid hoc patres, niji quia aliter non poffunt [educi 
Cbrifaani? Ne queeratis ergo alibi Chrijlim, quam 
ubi fe uoluit praedicari Cbriflus. Et quomodo uoluit 
pr<edicari,fic illum tenetc,fic in cordibus ueftris feri- 
bite. Murus ejl aditer fus omnes impctus,cr aduerfus 
omnes infidus inimici. Nolite itraere: nec tentat ille 
nifipcnniffuS fuerit, aut mijfus . Mittitur ianquam 
malus, dpotejhte dominante . Ver mittitur, quando 
aliquid petit: cr hoc fratres non fit,nifii ut probentur 
iufti, puniantur iniujti. Quid ergo times? Ambula in 
'Domino Deo tuoxertus ejlo,quod te non uult pati , 
nonpateris: quod te permiferit pati, [agellum cor- 
rigentis ejl,nonpoena damnantis. Ad hereditatem 
Verbi* injlm [upemam erudimur, cr [agellari dedignamur? 
to confotus o- H<ec Augufdnus. 

nunTndojh- Quomodo autem ad exturbandum demonem, 
una. uel opera cius euertenda, ualebit illa Euangeliorum 
j recitatio j 


> 


Liber quartus. 40» 

' recitatio, quum non fint injUtuto huic , inteUeflu con 
fonat er ubi dtemoma eijccrent Cbrifius eiusque di- 
fcipuli, & uiri pojka fanfti, uerbishuic negotio a- 
ptis conjignatisq; loquebuntur , er respondebunt 
< ut fertur )ad formam. Si etenim in uerborum in- 
convenientium pronuntiatione fimpliti uirtus con- 
fiftit dcfiderata, non minus, imo maius pr<eftiterunt 
quidam e circumeuntibus ludiis exorcijhs, qui tenta, A&ot ’>• 
uerunt fuper eos qui habebant jp iri tus malos , Inuo - < 

care nome Domini I E S V, dicentes: Adi uramus uos 
per lefum quem Paulus praedicat. Erat uero quidam 
fdij Sceuie ludti, principis facerdotim, feptem, qui 
hoc faciebant. Atre/pondens fpiritus malus, dixit: 
lefum noui, er Paulum fcio, uos autem qui cfhsi Et 
mfiliens in eos homo in quo erat damonium malum, 
er dominatus eis, inualuit contra eos, itd ut nudi er 
uulnerati effugerent de domo iUa. Uoc autem inr.o- 
ftuit omnibus ludetis fimulcr Gracis, qui habitabant 
j| E pheji,cr timor incidit fuper omnes illos , er magni 
jicabatur nomtn Domini I E S V. Multi uero ex vjs \ 

I qui curio fas exercuerant artes, comportatos libros 
\ exufjerunt ceram omnibus : er fupputatis illorum 
pretijsypecunice quinquaginta millia repererunt. 

Exorcifmi modum nouit quoque diabolus, eoq- Marc.j. 
adoriri Chriftum ipfum audet: Adiuro te,dicens,per 
Deum,ne me torqueas. Sed fua potentia (Lemoni uni Matth.8, ' 
uel pluribus mperauit Chriflus: Exi, Abite: er eue- 
ftigio ad obedientid funt coafti. ut rette Eufebius ille 

C Qefarienjis 


Aff. i S. 


A&.I7- 


402. De prseftigrjs daenionum 

Ctefarie/is in Panegyrico dixerit: Communis quidem 
omnium feruator rebelles potejhtcs, qua circii hunc 
qui terris imminet , aerem peruolantes, humanis ani 
rns infimabant fefe , muifibiliac diuina potejfate, 
uelut feras agrefks, fuarum ouium ceu pafbr bonus , 
procul fugiauit. In ipjius nomine egredi daemones 
iufferuntpaucifiimis uerbis Apojkli,cr illius difei - 
puli, totius natura: dominium er imperium omnis 
abftrufa uirtutis in ccelo er in terra, er ffiritum om 
nipotentia ore fuo gerentes . E xplojis itaque exter - 
minatis fi nojlris diuinis , oriolis, magorum occultis 
antijhtibus, & quibufcunq; alijs fuperJUtionum col- 
legisiabijciamus Eegyptiacas difcipiinas,firaliq car- 
minum arcana , uanos furores, exeerandas artes, er 
philtra uim fattura dijs, er Colchicos fuccos,cr dee - 
moniacas fattiotics, Plutonica denique uolumina, er 
wnbraru libros, Stygiasfi coniurationes, atq Ache- 
ronteos ritus membrana chartaue contentos, pyri -* 
phlcgethonti,hoc ejl igni foco fi (ut Capmon inquit ) 
tradamus : er fidamus Deo, ac in Chrifto Dei filio , 
per que uiuimus, monemur er fumus, finceriter jhn- 
pliciterfi fi an omnem fixam habeamus . 

Quare nobishic longe alia,quam 'molita iamdu - 
dum confiuetudinc acceperimus , m profligando fa - 
thana, eius fi fanandis maleficijs,ratio ineunda uide- 
tur , do (trina Chrifli er Apojklorum conformior i 
Omnium uero primu , ubi malum aliquod prater na 
tura ordinem in aliquo fe prodit , ad eum ex Dei or- 
dinatione 



tias er caufas penitius dignofcat: nimirum ad bone 
conficiende medicum .Enimuero tam rara fep enu- 
mero crgrauia in morbis fuboriuntuY fymptcmatd, 
que ad maleficium mox referunt rerum imperiti 
atque exigue fidei homines: quemadmodum in duteir 
-jis conuulfionis ffeciebus, melancholia , epilepfia , 
uteri fuffocadone, putre fcen te femine,c? multi fkrijs 
uenenorwrn effiftibus frequenter apparet. At inter Curandi m* 
\ hos afjiftus er accidentia difeernens prudens cr cir- dfcij metho- 
\ cumffettus medicus , ubi ea penficularit exatta tru - dtts cerU * 
tina, adhibito etiam ad diligentem caufarum natur a- 
| liu indagationem inflo , quoad fi eripotefl,perpendi- 
I culo , ubi naturae limites malwn exuperare egrediep , 
i ac fiatane motus attionesqik animaduertit in E ccle- 
] jiafkn aut Ecclefie miniflrum inculpatum , fame '• Timoth.jj 
* dottrine , tenentem 'myfkrium fidei cum pura con- 
ficientia, uite innocentia notum , non turpiter lucri 
; cupidum, non uinolentum , de quo etiam bonum 'a 
i pijs perhibeatur teflimonium , curationis onus tranfi- 
firet. I nterim meminiffe opereprecium e jl -multa 
, nonexmaleficio euenienda, fedex occulta nature 
cccafione , medicos quandoque latere, ut enim 
rebus inefl fecreta iuuandi proprietas, ita er no- 
! cendi : quam tamen non perpetuo agnofeit me- 
dicus . Tantum tamen opere a medico hic 
accedet , fi forte ager natura uel ex morbo * 


C % aliund \ 


404 De praefhgtjs daemonum 

aut aliunde humore melancholico ( cui, uti apte fuit 
operationibus materice non illibenter fe infimare fo 
let demonivm ) aut alio humore maligno grauari ui 
deatur, ut hic prius blande expurgetur medicameto. 
Tradit enim Vomponatiur.prifcos exorcifhs , quos 
praecantatores uocant,ante coniurationem, obfefio- 
rum corpora ab atra bile expurga ffe. Morbis fiqui- 
dem geminis ut plurimumhi infijhntur, corporis 
nempe, ex melancholico fucco genitis: er animi, ut 
amentia, moerore, timore , uiUodio er defferatio - 
ne, quibus notie diuque eiufmodi homines macerat 
iuratus humani generis koftis , cr ueluti lugubribus 
tentationibus ita ueUicat, ut quafi aquila apud infe- 
ros Titijiecur arrodere uidealur. Obfejfos expulfo 
eo humore, no amplius mirabilia facere experimen- 
to feuidiffe, inexpofitione iUius problematis dicit 
Conciliator. Vxorem quoq ; cuiufdam futorisd dee- 
monio agitatam, uariaq ; fonantem idiomatd,co mo- 
do perfitie curauit Galgarandus medicus Mantuee 
celeberrimus ■ Exonerato itaq • corpore , proptius in 
reliquam fanationis obferuantiam , uelut a naturali 
iam impedimento leuatus,ab Ecclelia miniflro indu 
cetur c/lMiAovotpcgHTor.Hic tum de obfefii uel malefi- 
cio U fi uita er monbusjte de eius in religioneChri- 
fiiana, infhtutione,cr in pr.£cipuis fidei nofir£ capi- 
tibus,<zr qua fuerit uel etidnum fit inDcu confidetia 
uigilanter inquiret. Qua de re ubi penitius fuerit in- 
ftiutim, procliuior cr propemodim flrata erit re - 

fdtutionis 


Liber quartus. 40J 

JUtutionis uia. Etenim fatance in corruptorum mo- 
rum cr fflurc<euit£, itemque diffidenti# filijs effi- 
caciam , cr illuponis potentium permittit Deus, 
quorum fenfus excacauit Deus huius feculi, ne il- 
lucefcat illis lumen Euangelij glori# Chrifli , qui 
efl imago Dei. Affittuwm quaedam requiri' 
tur oLvxXoyix, ut fit quod dici folet, mali comi ma- 
lum ouum. Vhi ergo uigilanti mquiptione cr arti- 
ficio fa conicchira, affvftus caufam aliquatenus co- 
I gnoucrit Ecclefi# minifkr , conueniens huic medica - 

1 mentum applicet , ut p uita fuerit antea diffolutior, 
ex facr£ Scriptura: libris admoneatur , corripiatur , 
exemplis auocetur, cr ad emendationem imitetur, 
tandem reppifccntia in ordinem redigatur . Apud 
| prxfraftjc indolis hominem inflandum, urgendumq; 

1 tempefliue cr intempefliue : item redarguendus hic , 
criuflo Dei indicio in contumaces fubinde terren- 
dus. VupUanimis , cr diffidentia deiettus , inflem 
certam cr flduciam indubitatam de ineffabili Dei 
] bonitate cr mifericordia incomprehenpbili erigen- 
dus, cr undequaque confirmandus erit: in quam 
fententiam plena confolaticnis teflimonia extant 
quamplurima , qua: fluo loco cr tempore addu- 
centur. Si quoque peruerfa do {Irina aut fanaticis 
opinionibus, uel fuperjhtiommludibrijs quofdam 
tranfuerfe raptos cffe,uelut anfa eo modo d.emo- 
ni fubminiflrata , comperiatur: zizania hac erunt 
truncanda , atque [alubriora dofteina purioris 
C j fubflituta 


EpliffC *. 

2. TheflaT. l. 
2.Corinth.4, 


4 otf De praeftigrjs daemonum 

fubJHtuU femina cum omni uigilantia fedulo inferna, 
da. Nec cognitione recitationis Dominicte, oratio- 
nis er Symboli Apoflolici fecundem liter am, con- 
tentum effe oportet ( tantum etiam poffet quiuis ma- 
licio fus) uer/un illud uiuum Dei uerbumita m ani- 
mis implantetur,utapprebcnfum efficaciter, fentia-. 
ftom. x. tur potentia effe Dei ad falutem omni credenti, con- 
tra quofeunque dxmonu conatw.ut itemuiuifica fi-, 
de inuocare Deum uerum,tetermm,omnipotentem, 
C 7 multe miferationis parentem,in nomine Filij pro 
noflris peccatis mortui, cr ad nojlram iuflificatio- 
Rom.tf.s. nem per gloriam Patris, ab forpta morte , uiclo fa- 
tana , debellato inferno, potenter exufeitati, ijdent 
ualeant . Si quis inter nos affligitur , orare iubet 
iacob.f. D. lacobus. 

firmtas duboli item operibus cr ptejUgijs erudian- 

mini po-lft 1 tur,gr quam eneruatus imbecittiscf; fit,['t nihil etiant x 
wfi permif - poflitpiifi Dei penniffk: nec Deum quacunque per- 
mittere, f :d in re concefja illi limites, ultra quos ferri 
nequit 'pra:figi:Cbriflum proftttum in coelum, fede- 
*• Pctr. j. re ad dexteram Deffubiedis fibi angelis , pote flati- 
bus cr uirtutibus : cui fi tanta fuit fubiugandi poten- 
tia, multo magis fatanam fubegit, coercuitq • , ut ni- 
hil omnino ualeat , nifi peculiariter illi conceda - 
s.Petr.?. tur. Quod itaque clementer in nobis permittit 
Deus, non pote fi effe malum, illi enim cura efl de 
nobis: qui cum omnis gratue fit Deus, nos ad teter - 
twn fuam gloriam per iESV M CHRISTVM 

uocatos 


Liber quartas. 407 

uocatos, iam parumper afflifios injhurabit , fuU 
met , roborabit atque jbbiliet. Q uis eji qui nobis 
noceat , fi boni demutatores fuerimus ? Quicquid 
enim fideli irrogatur , id iUi bono commodoque 
cedit,iuxta iUudPauli: Diligentibus Deum omnia 
cooperantur in bonum . Precationem ergo perpe- 
tuam ef]e decet , quo fiat uoluntas codefxis Patris 
in nobis. Quicquid patimur , tejk Hieronymo, no- 
' ftris peccatis meremur. Non habent damones , in- 
quitD. loannes Damafcenus, uirtutes aduerfus ali - 
i quem, nifi 'aDco diffienfate concedatur: ficuti in' 
I I obo,cr in porcis. P emifiione uero Dei fdda, cr 
i fortitudinem habent , er tranfmutantur cr transfi- 
gurantur m quancunque uolunt figuram fecundum 
! imaginem, id ejl pbantafiam. Item Gregarius: 
i A bfque omnipotentis Dei concefitone nullam ha - 
j bet potefhtem contra hominem malignus fjpiritus: 
'qui etiam in porcos tranfire non potuit, nifi per- 
j miffus. P^ette quoque ChryfojlomusiHomines non 
j quantum uult, tentat diabolus ‘.quoniam quantum 
| ad fe,nunquam ceffdret 'a tentatione. neque enim ha- 
bet alium attum : non enim manducat , nec dormit, 
nec aliud operatur, nifi attentet, fidlat cr fubner - 
! tat. Non magis itaque timendam diaboli potefhtem 
quam Deum impedientem, docet Ambrofius fu- 
j per Lucam. Spiritus enim mali etiam Deiuocantur 
\ ffiir itus f quod eius captiui fint: nec attingere, ca- 

C 4 ftigare , 


i.Pctr. j» 

Rom.l. 

LIb.j.ca. 4.’ 

fc 

Iob.r. 
Matth. ?> 

In Dialogcs 
lib. j. 

Super Mast* 
lib.i. 


fob. i. i. 


Mittlv I0 - 


Qudlifcunq; 
affiittia pa- 
tientcr feren- 
da. 


£o? De pracfhgrjs daemomjnj 

jjfigare, tenture quicqua aufi, nifiaDeo concedatur, 
lobum ne pilum quidem ludere potuit fatanas ,nijt 
impetratu permifiione, eaq • limitatu. Quocirca non 
ejl formidandus diabolus, fed Deos, qui urfum hunc 
'catenis dUigauit captum, ut nihil omnino abfque eius 
fingulari nutu ualeat. Hinc QhrifUanus quacunque 
aducrfifiima d Dei digito excipiet, qui omnia in fuit 
continet manu. Ncc Chrijhani nomen merentur ,qui 
maligna alicui mulieri aut diabolo imputant malum 
inuectum , ad Dei uoluntatem minus referentes. lo- 
bus affligitur^, damone, at a Dei manu accipit dices : 
Dominus dedit. Dominus abfhilit : ficut illi placuit , 
ita fodi u. efhfit nome Domini benedittum perpetuo . 
N on cadentis uirga ratione iUehabet,fed uoletis pa 
tr is. virga punit filiit: at non camfocifie hic dicit,nifi 
mente nondu conftet,fed patre,qui uirga in manu ha 
b et, eaq; utitur. fine eius uoluntate, ne pilus quide ca- 
piti. excidit, quin omnia noflra offa quoq: numerata c 
funtiipfe uirga ufurpat t quamgrauiter, et quam mul 
tum,Gr ubi uelit. P ropterea aquo patientiq; forendu> 
nobis animo erit , quicquid ajfoidionu acciderit car- 
ni, foue id lege natura, flue fupra natura contingat 
idem quoque fociundum, p, animum immenfus inno- 
dat dolor, angor, moeror, trifhcia,tentatio: ob oculos 
uelut fpeculum femperreuocetur exemplum fanftif- 
fhni illius lobi,qui tot exercitatus modis.cr tatarum 
calamitatum ac miferiarum mole preffus,Deum lau- 
dibus extulit (quanquam malorum interim pon- 


]Lib er quartus. 409 

der e impar m uerba animi parum patientis erupifje 
uideatur) uerirni cu nullius male occafionis fibi con- 
fcius ejJet,non daemone accufct tamen, nec ab lUoaut 
ullo homine tantas fibi infidas arumnas queritur , 
fed ex Dei aquifiimi uolutate fibi ifh accidiffe agno 
fcitiut cum uxor ei exprobraret, vbi nunc tuus eft 
Deus,cui confifus es : non animii abiecit, fed rejhoiu 
dit,Vt fatua loqueris t Si bona a Deo acceperimus , 
quare mala non tolerabimus patienter ? Sic nos quo 
que in afflictione nojlra, ad Deum oculos mentemq ; 
dirigere decet , cr iujhfiimc eius uoluntati nos no - 
firaq; placide fummittere:quadoquide ille nihil uult, 
nifiquod optimum, quanqua nobis interdum fecus 
uideatur. Quos diligit, cajligat : nec peccatoris uult p ( . 0 „ frb 
mortem, fed ut conuertatur cruiuat. Suorum fkmu- Hebr.i*. ' * 
lorum, ut diaboli uel cuiufuis alterius, minijkrio 
utitur, quo nosob nofira fcelera aut incredulitatem 
* puniat , c r hoc modo ad redam conuafionis uiam c ffl r 

1 . , ■ - ^ n & anvelori* 

reducat: uel etia fic tetat nos Dominus Deus nojttr, cms rmmflt- 
i quemadmoduDeuteronomij 1?. legitur, ut palam fio mtur 
fiat, utrum diligamus eu,an npn,in toto corde cr in De f • 
tota anima nojira. Pro fummo gaudio itaq- ducite 
fratres ( inquit D.Jacobus ) quoties in tentationes mei f c ' r '£' 2 ‘ ;> de 
deritis uarias: illud fcietes, qued exp loratio fidei pa~ tempore. 
rit patientia. Cceteriim patietia opus perfidu habeat 
1 ut fitis perfidi cr integri nuUaq ; in parte imminuti . Iatol>1 - *• 
Beatu item praedicat uirum, quifuffirt tentationem : 
quoniam cum probatus fuerit , accipiet coronam ui- 

C $ t<e 3 quain 


f.Petr.4. 


g.Timoth ?. 
iacob.5. 


a.Petr.2, 


Jacob.4 : 
Ephef.4. 
(f„ Coriti. 10« 


410 De praeftigfjs daemonum 
t£,quam promifit Dominus bis, d quibus fuerit dile- 
(tus. Hinc admonet D. Petrus : Charifiimi, ne mire - 
mini, dum per ignem exploramini, qu£ res ad expe- 
rimentum uefiri fit: perinde quafi nouwm aliquid 
nobis obtingat, imo inboc quod confortes eflisaffli - ' 
dionum Chrifii, gaudete , ut inreuelatione quoque 
glorice eiufdem gaudeatis exultates. Timotheum hor 
tatur Paulus, ut affiidiones ferat tanquam bonus mi- 
les lefiu CbrifH. Non enim quis coronatur, nifi legiti-. 
me certauerit. Exemplum accipite,fratres mei ( mo- 
net lacobus ) afflittionis er patienti£,propbetas qui 
loquuti fiunt in nomine Domini. E cce beatos dicimus 
eos qui fiujtinent. Tolerantiam audifiis IoH,er finent 
Domini uidiftis, quod ualde mifiericors fit Dominus, 
ac cornifer ans, qui pios e tentatione nouit eripere, Pe 
tro tefk.lobum totu. ( excepta illius anima, qua iHe- 
fiam permanere uoluit Dominus ) etiam in fiuis finb- 
fhntijs zrfobolc durifiime, Deo annuente, afflixit* 
fiatan: uerum pofl inuiolatam illius patientiam, cum 
multa eius ufiura, eunda iUi uberrime repo fuit Deus: 
cuius iam non cfl decurtata manus, idipfium potefl , 
er infinitis partibus maiora. Quorfum ergo alicuius 
bominis,aut etiam ipfius d£monis, nos terrebit uio - 
lentia aut malignitasi cur ab boru iaculis ufiqueadeo 
expaueficimusf qu£ fi in nos uibrentur, figantur q . *, 
non tamen ad internecionem transfigent, fi confbn- 
ti fide reuerberemus, retorqueamus q;. Refifkndum 
di$bolo } zr fugiet d nobisinec iUi locus ejl dandus.Eia 

delisejl 


Liber quartus» 411 

'delis ejl De us, qui non finit nos tentari ultri id quod 
poffumus: imo fidet uni cim tentatione exitum,quo 
fuffbre queamus. N ouit iUe , quibus nobis opus fit, 
prfufqudpetamus.Ne exbone fiamus, hortatur Da- 
uid, a timore nodurno , tetatione fcilicet occulta: nec 
kfagitta uolante m die , tentatione quippe manifijh: 
nec 'a negocio perambulante in tenebris , nempe a 
fiedris in tenebris uerfantibus: nec abincurfucr 
demanio meridiano, quod P aulo nuncupatur ange- 2. Coiint. 4 
lus lucis , in quem fe trans figurat diabolus. 

Ad tolerantiam inuidam cotra demonii infultus , Toleranti 
CT conflantem in Dcufiduciam,ita ajflidi fidulo ex- 
citandi funt patrii quoq- exeplisiuelut Antonij Aegy ^ ntonij 
ptiaci,quem m tumulo latitante tam grauiter lacera - l» 

runt demones, ut tanqua mortuu ad hofpitiu repor- 
tarit illum minifkr: ubinonihil refinrans et quoji re- 
t uiuifiens,cfim alijs ad tumulum fe referri iubcl.ibiq; 
ex priorum uulncrum dolore profiratus , cum ex ani 
mi fortitudine ad conflidum daemones prouocafjet, 
nec illi cundaretur,ajfumptisq ; uariaru befiaru fir- 
mis, Antoniu dentibus,cornibus unguibuscp impete - 
ret,crdenub lancinor et, fub ito lucis quidd radius d& 
mones et tenebras figauit. fhtimq ,• fanatus Antonius 
Cbriftii prefinte effe intellexit, diccstubi eras Iefu bo 
ne, ubi erasf quare a principio non adfuifH, utuulne - 
ra curares meat Et uox ad eum fida: Antoni, inquit, 
bic eram , fed difiuli ob tuum certamen , quod prius 
ebfiruare libuit : iam autem , quoniam jlrcnuim 

te pugilem 


Anton. Si- 
bell. li.ro. 
«empl.ca. 
•i- 


Communes 

preces. 


Hebr. rj. 


Iacob. f. 
j.Ecg. 17. 


4?2 De praefhgqs daemonum 

te pugilem pr<sftiteris,in toto orbe celebre tuum erit 
nomen. Hcsc vincendus in Hjjhr.Hb.14., refert Athet 
nafium dnnotdffe. D . Hilarius d dcemone mire ex- 
cruciatus, oratione uincebdt. Hic ubi paululum ab 
oratione quiefceret,mox a dtemone in tergo er late- 
ribus appetebatur, ipfum irridente ij$ uerbis. Hor- 
deum idmne an paleas feffo tuoafino offeres f Nam 
fuam carnem nonnihil obfhreperam,antca fic affatus 
fuerat : Ego teafine non hordeo , fcd palea pafcam , 
nepofthac recalcitres . 

Vt infuper eorum fidem adaugeat,uulncrafi,tor^ 
tore deemone eius iuffin fugato, fanare dignetur mi - 
fericoraiarum pater, communibus ad eum ex animi 
penetralibus, fiefis confidenter precibus iuuandi. ld 
abauthore epifblce ad Hebrceos dijerte mandatur: 
Memores ejkte uinttorum, tanquam una cum illis 
uintti: eorum qui affliguntur, uelut ipfi quoq- uer - 
fantes in corpore. Oratepro uobis inuicem,ut fani * 
fitis: pie monet D. Iacob us. multum enim ualet de- 
precatio iufti efficax. Helios homo erat fhniliter ob- 
noxius affvdlionibus ut uos, e r precatus e fi ne plue- 
ret,^ non pluit fuper terram annos tres,zr menfes 
fexicrrurfum orauit, er coelum dedit pluuiam, er 
terra produxit fruttum fuum. \tem:\nfimatur quis 
inter uos, accerfat feniores E cclefice, er orent fuper 
eum, ungentes eum oleo innomine Homini: er ob- 
fe cratio fidei faluum reddet laborantem , er eriget 
eum Dominus: er fi in peccatis fuerit, remittetur ei. 

Hinc 

( 


Liber quartus* 4»$ 

Hinc orationum fidei publici er feorfim a Chrifii fi - 
delibus ad rem prxfentem accommodatarum refpon 
dentiumcp energia, liquido conjht. Ne Petri fides 
deficeret f itante infultu, qui expetiuerat , ut eum ue- 
lut triticum cribraret, Chrifii oratione intercedente 
impetratum e fi. Contra diaboli afiutiasut vigilent 
cum omhifedulitate er deprecatione pro omnibus 
fandis, Ephefios fiudiofe exhortatur Faulus. Admo- 
net item Timotheum, ut ante omnia fiant deprecatio 
nes,ob[ecrationes,intcrpeilationcs,gratiarumadio - 
nes pro omnibus hominibus. Fidem quoque Chrifii 
opera ,fibi augeri orant Apofioli.Pcr M ofis oratio- 
nem ad F) ominum, foror iUius Maria liberatur a le- 
pra. Sic patris oratione,Chrifto genua fiedentis , di- 
centisq. -, Domine mt fer ere fihj mei, quoniam lunati- 
cus efi, crmifere affligitur, crc. increpatur deemo- 
nium, puerq-janatur . Se autem credere tefhbatur 
hic uir,cr orabat Chriftu,utip fiits incredulitati fuc- 
curreret. Mulier quoque Gr.cca Syrophoeniffa ge- 
ner c^aJ pedes Chrifii prouoluta,rcgabat eum ut dae- 
monium a quo filia mi fer e cruciabatur , exturbaret: 
crob eius interpellatione, exonerabatur filia. Mul- 
tum confidebat ludith in oratione fratrum, quando 
dixit : Orate ut firmum faciat propofitum meum 
Deus,crc. Nihil aliud fiat.ni.fi oratio pro me ad Do 
minum Deum nofinim.Pctrus cr loannes orant pro 
Samaritanis, ut acciperent Spiritum fandum, 
indicantur etiam ieirnia, fi forte caro, nimia fui 

indulgentia 


LUC. 22. 

Ephef €. 
i. Timoth.j„ 

Numer m, 
Matth. 17. 
Mare. 5. 
E1K.9. 


Matth.ij. 
Mare. 7. 

lue. 3. 

Ad, 3. 

leiunU . 


,4*4 De praeftigtjs daem emuni 

indulgentiaproteruiensjocu (Lemoni dederitutboi 
rejlridafenojn ordine redeat. Quare Porpkyrius 
tradit ieiunium er cafitatcm maxime laudari , non 
quia ijs placatior in primis efficiatur DeUs:fed ut re- 
troagantur qui [anguine cr immunditia gauden tes * 
17 q uo perfruipofimtkis,utentimicorporainuadunt . 
iVarc.^. Eft enim aliquod dcemoniorum genus, quod non nifi 
Lue. 9. orationibus er ieiunijs eijcitur: Chrifto autbore, in- 
credulitatis, propter quam illud expellere nequiue - 
Iud,+ ' runt,difcipulos redarguente. Eleachm quoque [di- 
cer dos Domini magnus, fc omnem ifraelem alloqui - 
tur.Scitote quoniam exaudiet Dominus preces ue * 
fbr as , fi manentes permanferitis in ieiunijs er ora- 
tionibus in ccnjfeftu Domini. Et Raphael Tobiant 
docet,bonam efferationem cum ieiunio. H ifbriam 
inbancrem mire commodam narratBoetbius hifb- 
ricus,in Gareotha [cilicet regionis uico quoda, qua - 
tuordecimuixpaffuum milibus ab AVer doni a difi *- 
to, eximia forma adolefcentem coram Aberdonenji 
ttntijUtequafumeffe,palam[e[ea damone fuccubct 
( ut dicunt ) grati fima omnium quas uidiffet firma* 
inultos iam mcnfes infjhri, eandemq- occlufs fori- 
bus nottu ad [e ingredi, er blanditijs in [uos com- 
pellere amplexus : dubia luce eam pene fme [crepitu 
abire.nec ullo [e modo, quum plurifariam ten tafjet,i 
tanta tamq . ; turpi uefania liberari, lubet continuo 
arcunffedus er pius epifcopus, adolefcentem alio 
[c conferre 3 er ut fecundm CbrijHanam religio- 
nem nui* 


Liber quartus. 41 f 

Hem magis Undatis ieiunijs, er orationibus [oli- 
to attentius accommodaret animam: hinc fare ar- 
bitrabatur , ut pijs operibus intento , uittus caco - 
demoti tandem terga daret. Nec felix defuit fuccef- 
fus falubriconfilio : quod adolefccns religio fe exe- 
quutus , paucos poji dies omnino ab illis uindi- 
caturludibrijs. 

Accedat adhcec,pro facultatu ratione, earum com Elemefytut. 
municatio&in pauperes erogatio, oblatiocp,quam 
odorem bome fi-agr antice, hofiu acceptam gratamq. ; 

Deo appellat Paulus ad Pbilipp. Romanos etiam im - PhiUpp. 4. 
peiife adhortatus ad tolerantiam in afjhdione, er Roman u - 
precationi ut inflarent, necefiilatibusq- fandorum 
communicarent. Cornelius item centurio ex cohor- Afliio* 
te Italica, religio fu: ac timens Deum, praefluus elee- 
mofynas plebi multas , deprecansq; Deum femper, 
quam audiuit ab angelo uocem i Corneli, orationes 
tuce , er eleeihofhite tuce afccndcrunt in memoriam 
coram Deo . Et R aphael angelus ad Tobiam : Bona To j J> tx ' 
efl, ait, elecmofyna magis, quam thefauros auri re- 
condar: quoniam eleemofyna a morte liberat, er 
ipfa efl qu& purgat peccata, er facit inuenire mife- 
Yicordiam er uitam a ternam . Item Tobias pater 
ad filium ante mortem: Ex fubjhntia tua fac elee- Tob ^ 
mofynam , er noli auertere faciem tuam ab uUo 
paupere: ita enim fiet, ut nec a te auertatur fi.cies 
Domini. Quomodo potueris, itaefiv miferteers. 

Si multum ubi fuerit , abundanter tribue: fi exi- 
guum 


4t's De prsefHgps daemonum 

guurapenes te fuerit .etiam exiguum libenter imper 
tiri flude. Vreemiim enim bonum tibi thefaurizas in 
die nece f? itatis: quoniam cleemofyna ab omni peccet 
to<zr'a morte liberat.cr non patietur animam ire in 
tenebras. Fiducia magna erit cora fummo Dro elee' 
riiofyna, omnibus facientibus eam. Apud Lucam ipfit 
, ueritas loquitur: Date eleemofynam, cr ecce munda 
Diilici 4.' furit uob is omnia. N abuchodonozori Babylonis re- 
gi faafit Daniel, ut eleemofynis redimeret animam. 
Apud Ecclefiafdcum legitur : Vt aqua ignem arden- 
Eccif. 3. tem extinguit.ita peccatum expiat eleemojynamxu - 
im Dominus gratia redditurus.memor erit inpoflc- 
rum.ut dutlior tempore cafus fui adminiculum inue - 
Ecckn {j. tsc niat.Nam eleemofyna uiri , quajl faeculas cwm ipfo , 
2 5’ <*r gratiam hominis quafi pupillam conferuabit, er 
pojka refurget er retribuet illis retributionem, uni- 
cuique in caput ip forum. Ergo conclude eleemofy- 
nam in corde pauperis, erhatepro te exorabit a$ 
omni malo. Apud aegrum lucida fuarum exacerba- 
tionum habentem interuaUa, horum plurima,cum m 
dicio a prudente E eclefice minijlro proponi po fiunt. 
Apud hunc uero qui cotinuo torquetur mente lefus y 
orationes (ut dixi ) communes,^ fidelium intercef- 


Vhi plttres 
ridlcficto UJi 
(i-.iud uno tn 
Icco (knt, 
quid faciun- 
dittn. 


fiones necefiitatiprcefenti cofono fenfu applicat<e,ic- 
iunia et egenorum fubleuatio,fuu habebunt pondus. 

Cceterum fi uno in loco, maleficio collifi fint nu- 
mero plures ( quemadmodum in monafierijs.potifii- 
mumuirgmm.uclut organorum fatanes ludibrijs 

magis 


Liber quartus. 417 

magis dccommo dator u, frequenter ufuuenire cerni - 
mus ) ante omnia huc cura propendeat , ut feparen - 
tur,er unaqudibet ad parentes uel [anguine aut afji 
nitate proximos anebatur y quo fingulce feorfom coni 
modius fidcliusq; infritui er fanari queant , rcfntutio- 
nis habito pro cuiufque nece i ? itate dcleftu: ne uno 
( quod aiunt ) calopodio (quorundam ineptoru,men >) 
dacium, tmpofbrumffuperftticnisimpietatisq; an* 
tifritu morejquis calceare conetur omnes: zr diffo lu- 
tis prtefcriptoru uerboru, minus convenientium for- 
mulis, commenticij sq- qttibufdam ritibus grfubjhn- 
tijs ad rem minime fodantibus, profligare daemonem 
in ijs ridentem iUudentemq ZT figam plerumq ; fi- 
mulantan egregie, quafr compulfum , licet ultro ce- 
dentem, ut nos incredulitatis labyrintho altius inuol- 
uat,fiuetitis cum medijs fugatum credamus . Qu£ 
uero uirgines ardius occlufc cohibentur,; nec egredi 
permittunt!} , mutuam hic cegrotx praefhnt m fuo- 
i rum cruciatuum interuaUis operam, fe mutuo con- at 

folantcs, modum fo pr<efcriptum quoad fieri potefl 
ebferuantcs: nec ad cuiufmodi ffettaadum admit- 
tantur iuniores, ne territae tormentorum raritate ZT interes 
vehementia, quia mali contrahant. Quum alias 
ad piam puellam in coenobio obferatam Uteros de- m tundn 
dijjcm, quibus uirginumeo inloco olim incredibili 
cruciamentorum genere a daemonio exercitarum , 
quarum fuperiori memini libro, hifhrids mihi cupe~ 

1 rem de fer ibi, ea in hanc frrefententiam reffondit: 

D Duas 


4 i 8 De profligtis daemofiimi 

D m Adhuc ex iUis fupereffe o ttogcnarias propemd 
Mtmora&a. dum,a quibus fcpm audiuifiet, ne magno quidem [e 
htfiona cura tiellegraui illa caruijje calamitate, ex Dei voluntate 
\Zm7puT' nata, quod inde peculiare grati# diurna: donum cr 
Marixarbo- illuminationem fi confiquutas fenjijjent: nec ficus 
rem prope, earum tejhri uitum. Quid Antonio nocuit, feueros 
Afanflef. - n ceruicibus tulifje magiftrosi cui eos fecundum 

Dei uoluntatem perpeffio, in maius cefiit lucrum er 
gloriam. Scribebat quo q-,miffos eo tempore fuifje 
undecunq • uiros dofios, qui terrificoru. eorum fym- 
ptomatum laruas contuiti, eas peniti fime fcutaren - 
tur,amolirenturqpfed quo m eiufmodi cofilijs confi- 
dentius per fatere, eo malu recruduit grautus, ut tan- 
dem Dei opus e fie jingularc faterentur, a cum manu 
quii id exciperet, cr fi toto corde fub poteti eius bra- 
chio fubmitterent, fimet integre abnegantes,humili- 
tatemq- ufqueadeo amplex#, quo et&m cunelis fuis 
dffcftibus refiiterint , eo sfi uicerint : cr breuiter , ad 
diuini uerbi nomam toto animo uitd confimarint, 
tunepaulatim evanuerunt uniuerfie id# dir<c . Viam 
epijklce illius uirginis parte multis de caujis inferere 
Uolui,quod id confiliu meo injlituto prorfus re/pon- 
deret: et ne eiufmodi uirgines ufqueadeo a pioru nu- 
mero alienas efje , quis tanerein animum inducat , 
etiamfi adhuc multa in ijs defiderari no diffitear, qu# 
infeitia cr non fana infirmatione praemittun- 
tur . Vorro monajkrium id ingreffus coram cum al- 
tera contuli uetula, queeid mali decem fujlinuerat 

annos. 


Libetqtiattti^ 419 

ii mhos,eo nomine gratias Deo agens quam maximos: 
ac fi aetas admitteret, fe libenter denuo ijfdem uettc 
calamitatum fluftibus cbijci afferebat . Hortata au- 
tem me ejl maxim opere, ut fi in confilium ad ita affii 
ttas accerfirer, ne exorcifmos admitterem unquam . 

Quodam in eo tormentorum theatro conJHtuta, 4 
fratre uirgis ex quorundam confilio excarnificaba- 
tur, quemadmodum ah ineptis etiamnum hodie con- 
fulitur: quafi domonem profligent uirgo, ernon 
potius eo modo iUe carnificinam procuret, ea rei m- 
dignatione er pudore perculfa, contabuit pedeten- 
tm, er moritura ceciniL rogata ucro cantionis cau- 
fam, rejpondit: eo quod defalute fua aeterna mini- 
me haf itaret. Altera quoq- iam diu a daemonio ex- 
cruciata, er morti proxima, fe totam attenta oratio - 
ne Deo offerebat, ut cu ea pro fuo arbitrio quicquid 
, 'ueUet, in tempore er in aeternum ageret, dummodo 
ipflus glorificaretur nomen: rogauitque reliquat 
uirgines , ut pofl eius mortem non ex more, Mifere - 
re mei Deus, canerent :fcd. Gloria patri.Memorahi 
ie abnegationis ueTac exemplum . 

Singularem in fuper,cr fuo loco imitandam ali- 
quando curationis eorum quosuexat diabolus, ra- 
tionem, ex fequenti colliges hifbria . Philippus mo- cumndi dau 
nachus abbatiae Knech tenfkm , in teger er flmplex, a mometei ex+ 
ffliritu referente abbate maciletu, ante multos annos tn f* 

mortuu, exagitabatur mifere cr multifaria: interdii 
MUehebaturfub teftii, plerumq ,• per murti inopinato 
Di transferebatur} 


426 De praftigrjs daemonum 
trasferebatur, inuen tus quddoq; efl corpore fuperpi 
fcind proieflo, capite aute m terram reclinante. T art 
dem fe prodit fpiritus, diutinas et multiplicis uexatio - 
nis caufam explicans : fenimiru ejfe ikum abbati tot 
annis fepultu,ac eo torqueri, quod fujfefam D.Vtr- 
ginis effigie 'exquifite depingi curarit : nec fatis fuif- 
fe faflurn pi flor is laboribus cr impcnfts,qui inde ia - 
duram fenferit ( ucrum id fxiil.Srbne fiebat hinc fo- 
lutionis modum, cuius nomine hanc exorfus erat fa- 
bulam diabolus: expiari fcilicet hoc deliflum non 
poffe, aut ullafe liberari ratione, niji religionis ergo 
apud Treueros er Aquifgramm peregrinaretur hic 
Philippus ( quem ob fimplicitatem accommodatum 
fuis ludibrijs organum ratus efl diabolus ) er ne fao 
quot Miffie in eiuA affertionem recitarentur. Vt huic 
ffnritus uoto fatisfieret, confuluerunt Theologi Co- 
lonienfesier capitulariter ( ut illorum tfore loquar) 
id reliqui populabant quoque monachi a fuo fuper-> 
fkte etiamnum abbatetqui faniori inftitutione atque 
acri increpatione in aliam potius fententiam Philip- 
pum exijhnauit traducendum, ut uidclicetfide utua 
omnis miferationis Deo patri, er Chrtfto ajfcrtori 
noftro unico confifus, datmonis mpofluras animo 
ne gli geret fo rti: redeun tiq- fp iri tui obij ceret, fenoit 
ejfe fui iuris: at fub aliorum degere imperio, pro - 
pterea necpoffcob rerumpenuriam a fe obediri eius 
notis. Quofaflo,fpiritusrefpondit:Dic fuppriori. 
de eo etum, confirmandi fui inJHtutifpem concepe- 
rat. Qua- 


Liber quartus» 4 it 

rdt. Quare Abbas, ubi d.emoncm pcrfeuerare, nec 
monachum illius iUufionibus fatis confidente/ refi- 
fkre anmaduertit, ipfum demo rcttius injhtuit,jlu - 
diofe hortatus ut rcfipifceret, nec tam pronas offer- 
ret fatam technis aures: fi nero manes, uti hactenus , 
audire pergeret, fe iUam flagris,^ quidem capitu- 
lar iter ca furum, fcuerifiime minitatus e fi. H \nc irri- 
tos fuosjbintus uidens conatus ob Abbatis conflan- 
tium, er animum Philippi magis eredum fiducia m 
p cum aditer fus fraudulenta exitialiaq; dannonij {lu- 
dia, nunquam redijt,alioq; migrauit. Hanc curandi 
methodum jn eofraudiu diabolicarum genere, quan- 
doque in ufirn rcuocandam arbitrarer. 

De naturalis co ngreffus,fatan£ opera praepediti, 
curatione itafcnbit igmarus Kemenfrs archiepifco - Incip.siper 
pus: Si per fortiarias atque maleficas artes occulto, ° r ' * l> 
fed nunquam Dei mufiv iudicio permittente ,er dia 
bolo prap arante, concubitus non fequitur, hortandi 
f imt quibus ifh eueniunt,ut corde contrito er ffiritu 
humilitatis ,Deo er facerdoti pure cofiteantur, grc. 

lncontrouerfia,ubi maritus ad congre ffum 'me- 
ptuseffe ex maleficio accu faretur, inforo Conftan- maUficto*. 
tienfi decretum fuiffe fcribitvlricus Molitor, ut pri- In ra. de U 
rnmn d medicis tllc, quem leges dicunt maleficiatum 
uel frngidum,injfnceretur,num alia illius impotentia 
naturalis foueretur caufa: deinde ut trienium adhuc 
uxor cum marito conuiueret, qui fuas interea tempo 
ris experiretur uires: ut% eleemofynas liberalius ero 

D 3 garent. 


4*i Dc praeftigtfs daemonum 

garent, cr ieiunijs uacarent , quo matrimonij itiftU 
tutor Deus eiufmodi malu dmoliri dignaretur. Dc- 
cretum [me ad imitationem reuocmdum . 

Q“ an j° Porro fi difcis rationibus nondu cedit infida ca~ 

quo- opus fi fatatue perdurat, eum increpare li~ 

modo. cet ex Chrijii dodritia Marci 16. quod credentes per- 
eius nomen daemonia fint eieduri. Eapropter Apo* 
Quali opor- ftvlortmcrprimitiu# purioris E cclefite exemplo , 
tet ejfe exor- p er Q^rifi nomen expellat mini fer, uero ducitis ze* 

J ' lo , ccnfdentice bon<e tefiimonio fretus, habens pecu -t 

Epher. s. Hare illud Spirituffandidomm, eijciendi nimirum 
Jn condii» dcemonia: gladio fi iri tus, quippe Dei uerbo accin- 
£ lr ? a d?- f " dus,atc^diuinapanopliacircumqua <£ munitus, af- 
ftinc. c. exor fumpto fuper omnia fidei [cuto,quo omnia iacula ma 
oib. ca-7.de n ignita queat extinguere (quale armatura m 

5-c.or'ni die. huius libri initio ex Paulo propofui) ne cu difcipuus 
wbideener- Cbrifd dcemoniu, fugare nequeutib.aCbrifio audut: 
fft^ob * e f ,d ° ' ndtt0 Credula cr difiorta, quo ujfi tandem ero * 
lis agitur, uobifcuf quo ufq; patiar uost firmiter hinc infallibili 

«quibus, ma- nitatur promijHoni: Amendico uob is, qui credit m 
fcant exord- me, opera qua; ego ficio ,zrtpfe ficiet , er maior* 
ft-e. horte faciet, quia ego ad Patre uado. Et : Quodcunq . ; 

* ' 7 * p^ioritid Patrem in nomine meo, hocficia, ut glori-, 
!Luc. 9 . ficetur pater p erfiliit . Si quid petieritis per nomen 

Ma" h H rnefergo fictam . Scribit ite Lucos, feptuagmta re- 
£4arc. n! uerfos ad Chrifum cum gaudio difcipulos , dicentes: 

Luc.io. D omine, etia dcemonia fubijciuntur nobis per nome 
tuu-Ait auc iiUsiVidebastt fatana ficut fulgur de poclo 

cddetu 


Liber quartas. 42$ 

cadentem. Ecce do nobis potefhte calcandi fuper [er 
p entes crfcorp lones, CA fuper omne uirtute inimici, 
er nihil uobisnocebit.lta in Ckrifti nomt/ne flettutur Philip.?. 
genua ccdejhu,tcrreflrium et infernorum Nec aliud 
nomen [ub cocio datu ejl hominibus, in quo oporteat ipann.i.* 
nos faluos fieri. Solo hocPatris £tcrni uerbo creata 
funt ccclu cr terra, et quicquid in eis coffUt.Eius nu~ 
tu in praecipitia ruit illa immenfa angclorucaterud , 

Ad ChriJH aduentu impenuq; horruerunt er profu- 9 ‘ 

gerunt, quotquot arttifiimo uinculo infuacuftodia Marc.i.?.?. 
miferos mortales confbrinxerant diaboli. In hoc no- Luc.+.s.», 
mine credentes difcipuliJamonia exturbarunt. Py- 
thonis [piritum m Macedonia, ex puella daemoniaca 
ciecit P aulus his uerbis: Prxcipio tibi 'm nomine I e fu 
Cbrifd,exire ab ea . cr exijt ecdem hora . Sic d Petro 
iufii damones egredi:qui ueluniciidiefibi indulge- 
ri,ut in [nbiugatis permaneret corporibus , rogabat, 
tefte Clemenx. Apud H ieronymu prejbyteru in uita . 
Uilarionis PaLefimi eremitae,legitur de quodam Con 
Jhntif imperatoris candidato, ex Francia Germani a 
orto, que d teneris unguiculis demon obfederat ma- 
lignns.D uttus igitur ille Gaza ad ¥Lilarionem,expo 
nensq ■ ta Syra quam Greca lingua ( quas tamen mf- 
qua didicerat demoniacus^multiplice obfidionis cait 
fam,ei refpondit uir fanttus:Non curo quo modo in- 
traucris, fed ut exeas 'm nomine Domini noftri I efu Ahdiiscpip. 
Chrifd mpero.lnhoc nomine Simon apofblusfimu 
UchrZ Solis comminet I udas Lunne,dmonib. inde Apoft. 

D 4 uifibili - 


ioannit emn 
vdifl& in fu. 
gantlo damc- 
ne contra ma 
gum Cynopa 
miracula. 


4x4 Depraeft/gtjs daemonum 

u ifibiliter Aethio p um forma expulfis. Sic in Capito- 
lio draconem claufijje Sylueftrcm , er Philippum 
Leuiathdnfugdjfe traditur. I oannes euangelijhfu - 
perato ueneno , daemonem in Diana templo ducen- 
tos er quadraginta nouem annos commoratum , his 
usrbis loco expulit : Interdico tibi m nomine 1ESV 
Chnfn Nazareni, ne ultra hic habites: er confeflim 
decefiit Ephefo . Quocirca iuffu Domitiani in Po- 
thino n infulam cxul deportabatur uir fandifiimus . 
Hic cum Cynops magorum princeps in Phara oppi- 
do contra loannis dodrinam , er edita m Chnfn no- 
mine miracula, ex folfa facerdotum Apollinis inio - 
annem criminatione , malefidjs populum dementa- 
ret,auocdretq-,mortuos etia fe excire iadabat: quo- 
rum facie affumpta etiam deemones apparuerunt, e 
mari emerfi. Tandem loanni ait Cynops: Veni fodes 
ad portum,ut afficias potentia 1 neam,e{amplm ad- A 
miraberis, igitur loanncs cum uniuerfa multitudine 
redijt, pr decipies illis tribus damonibus,qui fub ima- 
gine hominu nuper refurgentiu comitabantur, ne di- 
[cederent. Concufiis itaq ■ manibus ,er terribili maris 
fonituperado, Cynops fe,ut antea, dimijxt in mare, 
atq;fic cx oculis hominu euanuit.qui clamare no cef- 
f ab ant, laudando dicctcs: Magnus es Cynops,crne- 
mo praeter te. loanncs interim orabat Dominu, ut 
inter uiuos ultra nequaquam conumeraretur magus 
ille. Tum repente uebemens ejl pelagi murmur audi- 
tum: er procellis ingruentibus eiioco, ubi fe praei- 

pitauit a 


Liber quartus, 4x5? 

pitauit, nufquam apparuit . Et daemones qui fub hu- 
mana figura fhbant, quafi iampridem refufcitati 4 
mortuis , adiurabantur ab Apoftolo Dei, dicente : In 
nomine crucifixi lefu Cbrifd hanc infula exite, nun - 
qua r editur te? jhtim ab uniucrforu oculis diffarue 
runt,jruftra expedantiu Cynopa, fi forte exfi-eto 
refurgeret. Sic apparet , quantum nere ChrifHanis 
ntdgijbri nomen profien't,cr miratio iuuerit , 

Haec cfi coniuratio,kic ueh emens firtisq- excrcif- 
mus, hic modus fiigandi daemonis certus, haec hreuis 
fbrmula,hifuntcharaderes, quibus inuocatur om- 
nipotstia rebus fupra comune uitee ratione agendis : 
haec dodrina uera, hoc fundamentum [olidum ; hic 
philofophorum lapis, longe quidem exuperans eum 
de quo Alchimici haUucinati contendunt : imo lapis Efai* 
angularis,in quo omnis jlrudura firmiter coagmen - 
t tatur. Hac funt diuina tejUmonia, hec facrorum no - 
flr orum monumenta, haecucri faccrdotis memoria - 
lia, haec purifiima figna,ha noftra: in exturbandis d<e 
trionibus ceremoniae, paucis contentae, facili ufu, uili 
' dpparatu.Hcec ars coelo fublimicr , tartaro profun- 
dior, liber a pcriculis,umbrarum hofiis, contemptrix 
lamarum, fimulachroru perofa,nec thuris nec meri 
indiga,uniuerfis manibus,lemuribus , lamis imperu 
tatis, omnia bufhx, omnia fepulchra et ffecies mortuo 
rum con tenens, c r inania terriculamenta, er no diit 
occurfdcuh,cr mfirorum commeacula {ut Capnion 
inquit) exponeda fronte fugans, fatum cr naturam 

D 5 uinccnS; 


De prajftigtjs daemonum 

imcem,cr quicquid unqua rite optamus, fi modus i 
magiflro traditui obferu eturjndcfincter p er fidens , 
C r indeficieter adimplens. Verbo languores uniuer- 
fos fanauit,et domones expulit Ckriftus.§i ergo [ecu 
MattTi. 8. j-d operari uoles,neceffario iUud Vauli cofiliu oh ocii 
lospone:Quodcunq; facitis muerbocrmoperc,ut 
omne id in norr.me Domini nofbri lefu Chrifk facia- 
tis. lio c cjt falutiferu medicametu,qum ipfa panacoa 
uel potius hocfalus nofxra et mcdcla.Rede hinc Na- 
zianzenus in De fenforio ai t;D canones adhuc cotre- 
mifcere,quado CbrifU nomen inuocatur. Contra huc 
nuttee ligaturaru projligio, nulla malef.cioru o fleta , 
nec ulla domonij opera, momentu quide perdurant, 
Li-t.ca.iff.de quindido citius euanefeat. Proinde aLadatio quam 
^"w/apu d ucr $ m e diftu cfl:Domones iujks,id efl ueriDei cui 
ciem. lib. p. tores metuere ,cuius nomine adiurati, de corporibus 
Recog. excedunt:quoru uerbis uerberati,no modo fe domo- 
nes effe cdjiteturjed etid fua nomina edui. Quia nec 
Deo, per queadiurantur,neciuflis , quoru uocc tor- 
quetur } metiri pofjunt. I taq; maximis fepe ululatibus 
editis uerberarife ac ardere,zj iam iamq- exire pro- 
clamant. In hoc ordine curationis , Scripturo facro 
fundameto innixo,nulld erroris fufficione, nihil ido 
lolatrio,nuVJi bUfphcmio opinione foueri, luce me - 
Mcthfcij c»- ridiana clarius cotuemur. Cuius uero Scripturo te 
tMk & dx- jtiwqiuo ,aut quo exeplo fulciatur uulgaris illa er ali 
qaadiu male inolita malefici) per queeurufc ineptum 
|*rw ineftm. er qu 4 ndo ck bis cocit, curandi et Aeswnti eliminddi, 

" ratio t m 


Liber quartas» 417 

?dtio,meprofedb latekubi prster inutile ceremonia 
rura congerie, exorcifmos adhibet diros , ne dica bla > 
fphemos: Stetorea etid uociferatione, prefuforumq- 
ucrboru turbine,uioleter abigere cbemonc uelle uide 
tur,Eudgeliddpropofito diffona, Symbclu Apofb - 
nm, oratione Dominicamffalutatione Angelica, er 
nefeio qusaliafeterudtfy iteru repetentes. Quorfunp 
hscadfatans cxpulfeone co ferent? ubi mandatu,ubi 
exeplu,apud Chriflu, Apojklos, uel eius aifcipulos , 
fiue etia primitias ecclejis mmijlrosfKei propojits 
nonrefbcndet uerbonm inteUeftus.Chrijius , eiusq 
imitatores in fugado diabolo couenientibus funt uji 
uerbis. illa autem ucrboru recitationem cu mfUtnta 
dttione minime cob<ererc,nerao no nidet, At abomi- 
nabile fuu facrilegiu ponderent illi, qui eum modum 
nedum ufurpare audent:uerim etia befujs er inani - 
mitatis rebus,prster fubnafcetis Ecdefis fyncerioris 
' exeplu,execrddas coiurationes erfrequente tremen 
di nominis Dei aucupatione folenniter applicare, ite 
Jignu crucis cu oratioe Dominica et falutatione An- 
gelica ter uel fepius repetita ( fic Mallei referunt au- 
thores ) uaccs cofecrare.Hos,ut minima , in fecundi 
Vrscepti trafgrcfeione grauiter delinquere , ne quid 
grauius addafeentiutaUj. Cotragradines uero er te- 
pejbtes, ultra crucis Jignu, lapilli tres exgradine h 
igne fub inuocatione fanttifeims Trinitatis conijciu - 
tur, oratio Dominica cu Angelica falutatione bis aut 
ter redtatur.adiugitur Euangelia loannis 


1 princi- 
pio erat 


Befiut& re- 
bus inanima 
lis commati ^ 
nes fuperfti- 
tiose appli- 
cantur, 
i. fecunda 
part quae/t. 
i.cap 7. 
Gradinit 
tepefiatis ex 
maleficia na- 
ta fedatio fi» 
perflitiofit. 
Ab Augufti- 
no interdici-» 
tur, & legi- 
tur tif.q 7^ 
non obifoe» 
metis. 


42? De pradffgtjs daemonum 

pio erat uerbu,atq; fignu crucis undiq ; contra tepe? 
fhtc ante er retro , er ex omni parte terree fubinfer- 
tur' Demwm cu m fine ter repetierit exorcijh : Ver- 
bum caro fadu efhcr toties annexuerit. Per E uageli 
ca dida fugiat tepefias ifktfubito tepejhs,fi ea male- 
ficium excitarit,ceffabit. bLec uerifiimd expermela, 
nec fujfeda iuaicada, dicunt Theologi illi. Qui f ane 
iUudipfumuitium committere uidetur, quodinalijs 
emendare cupiunt :cr ut iUe canit poeta Satyricus , 
Dum fulti uitant uitia,in contraria currunt. 

Quantum enim deefieiufmodi coniuratoribus,ut 
non uere exprimat rationem pr<efligiatorum er in- 
cantatorum? Et tamen ifh non in leuibus folum ex- 
periuntur rebus, fed etiam inbenedidis D ei creatu- 
ris, imo in myjkrijs er injUtutis Chri/U perfide abu- 
tuntur. Sedabfurdiorahcecfunt, quam ut longiori 
confutatione indigeant. In fecundum Decalogi prx- 
ceptimhic quoque kauddubie impingitur, quan- 
quam fecus ab illis doceatur . 

Atqui fi in nomine Dei er CbrifU pronunciato 
preces er exorcifnos finiri,zr exoptatum finem in- 
terdum confequi obijeiant, Chrifti ueracis qu<efo ui- 
cifiimu&b a audiant: Multi dicent mihi in iUo die , 
Domine domine, nonne innomine tuo prophetaui- 
mus,cr tuo nomine dxmonia cie cimus, <&• tuo nomi- 
ne multas uirtute s prxfiiimm f Ac tum confitebor 
iUis,Nunquam noui uos. Impiorum itaque exorcif- 
m mrtute non cedit diabolus, fed /fontem impieta- 
tem cone. 


Liber quartus. 42,9 

Um confirmet, er erroribus dios immergat altius. 

Si uero praeter natura quid pati iumenta credan - 
tur(quod tamen cognitu difjicilimum, quum fepe in 
pafcuis uenena ucl depafcahtur, uel ffiritus attraftu 
iliicianOprirniim omniim his pharmacum contra ue 
nena uel fimilia uitia offerri pote fi, & reliqua admi- 
nijirari,qu<£ ex naturali conieftura er arte (quam 
do de copiofeq; tradit Vegetius dc arte ueterinaria 
uel mulomedicina libris quattior, item Columella, 
Coe far Confhntinus , er pleriq • alij ueteres er recen 
tiores) u fui fore arbitrabimur, fucceffum toleranter 
expedates. Qua fi minus iuuermi,fed morte armen 
iim abirpiatur.uelut ffeculurn, mentis oculis oppo- 
nenda erit lobi patientia: crquicquididefl calami- 
tatis ac damni,Deo fic uolenti ( qui dedit er abfhlit , 
idf ficut illi placitum e fi, ita facit) ferendum erit ac - 
t ceptum: nec ad ariolos,aut diuinos, aut Pythonis ffi 
ritu turgidos, contra euidens Dei mandatum, impie 
confugi en du . quiprofido M. Catonis idololatriam 
in agro lufirando certis ceremonijs, folennibus facri 
ficqs, uerbis atq ; uotis Telluri dicatis, ut infuetasalat 
arbores: ipfis etiam arboribus exoratis ut tranfmi- 
grent,crin alieno folo accrefcant: rapis quoque ob- 
fecratis dum feruntur, ut fibi crfcmihce uicinisq- be- 
nigne conferant: precibus Marti fu fis, utagerpeco- 
raq • f eruentur, imitatione facrilcga comprobare ui- 
dentur.qui etiam in jvramen cornu naccini terebra 
mprefjum, contra incantamentum quandoque in- 
trudere 


Tument. t fi 

pr&tcr natu- 
ram quid p.t 
tiantur.quid 
facittndum. 


Columel du 
reruft. Ii. 6. 

CffarConft. 

Ii.17.1S.19. 


De re ruft. 
ca.i4i< 


Deirtene- 

ter.Ii.i.c.zo. 


4jo t)e praeftigrjs daemonum 

trudere folent mixturum ex cerece Pafchalis ,<& eiuf-> 
dem thuris ac fbU momento. Suffimentum autem 
unlmuntium morbis prohibendis utile , legitur apud 
'Vegetium, qui licet id quoq • lujlrure animalia, fefei- 
:ium tollerc,d£mones fugare, et grandines inhibere , 
ub alijs mule perfuufus feribit : tamen odore fuo,cau- 
fa quippe naturali, tamhcminum quam animalium 
morbis refifkre,cr aerem dcfecare addit, ita habet: 

Recip.fulphuris uiui lib.ij.bitv.mmis Judaici lib.j . 
cpopanacis,achanti,galbani,caftorei,irioscrudi,an. 
ime. fex- falis Armoniaci utic. ij. falis CappadoceS , 
cornu ceruinflapidis gagatis mafculi,lapidis gdgatlt 
femm<£ an. unc.iij. lapidis h^ematitis, lapidis fideritis , 
lapidis argeritis an. unc. j. equuleus, id efl caballio* 
nes marinos, caudas marinas, ungues marinos, an. 
numero feptem.uu£ marin£ unc. lij. meduU£ cerui* 
n£, cedrei, picis liquid£ an. pondera ii j. offa fepm 
numero 7,aunfemiuncid,balluc£filiquam. H £cuhi 
uerfa comifceatur,cr fuccedantur.Sed fi memor atb$ 
lapides aut inuenire nequiucris,aut enormitate pre - 
cij ab emptioe ce ffaueris, reliqua efficaciter profunt. 

Interea tamen ftudiofe inquirendum,num aliquid 
monflri alatur, aut fucus alicubi foueatur: quemad - 
pecora dolo. mo dm a quodam latomo apud Batauos fkftum me - 
mini,qui fhbula ingreffus , lupi fkrcus clam in pr£fc 
pibus abfeondebat: cuius odore,ut uoracis fui hojHs 
pr£fentia,ob antipathia,ueluti malefico a(lu,territ£ 
pecudes^ltro citrocfc exuUare ? zg mfolito concitari 


Jo maleficio 
<e£U. 


Liber quartas. 43* 

fime uidebatur,unde turbati ruflici 'mcatamentim 
tfje conijccret.Quocirca ad jkbulce adorc,uelut e fre 
cula hcec obferuante,atq- fanddi malefici) nomine ce- 
lebrem concurrebaturiqui tefta fkjam materia, lupi 
nimirum excr emeto, occulte ablata,ocyus rnalu amo 
liebatur. Sublata enim caufa,toUitur effvftus.Sicrem 
qualem cuq; ex hac profifiione fkciebatia uiris tamen 
bonis admonebatur, ut mature eiufmodi fhlfitati re- 
mnciaret,ne merita fklfariu confequeretur punitio. 

Porro cotra queeeunq ; uenena, oblata philtra aUt & ntTA 
cupidinis pocula, medicoru imploranda erit opera: jf (iu 
ut pojlquam perfricari indagine ex relatu, circu finit 
tijs c r fymptomatibus obortis, fi non in uenetii effen 
ticc abfolutd cognitionefralte ad cius qualecunq- coie 
fiuraJlU perucnerbit quam ocyfiime ( in mora enim 
hic fepe periculu cxifit ) tum pro cius qualitate de* 

> leteria & *ebmentia,quam poterunt artificio fa ©* 
ex afta methodo admoliti euefiigio manu,' dlexiteria 
er qux ars diClabit, ordine admimfirabut. Morbi fi 
totti poffet caufa cognita,cocidet fimul effidusJVenc 
na, eoruq; afrkmptcru uel alias inficientium 'indicia , 
fimul er propria antidota, medicoru nouitfchola: 
nec ea hic explicare, noflri e fi infiituti. Si uer oitit 
affictos, ad temerarios alterius fchoU homines uber 
rare contingat, mortis aleam profitto haud raro % 
etiamfi pefiifira ueneni uis fit lenta, uirulentia pede - 
tentim accrcfccnte, tandemq ; cordis uitalem fo- 
mitem jiriente, experiuntur infelices. 

DE 


iv v jy\ j i IS f A, 


inium fagarum & ueneficorum 
poenis» Lib. v» 


Q Vod meam hic fententiam a uulgari, er iam 
multis annis inueterata diffultantem,ue > 
lut appendicem, quatuor [aperior ibus libris arme' 
fiam: non mihi proftfiione medico, uerti uitio decet , 
quafi uocationis mece fepes tranfiliam . Veritatem e- 
rim in profundo abfirujam inuejligare licet cuilibet , 
nec illiuetuihtis authoritatem preeponderare opor- 
tet uUam.Negociunl uero illud dtemoniacum tam in- 
extricabilibus quum Jit inuolutum labyrinthis , ut 
non facile quis hinc fe explicet, etiamfi ducem habeat 
emundarunt narium Thefeumiinde Ji aliquis pro in- 
genij modulo ueritatem dicere fludeat,non is repre- 
hensione coercendus: at potius iuuandusjuamq ■ me- 
rebitur laudem, Ji uel bon<£ operte momentum pr <z- K 
ftiterit. Quare autem non concedetur medico, rerum 
ab [conditarum ex profeffo indagatori, qui huic fcho 
he aliquandiu nauarit operam (quam uero felicem, 
erit penes alios iudicium ) in forum prodire, er fuam 
proponere opinionem, citra eorum quorum inter- 
efje agnofco,pr£iudicium f, lurifferito uicifiim, aut 
cuiuis alij, nedum non inuidebimus medici , fed cum 
cumfomore honorem libenter etiam dejeremus,ut in 
re apudnos magis placitis aut longi ufus obferuan - 
ti£,quhn rationum firmitati nixa, uel alioqui con- 

trouerfa. 


Liber quinturs. 

trouerfa , ingenue fttam interponat fententiam: a no - 
bis certe obuijs ampledendam ulnis, fi in ueri cogni - 
t io nem aliquo ducat modo : reijciendm autem, fi 
aratione comperiatur aliena. ^ 

Cum bona itaque lurifconfultonim ucnia dicam f 
magos uarios quum fiupra multo difirimine a fagis et 
uene ficis meritis dijlinxerm , non eadem debet his 
fimul confufe er indtffirentcr fklui poena . Quot - Md & 
quot enim mageru nomine digitatus funi, nonigno - 
ranter, aut coade, fcd fihidio fcdulaq; uigilantia,fia- “ 

(lis etiam grauibus impenfis , interdum er pereg i- 
nationibushuc infUtutis , cunofas bos inquirunt ar- 
t«,cr blajfhemiarum piaujlrd: libros utdelicei exe~ 
crabilcs magno frequenter are redimunt, i quibus 
fatanica feientice myfkria,fi dijs placet, exugant dia - 
boli mancipia er nutricant pofl eximiam , nec uuU 
garemfiuo do (tori primario praflitam operam, me- 
' rita donentur laurea firenui difcipuli ( ni fi ex Dei 
gratia,, conficientia aculeo pungente ddadi , fataiue 
nuncium remittSt,ac mature refipifeant ) qua isfiuos 
cohonejhre fiolet, quos fibi er animo er corpore 
mancipatos,in preecipiliim rapit. Diufinodi Magos 
olam capitali fiupplicio muldauit M ofes. Fuijje item i.6. 

pofted punitos, exVetriuerbis apud Clementem li- Dcilter - I? - 
quet.lfk,fratr es, (inquit ) quem ofecndo ucbis,paulo Ll ^ Reco S' 
ante uenit ad me, de Simonis mihi malis artibus nutu ' 
tians,quomodo ipfiam f celeris fui officinam prciece~ 
iit in profundum > non quafi p cenitentia dudus , fed 

E metueni 


434 13* praeftigtjs daemonum 

metuens ne deprehenfus publicis legibus fub laceret. 
lfl>. r» re. p ropterea etiam in ludaa Antio chiam fu git territus ± 
c ° sn putans je a Cajare quari ad poenam . Tradit quoq; 

tib.ji.ca.15. cajiiodorus, Atbalarici regis Gotthorumcfje feti- 
tentiam: Maleficos , uelcos qui ab eorum nefdrijs ar- 
tibus aliquid crediderint expetendum, legum feueri - 
tate puniri oportere. Quia impium ejl circa eos cjje 
remiffos, quos coclcjtis pietas non patitur imputatos* 
lib.S. caiTj». iiuc refer aturAugujlinUs, qui ex Cicer, fentetid dicit , 
de CIU p *: _ in XI I .tabulis, antiqui fimis R omanoru legibus cott 
fcriptuejje : Ei qui has artes exercuerit, fupplictu fit. 
Magus er uentficus hic intelligitur, non tUufa uetu- 
la,cun(larum expers artium. lUorum artem externi 
nant rcffublica omnes bene confHtute . 

Sunt 'vnterim pleriq- magi ito ita extreme cu alioru 
id&iiikjfiagitio fcelereep, exorbitantes , qui pro fuO 
nutu ex occulta quada, qua ex uoluntatifzr fluclio - ' 
rum confenfu cu damonibus contraxerunt,focietate , 
recitata fup erJHtiofa uel impia coiurationis formula , 
uclfubmurmuratbs fecreto infulfis uocibus, cuiujciiq; 
firma: requifita imagine aut jpe(tru,praftrifto ocu- 
lorum acumine jrn urna uel fjcculo uel aere aut alibi 
ofkntat : nihil aut uere in rei ejfentia, no phantajlicu 
uel imaginaria hac ratione prafhre hi queunt : que- 
admodtm omnes Eharacnis magi,eiufde cum his ho- 
ahofnoTL- mim ^ m profifiionis er potentia, nihilpr ater rerum 
dentmm pce- prajhgiofam exhibuere facie . Hoc magoru genus no 
** • perinde alijs noxiu , ut r epudiata dmonu emunio - 

ne ad 


Liber quintus. 43* 

ne ad mentem redeat p oen itens, er admo nendum er 
compcllendu eji: i de in republica rite copofita circii- 
fvraneis iUis prafugiatorib.c? ioculatorijs eiyvprcar 
merito accidat, ne ea impunitate , curio faru rerum 
fhidiofie plebis loculis caute in pofleru infidientur . 

Quicuncp uero diris exeerationibus , ex orcifmis , 
precationibus , blaffhemo nominis diuini contra fe- 
cundu praeceptum abufu,barbaris uocibus autberem 
prodentibus, queeunq ; effvdum preter natura: ordi< 
nem, aduerfus uerbi diuini injhtuta d Dro rationem 
extorquere, in rebus ferijs uel ludicris fatagunt, : ij ut 
curio fanmartiu ad propria perniciem cultores, fa- 
nioridodrina primum m fututi, f Inda lege coercedi 
funt, crad refipifeentiam cogendi.fqudd fiprefiadi 
perfeueret, arbitraria efio rauMa, qua confringan- 
tur, ne tandein legem contra blafpkemosd M ofe la- 
tam deliqui /Je iudicentur . Ceterum mageru plu - MagorZ «u 

‘rimi profifione funt religiofi quos uocant, qui cccul 
tam m entiti artem , malefici) dignatione curaticncq- 
udare non uerentur : ut fi morbo aliquo contumaci , 
imperite plebi ignoto, nec uulgari quis cofidctur * 
4tq;eorufitt£cdfifus fcicti£,cdfiliu qucerat,maleficiu 
effeuel bncdtationcperfuadetmorbuex naturali cau 
fa ortu, medicis^ dodiorib.no obfcuruiadditis etia in 
dicijs,quib. uelut digito cbmojlraturmnocesfiepefe - 
mina.Ui er morbu ccmini fciitur, et inumcibile calu- 
niam infonti impingunt itlu fores: utro q- nomine non - 
tnodo inter pemicio fi fimos iniqui quejlus 

E a aduUeruue 


Zich. 2 


Magicorum 
medicorum 
f unitio. 


4j<5 De praeffogtjs daemonum 

adulterine monete ( quod pietatis praetextu alios 
mefcent, er demonio deuoueant , offcrantcp ) ar- 
chiteftos cr falfarios reputandi, ueriim etiam iUis 
quilibeUos ffargunt fdmofos annumerandi ,&uc- 
lutciuilis,ne dicam , publice tranquillitatis turba ~ 
tores cenfendi,Ji hoc controuerfiarum & atrocifii- 
morum odiorum,quibus miferrime confhfiantur in* 
tonantq- uicinie, pagi er urbes , fcracifiimum fani - 
narium, ad iujhm trutinetur bilancem . Suos tamen 
hi inueniunt patronos, ob religionis forte titulum . 
hos enim qui tangit chriJhs,Dei configere pupillam 
clamatur. Hoc grande nefas, er morte piandum. i/t- 
terim tamen ut minimum, ab hoc inflituto coercendi 
funt, d bonorii fruitione fuff>endendi,uel etiam exilio 
puniedi : at pro fceleris enormitate, ijs quoru inter - 
efl,nc futor ( quod dici folet ) ultra crepida , poenam 
decernedi, augedi uel mmutandipotefbterelmquo. 

In horum magorum albo cenfendi fuo quodam iu ‘ 
re, quotquot contra diuiniuerb i maiefbtem er ge- 
nuinum ufum, in medicince , omniu artium er facra - 
tifiime er utilifiime non tolerandum deffeftu, con- 
tra quofcunque tum bominu tum befUarum morbos , 
falem coniurationibus execratum, er aquam eadem 
potentia expiata propina.nt,uel exorcifmis uerce uiv- 
tiitis exortibus, dut inconditis i/ncongruisq. ; uerbis , 
facro aliquo nomine, uel diurne Scripture uocibus , 
fcite palliatis ( ut dolus lateat , tefk Augujlino ) uel 
alioquihorrifonis JineintcUettudiftionibus recita- 
tis aut 


Liber quintus. 4*7 

tis aut [criptis, er coUo [ufbenfis, aut dlcuhi diligatis 
utuntur. SuperjUtionis limites hos trdnfilijffe faten- 
dum eft, erproptereuredarguedi acriter refrenan- 
diq-, ne inhumane idololatria; fcelus er [acrilegium 
utriq;, c r afiores er qui admittunt , incurrentes , il- 
lius olim diras fubirc fe pcenas ferp querantur. 

Pleriq, ■ infuper magi Pythonis fbiritu inflati , ar- 
tem diurnandi profitentur, er res perditas quis [u[- Diumi & 
furatus fuerit, aut ubi e<£ recondite jint, er alia ab- arioliutRei 
dita , uel etiam ancipitia , fe manifefhrepojje ia fiant. pMic* t»r- 
Qmmautemhiuel piXxurixs fumo indufii, ut ali - 
quohabeantur faltemnumero, fibi artem umdicant >a ‘ *' 

occultam, er [cientia qua ignorat, uel propria corn- 
pul/i malicia ut fraudent: fiue auancte illefiifhidio, 
ut quctfhim fraudulenter jaciant, etiafi interdum per 
[atan£ cooperatione nihil aut paru nouerint,glorie- 
t tur nihilominus de diurnandi cognitione. fiue etid ali 
quibus exorcifmis, cxecrationibus,uotis er ceremo - 
nijs,quod pollicentur, peragantiutriq. ; mcndacijs er 
mendacioru authori,uclut tcfti certifiimo innixi con 
fijiq-,quu furti aut alterius [celeris notam murant ijs 
qui hic ut mnocentifiimi agno[cutur,ita er iUarfi no- 
minis, inter uicinos antea [anperuixerut pacifice : at 
hoc no tati cauterio pr teter meritu,calumniam in po- 
fkritate multam [ujtinent,ut hac ratione graui fimul 
tote et odio diueUantur coturbentiirq; numerope fa- 
milte, er celebres uicinite antea continuo pacatifii- 
mee: difeordite huius exitialis er calumniarum exe- 
E 1 orandarum 


45* De prneftigtjs daemonum 

trmdd.ru authores , non dio h ab edos effe locorum 
feditiofos Reipublice turbatores er falfarios, equide 
fentio . Quibus, ut minimum , cumprimis filentiim 
k magiftratu imponi decet: deinde arbitraria pro de' 
Itiii qualitate, pecunie inogari mutilam: ac nifik 
maleficio de fi flant, exilio puniri: quemadmodum in 
quoda oriola loachimo, ab ornatifiimo Senatus Ce- 
farci ordine apud Geldros, otim prudenter fidum 
memini. Enimuero poenam a Mofe, ex Dei uolunta - 
te fub lege ueteri , eius farina, hominibus conjlitutam, 
^ n ° imprecor. Ea ita fonat: Vir er mulier in qui - 
*tksna<rii& ^us Pytho uel diuinationis fuerit fp iri tus, morte mo- 
u-nef. ™ a nantur , lapidibus obruent eos , [anguis eorum ft 

Mo/e confli- j~ u p er eos ^ ve \ capituli p «na digni funt . Item : An i - 
ma qu<£ declinauerit ad magos er ariolos, er fami- 
cata fuerit cum eis, ponam faciem meam cotra illam , 
er exandam eam de medio populi mfa. Et Dcu- t 
teron. 18 . Non inueniatur diurnus qui diuinando 
futura pr. edicit, nec mathematicus, nec ucneficus , 
nec maleficus, nec incantator, nec confidens Pytho- 
nem, nec magus, nec a mortuis feifeitans . Abomina- 
tur enim Dominus quicunque ijh facit, ^rob ifhs 
abominationes excindit cos Deus tuus ante te . Sic 
4. R cg. r. interijt Ocho fi as rex ifrael, quia infirmus ffireto 
Deouero, er legitimis medijs , mifit adconfulen - 
dum Beelzebub Deum Accaron. Quapropter 
g.Eeg.iS, k populo ifraelitico eos publico edtilo defignaU 
poena cxukreuoluit rex Saul , qui magos er ariolos 

dbfhilit 


Liber quintas » 459 

abftulit de terra , atque interfecit eos qui Pytho - 
nes habebant in uentre. Nec poenas idem ille eua- 
jit debitas, quod huius familia niulicrculaminPn- 
dor confuluerit. 

Suus hic locus quoq ; debetur ijs, qui,ut fibi fu£q • Egr » • in 
uoluntati obediat ,er ad nutum reffondeat,miferum annuto ud 
circunferunt damonem , in deditionem extreme fuf- mtT ° d*mo~ 
fitibus er ceremonijs adaftum,zr iam annulo ab au- 
nfkbro fane fubtili er artificio fo incar ceratum: uel ^na. 
eum etia ofkntant in duro nec fragili fcilicet crylhl- 
lo,aut uitro(mirum efljd 'a diaboli,ex tartaris conti- 
nuo ardentibus euolantis calore, non colliquefcere ) 
tam jhicie et irremifie concatenatu,ut fui* [alte nunc 
dominis uelut feruus captiuus er macipiu ( quemad- 
modum ipfe naturalis pofhdat ordo reciprocus, uti 
dominus ferui dommusjta er feruus domini feruus ) 
fuam diuinando aut res abflrufas detegendo, flrenue 
‘ przfbret tfperam. Hi quirn anim.e fu£ confulant 
male, er altjs imponant,impietatisq; mquinametum 
aff ricent , minime tolerandi funt. Pr£clarwn iufhz 
pceti£, hnitationeq ; dignifiimu exemplum ante pau- 
cos annos in huius profefionis hominem, lacobum 
lodoci de rofa nomine, Cortricenfem , Arnhemnc 
apudGeldrospropofuerunt, promulgarunt q; Ge- ■-Adrianu t 
faris author itate eximij uiri Senatorij,eius ordinis * 

flauu uigilanter gubernate ampli ffimo doctrina, exi dnx cunttl» 
fUmatione er prudentia uiro D.A driano Mario edi- imua. 
wlaisacelidrio mihi multis nominibus obferuando. 

k E 4. Annulm 


44° De pracflfgtjs daemonum 

AnnuhmiRe circungejhbat, in quo exorcifmis cofti 
g - tm n putabat daemonem, quem fingulis quinq ,* die- 
bus, Ut minimum, aRoqui, er de rebus nouis alijsq * 
confidere cogebatur : libros quoquemdejias artes 
corlurationesq- impias jfoedantes habuit , cj'U occ<c- 
jionenon modo hominmn er bcjUarmf morbos ex 
- maleficio ortos ab aliis difcernerc,fcdcr curare uo - 
Z:«f. Quapropter poflfuos carceres , freros tSe pM&li 
co loco ante tedes Senatoria circa forum folenniter 
fjpcdatonm corona c'tndus,md!leo fimulatu captiui 
daemonis carcerem, annulmi uidelicet, pefli 'mpoft* 
tum Sententia rite lata aperiri, at que omnino perfrin 
gere cogehatur } eofo modo captum Ubertate donare : 
tiifo forte uiolento mallei impulfu contritum deono- 
nem aedacis, qui annuli [olido munimento illo con- 
fringi po'Jh ratus fuit . Accefoit quoque , ut Ubroi 
in ignem idem ille conijceret, affaretp tantiff erro- 
nee flammis abfumpti effent . Exilio infuper punie . - 
batur, poftexolutas huius adionis caufa fodas m- 
penfis . A dum ArnhcmL-e, 14. 1 uUj , anno 1548 * 
^nulus. Eadem ratione erunt cryfhdlm, uitra, er reUqua ne- 
cryfi<illu4,m- fmo ufui confccreta oigatia , fententia folenni con- 
trq et reliqua demnanda ,er palam infringenda. Horum artifici' 
cn „r ecr ata , buscsT patronis pro delidi magnitudine, ex cequions 
folenniter m. migijhratus arbitrio infligetur poena. Porro de cu- 
rio farum harum artiimUbris quid decerni debeat, 
ne quidem tn quceflionem uocandumiquum manor a* 
bile<*?pofkw omnibus fnc cotrouerfoa imitandum 

hieexem* 


Jrtngenda . 

rum U 
Iri palam 
MOtrendi ? 


Liber quintus. 44* 

fiic exemptum legamus in Apojblorum Adis , ubj 
Paul: dpojbli praedicatione Ephefi comburuntur 
eundi eo comportati execrationim libri , pecunia 
quinquaginta millium precio cejiimati. Hos quoque 
prorfus corrumpi uoluit vlpianus iurifconfultuSf 
L. C<£tcr£. §. hercif. 

Huc uniuerfmi illud diumationim daemoniaco- 
rum theatrum, fecundo libro inter infames magos re 
latum,accenfeatur. Obnecromantiam accufatusejl 
h.Apuleius 'a Sycionio Acmiliano,cord Claudio M a 
ximo A fricte procofule:zr,ut quida nolunt, danatus . 

Quad deinde leges de tota illa magorum coUuuie 
propofitafhtuantjubijciendumduxi. Lib.9. Codi- 
cis, Imperator Conjhn. A .ad Maximia. Nullus aru - 
ff ex, nullus facerdos, ( id eft, uetitee magiz dodor ) criUgosfvr 
miliis eorum qui huic ritui ajjblent minijirare, ad h- »™tficos Li- 
men alterius accedat: nec ob alteram caufam, fcd bu - 
’ iufmodi hominum amicitia,quduisuctus,repeUatur, * ' 

concremando illo aru/ fice qui ad domum alienant 
accefferit: e r illo in infulam deportando pojt adem- 
ptionem bonorum, qui eum aduocauerit fuafionibus 
uel pr£mijs. Idem lmp.ad populum: Nemo arujpi- 
cem, confulat, aut mathematicim,nemo ariolumiau- 
gurum er uatum praua confefiio coticefcat. Chaldcei 
acmagi,cr c£teri quos maleficos ob facinorum ma- 
gnitudinem uulgus appedat.nec ad hanc partem ali- 
quid moliantur , fileat omnibus perpetuo diuinandi 
curtofitas. idem Imp,Conft.A.cr<xud Thauru prat- 
is. 5 ftftim 


44* De praeftigtjs dsemonum 

fiilum praetorium : Etfi excepta tomentis fani 
corpora honoribus proditorum, protor illauide - 
licet crimina quo legibus demonftrantur, etfi homi- 
nes magi in quacunque fint parte terrarum , humani 
generis inimici credendi funt: quoniam tamen qui iti 
comitatu no jbro funt , ipfam propemodum pulfant 
maicjhte,fi quis magus,uel magicis certaminibus afi 
fuetus, qui maleficus uulgi confuetudine nuncupa- 
tur, aut arujfex,aut ariolus,aut certe augur uel ma- 
thematicus, aut narrandis fomnijs occultans artent 
aliquam diuinandi, aut certe aliquid horum fhnil& 
exercens in comitatu meo uel Cofaris fuerit depre- 
bcnfusiprofidio dignitatis exutus, cruciatus er tor-. 
menta non fugiat. Siuero conuiftus fuerit , er ad 
proprium farnis detegentibus repugnauerit per- 
negddo,fiteculeo traditus, ungulisq; fulcantibus la- 
tera, perfer at poenas proprio dignas fainore. 

Nullus debet confulere diuinatorem,& quilibet a * 
diuinando debet ceffkre : er contra faiens punitur , 
b.d. fecundum Sal. 

Nullus debet confulere incantatorem de his quo 
futura funt, nec Chaldoos, nec maleficos : er qui 
contra fecerit, ultore gladio capitali pceno fub- 
iacebit. viuianus. 

Q uidomones imocant,uel 'magines cereas in- 
emtant,puniuntur,h. d.Sal. 

facientes incantationes ad finem mali , funt pu- 
mendi; de iure nexo Canonico, etiam fi faiant ad fi- 
nem boni 


Liber quintus. " 44? 

ttemboni.z^.q.i.capMos. er c.extuarum. extrude 
J brtilegis . er c.fi. c.tit. ubi glo fa.Bart. Sali. 

Vlpianus in Litem apud Labeonem. §.fi quis.ff.de 
tniur. dicit teneri conflitutionibus principum eos,qui 
aliquam illicita divinatione pollicetur, iuxta l. nemo 
habet.c. dematbema. Diurnat io diuinorufi confuU 
ta in Toletana fynodo , cr 'm epijklis Decretalibus 
ccnd£rutur.Gregorm,crHdb.z6,q.5.fi quis:Siquis 
molos,aruffices,uel incantatores obferuauerit , aut 
phylafterifs ufus fuerit , anathema fit. ldem,cr H ab. 

' ■ 26. q. $. contra : Contra idolorum cultores uel aru - 
ffices atque fortilegos fraternitatem tuam pafbrali 
ueherncntius hortamur 'muigilari cujkdia : quod fi 
emendare fe d talibus nolle repereris,ft ferui funt,uer 
heribus uolumus cajUgari : fi uero liberi , 'mclufione 
digni, difirittamq ; funt 'm poenam dirigendi. 

Refipifcentibus autem, pontificis Romani 8t.Syl- Syiuertrjt 
uefhris fecundi fimo fum exemplum ex Platina, N au^ ^' UJ ^ r °’ 
clero, Petro VramonftratenfijSennone Cardinale, et %ifcenti». 
alijs, proponere uolui. Hic Gilbertus antea uocatus, 
natione GaUus, malis artibus ( ut aiunt) Pontificatu 
ddept 9 eft.Adolefces enim,i/n floriaceji coenobio diae 
cefis Aurelian<e inauguratus fuit monachustrelittoq; 
monafkrio,diabolu fecutus,cui fe totu m&cipauerat, 

Hijpalim duitate Hiffanicebonaru artiu caufa pro fi 
dus ef,ubi fe pbiiofopboSaraceno magice perito in~ 
finuat Apud maguuero hojfite uiderat libru ne ero- 
qmanticum, que iUi cldmfumptu cupijt. Cum autem 

religio fias 


444 De pracftigtjs daemonum 

religiofrm cautiusq- cufhdiretur , per bojfitis filia ^ 
cum qua illi domejhca intercefferat familiaritas, t ait- 
demfecreto ademptu ut perlegeret, 'mpetrauit Gil- 
bertus,quieo bona fide accepto, meditatur abitione: 
periculum tamen ex furto fibi metuens. G Uber tus igi 
tur ambitione er diabolica dominddi cupiditate 'm- 
pulfus, largitione primo quidem Archiepifcopatum 
Remenfem, inde Rauennatem naftus : pontificatum 
poftremo , anno millefimo ( ut tradit Petrus Pr amoti 
fhratenfisiut alij uerb,anno 997) maiore conatu,ad- 
iuuante diabolo confecutus ejhea tamen lege, ut pofl 
mortem totus illius effiet , cuius fraudibus ad illud di- 
gnitatis frtjHgium confcendiffet. Quamquam interirn 
artes magicas in V apatu difiimultret , caput tamen 
aeneum in abdito conferuabatloco , a quo reffonfa 
accepit, fr quando a ffiritu maligno quicquam pojh 
lar et. Demum cum Gilbertus regnandi cupidus, dia- 
bolu fcifcitaretur,quadiu in potificatu uitfurus effeti 
reffondit humani genens hoflis ambigue, ut [olet: Si 
non attigeris Uierufalem,diu uiues. Dum itaq ; Pon- 
tificatus fui anno quarto, menfe uno, die decimo in 
bajilica fanda crucis in Hier u filem Roma fiacrifica- 
r et, graiiifhtim correptus frbre, fato fe moriturum 
cognouit ex damonu jbrepitu ( tejk Petro Pramon- 
ftratenji ) qui penfum fibi foluendu exifhmarunt. At 
poenitentia duttus P ontifix,^ ficelus magici erroris 
fui coram populo frffus deplorat: omnesq. ■ primo 
pofibabita cubitione er diabolicis fraudibus, ad be - 
■ ^ nefatittccji 


Liber quintas. 44f 

ncfanfteq; uiucndum adhortatus e/i: deinde Unum - 
quenq; rogauit,ut pofi mortem trucum corporis fui 
hem er difiefti, quemadmodum merebdtur, bigae 
fupermponercnt,eoq; loci fepclirent, quo (fonte ab 
equis uettum foret. I nter ipfds ucro mortis angujiias 
fupplicdt ( inquit Benno) fibi manus cr linguam db~ 
fcindi,per quas Deum bldjfhemaffet,d<monibus fa- 
crificans. ferunt igitur Dei nutu&prouidentia ( ut 
ait P latina ) equos ipfos (fonte ad Lateranefem per - 
ueniffebafilicam , eoq; in loco fepultum eius fuijje 
corpus: ut [celerati friant, apud Deum uenia: locum 
fibi relittum effe,fi in uita aliquando pcenituerint. 

Trifhorem maleficae Anglicance finem deferibit , 
ex GuiUerino Vincentius , licet figmentum effe ere- infpec.H.ft. 
dam:tamen utmifceatur fena tocis,leclorm luuabit 
fibula. mulier, inquit,eo dem tempore apudBerbe- 
liam Anglice UiUa , malefica cr diuinatrix, ctm quo- ui ^ ^ morU 
‘ dam die cdnuiuaretur, cornicula quam in delicijs ha~ acciderit . , 
bebat , uocalius folito nefeio quid comicata cft. Quo 
audito , dominae cultellus de manu excidit, fimul er 
uultus expalluit : eaq ,• diutifiime ingemifeens, in heee 
prorumpit tandem uerba: Hodie ad ultimum fulcum 
peruenit aratrim meum, hodie incomodum grande 
cr audiam er patiar. Adime ealoquente, aduenit 
nuheius, eodem die eius filium cr totam familiam fu-> 
bita 'mterijffe morte narrans. E a re inteUeria,conti > 
nuo faucia dolore decubuit: iufiitq- acciri fuperfiitet 
libero , monachum er monacham,quibus cum gemi* 

tu ait 


44 * De prseftigrfs daetn omini 

tuait:Pgo mi fer ab ili meo quoda fato damoniadsaf 
tibus hattenus opera nauaui, uitioru omniufentindj 
C r illecebrant magifba,f[e tutu ucftra religioni ini 
nixa,quuameip[adefperare.nucitaq $, quadoquide 
me damones habitura exattores poena fcio,quos ha- 
bui [celer u fuafores,per materna hos rogo uifcera,ut 
mea tctetis leuare tormetaierit enim de anima perdi- 
tioe fentetiairreuocabilis.Ccrpus ergo meu vn corio 
ceruino infutu includite in theca lapidea,operculum 
deinde ferro pluboq. ; coflringite ,-er lapide ipfum tri 
bus magnis circudate catenis.Si tribus nottibus itafe 
cure iacuero, quarto die me fepelietis,quanqud terrei 
corpus no admiffurd ob mea maleficia uerear . Cdtcn 
tur pro me P [almi quinquaginta nottibus , er miffa 
celebretur totide diebus. Matris uoluntate exequun- 
tur liberi,at nihil promouerunt. Primis enim duabut 
tiottibus, cu cler icor u chori Pfalmos canerent circa 
corpus, jinguli damones ofhu templi imnfenfo obice 
clau[um,leui negocio cofingetesfduxs extremas the- 
ca dirupcrut catenas,media aute operofior permajit 
iUa[a.Tertianotte circa gallicinia, fhrepitu eoruqui 
oflio appropinquabat, totius monafkrij fundamenta 
tiidebantur [uccuti. Vnus aute caterisuultu terribi- 
lior, cr fbtura celfior, ianuas maiori uirtute coUiftt 
infuftadeiecit,arrogantiusq • fimus petit: inclama - 
tof mortua nomine, ut [urgeret imperauit. ea mox 
rejpodete,Neyueo ob uincuU:Solueris,inquit,etma 
lo tuo.fktmcfc catena, qua reliquor u ferocia elufc- 

rat 3 mU» 


Liber quinfoS. 44? 

fdi,nutlo conamine ueludfh.pa infregit, thecaq: fu* 
ncralk operculu pede detrufiter apprehenfa matue 
palam omnibus eam ad templi fores protraxit,ubi in 
preemfw fbb at equus niger fuperbe hinniens, un- 
diquaque prominentibus uncis ferreis, quibus mpo • 
fita mifera,ab intuendum oculis cum uniuerfo comi * 
tatueuanuit. Suppetias tamen orantis clamores mi* 
ferabiles per quatuor fere audiebantur miliaria. 

<j| Quoniam ueroLamte, quas ita nuncupant, 
fmtfexu muliercuLe,ut plurimum uetube,natura me 
lanchokc£,mentis impotes, animum temere dcjfon* 
dentes, exiguam Detmjiduci<e : ifs ueluti idoneis 
crgdms libentius fe diabolus adiungit, ac promptius 
vnfvmat, ut earum mentes uarijs conturbet formis, , 

quarum ludibrijs effafeinat £, fe fcaffe exiftimant, 
fitetiturque id quod ab ipfis fuit alienif imum Eum - frdUmor.u 
uefo fi perfpicaciori mentis acie rem omnem ad nor- °P tra h taft 
'unam exigas* eorum qu<e a d<emone er agi poffunt 
Cr aguntur, ac qu£ ab hominibus, illius opera ac 
infirumentis propofitis perfici creduntur : a d£mo- 
tiio, quicquid id eft, defi gnatum effe compenes. 

Vix itaque inducor, ut eas in haereticorum nume 
fo cdUocdre audeam : quum hoc nomen nemo, ni - 
fi femel atque iterum admonitus , cr tamen fanaticis 
imbutus opinionibus,confh.nter er pwfrafte per- 
duret, mereatur. E nor ili mente no facit haereticum, 
fcd uoluhtatis pertinacia. Quare h£ menti pror * 
fus i fatana corrupte , c rfilfis maginattombm 

difirad^ 


ffitretiag 


Tit. )v 


44* Dcpraeftigijs daemonum 

diftrada!,fi nihil aliud ipfo adu in alium comiferint f 
erunt examinacbe, er redius in praecipuis noftrtefi- 
<lei Cbriftiance capitibus inflituend£ , ut quodinfuee 
huius religionis inchoat <e prmordijs fpoponderint , 
diabolo renunciates,atq • eius tamen clandejlino frai* 
dulentoct inductu (quod primae parenti E uaequoq; 
contigijfe famus,pojka declinarint incaute, id tam 
refipifcentes , cxfalubriori ihjUtutione prujhrepcr 
D ei gratiam omnibus fuis uiribas fdtagant. Quid 
k :c daemonio minus poterit, fuafione contraria fide- 
lis I efu Chrijh minifter t qui ouem fatance fuggeftionc 
perditamrcquiret, atque ad ouile Cbrifit reducet „ 
Facile uero, fido attente periculo in ipfo Articulo- 
tumpidei examine, fi forte alicubi aberrarit male 
perfuafaelucefcef.er num fatiiori dodritue pertina- 
cius reludetur melius doda,mereaturq- barefeos no 
tam: an conuerfa , er afedudionis uitiatecp mentis 
ueterno excitata, inEcclefice manbrunt denuo reci -* 
pi,CT pro fe orari cx toto pedore cupiat, obfecretcfc 
Propterea non tam proclines efje decet Chrifiianos, 
ut fide er mente propter fexum ac ectatan imbecilles 
uetulas,ex finiflra alicuius maleuoli opinione, fugil- 
iationeq;, in tetros itlos, fqualidos, hominum cufh- 
diae non defignandos carceres , horrida cacodtmo • 
num captos torquentium domicilia,pr<ecipites agat , 
atque crudelifiimo cuiuis tortori immaniter excru- 
ciandas quouis etiam atrocifiimo tormentorum ge- 
uere,uelut in Phalaridis tauro conclu[as,in camifici- 

namfhuma- 


Liter quintus. 44? 

nam, humanitatis pro fido affectu omnem exuti tra - 
dantiquemadmodim multis in locis non tam pruden 
ter quam feuere fieri conjht. Frater exorbitantium 
cruciatuu/m dolores inique infidos , inter carcerem 
er cujbdiam multum difcrmvnis conjhtuit lurijferi 
torum fcholaiquce, eorum qui pofkapledentur uita , 
cujbdiam neutiquam uult effe pcenamiquam 'a carce 
re horrido dira irrogari etiam infantibus fenferunt , 
qui prseter meritum quandoque in illum fuere detru- 
ji. Verum ut coquitatis commiferationiscfe ratio la- 
befadata negligitur, contemniturq; : fic cfcujbdia 
nomen cum ufu apud plero fque propanodum eua - 
nuit Ita fet, ut folitudine diutina, carcerum fqualorc , 
caligine tetra, uarijsd: (hemonum ffedris exhorre f- 
centes mifeUat Dei creaturce,antea nonihil diaboli af- 
fidua fuggejlioneffafcino cr delufeone , mentis fcnfu 
luxatae, czriam denuo torturis uarijs excamif.cater , 
* dum qucejhonibus atrociter fubijciuntur,: mortem fe- 
mel momento cum acerbi fima eiufmodi uita commu 
t are malint, quacunque propofeta fagitid libenter 
conjijfe, quam ferocius in eafdern putidifeimoru car - 
cerumffduncas er equuleos precipites retrudi . 

C < cteriiin quod manibus pedibusq- colligatis La- 
mi as malejicij reas, aquee iniedas nunquam fubmer- 
gi, at fupernatare, uelut certum experimentum , nec 
fallax indicium effe, apud magijbratum er carnifices 
in pier i fq; ditionibus obfeructur: nae illud minus eji 
HdicuUm, mirumq» huicinfulfe perfuafioni ullum 

F hominem , 


Diftrmm 
cujloiyt Sc 
carceru . 


Cod.liL.y. 
de cuTtodia 

reordleg. u 


Experimet/C 
in dignafeen- 
dn Lamiji 
fallacia» 


4^6 Deprcefttgqs daemominl 
hominem uel leniter rationis fenfu praditum ,fidH 
tantillum apponere . Natationis jiquidem c au fas, uti 
Natationis leuitate , raritatem, ffiritus fujUncntis conclufioncm , 
cani*. corporis uiui habilitatem, idq . : genus reliquas natura 

les occafiones, no magis inejje his corporibus , etiam 
fontibus , ut quidem fateor: ita affererc audeo, fi quid 
eiufmodi p ne ter natura ordinem uideatur,id jieri fuf 
fulciente fminaSjde quibus etiafulfa efl fufpicio,dia - 
bolo, ne fubmergantur (ccnniuente Deo ob incre- 
dulitatem magi flratus, faUax hoc experimentum ad- 
mittentis ) quo in fententiam iniquam eum tandem 'm- 
. Iib r de ducathac fraude impofbr iUe,ab initio fanguinarius. 
morbis mu- Mulierem quoque rariore carne praditam,cr tene- 
hcb. m mi- yiorem effe, quam uiruin , docet Hippocrates . Tra- 
Pi ,n. m, 7 . dit uero P hilarchus, in Ponto genus Tkibiorum effe, 
ca - 2 - w er multos alios, quorum notas in altero oculo dupli- 
cem pupillam, in altero equi effigiem ajftgnat: nec t 
eofdem poffe mergi, ne quidem uefk degrauatos . Id 
fi uerum cf, connatum ejfe oportet . 

Similis temeritatis , er fuperJHtiafe damonia- 
7. fecunda: cacpfdlfitatis experimentum efl, quod in Malleo le- 
partis Queft- gitur: Die Dominico fotularia iuuenum axungia fen 
2 . m mitjo. p lU g UC( i lnc porci, ut moris efl: pro refhuratione fie- 
ri, perungunt: er ficubi ecclejiam intrant, tamdui 
malefica ecclejiam egredi nequibunt, donec explora- 
tores aut exeant, aut illis exeundi licentiam exprefie 
concedant. Nec abfimile erit , quod in hanc digno- 
tionem plerifq ; in locis obferuatur admodum impie, 

ubiex 


Liber quintus. 4?! 

fli ex tcrr£ quam ter fbatta primum in fepultura 
inijciuntpafiorcs, portiuncula, Miffie facrificio fcili- 
cetfandificatd , calcando templi limini fupponitur: 
nec fdgam,fi in templo fit, tumpojfe egi-edi putatur . 
item dffulas fume ligni quercini, in quo aliquis ft fu- 
fpenfus, uel fe ftrangulant : inffergantur iUte aqua, 
luflrali, collo ceniurqj in templi ingreffit: nec egredi 
ea poterit, nifi affulas firnimoueris . 

Regulam autem hanc minime fallacem a qua fio- Qu&in ma- 
nibus obferuare decuit, ut de fingulis ilUs fldgitijs idm 
'confafiis, accurate cum iudicio inquiratur , quas alios tiontjum fl 
pafjos dicunt fatentur renmndA er calamitates a fe cienda . 
illatas, num ita fe habeant, uel in rerum fint natura : 
er f comperiatur quo fdam ita Lefos, uel morbos aut 
damnum perpeffos effe , ut iamabalijshac confaf- 
fs, defgnata huiufniodimala putentur : inde quibus 
medijs, rnatericbus aut organis perpetrata fint, peni- 
tius inuefigetur : er num itta media, materies aut in- 
frwmenta ifiiufmodiefjvttibus producedis fnt apta, 
confonaque. ybi naturalium rerim er uirtutim co- 
gnitione celebrium medicorum indicia in conflium 
accerfeantur , quemadmodum in aiijs quoque cafi - 
bus eos ff ettantibus jieri uolunt leges. Vtenim confifieni 
non eft alicuius melancholici, aut mente vitiati jhn- mente Ufim 
dum confafiioni : ita etiam ex harum ccnfafione <ft fandum* 
non eft infigenda temere punitio , nifi ex certis 
circumjhntijs , er demonfirationibus evidentibus , 
indubitatum conjkt ueneficium uel uenenitio , phar - 
F 5 nidco uide- 


Inaflionecri 
mmah opor- 
tet probatio . 
net luce meri- 
diana ejji da 
riores . 


4f2 D e praeftigtjs daemonum 

mdeo uidelicet propinato dut iUito, aut eo loci , 
unde halitu inficere mtniftjhm ejl , depofito . 
Oportet fiquidem probationes luce meridiana e f- 
fe clariores , maxime in ditione quam uocant cri - 
minaliiqucelurifconfultorum laudabilis eftfententia. 
Nam inhoc maleficij negocio, multa turbulente, uel 
ex finiftra opinione aut fufficione, uel malitiofe ex 
maligno affvfiu, uelob morborum difficultatem,aut 
rerum iacturam,ex incredulitate, quod non fatis Dei 
iujhe uoluntati ex animo fe totos quidam tradant, 
fubijciantcp, dicuntur, multa confufe de alijs fpargun 
tur, conftfione item iUufarim k daemone uetularum. 
fanciuntur,diab olo frigidam hic fiffundente,cr ma- 
chinationis clauum fideliter dirigente , ut fiquis au- 
rem applicet facile , accufationem cr confefrionem 
ratas exiftimans,ita fe tunde delufrn fentiet,quo tan - 
quam in labyrintho inexplicabili muolutug, nunquk 
fit exitum muenturus,fr ad legu normam cr iuris ri- 
gorem eunda ex auditis exequijbtuat.Dd fatance ars 
ejl,utresufqueadeo tricis fubtili fimis implicet, con - 
fundatq-,quo nec ulla Thefei fagacitate extricari,nec 
Oedipi prudentia explicari queant. Sic uel in pirinci- 
pijs omnino fubflitiffe, cr intra metas fe continuiffe, 
aut mature retrogreffum effe, ne diabolo ab initio 
homicidce,uel apertis mendacijs aut ueritate dolo frd 
fitateq; fermetata, aperiatur fenefira, per quam fe in 
dttioties nofbras mfrnuet,prxfhre,ipfare et ufus ob- 
feruatione coperi.Nec omne longius gr affandi occa - 

fronem 


Lib er quintus» 4^5 

fio nem fatarue pracidedi, copendiofior unquam erit , 
uia: dlioqui medaciorum,calivmniaru.fiifarum,ueri - 
tatis momento interdum mixto ut dolus lateat, crimi 
nationum atq- accufationum nullus uidebitur modus 
dut finis. Huc Cardum finientia adduxiffe iuuabit. 
Confiat b as fiepe merito pleclijnquit, quod fintma- 
lefica,aut etiam ob impietatem: ceterum plerunque 
fluita folum funt,nec confifiio integra, ac indicium, 
uclut de latronibus ac juribus rdiquisq; fideratis bo 
minibus, ad mortis poenam trabipofjet. Sed omnia 
plena uanitatibus,mendacijs,repugnantia inconftan 
tiacp. nam iUud quod dicitur,conuenire er contejh t- 
ri abfintes, omnino filfum eftmec nifi de dic congre - 
gationis conueniunt,cum milgata fit que 'nam fit. ld 
uero argumentum fi refte er diligaiter examine- 
tur, ofkndit banc artem effe prorfus filfam, er iUas 
non uere in unum coire : nam una centum aut etiam 
* plures detegere ppffet, cum illarum muliercularum 
opinione tot interjhit. Verum non nifi fima agnitas, 
aut uifu, accufant,quas non ex ludo ( fic enim uifio - 
nem iUam uocant) fid ex auditu er coUoquijs agnof- 
cunt: utrum uero uigilantes , an dormientes, certum 
e fi quod in utroque tempore. Eadem autem uident 
atque audiunt, ob fixam contemplationem, fidemfi 
illius, rei: uelutEafis enarrat de iUo qui fi gallum 
ob flulticiam exifiimabat, fiatis boris gallorum mo- 
re ad canendum furgens annis pluribus. Hac autem 
opinio ac uifio mutuis inter fi coUoquijs multum 
¥ $ confirma- 


Deuariet. 
lib. iS. 


Prioris mu- 
lieraria uti 
Lamia con- 
feftio. 


loann. 8. 
E.Ioann. j. 


4? 4 De prafHgtjs daemonum 

confirmatur. Neque ddeo frequenter ad hunc abe- 
unt ludum, quaedam enim uix ter in anno accedere 
fabi uidentur , nec quidem uelcntes : quamuis er hoc 
per [cepe contingere putetur, maxime unguento - 
rwm auxilio. 

Porro ut exemplis lucidior euadat res perfe oh- 
[cura,tenebmq- muoluta , duarum muliercularum 
in duitate imperiali paucis ab hinc annis captarum , 
exujhrumc/ • confefaionesfa me requi/itas, confulisq; 
djjenfu ex codicillis iudidalibus communicatas, hic 
proponere uolui. Primum una quidem fatetur, [e 

a Deo omnipotente defciuifje , er diabolo malefacio 
adhcefaffe, acamafaum [vara appellari Bernardum: 
deinde effreiffe frngulis uicibus pomo , ut matrona 
quadam N. fexies partum ediderit mortuum . 
Confitetur item, [e cuiufdam uiri N. filiam, cereui- 
faoehaufaupcr maleficium enecaffre : identidem er N. 
uxorem ita iam m ledo tanquam ex morio decum- 
bentem, malefacio Ufajfe. Propter hanc confrfaio - 
nem, igni tradendam mifellam decreuit magi far at m: 
er quidem non immerito, fa uere compertum fuerit 
illa [celera ab ea fuiffe defagnata . j 

Amabo autem tribus excutiatur confrfaio uerbis. 
Quod a Deo defduiffe [e fateatur, cr daemonio ad- 
baefaffc, id inforo ciuili non erit criminale. Quotuf- 
quifque etenim no far lira efl,qui idipfum non facit i 
Siquidem omnis qui facit peccatim,[cruus cfa ( do- 
cente Cbrifao ) peccati , Qui committit peccatum, 

€xdi<t~ 


Liber quintas. 4^ 

ex diabolo e/i, quoniam ab initio diabolus peccat. Ex diabolo 
InhocmanifejUfunt filij Dei, er filij diaboli. Om *■ 
nii qui non jacit iufticiam, non ejl cx Deo: cr qui mntit. 
non diligit fratrem fuum. Qui non e/l meum, ait 
Chriftus, contra me efr cr qui non colligit meam, Mattii, n. 
difrergit. Sed admoniti rcfrpifcerc poffitmUs , Luc,n - 
er poenitentiis lacus ejl. quid 'ergo uetat, quo minus. 
er iUa redarguta, rertiusq; infUtuta, ad fui cognitio - 
nem ualuiffrt reduci i Quod fe concubitum dee - Concubitus 
monis B ernardi paffram dixerit , phantafricnm cr Cltm d*™ 011 * 
imaginarium prorfus friffe , ex [aperior ibus li- 
quetuibi exprofiffo diluitur illud phantafma, ut 
minus fidei uel hoc [altem nomine confrfrioni eius 
fuerit adhibendum , que cx mente haUucinante , 
erronea quoque cenfenda esi. Quis aliud rogo 
huic poroco Bernardi nomen indidit , quam ipfus 
fibi, id corrupto auditus fenfui uel ui imaginati - 
Uce ingetfcns , ut edito nomine inter Chriftianos 
ufurpato, m maiorem confidentiam, mente tituban- 
tem mulierculam illiceret, fibiq; deumciret: necob 
hanc fatanae illufronem, mentisq- muliercula’ le- 
fionem, mortis poena irrogari debuit. Nec po- 
mo interimi potuit fretus , nifr accejfcrit uene- 
num , quod folertius 'mdagmivm erat: quemad- 
modum quoque, nim ea friiffrt illius ueneni effi- 
cacia foetui enecando peculiaris, ut matri hinc ni- 
hil inferri potuerit incommodi: ncc folum eiusin- 
ualidx confrfriQni fhridtm erat. Quod etenim ex 

F 4 Deluo? 


De praeftigtjs daemonum 

D ei uoluntate er arcano con filio contingit, ucl dia - 
holo diuinitus permittitur, id uitiato feminee cerebro 
dceraon fspe ingerit, quafi ab illa def gnatum Jit: 
cuius tamen [celeris illam plane infontan effe com- 
periet is, qui fngula ad rationis perpendiculum non 
fomnolcnter expenderit, ldipfum defiliaN. cere - 
uiji.t haufbfubUtdper maleficium , dicendum eft. 
Quid enim cereuifice immiffum fuerat, quod interi- 
mendi ui'in deleteria obtineretjadbibitis in ccnfiluim 
medicis, in earum remn cognitione infgnibus, uigi 
lantius erat inuejHgandum . Nec minori ftudio in- 
quirendum, quibus organis aut medijs coniugi N. 
morbum conciuiffet. Nec uulgatte er odiofe carmi- 
nis aut male ftij uoci pronas adeo offerre decuit au- 
res . E nimuero ubi fola incantatione infortunium 
quodcunqfafe procreatum narrant amentes er in- 
confantes li£ actuhe, peruerfo desmonis inflindti id 
jieri, easq; d uera morbi eiufcemodi inue&ione tam * 
cjfe liberas, quam quemuis alium, deierarenon ucre- 
rer. Vnde cuius fe criminis reos jaciant, qui tam in- 
confiderate immaturas effundunt interdum fenten - 
tias, ipfiuidermt. 

tam alterius quoque eodem in loco igni adiudica- 
tec confef tonem editam audiamus, 

^tlteruu tione excutiamus . Confitetur haec, 
exufi& con - nium fbre, hora quadam matutina, p 
fifi» • ratione , fibi uim inferri cogitaret, ad fe accefiffe ui- 

rum quendam procer ce Jkturee , er formae non inue - 

nuft<e a 


leuiq- muefiga- 
quu ante fexen- 
>ne animi delbe- 


Liber quintus* 4^ 

nufice,paUio nigro er reliquo eiufdem coloris ueflitu 
ornatum : qui eius dolorem folatus , inter alia iufiit 
eam non abietto, fed confidenti efje animo: fuum pol 
licitus patrocinium, feq; femper iUidenecefifarijs er 
pecunia fufficiente projf edurum , fi modo uicifiim 
ipfius co filio er uoluntati fe deuoueret. Atq; magnu 
auri cumulum illi ojkntabat hic uir. E a uero m ipfius 
affenfitconfilium, abnegans D eum omnipotentem , 
Mariam matrem I E S V Chrifli, er omnes fandos. 
Hinc chrifma ei ex fronte exemit uir, atque fe perpe - 
tuumfrre concubinum fropondit: nomen fibi effe 
Alexander finquiens. Fatetur adh^ec, concubinu\qua * 
ter domi fu<e in ledo opus uenereu fecum pcrficijfe : 
item , fe cuidam cereuifice coitori N. filicem rem for- 
tunam camine fubtraxifife,refin<e uulgaris pauxillo , 
uafi mancipato huic codioni, fubdito: itah, fe uedo- 
ris N. coniu^eualetudinebonaperincantameta pri- 
* uaffe,quod alicuius rei donatione ip.fi denegaffrt : er 
pueru N. maleficio morbida reddidi (fe ac mufilaffe. 

Vunienda certe flagitia, fi uerafunt. Atqui uides 
eam nonfance mentis mulierculam adrefrim prope - 
modum uenifife, atq ; contradum inijfifeuel imagina- 
rium , uel nuUius certe momentfut fecundo libro am- 
pli fiime ofttndi, cum amafio phantafiico,qui ea ima 
ginaria ueflitus firma apparuit,quum faltemfriritus 
effiet uejhu er coloris expers: fpecie auri prxfiigiofe 
hic protulit, qua illam delufit, non 'aurum : quemad- 
modum quoque concubitu cam exercuit ludibrio fo. 

F 5 Chrifma 


458 De prsefhgijs daemonum 
Chrifrndfraterea eximere fimulabat , cum uirtiot 
qualis qualis fit, fi i/n extemd duntaxat applicatione 
confrfrit, uel conjimili exemptione perit, iantdudim 
aqud, qud frons er reliqud toties mundatur facies, 
eam omnino abficrfrffct. Bdptifrni aute uis fecus nos 
docet, fdm minime in cdrnis ablutione confifkre, ut 
fordes abluantur.fed utbona apud Deum cofcientix 
fi.Pctr.j. benereffrondedt. Fufi orem omnium refutationem 
libro fecundo de Sagis inuenks. Non plus habebit 
ponderis, huius muliercula infr-auduleto contractu 
abnegdtio,quin fi admo nita,fideliusque inftituta,eas 
diaboli cognouiffet artes, re fi pifcens,crro rem q- con 
fiffii, in E cclefia finum rurfus debuerit admitti. Pe- 
Marcii 2g ' * riK * Cbrifiv p ramonitus,ipfum ter , fana mente er 
Luc. 22. ' corpore , contra animi tejhmoniu , abnegauit, etiam 

Joaon. j 8. profato iuramento-.quem tamen clementia fu. e ocu 

lis Qhrifrus ufque eo non eft dedignatus, utipfum 
etiamEcclefia caput conjUtuerit. Quic? frequentius * 
impunitiusque ( apud Italos maxime, fi quid illis ex 
uoto minus cedat, prafertim in illicito alea lufu) 
quam blajfrhemis horrendisq; uocibus,pollice etiam 
inter indicem cr digitwn medium tenfo,ac facie coc- 
' tmi uerfus erefta , in eorum dejbedmi , Deum cr 

Chrifrum abnegaret Num infuper re fina modicum, 
uafi fuppofitum , habeat eam potejhte uitiandi ce- 
reuifiam, inquajUone exadiore uocari oportuit . 
aliam etenim corrupta cereuifia caufam neceffrano 
fuiffe afferent , qui rerm naturalium fvntes uera 

ratione 


Liber quintus* 

Titione fcrutintur cr inteUigunt. N ec fanitatefi-au - 
diri potuit ue floris uxor, nec puer mutildri,per car 
men, niji acc effer it uenenatio, cuius hic nulli fit men 
tio. Eodem modo infinite pofjentrccenferi conjvf- 
ficrum formula ex publicis magifbratuu codicillis-, 
quas fi penitius expenderis «W;» uel mpofi 
fibilitatem ( (i itaioqui licent ) inconfhntiam , uani- 
tatem,mend.acia uentate fucata teflaf, uarietatan, 
labyrinthum, imo fibulas cornperies . Sic haud ite 
pridem qutedam in uinculii detentd,[e plurima uir- 
gines Vcjhles in coenobio uariis tetani cruciamen - 
tis exercui ffe , indita oleribus mixtura ex affide 
bufone cr f anguine menjbuo fimul confufis, fateba- 
tur . Hic omnium primum diligenter inquirendum, 
erat , num ex horum uenenorum commixtione, ciuf- 
modi refidtent efjvflus, uel morbi, uel fymp tornata. 

Tandem iUq publico iudicio flammis tradeda , in hoc 
extreme perfitit confbnter , illam calamitatem afe 
atque matre cegrotis illis uirginibus irrogatam qui- 
dcm,mortein 'que perpeti uclle: hoc autem fe palant 
confiteri, ne tantiUim unquam a fc illis per os illa- 
tum fuiffie. Quo igitur modo dir am hanc induxi ffiet Mente et im 
fortem,rogdta: fe mente cr imprecatione eam Inue- P' re fi atlone 
xiffe fdffia e ft. Quibus ucro medijs tolli pofiit illatum 
malum, deinde interrogata, reffondit: matre cr alteri non^ojfi 
me prius e medio fublatis . Vnicum hoc daunonis fi tn “ e lri. 
ab initito homicidae fhudium efl cr machinatio , ut 
quam p lurinius fundatur [anguis, vtraque enim 

exu/ia. 


$4 o De praeftigtjs daemonum 

. exujh,nondum depjt horrendum ffeftaculum: fed \ 
priore purifico fecundus demum exorcijh accepit 
aecus, qui ex omnium ferine egrotarum corporibus 
daemonia fugam fimulantia abegiffe putabatur, a qui 
bus tam atrociter antea fuerant quibufuis conuulfio 
num Ifeciebus excruciate: necdum remifit fe haec pe - 
ftis, at longius hincjn proxima proferpfit oppida. 
Hic pojl muliercularum exuflionemffe produnt mor 
horum authoresmu uero iHe uirginum corporibus 
deemones cogitatu 'mprecationeue immittere ualue - 
rint,libro tertio decifum eft. Vere itaq ; uidetur dice - 
ub.s.deHi- re Arifbteles,incdtameta effe muliercularii figmeta. 
ftor - animai. Cardam uerbis er InjbrLe fuus hic erit locus, qui de 
De Van e tat. ^-temijs fic fcribit: Sunt deformes, pallida er fubob- 
lib. 16. f :urce, atram bilem ipfo intuitu pra fe ferentes. Sunt 
taciturnae, amentesqp ac parum ab his qua daemonio 
La.mU mela teneri creduntur,diffirunt: fixe in fuis opinionibus, 
tes “adimo- atc f ue firme,ut fi foltm ad illarum uerba refigi- * 

niacis pamm cias,qum intrepide,qua confhntia ea referunt, que 
differet es, opt neque unquam fuerunt, neque effe pofjimt, tamen 
momm te- u gg ^rr £ . X jA [WeJ< vnrfe nil mirum ab his mo- 
nbus, ijs qui phuojopbte expertes funt, egregie im- 
poni. Laborare autem eas atra bilis morbo, tum ui- 
dus ratio, tum aeris qualitas, tum forma atque effi- 
gies ipfa uultus et corporis, tum uerba ipfa flulticue 
C? (ut ita dicere liceat ) impofiibilitatis plena,ipfeq; 
toruus in dicendo affedus , tum cafus quidam qui 
fhilippi uicecomitis Mediolani principis aetate con- 


Liber quintas. 4 
tigitjeclarant. Res uero ita gejh efl, ut pater meus 
retulit. Damnatus erat profanat huius artis uiUicus 
quida,nom\ne Bernardus:alioqui uir fimplex er frit 
gijob idq; domino percharus ■ Sed quia nec minis nec 
perfuafionibus adduci poter at, ut poenitere ueUet,ad 
ignit poenam pofcebatur a iudicibus. Dominus, cuius 
pigebat,quia- principi gratus erat, obtinuit, ut fide - 
iufrione data 7 quanqua illis reluttantibus, liceret ho - 
minem apud fe uigmii diebus habere. Coepit ergo il- 
lum alere non ut medicus: fed ut rujUcim nobilis ami 
cus. quatuor oua recentia mane,totidem uefr>eri,tum 
uinum dulce atq^ iucundu/m fuppetebat,carnes quoq ; 
er iur a pinguia. Pofhnodum ubi uidit hominem ex 
longo ueterno refrp ifcere,horta tus efr,ut omifrsf ol- 
fis atq • abfurdis periculo fisq- perfuafionibus, E ccle- 
fi<eadhcerereueUet. Sed paucis opus fuit, refipuit: 
optimusq . * Chriftidnusfattus,ufque ad mortem abfq . • 
aliorit querela perfeuerauit:quem atrocitas indicum 
immerito crudeli fupplicio afficiffet. 

Adde his, celebre apud nofrrates exifkre, prxto- 
rem quendam ex arioli indicio, deluf 'as id genus mu- 
lierculas comprehendijje quam plurimas,easq- incen 
dio puniuiffr : tandem ariolim uel pythium huncua- 
tem, cui haftenus ille fidem appofuerat,adpr eoio- 
rem accefriffe , adhuc unam malefrcij ream indica- 
turum, nifi inique ferret. P reeiore haud difficulter 
annuente, eius uxorem quo que infimulatiudcx: ac 
ne quid hac in re bxfitaret, palam fi id detnonjha- 

turim 


Quidam d iti 
dicibut ignt 
deuotm ob 
maleficium, 

refpifcitab 
amentia me- 
li ort uutn. 


PratorU te- 
xor falso ms 
lefcij acat- 
fata. 


Ii. 2 . Parer- 
gon mris 
cap.22. 


4^2 De praeffrgrjs daentoftum 

turum addicif.borxmque prafigit, qua eam reliqua- 
rum fagarum conuentui er eboreis intere fle, fuis 
ipfe maritus tefbretur oculis. Confentit prator: qui 
jktutabora quofdam amicos er confanguineos m 
eadem menfa fecum er cum coniuge coenare uoluit, 
fupprefjk inter im conuocatee focietatis caufa. Hinc 
defignata ab ariolo hora, e menfa furgit, iubetq; 
omnes fimul cum uxore permanere : nec prius loco 
dimoueri, quam ipfe rediret. Deduflus porro ab 
ariolo quo is uoluit, lamiarum coetum, eboreas, er 
nefeio quas alias uoluptatum iUecebras,quibus ipfim 
intererat coniunx, reliquarum delicias fedata, 
non obfcure uidebatur /pedare . Mox domum re- 
uerfus, amicos uocatos eo quo relinquerat ordine , 
una cum fua uxor e, latos menfa a fidere comperit. 
Et cum ffudiofe, nwm jhtionem deferuiffet coniunx, 
percundaretur : cam eidem affixam fiiifie loco in 
eius abfentia,uno ab omnibus affirmabatur ore.ltaq; 
rem omnem aperuit preetor, ob infidam innocenti' 
bus poenam fero poenitudine dudus: er fi redeme - 
mini,Vythium accufatorem morte muldab at. 

Narrat item D. And.Alciatus , haretica praui- 
tatis ( ut uo eant) mquifitorem in fubalpinis uaUi - 
bus,aduerfus hareticas mulieres, quas ueteres La* 
mias, nos Striges uocamus , inquifiuiffe,et fupra ceti' 
tum fammisconfimpfiffie : quotidieq- ceunoua-hoa 
locaufh, alias filper alias Vulcano obtuliffe, e qui' 
bus non pauca helleboro potius quam igne purgan* 

dauide-; 


Liber quintus. 

fedndceuidebciiitiirdonccrufhri arreptis amis um 
idam inhiberent , er negotium ad epifeopi indicium, 
deferrent. EtpojhEt quamuis aliqui ex maritis,ma- 
gn£ fidei homines,a)Jeur, -arent eo potifiimiim tan- 
pore,quo iil£ in ludo er choreis fub Tellina arbore 
fuiffe dicebantur, fe exploratum habere, in ledo po- 
tius fecum fui)] e: tamen reffondebatur , non illas, fed 
caco d£inonc potius, uxoris forma affumpta marito 
iUufijfie. Atqui ego replicabam : Cur non potius caco- 
d£tnonem cum juis damonibusfitta uero cum marito 
fuiffe pr£fumki cur ueru corpus in fido lufu, phan- 
tafiicil in uero ledo commfcerisi Quid hic opus efi 
ufqueadeo augere miracula , er non ta Theologum 
quam T^xToXoyofj agere, feuioremfi parte in poe- 
nis eligeret Cofkbat ex iUis adis,femel in co ludicro 
per quando, mulierculam nomine I E S V appellato , 
omnem illum apparatu, omnes faltatrices cuamafijs 
fuis repente euanui ffe:qm fieri id potuit, fi uera fuif- 
fent corpora,cr non phantaf nata ,er Tantali horti t 
quod apud Philofiratu libro quarto, etia Apollonius 
Tyaneus ceiifuit: er apud Plutarchu in Bruti uita C. 
Cafiius. Nam er medici maximos effidus comipt £ 
menti, imaginaruq • ludificationi tribuunt: unde 
Ephialtici,affiati,fuperfiitiofi, incubitati, amore fu- 
rentes, imagino fi, Lycaones, Cynanthropi, quitamc 
medicamentis curantur.uidenturq- h£c e(J'e qu£ Pli- 
nius etalij ueteres Taunoru ludibria appeUant,p£o- 
nidifc herba emendari cenfuerunt 3 ut etiam haru ple - 


Epift. 117. 
De feduCli s 
errore, & ha 
retice, no en e 
canimfenten 
tia Patrum. 


464 De pracftigtjs daemonum 

rafcu curari poffe fituerifimile, ni fi quod pauperes 
Cffemettce omnes funt quibus talis facultas non fup- 
petit.Ego certe magis iuri Votificio, communiq • no - 
ftratkm doftorum interpretationi hac in quceflione , 
quam Theologis iflis tribuerim,mdxime in re afyno 
do decifa in cocilio Anquirenf.ca.i.ubi talia phantaf- 
f mata metibus a maligno ffiritu irrogari ait. er rur- 
fus:lnfidelis, inquit , no iti animo, fed in corpore eue' 
nire opinatur.quis enim infomtlijs er no Humis ima. 
gmibus non extra feipfuni deducituriQu £ etix uide 
tur fuifje Augujtini fentetia li.18.de Ciuit. Dei,ca.tS. 
ubi: Verum,mquit , corpus nulla arte daemonum coti 
uerti potefl, fed phantafhcim:quod etiam cogitando 
fiue fomniando per rerum innumerabilium genera 
pariatur: er cum corpus non fit, corporum tamen 
formam capit, fopitis aut apprefiis corporeis fenfu 
bus,ita ut uer a corpora alibi iaceant, fenfibus obfe- 
ratis. Nec refert, quod ibi H erodiadi aut Dianae ho- * 
nor exhibetur . Hattenus Alciatas . 

Caeterum quum earum plurimas mente corruptas 
effe, error eq; dfatanxfeduftas, iam fatis demonflra - 
tum fit,ut citius haereticorum pcenam,q:um uoraces 
mereantur flammas: quireHius injlituti, fi conuer - 
tantur, corporali punitione minime afficiendi funt, 
fententias fummorum patrum paucas adducere pla- 
cuit. AugujUnus ad Donatum proconfulem Aphri - 
eae: Exoccajione, inquit, terribilium indicum ac le- 
gum,ne aeterni iudicij poenas incidant, corrigi inimi- 
cos cupi- 


Liber quintus, 4^ 

eos cupimus, non necari : nec difciplttutnt circa, eos 
negligi uolumus , nec fupplicijs quibus digni funt 
exerceri. Sic ergo eorum peccata compefce, utfmt 
quos pceniteatpeccauiffe. Qucefimus igitur , ut cum 
Ecclefice caufias audis, quamlibet ne finis iniurijs ap' 
petitam uel ajfiiclam ejfe cognoueris.potejhtem oc- 
cidendi tebabere obliuifcaris , er petitionem no - 
ftramnon obliuifcaris. Non tibi uilc fit, neque con- 
temptibile, fili bonorabiliter dileflifi ime, quod uos . 
rogamus,ne occidantur, pro quibus Dominum roga 
mus ut corrigantur. Idem ad Marcellinuw: Focna 
illonm, qnamuis de tantis [celeribus confeffbrum, 
rogo te, ut prater fupplicium mortis fit, er propter 
confidentiam mjbram, er propter catholicam man - 
fuetudinem commendandam. Ad eundem cpift.i 59. 
Imple iudex Chrifhane pij patiis officium: fic fucceti 
fic iniquiiatfiut confidere humanitati memineris VNec 
* vi peccatorum atrocitatibus exerceas ulcifcendi libd 
dinemfied peccatorum vulneribus curandi adhibeas 
voluntatem. N oli perdere paternam diligentiam, 
quam in ipfia 'mquifitione feruafk: quando tantorum 
fcelerum conficfiionem non extendere eculeo , non 
fulcantibuS ungulis, non urentibus flammis, fied vir- 
garum verberibus eruifti. Ex libro Qu<efHonu euan- 
gelij fecundum M atth. ca. x 2: Hinc ejl quod ficrui di - 
cunt,vis imus er colligimus eaf Quibus Veritas ipfia 
rejfiondet. Non ita hominem conIUtutum efifie in hac 
uita,ut certus efifie pofiit,qualis auifiq; futurus fit po- 

G fica, cuius 


ffereticorU 

cottciliabula 
difiipari pof- 
fmt. 


46 * DepfTftigijsdxmontrm 

fka,cuius inprafcntia cernit errorem: uel etidm quid 
error eius conferat dd profidum bonorum: non effit 
tales auferendos de hac uita,ne cu malos conatur in - 
terfreere, bonos interficiat, quod forte futuri funtaut 
bonis cb jit, quibus er inuiti forte utiles funt. fed tunc 
opportune jieri, cu iam in fine non refht uel tempus 
computanda uiU,uel propeiedi ad ueritate , ex occa 
fronc atq '• comparatione alieni erroris. Cbryfofio - 
mus bomilia 47. m caput Matthai 13: vis igitur 
abeuntes colligimus eai Dominus autem prohibet , 
ne forte frmul cum zizanijs herbam etiam tritici euel 
lant: quod dicebat, utbclla er effufronem [anguinis 
prohiberet. Nam fi trucidarentur haeretici, abfque 
foedere pacis atque inducijs bellum Orbi inferretur. 
Duabus igitur rationibus probibuit:altera,quiafru - 
mentis parum noceret: altera , quia nifi fanarentur , 
extrema fupplicia non euaderent. Quare etfi pu- 
niri eos uultis , cr frumentis nequaquam officere, 
opportunitas temporis congrua expedanda uobis 
eji.Quid autem efl quod eradicabitis fhnul cum ipfis 
etiam frumentai Certe aut, quia fi arma capietis, in- 
quit , neceffie efl cum haereticos trucidatis , multos 
fandorum frmul interimere: aut quia ab ipfs ziza- 
nijs multa commutata,in frumenti conditionem fie- 
ipfia conuerterent. Si ergo prauenientes euellatis, ea 
frumenta deperibunt , qua d commutatis zizanijs 
prouenirent. Non prohibet autem conciliabulahse - 
reticoru difripare , ora objlruere, libertatem loquedi 

concidere : 


Liber quintus. 467 

koJicidcreuierum interficere cr truciddre.TZx "Romi- 
lia S.mz c^pwf Gcnefcos z:H ceretici fimili modo adfi- 
fli funt,ficut hi qui morbo laborat cr corporalibus 
oculis ctecutiut.lHi enim ob octtloru fucru 'mfirmita- 
tem [olis luci aduer fantur, er ob aduerfam corporis 
udetudinem etia optimos ftluberrimotfi cibos a fi er 
ndntur.itd er hi anima <egrotani$,&' mentis oculis 
capti, dd limen ueritatis refiicere non po fiunt. I dcir 
cd nofiro fingentes munere, manus cis porrigamus, 
magna eis manfuetudine loquamur. Nam er beatus 
Paulus itanos admonuit diccns:Vt in manfuetudine . 
erudiantur aduerfurij.fi forti det cis Deus poeniten- 
tiam in agnitionem ueritatis , cr emergant e laqueo 
diaboli , capti ab ipfo in illius uoluntatem . Vides 
quomodo uerbis declarauit , quod quafi ebrietate 
obruti fint t Et iterum : Capti, inquit, a diabolo * 
quafi laqujis irretiti funt. Vnde er nobis gemina 
opus ejl manfuetudine er longanimitate, ut pc fimus 
eos eripere cr educere ex laqueis diaboli. Dicamus 
igitur eis: Emergite er refipifeite paulijpcr . affici- 
te lumen inficit, ere. idem in homelia de nomine 
Abrabami: Dogmata impia , cr qua ab haereticis 
pro fida, arguere cr anathematizare oportet: ho- 
minibus autem parcendum, cr pro falute ip forum 
orandum. De haereticis hactenus. 

At in fugarum patrocinium anne fiam cen furam 
eximi} iurifconfulti Pauli Grillandi defcrtileg. deci- 
mo uplmine Tradat mm, quafi. 44 , p <f , 2. 

G i Nota, 


4^8 De praeftigrjs daemonum 

Notii, ait, unum ualde fingulare , quod ifiorum dpo - 
fbtarum dus funt ffecics . vna eft,qus (impliciter 
retrocedit it fide, eyfequitur cultum er obedientidm 
dsmonis: alter d efl, qus poftquam Chrijhjidem ab- 
negando poftergauit,z '7 deiecit ex corde fuo, iterum 
. . febapti^at expref e 'mnomine diaboli, CT aliud no' 

tentcs eintat mn fibi fupermponit. licet utraque fpecies Jit dant - 
pa-nas corpo- nata: prior tamen, fi peccatum fumn reuocat, ad - 
t-ales . mittitur adp cenitentiam, er euitat p cenas corp ora- 
les: Jicuth&rtici. ut L Manicheos. C. dehsreticis . 
Identidem theologi authores Mallei, in tertis partis 
initio, er qussl- 3 5. his uerbis docent : Ex corde ue - 
ro apofhts fi nolunt refilire,ut hsretici impoenitens 
tes tradentur curis feculari. Si aute uelint, recipiun- 
tur, prout hsretici poemtentes,iuxtd cap.ad abolen- 
dam. §.poenitenti.de hsr. Ii. 6. Concordat Raymun * 
tit. de apojblica.c. reuertentes . ubi dicit, Quod re - 
uertentes ab apofh.fi s perfidia, cu fuerint hsretici , 
tanqua reuertentes ab hsrefi,funt recipiendi: er hic 
fumitur unu pro alio. Et in z.parte Decretorii, cauf 
26. qusfl. 5. epifeopi. Ex prsmifis authoritatibus 
colligitur, quo d arioli, aruffices, mcatato res er forti 
legi,atq . • csteribuiufmodifeftatores ab Ecclefia funt 
eliminandi : er nifi rejipuerint, perpetuo excommu- 
nicandi. Sed quod in ultimo Acquirenfi capitulo , ea 
qus fiunt per incantat ores, non in corpore, fedin 
jpiritu fieri dicuntur: Auguftinus in lib. de duitate 
Dei ide uidetur affer erecta, dicens : Qus magorum 

prsfiigijs 


Liber quintus. 

prtjligijs fiunt, no uera,fiedpkatafiica efie proban- 
tur, Quare crimindli admni hic nullus pdtct aditus. 

Si urgeatur hic denuo propria earum confifiio , 
cum D. Io anne Francifco P onzfiiibio Placentino , 

Tradatuu uolumine decimo , de Lamijs , refipov.dere 
audeo : Cum tales perfon £ fmt ittufie , ut didum ejl : 
ergo debere dici, earum confifiionem etiam effic erro 
neam , nec admittendam. I. error, er l. cum poft 
C. de iuris cr fiet, ignor. No. ini. de cetate. §.fin., 
jfi. de interroga, adion. Confifiio enim debet con- 
tinere uerum er pofiibile: ut pergi Bal. cr alios in 
1 . 1, ca. de confijfi pergi, in c.fi. de confifi in 6 . jf. ad 
leg. Aquil. I. inde N eratius. §. fi-Sed ijh rejfiuunt ius 
er naturam: ergo non [equitur, ijhe mulieres fic con 
[itentur, ergo ficeji.Nam confifiio longe dijht ab 
adu (.uel adus pofiibilitate ) cr quicquid efit contra 
naturam, ieficit in fuisprincipijs, ergo naturaliter 
ejlimpofiibile . Vnetereain criminalibus regulari- i n criminatu 
ter non fhtur f 'oli confifiioni rei, ut per Baler tus non 
Ang. inl.i.cap. de confijfi. cr dicam ] .in 2. no. go»trsioni 
Nec objk.t, quod dicitBalin d. l.fi quis non dicam 
rapere: quia eius didum procedit in h are fi, in quan 
tum perficitur in fiola mente ex cogitationc.quo cafiu 
bene, ut inquit ipfie: quia cogitatio mentis, quam fio- 
lus Deus nouit, non potefii aliter probari, quam per 
confiefiionem: ideo jhturfioli confifiioni. fed confifi- 
fio de quam cafiu nofiro , continet adum ab extra 9 
gr minus pofiibilem de iure er natura, ac etiam mi * 

G 3 nusucri- 


JLamix men 
tu enare a 
diabolo affe- 
fi-e , nec sdli 
none, qy.oma 
do redae edit, 
ijs fla 
tuetis paetus. 


laeob. j. 


470 De praedfgtjs dsemomim 

tuis uerijhnilm: er ideo potejl dici, quod licet,qua-. 
ad ea qua credunt , Jit jbnduni confefioni earum, 
quoad punitionem, quia talis credulitas pendet ab 
animo wuolujrtate: nontamenquo ad hoc, ut quia 
fic ft,uelfic fiat, ficut afferunt. Uadetm iUe. Nec 
ejl quod hic le;c Cornelia de ficarijs e ruencjicis mi - 
hi obtrudatur, qua fumi paulo pojl [artietur locum, 
ubi de ueneficonm poenis agetur. 

Quurn ergo errore ZT pbantajia hae dclufe , er 
fatan£peruerfa injUtuticne fedudec cognofcantur: 
nec alicui ab ijs malum reuera.at [altem imaginatio - 
ne illatum efje J ciatur : faniori dodrina mfonnandeo 
erunt, ut repudiatis dsmonij ludibrijs,Cbrijhfdcrd' 
mentum rurfus prajknt: atque ut luxata ex corporis 
compage membra, debita ligatura rejlituantur pce - 
nitentes, Quantopere hic fidelem myjkr iorum Da 
diffenfatorem miti decere, ut ad Cbriftiouile redu- 
ceretur otiis perdita, nemo non nouit. Sumi quo- 
que hic habebunt Iqcwh pub licee er communes pre- 
ces ex animo fufa r. Admodum pie hic D. I acobus 
admonet: fratres, fi quis inter uos errauerit atteri 
taie,zr conuerterit quis eum,Jciat, quod qui comer - 
ti fecerit peccatorem ab errore ui£ futc, fatuam ja- 
ciet animam i morte, er' operiet multitudinem pec- 
catorum. Necheerejis joiiimin errore, quod quis 
deemoniorum dodri/n £ adkceret, figitur . fedinfui 
confidentia quoque , concepto fkftu er pr.efada 
pertinacia, ubi admittitur mtid admonitio : eno- 

rem etenim 


Liber quintus» 47T 

rem etenim f edudionemop, mentis confiffius h ceret i' 
cus,fiemper remifiicncm ueniamcp, ex Patrum con- 
fcnfiu cr Chriftianx manfuctudine meretur. N am,tc- 
fk Seneca, quem p cenitet peccaffie,pene e fi innocens, 
crapud Ecclefiafliaim legitur : Pernitentibus dedit inTfiyefte. 
uidm iufiicU. Eiufmodi itaque male a Dannonio Ecder.17. 
perfdape cr refipifeenti femina: , rc dius fi iam in 
Chrifiian# fidei fanttifiima bafi confirmat# , pecu - 
marum quoque ( fi cius res ferant ) mulda in pau- 
perum fubfidium imponi poteji: cr quacunque alia 
arbitralia, non tamen uit#, poena pro delitti ratio- 
ne cr magnitudine. Si etiam cx ufu ob reipublic # 
tranquillitatem confcruandam uidebitur, ut exilio 
ad certum tempus puniatur, donec uit<e innocentia > 
uere fe conucrfam effie, cr fidelem , perfifkreque 
comprobet,ac deinde Ubertate hoffitq prifiina rur - 
fus doneijir, twn contraierim . Eiufmodi cfiv poe- 
na temeritatis , quod d#moniac# fuggejtioni cr 
ludibrijs non fatis confhnter refiiterit, at etiam con- 
fenfent fatua. 

Quod fi quis contentio fe uoluntatem puniat- Nonomnis 
dam defendat, is primum difiinguat inter uoluntx- 
tan hominis fani perfidam , qn# in aftum uere di- 
rigi coeperit : cr inter uitiat # mentis fenfum, uel ( fi 
uoles ) corruptam amentis uoluntatem : cui fuo 
opere, qua fi alterius effiet, colludit diabolus , nec 
gluis infulfe uolentem fiub [equitur e, feclas. 

T dic uolmtm Hitium impingi etiam pofiit 
G 4 mdiffc 


Vtneficamm 

poena. 


Lex Corne * 
Ita. 

Digefl. Iit), 
sj.6, ut. 8. 


472 De praeftigtjs daemonum 

melancholicis, fatuis er pueris, quifkale inductu \- 
turpat ud hac ud dia fe deftgnaffs mala fklfo magi, 
nentur, fkteanturqp qui tymen a Deo renes cr cor- 
da ferutante, non £qucpletii permittuntur , ac altj 
mentis compotes: multo certe minus ab hominibus 
id fieri oportuit. Nec alio torquenda, erit Lex Cor 
nelid, quam ad uenefic.cc. Quacunque enim feminee 
morbos fiue mortem, aut udarum , alicuius ueneni 
potentia cuiquam induxerunt. Veneficarum nomen 
cr punitionem merentur: atque his , pro criminis 
qualitate poenam ud aggrauant , uel moderantur te- 
ges. Quemadmodum fi qu£ philtro ud amatorio 
poculo apud procos, aut alios,amorem extorquere 
contendunt,eos'cp interim ud dement antpid morbis 
excruciant, non tamen uita orbant: ijs nox£ magni - 
tudmcrn er uoluntatis ftudimn, pociue grauitatem 
udmoderationemprceferibere iuftum ejLquod de 
quocunque illato rerum diffendio ditium Jciftel 110 - 
lo. Hic lex Cornelia de ftcarijs cr ucnefcis celebra 
tur.Qui uenenim malum necandi hominis caufa fe- 
cerit, ud uendideritjUel habuerit , plctiitur.Eiufdem 
legis poena afficitur , qui m publicum mala medica- 
menta uendiderit, ud hominis necandi caufa habue- 
rit. Et ex Senatufconfdto relegari ea eft iuffa , qu£ 
non quidem malo animo, fed malo exemplo, medi- 
camentum ad conceptione dedit, ex quo ea qu£ con- 
ceperat, decefit. Alio Senatufconfulto effttium eft , 
ut pigiuentarif temere cicutm } ftUmndram,aconi- 


Liber quintus» 47 j 

fu/m,pityo campas, mandragoram, cantharida*, aut 
quid lujiramenti caufa dantes, poena teneantur eiuf- 
dem legis. Hic Mojis quoque ediftumhabet locum, 
tpocf^ocms isn £7 liIjjuj£tb: alids 'ftOpiSidaiTi, flclc- 
gis uoluntatem explicuerunt Septuaginta inter pre- 
tes:Vencjicos non patieris uiuere,aut,fl mauis, uene 
ficas( genere feminino ) ut uolunt Hebrceoru inter - 
pretes.Ea certe non alia erunt intelligendee , quam, 
qua s Mofcs er illud fecuhm no u it. Sagas aute uulgo 
nobis didas, er dme defcnptas , ne quidem Chrijti 
tempora norunt, multo minus Mojis. In Perfide 
uenejicos plecti, ut in amplo lapide caput impinge- 
rent, rurfusq- alio flpenndudo illud effringerent , 
fertur. Hcec autem prudentis magiflratus tequitati 
CT indicio relinquenda cenfui,ne flbiextraproflflio 
ilis mc£ limites quicqud preeiudicari queratur ille, 
cuius ordinationem dDeoeffl te flatur liter £ Sacrae. 

Non dubium mihi efl, candide Ledor , plurimos 
flre, apud quos malam iniero gratiam , calumniam 
mihi pro opera qualicunque proflita repojlturos: 
quorum pleriq-, ut iniquorum efl iudicum , id qicod 
non intcUigunt , criminabuntur: alij , opinioni lon- 
ga annorum ferie, hominum animis irradicatee , er 
uelut iure confuetudinario obflrmatde, quacuno^ ra- 
tione patrocinari uolent : nec deerunt qui dentis 
Theonini prurigine infole flentes ex more, morden- 
\ i di occafionem auidius quirent. Ad caufas natura- 
les quarumcunque rerum miracula er monflra re- 
* ' G 5 firent 


Exod. 22, 
Pcena. uenefi 
earum ti Ah 
/e conjlituta. 


Rom.ij , 

Epilogut. 


474 De praeftigijs daemonum 

feret pugnaces Peripatetici: ac fdcroftntt& Scriptu- 
ra religioni, Arifto telis Platonisq- ratioes preferi- 
here, uehemeti pertindeid ajfeuerabunt. Hic Petri 
Vompanatij Mantuani, fummi <zr clari fimi fuo tem 
pore philofopbi,de Naturalium efjcduuqi cdufes , 
flue de ineant amet is Opus,abfhrufeoris pbilofophi# 
plenum,rcquiretur,accuratiusque euoluetur,ut op- 
pugner, pefjhmq; edm : niji ininuidis Chrifixans 
philofophU fundamentis conjhbilitus , termonis 
probilitdtm contemnam: exD. Pduli,udfis eledio- 
tiis , confUio, qui feudiofe praemonuit, uidendu effe , 
ne quis fit qui nos depraedetur per philo fophidm er 
manem deceptionem, iuxta conjhtutionem homi- 
num, iuxta elementa mundi, er non iuxta Chrithim , 
Quoniam in illo inhabitat omnis plenitudo Deitatis 
corporaliter, Pompanatium quoque ante red- 
ditum (piritus extremi halitum rejipuijjf ex jingu- 
gulari Dei miferatione, nec permanfiffe *cbsof>,fpe- 
rare uolo. talem etenim fui ffe, 'a C larifiimo medici- 
ne ornamento D. Uelideo Pcroliuienfi , eius olim 
difcipulo , tionfemel auditum efi. 

At fibi iniuriam fieri a medico,qu<edam Scriptu- 
ra facra loca excuticnte, er fue uocationis metas, 
tranfeliente,acclamabunt morofeores plerique T heo 
logi: Ne f utor ultra crepidam, mordacius oblatran- 
tes. His nihil aliud refponfum uolo, quam,D. Lu- 
cam euangelijhm medicum Antiochenfem fuiffe ; 
4CW ex eorum ejje numero, quorum huc (pedat 


Liber quintus. 47? 

jhidium, ut fi quo modo Undem ex mmenfa Dei mi 
fiericordia Atque ineffabili Chrifii gratia , dd regale Re „ a i e r AC;f 
iu.udfd.ccr dotium pertingere queunt cuius D. Tetras donum. 

apofblus er propheta Efdids meminerunt . 

~ • J 1 c TJ T* 1 c r ■ 11 •• E 1 * 1 * 6 *» 

Quod malefici] quojam Ecclepajna coUcgij 
homines impuros infimularim,fi quoq ’■ aegre ferant, 
id non debui non facere argumenti ratione: atque 
apertius etiam nominibus eoru exprefis potmfifem, 
nifi modeftiam hanc ex theologia edottufjios Cbri- 
fiiam fidei ener fores ac reipubliae fedatee turbato - 
res ut adhuc defijhnt,fhtuijfem promonere. Cum 
magicorum fiagitiorum reis mihi controuerfia cft , 
non cum utris piis: quos unice ueneror cr colo , ut 
fi quis alius. Si iniufle fe tradudo; illi conquerantur , 
ut in theatrum palam mecum prodeant, fuamq; tue* 
antur caufam, non detretto . 

D odi oribus quibufdam nofiri ordinis uiris , uel 
etiam delicatior ibus, fi d me non fit fattu fatis ( quod 
equide libenter fateor.quam fit mihi curta fupcllcx, 
non ignarus ) ijs tamen rc exadius perpendendi, at- 
tiusq ; per fer ut adi, ac methodo dodiiorc, ordine ma- 
gis cokjerente, oratione dilucidiore, uerbis aptiori- 
bus, c? ueritatis argumetis tialidioribus deferibendi, 
qua iem cun q; fub min ijlra (fe occafionem pro ingenij 
tenuitate ( qua certe magna agnofeo ) uideor. d qui- 
bus fi alicuius lapfus etiam admonear , conuincarq-, 
plurimum d me rep ortabunt grati£,quemadmodum 
reliquiomr.es eodem tne profequuti fiudio: nec me 

errate 


47<S De praeffrgtjs daemonum 

errata retrattaffe pudebit unquam.non mihi ufque- 
adeo Suffenus fum, nec ita ^iXmjtixs afficit libido . 
£ fi diqua prodire tenuas, fi non datur ultra. 

Qupd contra legum duodecim Tabularum autho 
ritatem de ijs qui meffes excantarunt, auulgari opi- 
nione c rpo etarum figmentis diffentiam, fi grauiter 
tolerant \urifferiti,malamihipro beneficio reponi- 
tur gratia, quod ueritatis in hoc argumenti genere 
db alijs mquirenda ; > er crimmaV/: fentcntue hic non 
fecundum placita caeci in religione Chrifliatia feculi , 
nerim ex ipfis uer itatis myfkrijs debito ordine erue 
d£,pronunciand£q; anfam porrigere qualcmcunq; 
noluerim . E nimuero fi alicui m legitima fua uoca - 
tionepreeiudicandi animus mihi fuerit, temerarij ho- 
minis notam meo quodam merito haud recufo . C£- 
terumfi hac mea purgatione non contentis morda- 
cibus inuidisq- itigenijs, me conuicijs p^fcindere, 
imperitia redarguere ,flagitij inique infimulare , er 
calamum petulanter 'm me fbringerelubeat: ea me 
D eum omnipotentem confirmatum tolerantia con- 
fido, ut quo [cunque aduerj uriorum dentes er infui - 
tus, patiendo fim exuperaturus. 

Irritas pr£tereafuas apud me uident machinatio- 
nes impij facrilegiq- magi, quorum nec praftigijs , 
nec terriculamentis culmum quidem latum moueor , 
etiamfi me diris fuis imprecationibus aut diabolicis 
exorcifmis transformare fludeant, aut d? Lopxnxr, 
ud (fi malint) cloacas cxecrandis fuis artibus com- 
pellere 


Liber quintus. 477 

petiere nitdntur monfbifici malefici . Delphica in 
me diurnorum oracula quibus nihil non jiniftri mihi 
in Pythij templo cacanti ,er ob id a Vifijhrato tyran- 
no jhtute poetue fubijcicndo, uaticinabuntur homi- 
nes perditi, prorfus contemno. Incaffum me noctur- 
nis lemunbus aut defunttorum manibus uel laruis 
terrebit tenebrico fus necromantes. Nec contra Geo - 
ticorum umbras aqua: luftralis aff>ergincm,ucl te du- 
rum ignem iuxta fepulchr a arcefjo: fuishi ffeftris 
me neutiquam fatigabunt. Tartarearum uocum bar- 
barie aut murmurum ludibrijs fi me lacefjat nefarius 
exorcijh,non nubi cura efl. Incantatorum ligaturas 
quibus prodigiofos accerfere morbos, congreffunt 
impedire naturalem, imo eius organa pro fuo arbi- 
trio auferre er reflituere poffe creduntur, ne pili qui 
dem facio, rideo cp. Si quid maligna imprecatione 
aut uitktce uoluntatis affedu in me pojjimt delira 
fag(e,eis & permitto, er remitto. Vnicam folum- 
modo ueneficarumpertimefco artem,qu<e fuis uene- 
ms uel propinatis uel admotis, uel jpiritus attra- 
ctione ferientibus plurima uere, non phantafiice in- 
ferre nocumenta ualentiharum caufam defendendam 
hic cepi minime, fediufhmagiftratus cenfura difcu- 
tiendam deadendamq- relinquo. 

Ai ex labyrintho prajligiarum daemoniacarum, 
incantamentorum 'q- nonnihil extricatus, finem di- 
cendo faciam de monftrofis his ludibrijs, excogitatis 
certe ut gloriam Dei er doftrin# utnufque , facf<e 

er' phyfic£ r 


478 De praeftigtjs daemomirri 

C? phypcoe,ueritatem obfcurent, atque malepcd 
diaboli artet occultent , uefidntque , quae Domino 
Deo tl<Ai\vy;,ixTu fine abominationes funthas ducr 
femur , fugiamus cr execrcmur , quacunque etiam 
artificio fa proponantur ffecie . Repugnemus cr 
earum iUecehris cr occuponibus abiectis , quae pri- 
ma fronte blandiri cr allubcfccre uidentur. Nec fo - 
lum corpora nojlra, non [fonte mancipia cr domi- 
cilia fatan<e faciamus : ueriim etiam iUi , licet aftutif- 
fhno UoU TtxvxpyoTaxTwjiera fide cr uitce fandimo- 
nia omnes adoriundi nos aditus praecludamus, auxi- 
lium a Dei filio afidue ardetibuS 'notis implorantes, 
ncsfy uiuo Dei uerbo cr Spiritus fandi cpe uigilan 
teri uelut in excubijs fedulc conftiiutijta munientes , 
quo etidmp huiufmodi munimento tanquam firmi fi 
tno uallo undiquaque obfeptos audacius infultet iu- 
ratus ille hofis, non tamen ualida haec fepfyjoerfrm- ^ 
gat,cxpugnetque. 

Qualcfcunque etiam ajjlidiones nobis impoptas 
aequo animo cum lobo fortiter toleremus , aduerfui 
Deim neutiquam cum gentibus frementes , nec ue- 
Jot>. i. i. tytdm °P an cum inquirentes . Neque etiam 
p/ai. z. curiop ,amEphefijs,uel lafciui, qute noufffc nos 
**AS S 'i** dntnonmtereft, dui non licet, pue minus expedit , 

’ I5 ‘ anxie indagemus : uel ex ijs, a quibus exquiri feuere 
inhibuit Deus , feifeitemur: fediUis quas Euangelij 
ueritas common forat, femitis inpjhmus , j inhoerea » 
musque: furiofas diaboli praefigite? lubrica tri- 

Uiadecli * 

i , » 


^ r 


Liber quintiis* 479 

hia declinantes, ne quemadmodum ldntlti er Mam- 
brcs r effiebant ueritati, nos quoque Dei praecepto’ 
recalcitrantes ,am bis qui 4 finifiris erunt , horren- 
dam- olim Cbrifii fententiam audiamus : D ifcedite a Matth. ap 
mc malediCii in ignem ccternum, qui paratus eft 
diaobbjCr angelis eius ; 








* 


f (T^£ 'V.r *.*••- \r\ 


V. 


'v * 




Sc 

r. " x 


* 


b 


. ‘fo a s£tf ?J ■ '•.>(* * 

r ■ -¥. w< c *f 


- • s ' < -*h*-; 

A. 



M 


' ,< . y„ .*> '• 

rrvir ./ > 

^Wfv» r?. 



' *» ^ *»' t * (f/g 


<? **' ^ * 3 r Uf C y Tfc^j^g ‘4 { ^ t gr^ jy d^» ^ 
V* # <3^ / /T 2 *^- - - irrTCtj- . v '~f f